Thứ Ba, 28 tháng 3, 2017

Một nguồn cảm hứng, hai bài thơ

Một nguồn cảm hứng, hai bài thơ
Ba tôi và Hàn Mặc Tử quen nhau từ năm 1931. Khi đó ba tôi làm việc tại toà công sứ Đà Lạt, Hàn Mặc Tử sống với mẫu thân tại Qui Nhơn.
Trên tạp chí Phụ nữ tân văn lúc bấy giờ có nhiều bài thơ Đường luật đăng với bút hiệu P.T. (viết tắt của chữ Phong Trần) khiến ba tôi chú ý và nhờ người bạn thân ở Qui Nhơn tìm xem P.T. là ai. Sau hơn 4 tháng dò tìm, nhân gặp một cuộc hội ngộ tình cờ mà người bạn thân này mới viết thư cho ba tôi hay. Thư  từ qua lại không bao lâu thì hai người trở thành bạn thân thiết. Trước đó Hàn Mặc Tử có bút hiệu là Minh Duệ Thị, sau đổi ra Phong Trần, rồi Lệ Thanh, cuối cùng là Hàn Mặc Tử.
Năm 1932, Hàn Mặc Tử  làm ở sở đạc điền Qui Nhơn. Mùa xuân năm Kỷ Dậu (1933), Hàn Mặc Tử nhân được nghỉ phép lên Đà Lạt thăm ba tôi. Hai nhà thơ đi thưởng ngoạn các thắng cảnh, từ thác Cam Ly đến rừng Ân Ái. Trong tập hồi ký Đôi nét về Hàn Mặc Tử, ba tôi đã ghi:
“Trước hết đi xem các cảnh gần. Cảnh nào cũng làm cho Tử trìu mến.
Đến Cam Ly, Tử nhất định ở lại suốt ngày. Khách du quan lúc nào cũng có. Phần đông đều dồn nơi thác và nơi các tiểu đình. Tử  thích đứng trên những chiếc cầu cong cong làm bằng những khúc thông để nguyên vỏ và bắc ngang qua những giòng khe đá chảy quanh co.
Gió thổi mát lạnh và mùi hoa rừng thoang thoảng đưa.
Vì cảnh mênh mông, không thể đứng một chỗ để ngắm. Theo những con đường khuất khúc và rợp bóng thông, nhưng rất sạch sẽ vì có người coi sóc, tôi đưa Tử vào rừng sâu. Bóng nắng lọt qua kẽ lá trông trong dịu như bóng trăng và tiếng thông cuộn gió nghe ào ào như tiếng sóng.
Đứng trên đồi cao trông xuống cảnh rừng Ân Ái  (Bois d’Amour) thật chẳng khác nào đứng nhìn mặt biển lộng gió nồm. Chợt nhớ câu hát trong tuồng Hộ Sanh của Đào Tấn, tôi buột miệng hát:
Lao xao sóng bủa ngọn tùng
Gian nan là nợ anh hùng phải vay.
Tử vỗ tay khen: “Thật tân kỳ!”
Sau cuộc du ngoạn bằng ngựa ở Đường vòng Mỹ cảnh (Tour des 99 Points de vue) , Hàn Mặc Tử đã thấy được đàn cà tông, ngủ trưa bên hồ Thở Than (Lac des Soupirs), nằm ngắm trời xanh, ngửi hơi nhựa thông bay phảng phất trong gió trưa.
Tối đến, đôi tri kỷ tay trong tay đi dạo cảnh Đà Lạt lúc ban đêm. Ba tôi đã ghi vào tập hồi ký:
“Dạo cảnh Đà Lạt lúc ban đêm cũng là một kỳ thú. Những con đường quanh co, khi lên cao khi xuống thấp, nhiều khi đường chồng lên nhau. Lắm nơi, đứng xa mà trông, thấy như những cuộn vải đen giăng lơ lửng trên đọt cây... Đèn điện lẫn lộn cùng sao, trên cao có, dưới thấp có, chỗ thì chói rọi giữa không, chỗ thì khép nép trong cành lá... Mùi nhựa thông ban đêm bay ngát cả không khí. Thỉnh thoảng mùi hoa mimosa, mùi hoa oeillet trộn lẫn vào thành một hương vị đặc biệt, hít vào thấy nhẹ cả châu thân.
Tử nắm tay tôi, đi từng bước một, không nói không rằng.
Đến bờ hồ nhìn xuống mặt nước, chúng tôi mới nhớ là đêm trăng! Mặt hồ lóng lánh. Và vầng trăng dưới nước trông trong sáng gấp mấy lần vầng trăng ở trên mây.
Tử nói:
- Cứ xem bóng trăng cũng biết nước hồ ở Đà Lạt trong đến ngần nào!
Tôi tiếp:
- Theo tôi chỉ có nước hồ Đà Lạt và nước sông Hương mới đáng gọi là nước. Nước ở các sông, các hồ, dù trong đến đâu, sắc xanh cũng có phần lợt lạt. Duy nước hồ Đà Lạt và nước sông Hương là đượm đà màu nước biển. Ai đã từng nhìn đôi mắt của người đẹp Ấn Độ - đôi mắt xanh như ngọc và xa thăm thẳm như vòm trời ngày thu - thì mới tin lời nói của tôi là không huyễn hoặc. Muốn thấy rõ cái đẹp của nước hồ Đà Lạt thì phải đến ngắm lúc ban trưa tạnh trời.
Tử trầm ngâm hồi lâu rồi nói:
- Không có cảnh thì khó có thơ, mà đứng trước cảnh đẹp quá, thơ nghĩ cũng không ra được.
- Theo tôi không phải vì cảnh quá đẹp mà thơ không dám ra. Đó là vì đứng trước cảnh đẹp cũng như đứng trước tình đẹp, người thơ mắc lo tận hưởng cái đẹp của tình, của cảnh, tâm trí đâu còn rảnh rang mà nghĩ đến thơ. Huống nữa người thơ chỉ làm thơ trong khi thiếu thốn. Tình kia đã quá đầy đủ để cho tâm hồn ôm ấp thì người thơ còn thiếu thốn gì nữa mà làm thơ.
Tử vỗ tay tán thưởng.
Chúng tôi đang nói chuyện thì dường như  có một luồng ánh sáng từ trong hồ bay ra và thoáng nhẹ ở trước mắt. Chúng tôi chú mục: Một đám sương lớn bằng một chiếc chiếu chõng nổi lềnh bềnh trên mặt hồ. Sương mỗi lúc mỗi vun cao và lan rộng, phản chiếu ánh trăng sáng hực cả bốn bên. Trong phút chốc mặt hồ bị khuất hẳn và trước mặt chúng tôi nổi lên một ngọn “núi bông gòn” trắng phau và sáng ánh. Rồi một ngọn gió thổi nhẹ, sương ùn ùn toả ra khắp nơi và cuốn cả trời đất muôn vật. Chúng tôi không còn thấy gì ngoài ánh trăng. Đến nỗi chúng tôi đứng sát bên nhau mà chúng tôi nhìn cũng không thấy rõ được nhau!
Chúng tôi có cảm giác là trời đất đã tan ra thành  thuỷ tinh và chúng tôi đương đứng lơ lửng giữa hư vô... Sương bay thấm má và một luồng hơi mát chạy khắp châu thân, gây một cảm khoái dìu dịu...
Tôi nói khẽ cùng Tử:
- Mình đương chìm vào mộng hay mộng đương lắng vào mình?
- Hư thực phân biệt làm sao được! Nhưng chớ nói nhiều... Hãy lắng nghe... Dường như có tiếng thì thầm từ đáy hồ vọng đến. Tôi không mơ đâu nhé! Hãy lắng nghe...
Đứng tựa lan can cầu trước dinh quản đạo, chúng tôi nắm chặt tay nhau... Rồi sương tan dần và dần dần mặt trăng sáng trở lại.
Tử nói:
- Cảnh thật huyền mơ! Tiếng lòng lẫn cùng tiếng tạo vật! Con người hoà hẳn vào thiên nhiên.”
Sau đêm ngắm trăng trên mặt hồ Đà Lạt, Hàn Mặc Tử và ba tôi đều bị cảm lạnh. Một tuần sau hai người chia tay.
Vẻ đẹp huyền diệu của non sông Đà Lạt đã là nguồn cảm hứng cho hai bài thơ Đà Lạt đêm sương và Đà Lạt trăng mờ của ba tôi và Hàn Mặc Tử.
QUÁCH GIAO
Theo http://www.maxreading.com/ 



