Hương rừng Cà Mau 4

Hương rừng Cà Mau 4

Hai ông già

Giặc Pháp tràn vào xóm, khoảng đầu năm 1946. Hay tin ấy, thầy giáo Chích rất buồn phiền và căm hận. Suốt đêm, thầy ngủ không yên. Dường như giặc Pháp bắn chơi cho vui, vì đạn dược còn quá nhiều. Và tuy không phải người lính chiến đã từng xông pha trong trận địa, thầy gật gù, kết luận:

- Tụi Thanh Niên Tiền Phong đã rút lui, chẳng dám bắn một phát súng để cứu vớt thể diện cho đám con Hồng cháu Lạc, cho đàn cháu của Nguyễn Trung Trực, Nguyễn Đình Chiểu...

Về khuya, tiếng súng thưa thớt dần. Và trong xóm vắng đã bị “tiêu thổ”, vài con chó tru nghe thảm thiết. Thầy giáo Chích lồm cồm ngồi dậy, tắt ngọn đèn dầu cá rồi nằm xuống mặt đất. Gió thổi lào rào, sương lùa vào, gian nhà lạnh lẽo. Bàn tay thầy giáo mân mê cái mền rách nát, còn tạm dùng được nhưng đầy rận rệp.

Ngoài cửa, có tiếng ho hen sù sụ. Thầy giáo ngồi dậy, chưa dám lên tiếng.

- Thầy giáo ơi! Thầy giáo...

Hồi lâu, giọng nói ấy nghe ấm áp hơn:

- Tôi mà. Tôi là hương cả An, mở cửa ra! Bộ thầy quên tôi rồi sao? Tôi muốn bàn với thầy một chuyện quan trọng... Ủa, sao không trả lời. Tôi rình ngoài vách, thấy rõ thầy thổi cái đèn cho tắt kia mà.

Thôi thì giáo Chích đành lên tiếng:

- Mời ông vô. Thời buổi này, khó sống quá. Tôi sợ...

Ông hương cả An đốt đèn rồi nói rỉ vào tai người bạn trẻ:

- Tây đóng đồn, coi bộ mạnh lắm đó. Nó chiếm tới chợ Cà Mau rồi, nghĩa là khắp Nam Kỳ lục tỉnh, như thời xưa vậy. Mấy thằng Thanh Niên Tiền Phong tệ quá...

Vô tình ông hương cả đánh trúng tim đen thầy giáo Chích. Thầy gật đầu:

- Tệ thật... Họ không giữ được chữ tín với bà con chòm xóm. Họ thề ăn thua tới giọt máu cuối cùng, vậy mà... họ rút lui không kèn không trống. Như tôi đây cũng là thơ ký kiêm ban cứu thương vậy mà họ đi mất dạng không cho tôi hay biết... Té ra, họ sợ giặc, mất tất cả sự trầm tĩnh của con người... công dân!

Thế rồi từ lúc nửa đêm về sáng, hương cả An và thầy giáo Chích trở thành hai người bạn tương thân tương đắc giống hệt nhau từ nhân sinh quan đến vũ trụ quan! Ông hương cả An cho biết “bọn” Thanh Niên Tiền Phong là nhóm người ô hợp, trong đó có khá nhiều phần tử ở mướn, và... tay sai của thực dân từ trước. Mấy câu sấm truyền “Long vĩ xà đầu” được gợi lại, bàn tán. Bỗng dưng mà thầy giáo Chích đâm ra hoài cổ, ngâm khe khẽ câu thơ “khiển hoài” của ông Đặng Dung hay Đặng Tất, đời nhà Trần: “Thế sự du du nại lão hà?... Thời lai đồ điếu thành công dị. Vận khứ anh hùng ẩm hận đa...”

Ông hương cả nói:

- Đúng lắm. Hễ bọn thất phu mà gặp thời thì lên mặt phách lối. Kẻ anh hùng cam nuốt giận, nuốt rất nhiều. Như thằng cháu rể của bác, bác rành lắm. Vài đứa chạy xuống miệt Cà Mau, đem theo vàng mà đồng bào lạc quyên để mua súng đạn. Dọc đường, lại dám tri hô bị ăn cướp chận đánh. Rồi sau đó...

Thầy giáo Chích gật gù:

- Sau đó. Đem vàng bạc về Sài Gòn, làm ăn mua bán... Tốt hơn, mình nên lo phận mình cho qua ngày qua tháng, chờ khi nào sáng tỏ hơn. Bây giờ, vàng thau lẫn lộn.

Gà gáy sáng, gáy thưa thớt ở tận trong ngọn rạch. Súng ngoài đồn nổ vang. Ông hương cả tạm biệt thầy giáo Chích, nói với lại:

- Thầy yên tâm. Mình nên ở ẩn một thời gian, mặc cho đời dị nghị. Rồi đây, mười năm sau, người đời hiểu mình hơn.

- Chừng nào ông trở lại? Đừng quên cháu, nghe bác. Ở đây một mình, buồn lắm.

- Đừng lo...

Nói xong, ông hương cả về nhà.

Thầy giáo Chích, sống trơ trọi một mình. Từ hồi binh đao bắt đầu dấy lên ở tận Sài Gòn, thầy đã biết lo xa, cho vợ con về Bến Tre để khỏi bận rộn thê nhi.

Người trong xóm lần lượt tản cư, cất chòi ngoài ruộng. Thầy giáo Chích tha hồ lục lọi những nhà vô chủ. Ngày vui sướng nhứt trong đời đã đến: tình cờ gặp một bộ truyện Đông Châu Liệt Quốc, suốt ngày đêm, thầy nằm vùi, đọc không bỏ sót một hàng, đọc tới đọc lui. Năm bữa sau, tự dưng thầy giáo Chích tự phong mình làm nhà... thông thái. Thầy ghi chép những cảm nghĩ lên giấy, phê bình các nhân vật Đông Châu. Dưới mắt thầy, Kinh Kha là kẻ khờ dại, Khánh Kỵ Yếu Ly là kép hát vô danh, Thái tử Đan là kẻ chí lớn tài mọn... Thầy muốn ghi lại những kinh nghiệm từ ngàn xưa để hy vọng lưu truyền cho hậu thế...

Ông hương cả lắc đầu:

- Thầy giáo nhớ tới tôi, tôi cám ơn. Ngặt trong thời loạn ly, khó làm thi phú cho có thần.

Thầy giáo Chích nài nỉ:

- Hết giấy rồi, uổng quá, tôi lục lạo mấy cuốn tập cũ của học trò, bằng không thì bộ sách nầy còn dày thêm cả trăm trang. Ông cứ làm một bài thơ bát cú để khi nào in ra thành sách, cháu in bài thơ đó lên hàng đầu, ông ghém tâm trạng u uất vô bài thơ, ví thời đại nầy như thời Đông Châu Liệt Quốc, ai dám bắt bẻ...