Hương ngọc lan vẫn nồng nàn như lụa

Hương ngọc lan vẫn nồng nàn như lụa...
Sẽ mãi mãi hương ngọc lan, còn trong giấc mơ...
Một buổi sáng thức giấc, sắc trời xanh và những tia nắng ban mai đùa nghịch, em nghe thấy tiếng chim lích chích. Trên ban công, có một bông ngọc lan đang khẽ nở. Nhỏ bé và dịu dàng trong nắng sớm.
Bâng khuâng đi trong ngõ nhỏ về nhà, có phải cây ngọc lan đứng đợi em mà từ rất xa? Em cố nhón bước thật nhẹ, thật chậm để cảm nhận thứ hương thơm  tinh khiết ấy.
Tim em khẽ run lên câu hát:
Sẽ mãi mãi yêu anh là thế
Sẽ mãi mãi hương ngọc lan còn
Còn trong giấc mơ
Trong tay em một bông hoa ngọc lan e ấp. Em về nhà nghe khúc tình ca Dương Thụ ấy, những câu hát nồng nàn và tha thiết cuốn em theo gió nhẹ, theo hương hoa thoang thoảng bay về miền kỉ niệm.
Em biết hoa ngọc lan từ rất lâu, nhưng em yêu hoa ngọc lan không phải từ khi đó. Em vẫn nhớ, ngày cấp ba bọn con gái trong lớp hay chia nhau những bông ngọc lan nhỏ xíu bán ở cổng trường giá chỉ có một nghìn một chục.
Nhưng em chỉ bắt đầu biết yêu hoa ngọc lan từ khi em gặp anh. Có lần, một bông hoa ngọc lan bé bỏng được kẹp vào bức thư anh gửi em, và từ đó em phiêu du với những ý nghĩ về anh. Em bắt đầu nghe bài hát Hương ngọc lan, và cho đến giờ em vẫn ngân nga khúc ca ấy mê say.
Từ ngày nào anh mới quen em
Vẫn cây ngọc lan
Tỏa bóng mát
Và vẫn hương thơm nơi ta đã hẹn
Một nhành lan anh hái cho em

Để mãi là một chút hương ngày cuối thu
Khi chúng ta ở rất xa nhau, không có góc phố nơi anh hẹn, không có cành ngọc lan xõa bóng mát. Nhưng mùa hương ngọc lan đã theo em suốt mọi chặng đường em có anh.
Em lặng người trong nỗi cảm động bởi một chi tiết trong bộ phim Tình yêu của Nabbie tại liên hoan phim Nhật Bản 2006: vườn nhà bà Nabbie ngập tràn các loài hoa giấy, từ mấy chục năm bà chăm sóc và dành dụm tình yêu vào đó, bởi khi xưa, người yêu đầu tiên của bà bị buộc phải rời khỏi làng, vật kỉ niệm duy nhất cho tình yêu là bức thư ông gửi về có kèm một cánh hoa giấy, và hứa sẽ quay lại đón bà đi, bất kể thời gian…
Cánh hoa giấy mỏng manh là thế, vậy mà đã thay lời hẹn thề và gìn giữ tình yêu suốt cả tuổi thanh xuân, đằng đẵng một đời người!
Hoa ngọc lan của em, hoa giấy của bà Nabbie, hay một loài hoa nào khác đi chăng nữa phải chăng đều là những sắc màu của tình yêu nồng thắm, của anh dành cho em, của em dành cho anh, của những người yêu dành cho nhau…
Với một loại người nào đó, tình yêu chỉ bắt đầu từ những điều rất nhỏ, hoặc sẽ chẳng bao giờ bắt đầu được cả. Em đã nghe người ta nói vậy và thấy mình là một người như thế đấy, giống như em yêu anh, từ những điều có lẽ anh chẳng bao giờ biết!
Suốt mùa hè và mùa thu, hoa ngọc lan xòa nở, như một người con gái e ấp trắng trong đứng dịu dàng nơi góc phố. Mùa hương ấy hòa vào khúc hát thiết tha, nồng thắm.
Sẽ mãi mãi yêu anh là thế
Sẽ mãi mãi vì trái tim em đã trao gửi anh
Tình nồng như thoáng hương ngọc lan dịu dàng
Và bạn thân yêu ơi, nếu chuyện tình của bạn được gắn với tán cây ngọc lan nào đó thì bạn thực may mắn biết bao nhiêu, bạn nhỉ! Khi chàng trai vít tặng cô bé một bông hoa, người con gái cảm thấy mình nhỏ bé hơn, người con trai thấy mình đang yêu thương và che chở.
Em không biết phía trước sẽ ra sao. Bởi sẽ có những lúc: 
"Khẽ khàng nhét đêm vào ngăn kéo
Sao nghe đâu đây có tiếng thở dài
Em đâu thể nào hiểu hết được
Những điều đúng sai…" 
Có đôi khi em có những dự cảm thật buồn, em sợ có khi nào 
"Hương ngọc lan vẫn xòa mỗi tối
Sao nghe mùa thu chợt khác quá rồi?", 
“Hương ngọc lan vẫn nồng nàn như lụa 
Sao chẳng thấy thương?".
Không, em không nghĩ thế. Hương ngọc lan nồng nàn như lụa, em mãi cảm thấy thương.
Mãi bâng khuâng…
Lê Anh 
Nguồn: tuanvietnam.net
 Theo http://www.baobinhdinh.com.vn/


Đoản khúc mưa dưới vòm cây tháng Sáu

Đoản khúc mưa dưới vòm cây tháng Sáu
Ca khúc: KHÚC MƯA
Thơ: Đỗ Trung Quân

Nhạc: Phú Quang
Em ngồi trong quán café ngày xưa. Có những bức tranh phố cũ treo trên tường màu xám. Nơi anh từng trỏ những gam màu biết nói, bạc như sương và cũ như rêu. Người chủ quán thờ ơ để mặc giai điệu mùa hè, rơi ngơ ngẩn từ chiếc loa ẩn mình đâu đó:
Tháng Sáu mưa, mưa
Giá trời đừng mưa và anh đừng nhớ.
Trời không mưa, và anh không nhớ
Anh còn biết làm gì?
Mưa tháng Sáu ồn ào trên mái phố. Balcon nhỏ, tách cafe dịu dàng. Trong tay em đọng những giọt nước lan lan. Như hoa nở rung rinh cánh mỏng. Em thôi hát bởi lòng em đang nhớ. Nỗi nhớ dài vừa đủ lặng im…
Quanh chỗ em ngồi những chậu xương rồng xanh um, từng mắt lá non tơ ngác ngơ nhìn xuống phố. Này ô đỏ, ô xanh và áo mưa chật chội, cả dòng xe vội vã kéo về đâu?
Kỉ niệm như rêu
Anh níu vào trượt ngã
Tình xưa giờ quá xa…
Tháng Sáu dịu hiền, tháng Sáu lo âu. Anh ở xa làm sao biết được. Buổi chiều nay có một người quán vắng, nhớ một người đi vắng đã từ lâu.
Câu hát Phú Quang, ký ức Phú Quang. Tiếng acoustic làm lá rơi trong gió; tiếng bass trầm như lời yêu bỏ ngỏ, giọt piano không ướt nổi tay cầm.
Em
Như hạt mưa trên phố xưa
Nuôi kỉ niệm bám hoài trí nhớ.
Trên bức tường màu xám vẫn nguyên sơ, bức tranh bạc những gam màu không nói. Tranh nhớ anh, khung vẽ thêm vòng khói, em nhớ anh, tóc rối vào mưa.
ký ức, ký ức là ô cửa sổ gió lùa. Một lần em đứng đợi anh dưới vòm cây đẫm ướt. Anh hun hút như ánh nhìn chia biệt, anh thật gần như cái chạm tay “Xin lỗi”, chẳng buông.
Em tự nhủ phải giữ lòng thật yên. Dù mưa đổ như nỗi buồn quấn quanh ô cửa, dù bầu trời còn xám ngày, xám đêm, xám những cơn ho em nuốt khan trong cổ. Xương rồng vẫn bình thản nhìn dòng người trôi, trôi, trôi…
Tháng Sáu trời buồn, tháng Sáu riêng anh
Bầy chim sẻ hiên nhà bay mất
Như em
Như em.
Bầy sẻ nâu tìm gì cứ ríu ran trong mưa. Chúng đậu trên mái hiên, trên hàng dây điện cũ. Chúng nhắc em về bãi cỏ mùa thu, cánh đồng hoa cúc. Những mỏ xinh hân hoan gắp nắng, nắng trong.
Sẻ nâu ơi, có biết tết những sợi ruban hồng, rồi cài lên ngực áo hạ hoa vàng hoa cúc. Ta sẽ xâu những giọt mưa thành chiếc cườm ký ức, để tặng cho Ngày Hôm Qua khi cơn mưa khép dịu dàng.
Hoa cúc vàng nhà ai
Thả từng chùm
Cho anh thương áo em vàng…
Những bước chân lang thang quen cuối ngày xuống phố. Bông cúc vàng… và chỉ thế thôi anh. Hoa không cầu một ánh nắng trong, một giọt sương lành. Hoa nhẫn nhịn bảo ta Thôi, đừng khóc!
Trong chiều mưa, cúc vàng là mắt nắng, thắp trong lòng em một ngọn lửa âm thầm. Hoa gọi về bao nỗi đợi mong: Bãi cỏ mùa thu, giấc mơ êm, con chuồn chuồn kim có đôi cánh mỏng - đậu trên ngọn lau của bài đồng dao xanh.
Em thương hoàng cúc, những khuy áo hiền lành. Xa mùa thu không nhạt màu, không lịm. Ngắm nhìn hoa có bao giờ anh nhớ, có khi nào anh nghĩ tới em không?
Tháng Sáu lại về rồi, tháng Sáu đa đoan. Mưa như thể nỗi niềm người con gái. Cơn mưa chiều là giấc mơ mùa hạ, cơn mưa đêm - những vì sao rơi xuống. Cơn mưa xa – là mưa ấm nhất, mang tình em đến chân trời riêng anh, riêng anh.
Em đã đi qua những con đường rất xanh. Qua những ô cửa sổ  rộng mở vào ngày gió. Phố trong phố, người bên người yên ả. Tháng Sáu thả hoa vàng,  mùi hương bảo rằng hoa nhớ anh nhớ anh.
Lại về trú dưới vòm cây tháng Sáu. Giữa cơn mưa và bầy chim sẻ xù lông. Balcon quán cafe mùa hạ đặt những chậu xương rồng, trên bức tường vẫn treo tranh phố cũ. Màu xám bạc trầm tư không ngủ, những gam màu nói rằng tranh nhớ anh nhớ anh.
Rồi lại để lòng mình thật yên lành, môi nhẩm thầm một bài ca Tháng Sáu: Tháng Sáu, mưa, mưa...Em biết rồi: cả mưa, cả em, cả tháng Sáu đều nói rằng rất nhớ anh, nhớ anh.
Lan Tử Viên
Nguồn: tuanvietnam.net
 Theo http://www.baobinhdinh.com.vn/



Sóng cỏ xanh giữa lưng chừng nhớ

Sóng cỏ xanh giữa lưng chừng nhớ
Một buổi sáng mùa hè choàng tỉnh. Nắng đã chênh chếch bên ô cửa. Gió mơn man thổi tới cõi lòng chút xao xác như muốn cuốn đi sự bình yên giả dối. 
Một buổi sáng với những giai điệu nhẹ nhàng, những nốt nhạc óng ánh màu ban mai tươi sáng nhưng không rực rỡ, rộn rã nhưng không ồn ào. Mùa hạ như người thiếu nữ mộng mơ thổi từng chùm bong bóng bay lên trời làm mây trắng bâng quơ.
Mùa hạ đêm ngắn ngày dài, vậy mà lại trôi nhanh quá đỗi. Ta đang sống giữa lưng chừng màu hoa, chạm tay vào lưng chừng nỗi nhớ, trăn trở bởi lưng chừng kỷ niệm, lắng nghe lưng chừng tiếng ve. Hình như lưng chừng ta khe khẽ thở dài…
Đã lâu lắm rồi tôi bỏ quên tôi giữa ngút ngàn những câu thơ giả dối. Đã từ lâu rồi tôi thả tôi rong chơi vô độ trong những nỗi buồn, trong những niềm vui không thật của cuộc đời.
Ngày lại ngày, rảnh rỗi và tất bật... Tôi yên ấm với nụ cười trên đôi môi khô khốc, tôi cố ghìm trong mình một tiếng thở dài, một giọt nước mắt. Mà nào có khóc được đâu...
Cuộc sống không tròn đầy nhưng cũng chẳng thiếu thốn, niềm vui không trọn vẹn nhưng nỗi buồn chẳng thẳm sâu. Mà sao tôi cứ thấy trống vắng ...
Mỗi khi mỏi mệt và muốn xua tan những dự cảm âu lo, tôi tìm đến thế giới Secret Garden như một nơi nương náu cho tâm hồn thấy an ủi và bình yên. Nhưng không hiểu sao, nỗi thao thức trong tôi chẳng lắng đọng. Secret Garden không yên ủi mà hình như đang khơi dậy, giục giã những kỷ niệm, những yêu thương...
Greenwaves, những sóng cỏ xanh mê hồn và buồn bã. Giọng cao vút, luyến láy của người con gái vang lên đầy nhung nhớ. Âm thanh lúc ngân dài như thúc giục sự trở về, lúc trầm xuống run rẩy như một niềm nuối tiếc.
Tiếng violon một lần nữa lướt nhẹ vào dĩ vãng, rung lên những âm ba vọng tưởng điều mất mát nào đã một lần ra đi vĩnh viễn không quay đầu lại. Chỉ có ánh mắt vẫn mải miết kiếm tìm, mải miết hy sinh.
Đã từ lâu tôi náu mình trong bóng đêm, dưới một bầu trời nhập nhòa ánh sáng. Ngước nhìn sao Hôm lấp lánh u buồn vì đang nhung nhớ ngôi sao Mai buổi sớm mà lòng như con thuyền lênh đênh không bến đậu, chỉ biết nương theo gió xuôi về biển khơi xa xăm nào đấy của cuộc đời.
Như một lữ khách lang thang thỉnh thoảng dừng chân nơi quán trọ, chẳng có nẻo về nào là bình yên và lặng gió. Thôi thì bàn chân cứ bước đi để khám phá, để thấy thế gian là bể rộng dài, tình người thì nhỏ bé chật hẹp quá thôi.
Cũng chợt mong ước giá như có một thế giới khác bí ẩn và riêng biệt hơn để tâm hồn tôi nương náu. Tôi sẽ nhốt nụ cười giả dối của mình, nhốt tiếng thở dài và những nỗi niềm chẳng rõ buồn vui. Tôi sẽ trói bàn chân lang thang của tôi để những ý nghĩ không phải là gió vi vút khắp nơi và kể ngàn đời những câu chuyện não nề không tưởng.
Những phút nghỉ ngơi... kỷ niệm như một chiếc bình mở nắp mang mùi hương quyến rũ và nhắc nhớ. Một bãi cỏ xanh với những gợn sóng đuổi nhau đến tận chân trời. Nơi tình yêu lần đầu tiên thức giấc và ban tặng trái tim những ngọt ngào lẫn đắng cay. Tâm hồn con người từ thuở nguyên sơ đã là bãi cỏ xanh đẹp đẽ và trong trẻo nhường ấy.
Để một buổi sáng tháng Năm nào đấy trong cuộc đời hứa hẹn những điều bất ngờ, những nụ cười ấm áp như tia nắng, mà nước mắt lại mang hình giọt sương rớt rơi thầm lặng. Có bàn chân nào mỏi mệt tìm về... 
Những kỉ niệm như thế đã ngủ yên rất lâu. Chỉ có tâm hồn đi hoang một lúc nào đó chợt đánh thức ngày xưa yêu dấu để ngỡ ngàng tìm lại chút thơ ngây son trẻ, để làm xanh lại những úa tàn, cằn cỗi của cuộc đời từng trải phong ba.
Giữa những trống vắng và tiếng thở dài của ngôi sao Hôm tội nghiệp, kỷ niệm cũ kỹ chợt lên men xanh nỗi nhớ, sóng cỏ năm nao hình như hóa thành ngọn gió cất lời ca mông lung và xa vời vợi:
Take me home to the meadow that cradles my heart
Where the waves reach as far as you can se.
Take me home to the meadow weve been too long apart,
I can still hear you calling for me.
Những chiếc lá bằng lăng chớm hè còn bé xíu, đỏ như lá phong non dưới nắng, vậy mà bây giờ đã xanh um, to và già dặn quá đỗi. Tự dưng ta nhớ cái màu đỏ mềm mại xinh xẻo ấy đến thế, tự dưng ta thấy màu xanh kia thật vô duyên và độc ác. Có phải sự đổi thay nào cũng tàn nhẫn xót xa? Giá mà cứ cầm màu nắng ấy đi qua hết mùa hạ này, chắc bông hoa tím kia không sẫm màu vì u sầu đến thế.
Và con đường vẫn chạy bình thản dưới bóng rợp hàng cây xanh ngắt, bầu trời vẫn ôm ấp những đám mây lững lờ, người thiếu nữ vẩn vơ đi giữa yêu thương của mùa hạ biết bao dung và che chở. Hàng cây có tình với con đường, đám mây có tình với bầu trời, mùa hạ có tình với con người như cuộc đời có tình với vạn vật.
Tự dưng chẳng biết viết gì cho mùa hạ nữa. Lòng ta thì cứ như chiếc lá đổi màu và lãng đãng kỳ lạ. Một mai thức dậy, không rõ buồn hay vui, hạnh phúc hay đau khổ, ta chênh vênh giữa những giai điệu dịu dàng và thao thức đi tìm chiếc lá lưng chừng rơi như cố níu lưng chừng ta sắp ngã…
Ca khúc: GREENWAVES
Thể hiện: Secret Garden
Lan Tử Viên
Nguồn: tuanvietnam.net
 Theo http://www.baobinhdinh.com.vn/