Rốt cuộc, ông hương cả nhận lời với một điều kiện nghe qua thì hữu lý:

- Thanh Niên Tiền Phong biết được bài thơ đó thì nguy lắm. Cũng như tập sách bình luận cổ kim của thầy có thể làm “bên kia” thắc mắc. Tốt hơn, thầy xin làm thầy giáo vô ngạch... nhà nước. Ông quan hai Phẹt-Năng ở ngoài chợ T.B là người hiền hậu. Hôm qua, ông ta mời những thân hào tới, lập lại ban hương chức hội tề để người “An Nam cai trị người An Nam”, còn ổng thì sớm muộn gì cũng về Mạc-Xây, làm nghề điều khiển hành khách du lịch...

Giáo Chích nhận lời. Trên đường đi ra chợ T.B, trong một thoáng, thầy ta hơi chạnh lòng. Làm sao lừa dối lương tâm được. Như vầy là... theo Tây rồi! Một kiểu theo Tây hơi sạch sẽ. Nhứt là khi thấy vài cụ già ngồi làm cỏ vườn cây ăn trái, hai bên đường. Trai tơ gái lứa đều vắng. Các cụ hiên ngang ở lại, giả dại, giả ngây:

- Chào ông đại hương cả! Chào thầy giáo!

Giáo Chích gật đầu, lấy lệ:

- Chào mấy ông...

- Bậy nè! Nay mai, thầy lên chức “ông” mấy hồi. Quan hai Phẹt-Năng là người trọng dụng tất cả nhơn tài. Thầy là người trí thức... sướng hơn tụi tui... Tụi tui tối ngày săm soi mấy gốc mận... cho tới chết.

Ông hương cả day qua thầy giáo Chích:

- Hay quá. Mình kiếm vài chục trái mận sọc tặng cho ông quan hai Phẹt-Năng. Ổng ưa trái cây lắm.

Vùng đất T.B từ lâu nổi danh về mận. Ở đây, có hai loại mận to trái, ngọt như đường, không có hột. Nhiều người nhìn nhận: ăn mận nầy ngon hơn ăn trái bôm, trái xá lỵ. Màu mè tươi tắn hơn.

Thầy giáo Chích gật đầu:

- Mận hồng điều, ăn ngon vô kể. Bên Tây, làm sao tìm cho ra thứ trái đó.

Vào buổi giao thông vận tải còn quá khó khăn dân làng sẵn sàng tặng cho giáo Chích hàng trăm trái mận hồng điều. Họ nói vài câu nghe đau xót mà chân thành:

- Để mà làm gì, nó rụng xuống mương cũng uổng. Miễn là mấy ông Tây đừng đốn cái vườn mận là tụi tôi vui rồi. Trái cây mà! Hiếm hiệm. Miễn gốc còn thì trái còn...

Câu nói xa xôi mơ hồ ấy khiến thầy giáo Chích hơi buồn. Phải chăng mấy người đó muốn ám chỉ kẻ làm Việt gian... chạy theo bơ sữa của quan hai Phẹt-Năng là mất gốc?

Sau khi trình diện với quan hai Phẹt-Năng, giáo Chích được cấp cho cái giấy thông hành tạm. Quan hai căn dặn:

- Chừng hai ngày nữa, tôi cho thầy dạy học tại chợ nầy.

Giáo Chích ngỏ lời cảm ơn. Quan hai Phẹt-Năng nói tiếp:

- Tôi muốn cho thầy làm thơ ký trong đồn nầy nhưng bấp bênh lắm.

Rồi quan hai Phẹt-Năng phàn nàn về một vụ trộm cắp hết sức “dơ dáy”. Cách chừng ba hôm trước, bọn lính Pháp và bọn thân binh phơi quần áo kaki bên hông đồn. Dè đâu, dân ở gần đồn rủ nhau trộm, lấy tất cả quần áo và dây kẽm gai. Thủ phạm là một lũ trẻ con. Theo giả thuyết của ông Phẹt-Năng thì chính bọn người lớn điều khiển, cho trẻ con thi hành. Chúng nó nhảy vô vòng rào, cắt hai đầu dây rồi dùng dây đó mà quấn tròn, gói ghém tất cả quần áo của lính.

Ông Phẹt-Năng điều tra thêm:

- Dân ở đây sống bằng nghề gì?

Giáo Chích đáp:

- Nghề trồng mận. Mận nầy ngon nổi tiếng, nên bán với giá cao: mận sọc đỏ và mận sọc xanh.

Trong một thoáng, ông Phẹt-Năng cau mày suy nghĩ rồi mỉm cười:

- Dường như hai loại mận nầy quí báu lắm. Ở xứ khác có không? Tại sao xứ nầy có?

Giáo Chích ngơ ngác:

- Bẩm ông...

Quan hai dịu giọng ngay:

- Ai đem hai thứ mận này tới đây? Thầy giáo tìm tài liệu giùm tôi. Mận sọc đỏ, mận sọc xanh là thứ trái cây mới xuất hiện.

- Tôi nào biết...

- Nhưng mấy người lối xóm chắc biết rõ. Họ ở đây lâu đời, phải không thầy giáo?

Giáo Chích trả lời giọng ngây thơ:

- Bẩm quan lớn. Để tôi mời hai ông già cố cựu xóm nầy tới đây... cho quan lớn điều tra.

Vô tình mà giáo Chích lọt vào quỉ kế của quan hai Phẹt-Năng. Số là tên quan hai nầy muốn nghiên cứu phong tục, dò xét sự phản ứng của dân chúng khi người Pháp đến tảo thanh Thanh Niên Tiền Phong. Hắn muốn đo lường sự trung thành của dân chúng đối với chánh phủ Pháp tới mức nào.

Độ mười phút sau, giáo Chích trở lại đồn. Quan hai ăn mặc chỉnh tề, vào phòng làm việc để đóng vai nhân vật quan trọng. Qua khung cửa sổ, hắn thấy thầy giáo Chích và hai ông lão tiến vào cửa, đội trên đầu hai thúng đựng đầy những trái mận đỏ, mận xanh no tròn.

Người lính canh chạy vô báo tin. Quan hai Phẹt-Năng nói khẽ:

- Cho vô tự nhiên nhưng phải để hai thúng mận ngoài cổng. Mầy lục soát thử coi có vũ khí gì trong thúng không!

Giáo Chích được mời ngồi ghế. Quan hai gọi lính đem vào phòng hai cái ghế rồi mời hai ông lão ngồi. Hai ông lắc đầu, day qua giáo Chích như phân trần:

- Ngồi dưới gạch, dựa lưng vô vách được rồi. Tụi tôi đâu dám ngồi ghế... kiểu Tây.

Giáo Chích nài nỉ:

- Ngồi trên ghế cho rồi mà. Quan lớn ra lịnh!

Một ông lão đáp:

- Người An Nam mình ngồi trên bộ ván chớ không ngồi ghế. Có hai kiểu ngồi: chồm hỗm hoặc xếp bàn tròn (xếp bằng), thế thôi. Ngồi ghế, hai cái tay cái chân nó... tòn ten, kỳ cục lắm. Xưa nay, ghế chỉ dùng cho vua hay quan lớn mà thôi...

Quan hai trố mắt khi nghe giáo Chích “thông ngôn” lời ông lão. Thế là ông hương cả được gọi vào. Ông hương cả xác nhận:

- Người bình dân An Nam có hai cách ngồi là xếp bằng và ngồi chồm hỗm mà thôi!

Quan hai hơi bực dọc. Hai ông lão cứ khoanh tay, nhìn nhau. Quan hai hỏi:

- Sao họ day mặt chỗ khác? Họ khinh tôi hả?

Giáo Chích khuyên nhủ. Nhưng hai ông lão vẫn cứ cúi mặt. Giải thích rằng:

- Sợ lắm. Thời xưa, theo tục lệ An Nam thì dân phải kính trọng xá quan, quì lạy vua. Nhìn thẳng vào mặt người ta là vô phép. Bởi vậy, khi tâu với vua, mấy ông tể tướng còn phải quì cúi mặt.

Đã đến lúc không còn nhịn được nữa. Nhưng quan hai Phẹt-Năng là kẻ được đào tạo ngành gián điệp từ bên Pháp. Hắn đã lôi cuốn được hầu hết mấy ông cựu hương chức hội tề, luôn cả thầy giáo Chích.

Dưới mắt hắn, hai ông lão kia thuộc vào loại người khó mua chuộc. Và trước khi mua chuộc thì hắn cần phải hăm dọa khéo léo. Dùng lời ngon ngọt nhưng gợi nhiều ý nghĩa xa xôi để hai ông lão suy nghĩ và càng suy nghĩ thì càng sợ oai lực nhà nước Pháp.

- Ông già này, tên gì?

Giọng nói của quan hai trở nên cứng rắn. Ông lão thứ nhứt vụt đứng dậy:

- Quan lớn gọi tôi?

Quan hai Phẹt-Năng khoát tay:

- Ngồi xuống!

Ông lão lẩm bẩm:

- Ngồi mà nói chuyện là vô phép. Hay là...

Giáo Chích chận lời:

- Ổng sợ ông chạy trốn. Cứ ngồi mà nói. Ông tên gì?

- Dạ, tên Mười Bạch.

Quan hai nói chẫm rãi:

- Nhà ông trồng mận đỏ?

- Dạ, đó là mận hồng đào. Xưa kia xứ nầy không có mận đỏ. Mấy thứ kia trái ăn hơi chát, bán rẻ. Gọi là mận ta.

- Mận hồng đào có từ bao giờ? Tại sao trước kia chẳng nghe ai nói?

Lão Mười Bạch gãi đầu, day qua giáo Chích khẩn cầu nhờ giải thích giùm. Giáo Chích muốn khoe khoang sự hiểu biết của mình với quan trưởng đồn:

- Thưa ông, hầu hết loại trái cây... đều từ xứ lạ đem tới...

Rồi như nhận thấy sự lẩm cẩm của mình, giáo Chích sửa lại:

- Thưa ông tôi muốn nói: sầu riêng, chôm chôm, măng cụt... đều là giống cây ở miền dưới, tức là Mã Lai, Nam Dương đem lên Nam Kỳ. Còn trái mận hồng đào thì...

Giáo Chích cụt hứng, cố tiếp lời:

- Ông Mười Bạch ở xóm nầy hơn 50 năm, chắc hiểu rành hơn tôi. Cách đây chừng ba năm, mận hồng đào chưa có. Ai đem giống mận đó tới vậy?

Lão Mười Bạch thở dài rồi cười nhếch mép:

- Dạ nói ra sợ quan lớn chưa tin. Tôi là người đầu tiên trồng giống mận hồng đào tại xứ nầy.

- Giống mận ở đâu mà có?

- Trời mà biết! Số là...

Lão Mười Bạch ngưng một chập rồi tiếp lời:

- Số là năm đó trong vườn tôi trồng nhiều mận ta. Tôi ra vườn hái trái, thấy một cây mận hơi lạ... Lá nó lớn, bông nó to... Nó kết trái. Đó là trái mận hồng đào. Tôi sực nhớ mấy năm trước chim bay qua vườn của tôi từng bầy. Và có một con chim lạ to lớn, mặt mày quái dị. Tôi muốn nói là...

Quan hai nửa tin nửa nghi bèn thúc hối:

- Nói mau đi!

Lão Mười Bạch đáp:

- Nói ra sợ quan lớn chê bai. Số là con chim đó ăn mận từ xứ lạ, bay qua đây rồi tình cờ... ỉa xuống. Cái hột mận còn nguyên, châm rễ, mọc lá... Sự tích mận hồng đào là vậy!

Quan hai Phẹt-Năng hỏi:

- Còn mận sọc xanh? Ai đem nó tới?

Mười Bạch nhìn ông bạn già là Tư Nếp.

Anh cắt nghĩa đầu đuôi phải quấy cho quan am tường. Tôi nói chuyện mận hồng đào. Anh bạn nói chuyện mận sọc xanh đi! Sự tích cũng giống như vậy thôi...

Lão Tư Nếp vừa nói, vừa gãi đầu:

- Dạ năm đó, tôi ra ngoài biển Cà Mau mà đánh lưới. Tình cờ gặp con cá hình thù quái dị. Chừng đem về xẻ làm khô, tôi thấy trong ruột cá có cái hột gì đen thui, trồng thử thì nó sống nhăn, mọc lên, trổ ra trái mận sọc xanh. Mận xanh, mận hồng điều đều chiết nhánh được. Lần hồi hai thứ mận mọc lan tràn. Thiên hạ chê thứ mận ta, chát ngầm.

Quan hai Phẹt-Năng đứng dậy:

- Cho hai ông già nầy về! Nghe chán quá. Một thứ thì do cá dưới nước, một thứ thì do chim trên trời. Hai ông già nói dóc. Coi chừng tôi!

Rồi day qua giáo Chích:

- Xong rồi! Đưa hai ông già ra cửa.

Đến cổng, giáo Chích tạm biệt lão Mười Bạch và Tư Nếp.

Mười Bạch nói:

- Thầy giáo phá tôi hoài. Để tôi ở yên. Tại sao mấy ông Tây ưa cắt nghĩa quá.

- Thì người Pháp muốn biết nguồn gốc vài thứ trái cây lạ ở thuộc địa, vậy thôi. Mà hồi nãy mấy ông nói thiệt hả?

Lão Tư Nếp đáp:

- Thì ông bà mình có câu “cá nước chim trời...”. Cái gì lạ thì do cá nước chim trời... đem tới. Trời mà biết. Cắt nghĩa làm chi. Hai thứ mận đó ăn ngon, hợp với phong thổ, nó sống hoài. Thầy giáo biểu tôi cắt nghĩa cho ông quan hai nghe sự tích. Làm sao cắt nghĩa... Cũng như thầy giáo hỏi tại sao tôi biết ăn, biết thở. Từ rày về sau, thầy đừng làm vậy nữa. Tôi phiền lắm!