Yêu dấu tan theo

Yêu dấu tan theo 
Đôi khi em muốn đặt những nỗi buồn của em cạnh nhau, không phải để so sánh, mà để ngắm nhìn chúng thế thôi. Rồi em chợt nhận ra rằng, mọi nỗi buồn của em đều không đơn độc, bên chúng có một người bạn đồng hành. Thật vậy, ở bất kì thời điểm nào, với bất kì tâm trạng nào, em đều có thể tìm được một bản nhạc để bầu bạn, để sẻ chia cùng nhau.
Khi nào café cùng anh, em sẽ kể cho anh nghe về nỗi buồn nặng nề mệt mỏi của một buổi trưa muộn đã kết bạn với tiếng guitar thùng xa vắng trong Kveldssanger của Ulver ra sao, hay nỗi buồn rực rỡ của những giọt mưa tuôn ngoài cửa kính đã tìm được sự đồng điệu trong những thanh âm lộng lẫy của A Sombre Dance thế nào.
Em còn có thể kể cho anh nghe về một buổi chiều chủ nhật nơi gác vắng ngập tràn tiếng hát xanh xao của một buổi chiều và nghe nỗi buồn lan tỏa ra đến từng chân tóc. Nhưng hôm nay, trong một ngày cuối tuần bị vây kín giữa bộn bề công việc, em sẽ kể cho anh về thoáng buồn ngẩn ngơ khi một câu thơ cũ không hẹn trước bỗng dưng gõ cửa.
Anh có nghe chuyện đời em lận đận
những chuyến đi buôn những chuyến xe đò
tiếng nói sau lưng lời chua chát nhỏ to
dòng lệ em khô nhưng vẫn là dòng lệ mặn

Em chậm rãi xếp những giấy tờ bừa bộn trên bàn sang một bên, tắt bớt vài cửa sổ trên màn hình, ngồi tựa lưng vào chiếc ghế màu xanh của em và mở một bản nhạc lâu rồi chưa nghe. Một bản nhạc mà em nhớ đến ngay khi tình cờ đọc lại những câu thơ kia. Và em hát khe khẽ theo giọng Khánh Ly trên nền nhạc được phối rất giản dị:
Em theo đời cơm áo.
Mai ra cùng phố xôn xao.
Bao nhiêu ngày yêu dấu tan theo

Ừ, yêu dấu tan theo - nghe chữ "tan theo" cứ nhẹ tênh thế, mà sao thấy xốn xang cõi lòng. Một số bản chép - dĩ nhiên là chép sai - thành "yêu dấu tàn theo", chữ "tàn" ấy về hình ảnh xét ra còn nặng nề hơn, nhưng sao một chữ "tan" nhẹ thế mà nuốt mãi chẳng trôi, như dòng lệ nghẹn lại nơi cổ mà lời thốt ra cứ mong manh như hơi thở.
Và nỗi ngậm ngùi cũng tan ra theo từng câu chữ, để cùng nỗi buồn chảy trong từng mạch máu lan tỏa như một gợn nước êm ru xao xuyến giữa mặt hồ.
Thôi em đừng bối rối
Trong ta chiều đã tàn
Thôi em đừng khóc nuối
Cho môi còn chút thanh tân.

Một lời vỗ về cho Ta hay cho Em? Em không biết nữa, sao mà lời an ủi ấy chẳng hề mang lại cảm giác nhẹ nhõm, dù ở phía người mở lời hay người tiếp nhận. Không biết bờ môi thanh tân kia có khẽ mím lại, để nước mắt đổi dòng?
Không ai oán, không trách móc, cũng không não nề, giọng hát cứ đều đều, ca từ thì nhẹ nhàng mà sao lòng cứ chùng xuống. "Em", em không cần một nét khắc hoạ nào, từ một bờ vai mong manh, những ngón tay gầy xước hay một ánh mắt như có mây giăng kín, cũng không cần một tiếng thở dài cố nén.
Ta biết em. Ta gặp em ở khắp mọi nơi trong cõi trần gian lận đận này, xuôi ngược trên những nẻo đường gió bụi, lẫn vào trong đám đông xôn xao. Em của ta, không cần phải kiều mị hao gầy, không hẳn như liễu mềm trước gió - em có thể cũng lời to tiếng nhỏ, em có thể cũng toan tính bon chen.
Và ta thương em vì thế. Cho dù ở nơi nao, và em có thế nào, ta chỉ biết một điều, em vẫn đầy nữ tính, em vẫn cô độc lẻ loi, em vẫn nhỏ bé và chôn trong lòng những đắng cay mà những giọt lệ kia sẽ chẳng đời nào nói hết. Và ta biết, dòng lệ em khô nhưng vẫn là dòng lệ mặn.
Ta xót xa cho em, cũng là xót xa cho mình, em có biết?
"Tiếc câu thơ anh không đủ làm cho đời em ấm cúng"
Mỗi lần đọc bài thơ ấy, em lại có cảm tưởng như vừa nghe bên tai một tiếng thở dài của một người đàn ông cảm thấy mình yếu đuối vì không đủ sức che chắn bảo vệ cho một tạo vật sinh ra để được chở che. Nhưng thôi, còn một tiếng thở dài ấy cho nhau là đã là một sự an ủi lắm rồi.
Tóc em gầy trong gió
Trong ta giọt máu mù
Khô theo ngày thương nhớ,
Vết buồn khắc trên da.

Ôi một vạt tóc ai bay ngang trời cũng khắc được vào lòng ta một nét buồn nhức nhối. Với em, một mớ tóc buông dài đôi khi cũng ảo não không kém gì một ánh nhìn sâu thăm thẳm. Nhưng rồi cũng phôi pha theo tháng ngày, để dòng đời mải miết cuốn trôi. Ta giữ được gì đâu, anh nhỉ, ngay cả một vết buồn khắc trong nhau.
Em chịu không thể phân tích được về mặt kĩ thuật hay hoà âm phối khí hoặc nhạc cụ hay ghi âm, đơn giản vì em nghe những bản nhạc này bằng sự đồng cảm, bằng những trải nghiệm và những nỗi niềm của riêng mình. Hay nói đúng ra, đó không còn là bản nhạc để nghe nữa, đó là những tiếng lòng tự tìm đến với nhau.
Nhưng có lẽ cũng vì thế mà em hơi tiếc khi nền nhạc được phối bằng những nhạc khí điện tử. Biết đâu một cây guitar thùng mộc mạc là đã đủ để thủ thỉ cùng nhau những lời dung dị này.
Để em kể cho anh nghe về một ngôi nhà nhỏ trên đồi. Ngôi nhà ấy cũng cô độc và xa cách như chủ nhân của nó vậy, chơ vơ ở nơi ngoài đồi thông ra chỉ có gió và sương mù làm bạn. Những ô cửa hắt ánh đèn vàng như dõi vào màn đêm, như cố toả sáng để dẫn lối cho những bước chân hữu tình tìm đến.
Một đêm lạnh giá, em ngồi trong gian phòng nhỏ nơi đó, cốc trà cúc nóng ấp giữa hai lòng bàn tay, và hát khe khẽ theo những bản nhạc thân thương. Chị chủ quán hiếm khi cười, nói chuyện có vẻ cao ngạo, nhưng khi hát thì chất giọng lại tràn đầy những cảm xúc dữ dội và đắm say. Em chắc rằng những ai yêu nhạc cũng sẽ yêu chị lúc ngắm chị say sưa hát, lúc chị sống trọn vẹn với cái thần thái, cái hồn và cái tình của từng bản nhạc.
Rồi chị nói như chỉ cho chính mình nghe "Tối nay bỗng nhiên tôi muốn hát Yêu dấu tan theo". Anh ạ, chưa bao giờ em xúc động đến thế khi nghe một bản nhạc tưởng quen đến mức không còn chỗ cho những cảm xúc lạ lẫm chen vào.
Người phụ nữ xa cách và có vẻ như rất cô đơn kia sở hữu một giọng hát đầy ma lực. Em say mê chất giọng trầm, hơi khàn, rất mạnh mẽ mà đầy day dứt của chị ấy. Nhưng khi cất lên những lời như thể tự hát cho mình thì giọng chị mềm hẳn lại, và ánh mắt cũng xa vắng như thể những ánh mắt đêm vàng vọt trên đồi nhìn về một nơi nào đó mịt mờ sương khói.
Chị tự đệm guitar, thật sự không điêu luyện, chỉ vừa đủ để lấp đầy những khoảng trống cần thiết. Và em chợt nghĩ, có khi chị cũng đang nhớ về một thời yêu dấu đã tan theo với đời, không quá hờn tủi đắng cay mà chỉ là một thoáng chua xót vụt qua trong một chữ "tan theo" phát âm thì nhẹ bẫng đến mức vừa dứt khỏi môi đã nghe hụt hẫng, mà sao như có điều gì còn đọng lại nặng trĩu trong tâm thức
Em theo đời cơm áo.
Mai ra cùng phố xôn xao.
Bao nhiêu ngày yêu dấu tan theo

Vẫn biết "cơm áo không đùa với khách thơ" nhưng sao cứ khó chấp nhận đến thế. Ở phía em chắc đâu mưa gió đã yên, một chữ "tan theo" cố nương thật nhẹ mà vẫn như một nhát cắt ngọt ngào khắc sâu vào lòng. Biết bên em yêu dấu chưa tan theo những xôn xao của đời, nên tình ta càng nhức nhối giữa lặng câm
Ta ôm tình nặng trĩu
Nghe quanh đời mưa bão,
Ôi những ngày yêu dấu bọt bèo.