Giáo Chích bẽn lẽn:

- Tôi hứa để hai ông ở yên, trừ khi nào quan hai muốn điều tra...

Mười Bạch nói gắt, chỉ ngón tay vào một gốc cây đã trụi nhánh, trong sân.

- Đây là cây mận hồng điều. Muốn biết thì cứ coi nó trổ bông kết trái. Mấy cha nội Tây ưa đốn ngang để làm nọc giăng sợi dây phơi quần áo. Coi bộ nó còn mọc hoài...

Nói xong, hai ông lão vừa đi vừa chạy... Giáo Chích bị chạm tự ái, đến gặp quan hai để mong giữ uy tín:

- Hai ông già đó lợi hại lắm, có con cháu theo Thanh Niên Tiền Phong đó quan lớn!

Quan hai Phẹt-Năng gật đầu rồi đưa tay vỗ nhẹ lên đầu giáo Chích như người cha khen đứa con có hiếu. Thầy giáo Chích thấy đau xót lạ lùng.

 Hai viên ngọc

 Ông hội đồng Tần khi trở về già sống quanh quẩn trong gian phòng thiếu cửa sổ, suốt ngày sờ mó mấy cái tô, cái chén đời Khang Hy, Càn Long. Và mỗi đêm, trước khi ngủ, ông mở tủ sắt, đem ra chiếc hộp nhỏ cẩn xà cừ. 

Sau khi đóng kín cửa phòng, ông từ từ mở nắp hộp kiểm soát một lần chót mấy viên ngọc xanh, ngọc vàng, ngọc tím. Ông nâng một viên ngọc trắng tuyệt, tròn như chiếc nhẫn, để gần đôi mắt tèm hem. Trong kho tàng của ông chỉ món ấy là quí nhứt.

Tục truyền đó là viên ngọc phòng thân của tướng Tôn Thất Hiệp - vị quan võ đàng cựu, thuộc hoàng tộc - được lệnh vua Tự Đức kéo binh từ Bình Thuận tới đánh chiếm đồn Khải Tường - ngoại ô Sài Gòn - đã lọt vào tay thực dân Pháp. Trong một trận xung phong mãnh liệt, tướng Tôn Thất Hiệp tử thương. Nhiều người tỏ vẻ bi quan, cho rằng viên ngọc ấy chẳng có giá trị, thay vì hộ vệ chủ, nó trở thành sát chủ.

Tuy nhiên nhờ viên ngọc phòng thân ấy mặt của ông Tôn Thất Hiệp vẫn tươi rói, xác ông cứ điềm nhiên như người đang ngủ mê. Mãi đến bốn ngày sau, quân sĩ liệu chừng vị tướng soái khó bề hồi sinh nên đành tẩn liệm di hài, chở về Huế để mai táng. Một gia đình quí tộc ở An Nhơn đã thừa cơ hội lén trộm viên ngọc ấy.

Rồi kẻ trộm đã khoét vách vào phủ thờ của kiến họ nói trên. Dịp may, ông hội đồng Tần mua lại với giá cao, tương đương với một trăm giạ lúa vào khoảng năm 1940.

Bàn tay ông hội đồng đặt nhẹ viên ngọc quí ấy lên miếng gấm lót đáy hộp. Ông gật đầu, mỉm cười một mình với hy vọng xa xôi. Vài năm nữa, trước khi mãn phần, ông sẽ nuốt viên ngọc ấy vào bụng (nếu đeo trước ngực thì biết đâu có kẻ sẽ đánh cắp). Xác của ông nhờ vậy mà bền vững với thiên thu...

Ngoài cửa có tiếng động.

Ông hội đồng giựt mình, nghĩ đến trường hợp bọn gian phi xông vào nhà, cướp giựt mấy món cổ ngoạn.

Ông hỏi:

- Ai làm gì vậy?

Người lão bộc nói khàn khàn:

- Thưa ông, khách tới.

Giọng của lão bộc vẫn tự nhiên. Nhưng ông hội đồng nghiêm mặt, chưa vội tin.

Như đoán được ý của chủ, người lão bộc lại lên tiếng:

- Thưa ông, ông chủ Hai ở Hà Tiên mới tới.

Ông hội đồng vững bụng, bước lại mở cửa thật nhanh. Ông chủ Hai vốn là người bạn cố tri của ông. Từ Hà Tiên, ông bạn già chịu khó tới đây, ắt có chuyện quan trọng, lý thú.

- Ông anh ở Hà Tiên mới tới hả? Chờ tôi một chút.

Giọng ông chủ Hai trả lời:

- Tôi đây mà! Xe đò hư máy, bể vỏ nên tới trễ. Tôi lật đật lại đây....

Ông hội đồng vặn cái hột xoài ngay ổ khóa rồi bước ra:

- Mời ông anh lại xa lông uống trà, chờ bầy trẻ lo cơm nước.

Chủ Hai lẩm bẩm nhìn xéo về phía người lão bộc:

- Ồ! Để ông già này xuống bếp lo cơm nước. Tôi hơi mệt, muốn nằm trong phòng cho ấm cúng hơn. Vả lại, công việc này hơi dài dòng.

Cửa phòng khóa chặt trở lại như trước. Ông hội đồng đề phòng “tai vách, mạch rừng”. Đôi bạn già nheo mắt:

- Chuyện gì dài dòng, quan trọng dữ vậy? Uống tách nước trà này rồi ông anh nói cho tôi nghe gấp. Chuyện ở Hà Tiên hả?

Ông chủ Hai cười khẽ:

- Tôi đố ông anh đoán ra. Bạn già với nhau, giống nhau ở điểm đó...

- Điểm gì? Nói mờ ớ hoài. Thôi, tôi chịu thua. Chắc là tô chén đời Khang Hy.

- Trật rồi. Món đồ quý giá vô ngần, đông tây kim cổ....

- Chắc là ông đã gặp một viên ngọc quý giá?

Ông chủ Hai gật đầu lia lịa:

- Ông anh đoán tài tình lắm. Người ta vừa điềm chỉ cho tôi một viên ngọc trường sinh kỳ diệu. Ông anh chẳng bao giờ nghĩ tới công dụng lạ lùng của nó. Công dụng rõ rệt, thiết thực, không phải mơ hồ như mấy loại ngọc kỵ phong, kỵ thuốc độc hoặc bắn không lủng da thịt.

Bàn tay ông hội đồng Tần mải mân mê điếu thuốc Gò Vấp vấn chưa xong. Vừa rồi, ông chủ Hai cố ý hài hước, nhắc đến viên ngọc phòng thân của tướng Tôn Thất Hiệp. Để chứng tỏ sự hiểu biết khá rộng rãi của mình, ông hội đồng Tần cố vận dụng trí nhớ, nói thao thao bất tuyệt về con đường gay go mà mấy nhà chơi đồ xưa đã trải qua. Ngọc quý ở Việt Nam gồm nhiều loại.