Em nghĩ có lẽ không ai có thể hát lên chữ "bọt bèo" hay hơn chị chủ quán café ấy. Một thứ dễ tan đi, một thứ trôi nổi bất định, hát ra thì tưởng dễ như không, vậy mà lại khiến trái tim ta nặng trĩu. Câu chữ sao lại lạ lùng đến thế!
Nắng mùa đông vàng hanh trong buổi chiều se lạnh đón bước em trên đường, gió nghịch tóc em rối tung rải lại mùi hương ngày cũ ngược hướng em qua. Anh có nghe tiếng bước chân em chăng?
Bên sông chiều mưa tới
Bên ta cụm khói rời
Nghe bên ngày nắng mới
Em đi bằng bước chân vui 

Có lẽ bước chân cũng không vui đâu, ngay cả khi bước trong nắng mới. Và bờ môi thanh tân ngay cả khi không biếng lười và chưa quên son phấn cũng khó mà vui. Vì yêu dấu liệu có thể tan đi dễ dàng đến thế?
Có những lời thốt lên để an ủi người, mà cũng là tự xoa dịu mình, anh nhỉ.
Bỗng nhiên nhớ về những đóa hoa mận trắng tinh rơi xuống lặng lẽ trong đêm, ướp hương vào bóng tối. Bỗng nhiên nhớ những sợi khói thuốc bay lên và tản ra rất chậm. Bỗng nhiên nhớ sương mù, mùa đông đã chạm ngõ rồi.
Cả những thứ không thấy được, không chạm được, hoặc rất mong manh như thế mà cũng vương vít mãi chẳng tan, thì yêu dấu liệu sẽ tan được vào đâu đây, ta ơi?
Hay người mong yêu dấu tan theo, để chỉ tiếc nuối mà không day dứt? Ai biết được, có khi giữa phố xôn xao, giữa đời cơm áo, những điều không thể tan đi được ấy mới khiến cho cả ta lẫn em thấy lòng nặng trĩu.
Sau lưng ngày con gái
Môi son đừng biếng lười
Cho ta còn mãi mãi
Chút mùi phấn hương bay.

Thế thôi em nhé, mai này em hãy cứ vui đi, cứ tặng những bước chân vui cho phố, tặng môi son cho một thời em còn nhớ tiếng yêu, và giữ cho ta chút mùi hương phấn. Ngay cả khi yêu dấu chẳng tan theo…

Ca khúc: Yêu Dấu Tan Theo - Khánh Ly - YouTube
Sáng tác: Trịnh Công Sơn
Nguồn Crimson Mai/tuanvietnam.net
 Theo http://www.baobinhdinh.com.vn/


Cảm nhận ca khúc Im lặng đêm Hà Nội

Cảm nhận ca khúc Im lặng đêm Hà Nội
Đêm, với những ai đang yêu và được yêu sẽ trở nên rực rỡ và ấm áp biết bao. Đêm, nỗi cô đơn khôn cùng của những trái tim lạc loài. Đêm, người bạn chia sẻ và như tấm chăn ấm xoa dịu sự trống trải khi tình yêu đi qua bằng những kỷ niệm không thể quên.
Tôi không biết đêm Hà Nội có gì khác Sài Gòn náo nhiệt không, nhưng tôi vẫn thấy điều gì đó gần gũi đến tự nhiên khi giai điệu du dương, buồn, lẻ loi của ca khúc Im Lặng Đêm Hà Nội - NSUT Thu Phương vang lên.
Những đôi chim rúc đầu vào tổ ngủ, cành lá cũng xếp cạnh nhau yên giấc khẽ rung vì cơn gió thoảng,…chỉ hiu hắt một bóng người đi giữa con hẻm nhỏ. Ở con phố nơi tôi ở không có hoa sữa, không có một cái hồ nào,…nhưng tôi vẫn thấy nó rất gần gũi với từng ca từ của “Im lặng đêm Hà Nội”. Có lẽ ca từ chỉ như phương tiện để mang những tâm hồn “nương níu” nhau, “tìm nhau” ở điểm chung nào đó, ít ra ngay lúc này là sự cô đơn. Tôi và người nhạc sĩ kia bắt gặp nhau trong những miền không gian hoàn toàn khác nhau. Ai nói những thế giới song song không hề gặp nhau?
Nếu ai một lần dầm sương giữa phố Sài Gòn lúc nửa đêm sẽ thấy yên bình vô cùng. Cái dáng vẻ hối hả, nhộn nhịp đến bức bối không còn, thay vào đó là sự im lặng, những ngôi nhà dễ thương nép vào nhau ngủ và con người dễ rơi vào trạng thái mênh mông, mông lung và có chút xao xuyến. Chắc Hà Nội cũng vậy, đêm Hà Nội qua ca khúc của nhạc sĩ Phú Quang có mọi thứ, nào là hoa sữa, căn phòng nhỏ, gương hồ, tiếng chim, sương đêm,…nhưng sao con người ta lại thấy cô đơn? Bởi người ấy đã để một trái tim lạc mà tìm nhau, vướng víu trong chút hơi ấm ngày đầu.
“Chỉ còn anh, còn anh…Im lặng đến tê người”
Yêu Hà Nội thì không thể bỏ qua những ca khúc hay của nhạc sĩ Phú Quang dành cho Hà Nội. Chất lãng mạn, sâu lắng luôn có trong ca khúc của ông, “Im lặng đêm Hà Nội” đã đi vào lòng công chúng yêu nhạc, trong đó có tôi. Nó hay không phải vì nó buồn, hay mô tả đúng thế nào là đêm Hà Nội mà có lẽ, nó chạm được góc sâu thẳm ở mỗi chúng ta. Đêm mong manh, đêm dễ vỡ, đêm mù mịt,…đêm khó hiểu nhưng cũng dễ chạm tới như tình yêu vậy. Sau một ngày làm việc, hối hả chạy theo cái gọi là “giấc mơ” thì đêm sẽ là người nghe những thủ thỉ, nỗi cô đơn hay cả niềm hân hoan trong hạnh phúc.
Tôi tìm được sự chia sẻ trong ca khúc Im lặng đêm Hà Nội. Sự im lặng đến mức làm nỗi cô đơn phải run lên tê dại khi nghĩ về ngày ấy, ngày tình yêu mới chớm, chưa nhuốm những ghen tuông, giận hờn và sự chia ly. Đêm có lẽ không buồn mà vì cái tình của con người đeo mang vào nó. Chỉ khi đêm về, bao nhiêu lo toan tạm xếp lại thì cũng là lúc con người ta tĩnh lặng trong tâm hồn mình và khát khao được gối đầu bên người thương. Những ước mơ tưởng chừng đơn giản, bình dị nhưng nhiều khi lại vô cùng khó để đạt được.
“Chỉ còn mùa hoa sữa nồng nàn trong căn pḥòng nhỏ
Đêm cuối thu trăng lạnh mờ sương
Chỉ còn nỗi im lặng phố khuya không gian dạ hương sâu thẳm
Từng tiếng chim đêm khắc khoải vọng về
Chỉ còn mênh mông gương hồ,
Hiu hắt soi những cây bàng lá đỏ
Chỉ còn mênh mông gương hồ,
Từng hàng cây góc phố ngây ngô nhìn nhau
Chỉ còn hơi ấm mối t́ình đầu
Em đi có đôi lần nhìn lại 

Chỉ còn anh còn anh im lặng đến tê người”
Âm nhạc và thơ giao hòa, những trái tim đồng điệu tìm đến nhau trong vô thức. Tôi, bạn hay nhạc sĩ Phú Quang đều có “đêm” cho riêng mình.Và “đêm” sẽ luôn là người bạn hiểu tôi, nhạc sĩ Phú Quang và cả những ai đang cô đơn vì lạc mất tình yêu của mình!.
Nguồn: giaidieuxanh.net
 Theo http://www.baobinhdinh.com.vn/

Ẩn dụ định hướng trong ca từ Trịnh Công Sơn dưới góc độ ngôn ngữ học tri nhận: "Buồn là hướng xuống"

Ẩn dụ định hướng trong ca từ Trịnh Công Sơn
dưới góc độ ngôn ngữ học tri nhận:
"Buồn là hướng xuống"
1. Dẫn nhập Thuyết nghiệm thân đã được biết đến trong triết học Hi Lạp qua Plato và Aristotle và được hệ thống hóa bởi Des Cartes, và lí thuyết này đã thống trị triết học phương Tây trong nhiều thế kỉ. Mô hình tư tưởng hiện thân được phát triển bởi Johnson (1987); Lakoff (1987); Kovecses (1986, 1990,…) đã cho thấy những ẩn dụ cảm xúc như sự giận dữ của con người xuất hiện trong ngôn ngữ và xuất phát từ cơ sở văn hóa, cơ sở sinh lí học của con người. Tiếp đó, các nhà tri nhận luận đã nghiên cứu ngôn ngữ trong mối liên hệ với tính hiện thân, nhận thức và kinh nghiệm thân thể của con người. Ẩn dụ ý niệm dần được phát triển theo hướng chủ nghĩa hiện thực kinh nghiệm, gắn với các lí thuyết thần kinh, căn cứ trực tiếp vào kinh nghiệm hàng ngày của con người. Kinh nghiệm cảm giác là cơ sở đưa ra các đánh giá chủ quan của nhận thức ngôn ngữ [9; 256]. Hướng đi này sau đó đã được Lakoff phát triển thành học thuyết “Trí tuệ nhập thân”, chủ trương nghiên cứu sự phụ thuộc những năng lực tư duy của con người và những quan niệm về thế giới, kể cả những hệ thống triết học vào những đặc điểm cấu tạo của cơ thể và bộ não con người. 
2. Khảo sát trường hợp: “BUỒN LÀ HƯỚNG XUỐNG” trong ca từ Trịnh Công Sơn Trong ca từ Trịnh Công Sơn, đối lập với ẩn dụ định hướng VUI LÀ HƯỚNG LÊN là ẩn dụ BUỒN LÀ HƯỚNG XUỐNG. Ẩn dụ này không phải võ đoán mà có cơ sở kinh nghiệm sinh lí và văn hóa rõ ràng. Kinh nghiệm sinh lí của con người cho thấy tư thế ủ rũ thường đồng hành với trạng thái tinh thần tiêu cực như buồn bã, thất vọng và chán nản. Hiện tượng này cũng quan sát được ở các thực thể sống khác, khi thực thể đó có vấn đề về sức sống. Chẳng hạn, cây bị héo và lá rũ xuống khi thiếu nước hoặc trước khi chết. Con vật nuôi (chó) khi bị chủ mắng mỏ cũng thường cụp đuôi và nằm co lại, mắt nhìn xuống dưới đất với gương mặt rầu rĩ, chờ được chủ vỗ về hoặc tha thứ. Con người khi buồn bã thường ngồi ủ rũ, gục mặt xuống bàn với tư thế nửa nằm nửa ngồi, ngồi bó gối hoặc nằm co quắp, nằm sấp xuống… như để trốn tránh giao tiếp, trốn tránh ngoại cảnh, gặm nhấm và chiêm ngẫm nỗi buồn.
Hiện tượng này là phổ quát ở mọi dân tộc, mọi ngôn ngữ. Tiếng Việt có các thành ngữ diễn tả ý niệm BUỒN LÀ HƯỚNG XUỐNG như: Gan héo ruột sầu; Ủ dột nét hoa; Héo hon ruột tằm; Rũ như tàu lá; Ủ rũ như gà phải trời mưa; Rũ như con gà cắt tiết, v.v…Trong kho tàng ca dao người Việt, để diễn tả trạng thái tình cảm buồn rầu, ông cha ta cũng có nhiều câu diễn tả tư thế hướng xuống của con người gắn với trạng thái buồn như: 
Chiều chiều ra đứng ngõ sau 
Hai tay rũ xuống như tàu chuối te; 
Gió lao xao tàu cau ngã liệt 
Nghe em lấy chồng, anh rũ liệt chân tay; 
Vượn lìa cây có ngày vượn rũ 
Con xa mẹ rồi mặt ủ mày chau; 
Bởi anh tin bợm mất bò 
Tin bạn mất vợ nằm co một mình; 
Hà tiện để tiền cho vay 
Đến khi xuống vực khoanh tay ngồi buồn;
Ngồi buồn than thở thở than 
Gối nghi ng, đệm chếch, phòng loan một mình; 
Em bước xuống ruộng sâu dạ sầu sáu tấc 
Em xa anh rồi ruộng đất bỏ hoang… 
Như vậy, trong thành ngữ hay ca dao, tác giả dân gian cũng luôn sử dụng các ẩn dụ định hướng BUỒN LÀ HƯỚNG XUỐNG để diễn tả các trạng thái tình cảm theo xu hướng tiêu cực của con người. Khi rơi vào tâm trạng buồn chán, sầu muộn, đau lòng, thất tình, tuyệt vọng, thất thế… con người luôn gắn với tư thế nằm co, ngồi rầu rĩ, bất lực, rũ rượi, ủ dột, héo hon, nhắm mắt, bước thấp bước cao, đi xuống… trạng thái tình cảm buồn luôn gắn với tư thế hướng xuống, xuống thấp. Trong ca từ Trịnh Công Sơn, trạng thái tình cảm buồn luôn luôn gắn với ý niệm BUỒN LÀ HƯỚNG XUỐNG. Nỗi buồn trong ca từ nhạc Trịnh bắt nguồn từ nhiều căn cớ như: buồn vì những lo âu và dự cảm về phận người; buồn vì chứng kiến thảm cảnh chiến tranh; buồn vì những nỗi niềm tuyệt vọng của nhân vị; buồn vì tình yêu chia xa, quay gót, v.v…Sinh ra trong một gia đình phật tử, trưởng thành trên đất Huế, không gian cổ kính, trầm mặc của những lăng tẩm, đền đài, tháp cổ đã thấm đẫm trong kí ức nhạc sĩ; âm thanh gần gũi của tiếng chuông chùa, của những câu kinh kệ luôn gợi nhắc trong ông những suy tưởng sâu sắc về phận người. Là một trí thức Tây học, lại tham gia học ở ban Triết, cũng như bao thế hệ thanh niên trí thức miền Nam cùng thời, Trịnh Công Sơn bị ảnh hưởng bởi triết học Hiện sinh phương Tây, vấn đề thân phận con người và sự tồn tại phi lí của con người trong cuộc đời đã trở thành nỗi hồ nghi, hoang mang không chỉ của riêng ông mà của cả một thế hệ. Nỗi buồn thân phận trở thành một nỗi trăn trở khôn nguôi, được phản ánh bi thiết trong các ca khúc của Trịnh Công Sơn, xuất hiện ở 16/228 ca khúc (chiếm tỉ lệ 7,0%). Cơ sở vật lí cũng cho thấy khi con người ở trạng thái tình cảm buồn bã, u sầu thì có tư thế ủ rũ và có xu thế hướng xuống. Trong ca từ nhạc Trịnh, hình ảnh biểu tượng cây đời u sầu rụng hạt thương đau về nguồn cội (đất đen) là tư thế hạ xuống thấp, trở về nguồn cội của con người: 
Từng hàng thương đau  
Trên cây u sầu Hạt rụng cho anh 
Để lại cho em Từ ngày mang tên  
Sao còn buồn  
Sao thù hằn  
Tủi hờn đất đen 
(Lại gần với nhau) 
Khi buồn là con người thu mình lại, cuộn lại, co cụm trong bóng tối, đời cũng thu mình lại, giấu mặt: 
Từng ngày nhìn nắng úa ngoài hiên 
Một ngày buồn tênh đời giấu mặt 
Thu lại góc mình một bóng tối 
[Ngậm ngùi riêng ta]. 
Trong các ca khúc Trịnh Công Sơn, khi buồn, con người thường ngậm ngùi với những khúc ru: ru em, ru đời, ru tình, rồi lại ru ta. Chính nhạc sĩ đã từng tâm sự rằng ru như vậy chính là tự ru dỗ mình, tự an ủi mình, khi ấy con người cũng ở xu thế xuống thấp, ngủ yên: 
Hương trầm có còn đây, 
ta thắp nốt chiều nay 
Xin ngủ trong vòng nôi, 
ta ru ta ngậm ngùi 
Xin ngủ dưới vòm cây 
(Ru ta ngậm ngùi). 
Luôn ám ảnh trong tâm trí bởi nỗi buồn nhân vị, tìm quên trong men say, con người ngủ vùi cho tuổi xuân trôi đi trong vô thường, bởi biết rằng rốt cuộc rồi đời người cũng chỉ là một cõi đi về" vô định, sinh ra trên đời là đã hẹn hò một ngày sẽ chia li với cuộc sống: 
Hôm nay ta say ôm đời ngủ muộn 
(Một cõi đi về). 
Với Trịnh Công Sơn, nỗi buồn nhân vị là nỗi buồn không cơn cớ, là nỗi sầu muộn từ thuở hồng hoang của con người mà lời hẹn “trăm năm” tự mỗi con người đã mắc nợ cuộc đời ngay từ lúc mới sinh ra, ngay từ thuở nằm nôi. Nỗi buồn trĩu nặng kéo con người xuống thấp: 