Nào là ngọc như ý, loại đá cẩm thạch màu xanh, chạm nồi hình con giao long, hình dáng ngọc như ý giống như cây cù ngoéo để các vị vua chúa dùng gãi ngứa sau lưng.

Nào là ngọc lam quỳnh, tròn cỡ ngón tay cái, trong ruột khoét bộng, chứa thuốc độc. Thời xưa, các vị đại thần hoặc sứ giả thường đeo nó ở ngực, phòng khi cần hy sinh, giữ tiết tháo. Gặp trường hợp khẩn cấp, các ngài đem viên ấy ra, mở nút mà uống để quyên sinh thung dung trực nghĩa.

Sau rốt, ông hội đồng Tần lắc đầu:

- Thôi, tôi chịu thua ông anh. Viên ngọc quí mà ông anh nói tới thuộc vào loại gì? Tôi suy nghĩ không ra. Ai có loại ngọc đó? Liệu chừng họ bán cho tôi không?

Ông chủ Hai bắt đầu trình bày:

- Gần đây mấy ông Tây tới núi Ba Thê để bòn vàng tại gò Óc Eo, đền vua hồi xưa, cách đây mấy ngàn năm.

- Tôi biết tin tức đó rồi. Sao nữa?

- Ở núi Ba Thê, người ta tìm trong ngôi mộ xưa, gặp viên ngọc trường sinh.

Ông hội đồng Tần hơi thắc mắc:

- Ai dám bảo đảm giá trị của viên ngọc đó. Nếu trường sinh thì tại sao chủ nhân lại chết trong ngôi mộ cổ đó?

- Xin ông hội đồng bớt nóng nảy. Ở xóm Lê Trì, có người Miên đi núi Ba Thê để bòn vàng. Năm sáu ngày liên tiếp, anh ta chẳng gặp món gì ráo. Đến chừng nghe đồn rằng thiên hạ đã gặp một ngôi mộ xưa, anh ta đến quá trễ, chỉ còn lượm được viên ngọc màu trắng, lọt trong lòng ngực của người chết. Chắc chắn xưa kia viên ngọc được chủ nhân đeo trước ngực, đến chừng thịt nát thì nó lọt vào trong.

Cuối cùng, anh nọ lượm viên ngọc, đem về xóm Lê Trì, bỏ lăn lóc trong cái chén trên bàn thờ.

- Rồi làm sao ông anh gặp? Nó trường sinh ở điểm nào?

- Một người hương ấp ở Lê Trì lên Hà Tiên làm công tại lò vôi của ông bang Sầm đến mách bảo riêng cho tôi hay. Lập tức, tôi đến nơi xem tận mắt.

Nó tròn cỡ ngón tay cái, khuyết một bên nhưng điều ấy không quan hệ. Thấy viên ngọc nó có tì vết, móp méo, tôi xin phép chủ nhà đi rửa ráy cho sạch.

Trời ơi! Nó cứng hơn đá. Tôi mài thử vào nắp lu. Nắp lu bị hao mòn. Tôi rưới nước vào, hy vọng rằng làm viên ngọc sẽ mềm “ăn” vào chất nhám. Nhưng tôi thất vọng, đem trả cho chủ. Viên ngọc đó bất quá chỉ là một cục đá cứng mà thôi. Chập sau, tôi nằm ngủ dưỡng sức, chờ chuyến xe lôi để về Hà Tiên. Ngủ xong, tôi thức dậy.

Ông hội đồng Tần chẳng còn bình tĩnh được nữa:

- Chuyện ngủ, chuyện thức của ông sao mà dài dòng vậy? Thế gian này ai ngủ mà không thức, trừ người chết.

Ông chủ Hai cười giòn:

- Cái việc thức giấc của tôi thật là màu nhiệm, phi phàm, đáng giá ngàn vàng. Sau khi thức, tôi đi rửa mặt. Tôi đứng bên cạnh lu nước, cầm cái gáo dừa. Bỗng nhiên, hai chân tôi ngứa ngáy khó chịu. Tôi dòm xuống, thấy một bầy kiến lửa; nó bu vàng lườm ngay chỗ tôi mài thử viên ngọc lúc nãy, nó sắp hàng bò tới bò lui, từ nắp lu tới ngoài vườn. Kiến lửa ơi là kiến lửa. Tôi sanh nghi, trở vào nhà mượn viên ngọc của gia chủ để trong chén rồi rót nước mưa vào. Rõ ràng hạt ngọc méo mó nọ có chất ngọt, uống vào thì mát mẻ, bổ khỏe như nước dừa xiêm Bến Tre.

- À! May quá...

Sau bữa cơm thịt gà xé phay, ông chủ Hai và hội đồng Tần nằm kề nhau, rù rì như đôi tri kỷ quá tương đắc. Lát sau, chủ Hai ngủ khò. Nhưng ông hội đồng Tần khó dỗ giấc ngủ. Lâu lâu, ông đánh thức người bạn già, dọ hỏi về cách thức ngoại giao với người chủ viên ngọc, phỏng định giá cả. Rốt cuộc, hai người đồng ý tranh thủ thời gian lên đường vào ngày mai, theo chuyến xe đò sớm nhứt.

Ông hội đồng hỏi:

- Nhà của nó ở đâu? Tới hay chưa? Nó tên gì? Nó giàu hay nghèo? Tôi hồ nghi nó sẽ làm giá thật cao. Hoặc có kẻ nào đến đó phỗng tay trên thì mình hụt đổi.

Chủ Hai gật đầu từng chập:

- Đừng lo xa. Bữa hổm, tôi căn dặn kỹ lưỡng rồi. Chủ nhà là người đã từng chịu ơn tôi hồi chầu xưa.

Hai người qua cây cầu khỉ, đến miếu ông Tà rồi theo đường mòn giữa hai hàng tre già mát rượi. Ông hội đồng vô cùng sung sướng, vì mình như kẻ “đạp tuyết tầm mai” mùa đông. Ông tưởng tượng đến những giờ phút mãn nguyện khi “viên ngọc nước dừa” nọ lọt vào tay mình. Chắc chắn là vị thuốc bổ khỏe, cứ mỗi buổi trưa nóng nực, ông chỉ cần bỏ viên ngọc vào chén, đổ nước lạnh vào để bào chế ra thứ nước dừa - hiếm có nước cam lồ thứ thiệt.

- Đây rồi. Nhà này - ông chủ Hai vừa nói vừa nắm tay ông hội đồng.

Sau vài câu xã giao thường lệ, ông chủ Hai đi thẳng vào vấn đề:

- Chú em? Cục ngọc bữa trước còn không?

Chủ nhà lặng thinh, gài nút cổ áo cho ra vẻ khiêm tốn, lễ phép. Đôi mắt ông hội đồng Tần cứ nhướng lên, hướng về phía bàn thờ để tìm cái chén to, trong đó có viên ngọc quí giá. Lạ quá. Mái nhà thấp chủm, trời tối om om. Cái lư nhang nằm đó trơ trẽn. Có tiếng thằn lằn chắt lưỡi. Dưới bếp, mùi mắm bò hóc xông lên, khó thở.