Đêm ta nằm bóng tối che ngang
Đêm ta nằm nghe tiếng trăm năm 
(Còn có bao ngày). 
Trịnh Công Sơn bị ảnh hưởng bởi triết hiện sinh phương Tây, cho rằng con người ta ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời là đã tiềm ẩn một cái chết đón đợi, cuộc đời con người là một sự trốn chạy khỏi lưỡi hái của khỏi thần chết, và cái chết luôn dồn đuổi con người ở mọi lúc, mọi nơi. Vì vậy, ngay dưới mỗi vòng nôi đã ẩn tàng một nấm mộ, thân phận con người sinh ra trên đời đã là một bi kịch, một nỗi sầu muộn truyền kiếp: 
Dưới vòng nôi mọc từng nấm mộ
Dưới chân ngày cỏ xót xa đưa 
(Cỏ xót xa đưa) 
Vì vậy, khi lắng nghe những âm ba bi ai của cuộc đời, con người lại có xu hướng nằm xuống với đất mẹ như chốn hẹn hò trở về mẫu gốc: 
Nằm trong tiếng bi ai; 
Nằm xuống với đất muôn đời 
(Ngẫu nhiên). 
Tiếng ru của mẹ là tiếng gọi tha thiết con người trở về với nguồn cội, với nơi chốn đã từ đó sinh ra, hóa thân. Trịnh Công Sơn quan niệm bào thai mẹ chính là nơi quê quán thân thuộc của mình, mỗi khi buồn chán hay tuyệt vọng là nhạc sĩ có xu hướng tìm về nơi quê quán tôi xưa, nằm nghe tiếng ru của mẹ, nhớ lại vòng nôi ngọt ngào để ru dỗ cơn đau:
Người ngồi xuống xin mưa đầy
Trên hai tay cơn đau dài
Người nằm xuống nghe tiếng ru 
(Mưa hồng) 
Đôi khi, lo lắng về một ngày mai thế giới sẽ tàn tạ, loài người đi vắng hết khỏi mặt đất này, sự sống thiếu vắng nơi nhân gian, nhạc sĩ lại biến thành đứa trẻ - một đứa trẻ mang suy tư triết học, ngồi trầm mặc, trăn trở không nguôi về nhân thế và thời cuộc: 
Tôi như trẻ nhỏ ngồi bên hiên nhà 
(Tự tình khúc) 
Khi rơi vào tuyệt vọng, nỗi buồn khiến con người như rũ xuống, khô héo, như rơi xuống vực sâu: 
Trong em ngày ấy vực sâu một đời. 
(Có một ngày như thế) 
Trong ca từ Trịnh Công Sơn, ở nhiều ca khúc có xuất hiện hình ảnh ẩn dụ tri nhận CUỘC ĐỜI LÀ MỘT CUỘC HÀNH TRÌNH, trong đó chuyến xe chính là phương tiện chuyên chở, đưa con người trên hành trình rời xa cõi tạm, trở về bên kia thế giới. Trong những phút buồn bã, không chỉ con người, mà chính ngay cả phương tiện hành trình của con người cũng ủ dột, xuống thấp, sa sút tinh thần: 
Một ngày như mọi ngày 
Giọng buồn lên tiếp nối
Một ngày như mọi ngày
Xe ngựa về ngủ say (...)
Một ngày như mọi ngày 
Bóng đổ một mình tôi. 
(Một ngày như mọi ngày). 
Dự cảm về cuộc sống hữu hạn và mong manh, con người nhạc sĩ đau đáu không nguôi về một cuộc chia li lớn với mặt đất, với loài người, với cuộc sống đang từng ngày hiện hữu. Những dự cảm ấy có chiều sâu từ trong triết lí của nhà Phật; nơi thuyết đề về thân phận mong manh của cây sậy trong triết Hiện sinh phương Tây; trong ám ảm về phận cát bụi trong Thiên Chúa giáo. Những tư thế chùng xuống, nằm xuống, co lại, ngủ yên… của con người đã lột tả những trạng thái đầy tâm sự âu lo, buồn bã, sâu lắng. Con người muốn thu mình lại, đối diện với cái bóng của chính mình, đối thoại với một cõi thế xa xôi: 
Về đồi mây thắp hương nằm mộng 
Rồi ngủ quên giữa trời mênh mông (...) 
Về nguồn xưa gối tay nằm bệnh
Về cội xưa níu tay nghìn trùng 
(Níu tay nghìn trùng). 
Cảm nhận cái mong manh, hữu hạn của phận người, con người luôn cảm thấy bế tắc ngay giữa những hiu quạnh của đời mình, âu sầu bi lụy, như con chim nhỏ tìm nơi hạ cánh về cuối đèo để được trở về bên đất mẹ vĩnh hằng: 
Trên đôi vai u sầu 
Tìm về nơi cuối đèo
(Như chim ưu phiền) 
Được trở về với đất là về với tổ ấm vĩnh cửu, được hân hoan ca hát ở miền cực lạc: 
Xin được xin nằm yên, 
đất đá hân hoan một miền 
(Rơi lệ ru người). 
Trong ca từ nhạc Trịnh, nỗi buồn thân phận luôn song hành với nỗi buồn chiến tranh. Là một người lớn lên và trưởng thành trong bối cảnh đất nước chiến tranh loạn lạc, nỗi buồn chiến tranh đã trở thành một nỗi ám ảnh thường trực trong tâm hồn Trịnh Công Sơn. Những ám ảnh kinh khiếp về sự tàn phá của bom đạn, sự chết chóc và những cuộc chia li không báo trước với người thân, sự lạnh lẽo và vô cảm của bia mộ… đã được nhạc sĩ phản ánh vào trong các ca khúc của mình, bằng một tâm hồn nhạy cảm và một trái tim biết lắng nghe những âm thanh đồng vọng cả từ hai phía chiến tuyến. Được xuất hiện ở 13/228 ca khúc (chiếm tỉ lệ 5,7%), nỗi buồn chiến tranh đã đưa những ca khúc Da vàng của Trịnh Công Sơn trở nên bất hủ với thời gian và gắn liền với lịch sử đau thương của dân tộc. Nỗi buồn ấy được khởi nguồn bởi sự đứt gãy của tình yêu giữa chốn binh đao, khiến con người cảm thấy như bị chôn vùi dưới vực thẳm. Bất lực trước ngoại cảnh, mỗi ngày mới đến con người lại thu mình lại, co mình yên vị trong góc tối; những nụ cười rơi rụng tiễn đưa niềm vui rời xa con người… nỗi buồn kéo con người xuống dưới, thu mình xuống thấp:
Có những vực bờ chôn theo tình đầu (...) 
Nhưng khi về lại thu mình góc tối
Trong tôi rụng đầy bao nhiêu nụ cười 
(Bay đi thầm lặng). 
Sống trong trạng thái ngưng đọng, ao tù, âm u đầy mùi tử khí, con người chỉ biết xuống thấp một cách lặng lẽ, chiêm nghiệm nỗi buồn thời cuộc: 
Ngồi lặng nghe thế giới 
Buồn từng phút giây 
(Buồn từng phút giây). 
Khi buồn là con người xuống thấp, “cúi xuống” để cảm nhận sự bơ vơ của cây cỏ, sự xót xa của mặt trời, sự chông gai của cuộc đời, sự vỡ vụn của xúc cảm, sự dồn nén của hai mươi năm nội chiến đau thương: 
Cúi xuống cúi xuống thật buồn (...) 
Cúi xuống cho tắt nụ cười 
(Cúi xuống thật gần). 
Thời gian 20 năm chiến tranh là cả một quãng thời gian dài, được tính bằng thời gian của một thế hệ. Dân tộc ta mong mỏi hòa bình đến mòn mỏi, mẹ già nuôi hi vọng đến còm cõi cả thể xác lẫn tinh thần, hết hi vọng, ngủ yên, tìm quên lãng trong nỗi sầu muộn: 
Mẹ già hết chờ mong 
Đã ngủ yên 
Mẹ già mãi ngủ yên 
(Du mục). 
Sự kéo dài và nỗi buồn chiến tranh không những khiến mẹ già mệt mỏi, tìm quên trong giấc ngủ, mà còn khiến tuổi trẻ Việt Nam tìm đến trạng thái đi xuống một cách tiêu cực, thụ động, vùi mình trong giấc ngủ để quên đi những tang thương thời cuộc: 
Đời đã khép và ngày đã tắt
Em hãy ngủ đi
Đời mãi đêm và ngày mãi buồn
Em hãy ngủ đi. 
(Em hãy ngủ đi) 
BUỒN ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG DƯỚI nên người nô lệ da vàng mới “ngủ quên” bao năm trong căn nhà nhỏ, co mình lại, thu mình lại để trốn tránh thế giới gông cùm, xiềng xích ngoài kia: 