Hồi lâu, chủ nhà mới khai khẩu:

- Cục ngọc nào? À, tôi nhớ rồi. Phen đó tôi đã thuật đầu đuôi cho ông nghe đó hả?

Rồi chủ nhà nhìn về ông chủ Hai:

- Ờ... Ờ... để coi. Một người bạn của tôi mượn nó, đem về Mỹ Lâm. Tôi chờ ông lâu quá. Vài ngày nữa, chắc người bạn đem về đây...

Ông hội đồng Tần hỏi gắt:

- Vài ngày là bao lâu?

- Dạ, đường xá xa xôi...

Ông hội đồng nghĩ đến thủ đoạn làm giá nên mở lời:

- Trời! Sao không để dành cho tôi xem. Tôi biết mà “ngọc lành chờ đợi giá cao”, người xưa thường nói. Tôi đến đây xem thử và sẵn sàng chuộc nó với bất cứ giá nào. Ông chủ nhà cứ nói thiệt đem cho tôi xem thử liền bây giờ. Tôi là bạn thân của ông chủ Hai chớ nào phải kẻ xa lạ mà ngại ngùng.

Chủ nhà như không lưu ý đến lời thỉnh cầu tha thiết ấy. Ông ta thong thả xuống nhà bếp, thúc hối vợ con bắt gà làm thịt đãi khách quí.

Ông chủ Hai gật đầu:

- Thiệt mất công quá. Dường như chủ nhà muốn đãi khách để tống khứ, phải không ông anh? Hay là mình đi qua Mỹ Lâm, cách đây chừng chục cây số thôi.

Rồi ông gọi chủ nhà:

- Tại sao chú không chờ tôi tới?

- Dạ, tôi không ngờ. Người bạn nọ dường như muốn xem thử để... so sánh.

Ông hội đồng trố mắt:

- So sánh cái gì? Người đó cũng có một viên ngọc khác nữa à? Bòn ở núi Ba Thê?

Chủ nhà thở phào, nhẹ nhõm:

- Dạ... Anh bạn đó đi tìm vàng ở núi Ba Thê một lượt với tôi. Anh ta ghé nhà người quen để ăn cơm. Ăn cơm xong, trời sẫm tối, chuyển mưa dông. Vì nóng lòng muốn tới núi Ba Thê cho kịp với thiên hạ, anh bạn bất chấp mưa gió, đội nón lá, mặc áo tơi ra sân. Bỗng đâu anh ta thấy nhiều tia sáng chớp lòe, từ dưới đất chớp ngược lên trên trời. Ảnh đi phăng tới, gặp trong bụi tre gai một viên ngọc. Quí giá vô song...

Chủ Hai nói:

- Ủa! Màu nhiệm quá vậy? Nó quí như viên ngọc nước dừa không?

Chủ nhà nheo mắt:

- Dạ, thứ khác. Tạm gọi là “ngọc chớp”!

Miệng ông hội đồng Tần há hốc: dè đâu ở thế gian này còn nhiều loại ngọc kỳ dị, có công dụng thiết thực hơn ngọc lam quỳnh, ngọc như ý mà ông gìn giữ trong cái hộp cẩn xa cừ. Ông hỏi gắt:

- Nó chớp thiệt hay không?

Chủ nhà mỉm cười:

- Dạ, chớp thiệt. Tôi xin lấy một thí dụ. Từ khi gặp viên ngọc chớp, gia đình người bạn tôi sanh thêm tật ăn cơm chiều hơi trễ nãi. Cơm dọn ra, gia đình ngồi chung quanh mâm, không cần đốt đèn cho sáng. Vì họ để cục ngọc đó ở mâm. Ánh sáng do viên ngọc đó chớp ra... nào kém ngọn đèn con cóc!

Hôm sau, hai người cám ơn gia chủ, lên đường tìm ngọc nước dừa và ngọc chớp ở tận Mỹ Lâm, theo địa chỉ rõ rệt.

Người chủ nhà ở Mỹ Lâm tỏ vẻ thản nhiên, chẳng thèm mời hai ông khách quí vào nhà. Vừa cắt cỏ cho trâu ăn, ông ta vừa nói:

- Anh sui của tôi ở chợ Rạch Giá tới đây, mượn hai viên ngọc đó đem về coi chơi.

Nhà anh sui dễ kiếm lắm. Tại xóm Bánh Tằm, Cầu Đúc, hỏi tên Năm Hến.

Nỗi thất vọng hiện rõ rệt trên gương mặt ông hội đồng Tần. Thế rồi, ai lo phận nấy. Mối tình tri kỷ dường như sứt mẻ. Ông hội đồng cảm tạ chủ nhà rồi day qua ông chủ Hai:

- Cám ơn anh bạn đã có công điềm chỉ. Coi bộ gay go quá. Thiệt là “kỳ nhông là ông kỳ đà, kỳ đà là cha cắc ké, cắc ké là mẹ kỳ nhông”...

Ông chủ Hai nói giọng buồn buồn:

- Tôi nói bằng sự thật. Tiếc vì tuổi già sức yếu, công việc làng xã còn bề bộn. Tôi cần về Hà Tiên, ông anh chịu phiền vậy...

Hội đồng Tần nói gắt:

- Tôi đi tới cùng cho biết đá biết vàng. Một mình tôi, tôi đi. Thử xem thời thế ra sao?

Đây, chợ Rạch Giá, xóm Bánh Tằm, gần Cầu Đúc, nhà lão Năm Hến. Trước còn bỡ ngỡ, sau đến chỗ thân mật. Ông hội đồng nài nỉ hết lời:

- Giấu giếm làm gì? Tôi muốn coi cho biết mặt hai viên ngọc đó chớ chẳng muốn mua hoặc tịch thâu. Tội nghiệp tôi. Phen này mà thất bại ắt thiên hạ cười dữ lắm.

Lão Năm Hến lắc đầu:

- Uổng quá. Đối với tôi, hai viên ngọc đó cũng quí nhưng gìn giữ mà làm gì? Đời này, ngoài chợ bán thiếu gì nước xá xị, nước dừa tươi. Đường phố sáng trưng bao nhiêu đèn điện. Tôi cất hai viên ngọc chớp và ngọc nước dừa đó trong cái hộc tủ. Mấy đứa cháu nội của tôi đi học về, lục lạo, lúc tôi ngủ trưa. Tôi hỏi lại mới hay rằng tụi nó dùng ngọc mà bắn “cu li”, rớt xuống kinh xáng trước nhà từ lâu rồi!

Bỗng dưng ông hội đồng Tần cười ha hả. Chẳng lẽ đi năn nỉ mấy đứa cháu nội của lão Năm Hến này. Rõ ràng là kẻ thất phu, giá áo túi cơm đang đùa giỡn với ông từ mấy ngày qua. Khó sống quá. Ông hội đồng tự so sánh với một sứ giả thời xa xưa. Nếu có đem theo kiểu hột ngọc đựng thuốc độc, chắc ông đã uống để quyên sinh, giữ giá trong tiết sạch. Ông nhớ tới cái hộp cẩn xa cừ ở trong phòng. Hay là ông chủ Hai đã dùng quỉ kế, bày chuyện cho ông đi xa nhà - điệu hổ ly sơn - để thừa cơ hội ấy bố trí tên lão bộc làm nội ứng. Chẳng lẽ ông chủ Hai lại tàn nhẫn đến thế. Ôi thôi, cái nghề sưu tầm đồ cổ ngoạn để làm của riêng, để sống dai, sống khỏe, để cái xác của mình chết khô, không bao giờ hôi thúi... là cái nghề bạc bẽo, tuyệt vọng vậy thay!

Ông đứng dậy, nói với Năm Hến:  - Biết tôi cười chuyện gì không?

Lão Năm Hến trợn mắt:

- Làm sao tôi biết được? Ông cười cho cái lão người đời muôn sự của chung hả? Tôi ăn học ít oi lắm.

- Ha ha... Tôi cười vì tôi sẽ làm giàu to.

Lão Năm Hến chưng hửng:

- Ông nói điều gì? Tôi chưa hiểu?

Hội đồng Tần lại mở gói thuốc Gò Vấp hút phì phà, nhìn dòng nước cuồn cuộn dưới kinh, chảy vội vào chân Cầu Đúc ra biển gần đó.

- Tôi sẽ xin phép quan chánh tham biện chủ tỉnh đấu thầu khúc kinh xáng trước mặt nhà này. Tôi mướn người ta đắp đập ở hai đầu kinh, chận lại đừng cho nước chảy, uổng lắm.

Lão Năm Hến trợn mắt:

- Bộ ông muốn tát nước để tìm hai viên ngọc chớp, ngọc nước dừa? Tốn kém lắm. Vô ích. Như mò kim đáy biển.

Ông hội đồng lắc đầu, buồn giùm cho những kẻ phàm tục:

- Mò lên làm chi. Tôi để nó nằm tại đó. Viên “ngọc nước dừa” sẽ pha vào nước. Tôi múc nước lên, vô chai, đậy nút bán hàng vạn chai, cạnh tranh với “xá xị”, “li mô nách”. Còn viên “ngọc chớp” thì cứ chớp hoài suốt đêm, gió thổi không tắt, chẳng tốn xăng nhớt chạy máy. Công ty nước ngọt và công ty nhà đèn của Tây phải phá sản vì tôi cạnh tranh với họ mà....

Bầu không khí trở nên trầm lặng. Lát sau, lão Năm Hến nói một câu xa xôi để đuổi ông khách lẩm cẩm nọ:

- Vậy thì đâu có gì lạ. Nước dưới sông bao giờ cũng ngọt xớt, nước Hậu Giang chảy về đây mà. Còn ban đêm, bữa rằm, trăng sáng soi bất cứ nhà ai. Ôi thôi! Để tôi lo làm ăn... Ai mà rảnh rỗi như ông!

 Hát bội giữa rừng

Rạch khoen Tà ưng ngày...

Cháu X...

Hèn lâu, bác mới nhận được thơ của cháu gởi xuống thăm bác. Dưới này, xóm riềng đều được vạn sự bằng an. Trong thơ, cháu có hỏi về sự tiêu khiển của người mình hồi mới khai thác đất hoang, năm sáu chục năm về trước. Cháu nói hồi đó dân mình ưa hát đối, hát huê tình.

Không phải vậy đâu! Hát đối cần có sông rạch thông thương để bên trai bên gái tự do bơi xuồng song song nhau mà hát. Đằng này, “dưới sông sấu lội, trên rừng cọp đua” có ai dám bơi xuồng ban đêm bao giờ! Việc hát đối cần có ít nhiều tiền bạc để làm tiệc tùng thiết đãi tất cả những ai có mặt cho vui với nhau. Đằng này, dân mình hồi đó còn nghèo lắm, ruộng chưa hết phèn, đình chưa cất, hương chức làng chưa có.

Bởi vậy chỉ có hát bội là cách giải trí độc nhất của người đi khai phá đất mới.

Ai hát bây giờ? Lẽ tất nhiên không phải là mấy người trong xóm. Họ không biết chữ Nho, tiền Đường, hậu Tống gì hết.

Phải mời một gánh hát bội từ xa lại hát chơi một đôi tháng. Nói đúng hơn, ông bầu gánh đích thân tới xóm mình. Năm đó, nhớ kỹ lại... bác chừng mười bảy tuổi, xóm Khoen Tà Tưng mới chỉ có hai mươi căn chòi lá.

Ông bầu gánh tới bàn với mấy ông kỳ lão:

- Bà con tôi muốn lại đây hát giúp vui.

Hát bội ai mà không ham, ngặt ông bầu nọ buộc nhiều điều gắt gao quá. Như là phải nuôi cơm toàn ban nam nữ. Như là phải cất rạp sẵn cho mấy ổng hát.

Nghe qua, mấy ông kỳ lão lắc đầu vì đào kép toàn ban hát họ đông gần bằng dân số xóm này... Hơn nữa rạp cất giữa vùng cọp beo, nghĩ cũng khó bảo toàn tánh mạng cho người hát và người đi xem hát. Ông bầu đành năn nỉ:

- Bà con thương giùm, anh em tôi cực chẳng đã mới chạy xuống miệt này! Không lẽ bà con bắt nộp cho Tây chớ anh em tôi ở miệt Vũng Liêm vô hội “Kèo xanh” rồi bị đổ bể.

Động lòng trắc ẩn, mấy ông kỳ lão đồng ý. Rồi thì mõ đánh chuyền rao cho đầu trên xóm dưới hay rằng:

“Nay mai có hát bội tới, trước mua vui sau làm nghĩa, mỗi nhà nên tùy hỷ góp vài vùa gạo để nuôi họ. Đồng thời, tất cả những thanh niên trai tráng phải vô rừng đốn tràm, vạt nhọn dưới gốc sẵn”.

Hỏi:

- Hát ban ngày hay ban đêm?

Ông kỳ lão nói:

- Hát ban đêm mới vui chớ, ban ngày để làm công việc đồng áng.

Có người cật vấn về vụ cọp ăn thịt người, ông kỳ lão nói:

- Bà con đừng lo, cứ đốn tràm về đây, nhiều chừng nào tốt chừng nấy. Phen này, mình mời cọp và sấu tới coi hát với mình cho vui luôn thể.

Tràm đốn về chất đống. Ông kỳ lão đích thân đốc suất việc xây rạp. Cơ mưu của ông như vầy: cất một cái nhà sàn ở giữa sông, theo kiểu ba căn hai chái. Ba căn giữa dùng làm sân khấu, hai chái dùng để đào kép ăn ở nấu cơm. Như vậy, nhứt cữ lưỡng tiện chớ chòi trong xóm nhỏ quá, đâu đủ chỗ cho họ ở đậu.