Người nô lệ da vàng ngủ quên 
Ngủ quên trong căn nhà nhỏ (…) 
Ngủ quên qu n đã bao năm 
Ngủ quên không thấy quê hương (...) 
Ngồi yên trong căn nhà nhỏ
Đèn thắp thì mờ
Ngồi yên quên nước quên non
Ngồi yên xin áo xin cơm 
(Đi tìm quê hương).
Sống trong cảnh nô lệ, tất cả đều bị xuống tinh thần, ngồi chờ đợi tự do một cách vô vọng: 
Mẹ cũng ngồi chờ
Anh lính ngồi chờ
Người tù ngồi chờ 
(Chờ nhìn quê hương sáng chói); 
Một người ngồi hai mươi năm 
(Ngày dài trên quê hương). 
BUỒN ĐỊNH HƯỚNG XUỐNG DƯỚI, người già co ro trong bất lực, nằm lắng nghe âm thanh của tiếng súng và đạn nổ, nhìn ánh hỏa châu như lưỡi hái tử thần tàn phá quê hương:
Người già co ro chiều thiu thiu ngủ
Người già co ro buồn nghe tiếng nổ 
Em bé loã lồ khóc tuổi thơ đi 
(Người già em bé). 
Không chỉ con người phản ứng trước nỗi buồn thời cuộc bằng cách vùi mình ngủ quên, mà vạn vật vô tri vô giác cũng cuộn tròn lại, co cụm, thu mình trong cái bao la sầu nhân thế, ngủ cho quên phận nô vong. Loài sâu, loài rong hay chính là những biểu trưng cho phận người bé nhỏ: 
Mùa xanh lá loài sâu ngủ quên trong tóc chiều (…) 
Dòng sông đó
Loài rong yên ngủ sâu (...)
Và tiếng hát về ru mình trong giấc ngủ vừa 
(Dấu chân địa đàng). 
Trong ca từ Trịnh Công Sơn, dã tràng là biểu trưng cho phận người Việt Nam, cho tuổi trẻ Việt Nam hành động một cách vô vọng, giống như huyền thoại Siship, lăn vô vọng một tảng đá lên đỉnh núi, triền miên ngày này qua ngày khác mà không đến được đích, không thấy được ánh sáng tương lai. Trong đêm dài của đất nước, tuổi trẻ Việt Nam chìm sâu trong nỗi buồn đau với mặc cảm lưu đày, nhận rõ sự hoài công dã tràng của mình, những nỗ lực cố gắng để thay đổi hoàn cảnh đã tiêu tan, con người thể hiện nỗi buồn với những tư thế hướng xuống:
Dã tràng dã tràng xe cát biển đông
Dã tràng dã tràng dã tràng xe cát hoài công (...)
Thân đày dấu trong môi cười 
Tay dài gối giấc ngủ vùi 
(Dã tràng ca). 
Nhưng không chịu mãi cảnh nằm co, ngủ vùi chờ đợi, người Việt Nam da vàng đã đứng lên, tìm đường đi trên con đường giải phóng. Hành hương trên con đường đi tìm tự do và ánh sáng cho dân tộc, mịt mờ và mò mẫm trong bóng tối, vẫn chông chênh, chưa tìm thấy ánh sáng tương lai, nỗi buồn như lực hút vô hình kéo con người nghiêng đổ, chìm xuống, đè nặng dưới những trăn trở ưu tư: 
Người đi một mình đồi dốc nghiêng xuống 
Người đi một mình vực sâu gọi tên (...)
Người đi một mình chìm sâu lời ca (…)
Vực sâu đá lăn gọi tên nhớ em 
(Hành hương trên đồi cao). 
Và không gì có thể diễn tả hết nỗi niềm đau đớn, tuyệt vọng của người mẹ khi nằm ôm xác con vào lòng, dọc đường chiến tranh: Mẹ nằm ôm con, dọc đường tang thương 
(Một ngày vinh quang một ngày tuyệt vọng). 
Trong thực tế đời sống, kinh nghiệm vật lí cho thấy khi con người buồn chán hay rơi vào trạng thái nội tâm đau đớn, thất vọng, thiếu vắng đi mục tiêu sống có ý nghĩa, hoặc bị tổn thương bởi không tìm thấy ý nghĩa của cuộc sống thì thường có xu thế trốn tránh thực tại, nằm xuống, nằm co mình lại, cuộn tròn trong mệt mỏi, tránh giao tiếp để che dấu nỗi đau hoặc một mình gặm nhấm nỗi buồn. Ở một khía cạnh nào đó, đây cũng là một biểu hiện của sự bất cần, buông thả, sa sút tinh thần, nói theo triết hiện sinh phương Tây, đây là nỗi “trầm buồn hiện sinh”. Trong ca từ Trịnh Công Sơn không hiếm những biểu hiện ấy: 
Người nằm co như loài thú khi mùa đông về 
Người nằm yên không kêu than buốt xương da mình (...) 
Người nằm co như loài thú trong rừng sương mù 
Người nằm yên không kêu than chết trên căn phần 
Một góc trời người vẫn ngồi một đời nhỏ nhen (...) 
(Phúc âm buồn). 
Trạng thái ‘‘nằm co’’ ấy của con người chính là tấm gương phản chiếu tâm trạng buồn chán, tuyệt vọng và bế tắc trước thời cuộc đảo điên. 
3. Kết luận
Ẩn dụ định hướng là phép ẩn dụ được bắt nguồn từ kinh nghiệm vật lí và văn hóa, không phải được hiểu một cách ngẫu nhiên. Mỗi ẩn dụ có thể sử dụng như là một phương tiện để hiểu một khái niệm bởi những kinh nghiệm cơ sở, trong đó những trải nghiệm mang tính vật lí và trải nghiệm văn hóa đóng vai trò quan trọng. Mỗi ẩn dụ định hướng lại có sự gắn kết trong tổng thể hệ thống, là sự gắn kết giữa các cấp độ ý niệm và sự tương hợp giữa các ẩn dụ. Thông qua việc sử dụng một cách điêu luyện và tinh tế ẩn dụ định hướng BUỒN LÀ HƯỚNG XUỐNG, đặt trong sự gắn kết với kinh nghiệm vật lí của cơ thể, những trải nghiệm văn hóa cộng đồng, nỗi buồn thân phận con người, nỗi buồn chiến tranh và những trăn trở về phận người đã được tác giả diễn tả một cách hết sức bi thiết, trở thành một tiếng nói công phẫn, thể hiện mạnh mẽ thái độ lên án cuộc chiến tranh phi nghĩa của các nhà cầm quyền ngay chính trên quê hương mình. Các ca khúc trên cũng trở thành khúc tráng ca, tha thiết kêu gọi hòa bình, kêu gọi tình yêu thương, lương tâm và trách nhiệm giữa con người với con người trong cộng đồng Da vàng vốn cùng chung dòng máu Lạc Hồng chảy trong huyết quản. 
TÀI LIỆU THAM KHẢO 
1. Trần Văn Cơ (2007), Ngôn ngữ học tri nhận - ghi chép và suy nghĩ, Nxb Khoa học Xã hội. 
2. Trần Văn Cơ (2009), Khảo luận ẩn dụ tri nhận, Nxb LĐ xã hội. 
3. Nguyễn Đức Dân (2009), Tri nhận không gian trong tiếng Việt, Tạp chí Ngôn ngữ, số 12, tr.1-14. 
4. Phan Thế Hưng (2009), Ẩn dụ dưới góc độ ngôn ngữ học tri nhận (trên cứ liệu tiếng Việt và tiếng Anh), Luận án tiến sĩ ngữ văn, Trường ĐHSP Tp. HCM. 
5. Ly Lan (2009), Về các ý niệm và phạm trù tình cảm cơ bản của con người (trên dẫn liệu tiếng Anh), Tạp chí Ngôn ngữ và đời sống, số 6 (163), tr. 21-25. 
6. Ly Lan (2012), Ngữ nghĩa và cơ sở tri nhận của các từ biểu đạt tình cảm trong tiếng Anh (liên hệ với tiếng Việt), Luận án tiến sĩ ngữ văn, Học viện KHXH. 
7. Trần Bá Tiến (2012), Nghiên cứu thành ngữ biểu thị tâm lí tình cảm trong tiếng Anh và tiếng Việt từ bình diện ngôn ngữ học tri nhận, Luận án tiến sĩ ngữ văn - Trường Đại học Vinh. 
8. Lý Toàn Thắng (2009), Ngôn ngữ học tri nhận: Từ lí thuyết đại cương đến thực tiễn tiếng Việt, (tái bản, có sửa chữa, bổ sung), Nhà xuất bản Phương Đông. 
9. George Lakoff and Mark Johnsen (2003) Metaphors we live by, London: The university of Chicago press. 
10.http://www.tcs-home.org/banbe/pham-van-dinh/thu-muc-ca-khuctrinh-cong-son. 
Nguyễn Thị Bích Hạnh
Theo http://www.vjol.info/