Hỏi:

- Dân tụi tôi đứng đâu mà coi hát?

Ông kỳ lão nói:

- Bà con dốt quá! Chung quanh sân khấu nọ, mình xốc cừ làm vòng thành, gốc cừ này khít gốc kia chừng một gang tay. Ai muốn coi cứ việc bơi xuồng vô vòng rào nọ. Xong xuôi đóng cửa lại. Cọp phải bơ vơ ngồi trên rạch, sấu thì đành ngóng mỏ, ngoài vòng. Trong này, mình ngồi trên xuồng mà coi sáng đêm ăn thua. Tuồng Tàu dài lắm.

Xóm Khoen Tà Tưng rộn rịp còn hơn Tết, suốt ba bốn ngày liên tiếp họ dựng rạp, xốc nọc dưới sông. Mấy anh chị đào kép mới tới vô cùng mừng rỡ, họ cởi áo ra tiếp tay.

Nhà cất xong, bây giờ tới lượt lợp lá, lót sàn. Lá dừa mọc sẵn dựa mé. Tràm nhỏ cây, ở đâu mà chẳng có, cứ đốn về lót thế cho sàn. Đêm hát ra mắt, vui quá đỗi là vui! Đào kép thì áo mão xanh đỏ, đầu giắt lông trĩ, ngặt hai bàn chân thiếu hia, thiếu hài. Trống đánh thùng thùng, kèn thổi tò tí te.

Hai bên rạp chong bốn ngọn đuốc sáng rực.

Họ hát tuồng Phong Thần, lớp lập Bá Lạc Đài. Tuồng nhắc lại khi Tử Nha còn hàn vi nhờ người bạn là Tống Dị Nhơn cưới vợ cho. Vợ tên là Mã Cơ. Rủi thay, cô vợ này có tật thô lỗ, xúi giục chồng đi ra chợ kiếm tiền cho cô đi xài phí. Tử Nha ra chợ làm thầy bói, gặp con Tỳ Bà Tinh là chị em của Đắc Kỷ. Tử Nha biết đúng chơn tướng con yêu nọ, nên xin phép Tỷ Cang thiêu sống nó. Tỳ Bà Tinh hoàn nguyên hình là cây đàn tỳ bà bằng đá.

Giáo đầu là lời chúc mừng nhà vua. Sau đó, Dị Nhơn múa mà rằng:

Sông Hà Lạc, qui trình tám quẻ,

Cửa Võ Môn, cá nhảy ba từng.

Trẻ ngậm cơm ngả ngớn đền Xuân,

Già vỗ bụng chình chòng cõi Thọ.

Miêng Trì là quê ngụ, Dị Nhơn thiệt tên già!

Tử Nha bèn bước ra, xưng danh, than thở rằng mình chưa gặp vận. Dè đâu bà vợ là Mã Cơ xấn xả chạy lại mắng Tử Nha:

Bớ ông Tử Nha này:

Tôi, cầm khỉ không tường khỉ múa,

Còn chăn voi chẳng biết voi lung.

Hay mần răng! Này tôi nói cho:

Bảo đừng về tiên ngộ tiên khùng,

Khá kiếm chỗ ở thuê ở mướn.

Để trả tiền đường, tiền đậu đây... à!

Tức quá Tử Nha ra chợ ngồi làm thầy bói. Tỳ Bà Tinh liền tới thử tài. Biết chân tướng yêu tinh của mình không qua được cặp mắt thần của Tử Nha, Tỳ Bà Tinh liền tri hô vu cáo rằng Tử Nha toan hiếp dâm nó. Ông trùm xóm hạ lệnh cho dân chúng rượt bắt Tử Nha:

Tốc bôn trì, tốc bôn trì!

Lai ứng tiếp, lai ứng tiếp!

Lão già này hãm hiếp, hãm hiếp!

Bắt gái trẻ hoang dâm, hoang dâm!

Quyết sanh cầm, quyết sanh cầm!

Nan dung thứ, nan dung thứ!

Tuồng này nghĩ thiệt lạ, thiệt hay. Nhiều người ba bốn chục tuổi mới được xem lần này là lần thứ nhứt. Họ thức sáng đêm ngồi dưới xuồng, khi mệt mỏi thì nằm xuống. Rồi lại ngồi dậy. Hai ba đêm đầu, cọp sấu không dám lại vì tiếng trống, phèng la, đốt lửa.

Việc gì cũng vậy, riết rồi sanh chán. Xưa kia, ông Từ Thức cưới vợ tiên ở Bồng Lai mà còn đòi trở về dương thế, hà huống chi xem đoàn hát Bầu Tèo này biểu diễn.

Mấy đứa con nít xem một chập, ngồi ngủ gục. Chừng trống đánh giựt mình, tụi nó dụi mắt, cằn nhằn: “cái gì mà tốc bôn trì, tốc bôn trì hoài! Cả tháng rồi không có gì mới. Cứ con yêu Tỳ Bà Tinh chưn cẳng có ghẻ ngứa...”. Tụi nó xúm nhau bơi xuồng về. Hỡi ơi! Hai ba ông cọp chạy dài theo bờ rạch! Thôi thì đành trở vô vòng hàng rào nọ mà chờ đợi tới sáng.

Cũng chuyến nọ, con Tỳ Bà Tinh đang hát bỗng nhiên mặt mày xanh lét, tay run run chỉ xuống sông rồi chạy trở vào buồng. Rõ ràng là Tỳ Bà Tinh thấy hai con sấu đang ngỏng mỏ vô hàng rào. Ông kỳ lão ra lịnh giống phèng la. Sấu lặn mất.

Lần lần, dân chúng thỏn mỏn về số gạo nuôi đào kép. Ba chục ngày là ba chục vùa gạo! Ông bầu tìm cách sáng chế tuồng mới nhưng quanh đi quẩn lại chỉ bấy nhiêu đào kép, bấy nhiêu áo mão. May thay, lúc đó dân xóm Khoen Tà Tưng có sáng kiến qua xóm Tà Lốc mời mấy người Miên bên đó để xem hát trước mua vui, sau nữa là chia sớt gánh nặng lúa gạo. Người Miên rất đỗi hoan hỷ. Họ giúp sân khấu nọ vài điệu múa “rầm” lúc sửa soạn vô tuồng. Gần vãn hát, họ đưa lên một anh hề Miên giễu bằng tiếng Việt Nam. Chuyện giễu của họ như vầy: anh nọ ở bên này sông, có cô tình nhân ở bên kia sông. Không biết cách nào qua được, anh dậm chân:

- Cô Hai ơi! Sông sâu sào vắn đâm không tới! Muốn qua thăm bậu ngặt không có chiếc “re”!

Lúc đầu nghe giễu như vậy ai nấy cười nắc nẻ. Lần hồi sanh nhàm. Vì vậy, gánh hát bội phải từ từ rút lui qua xóm gần đó, cách chừng ba chục cây số.

Trời bắt đầu sa mưa. Gánh hát ra đi, nghĩ cũng hợp thời cho dân xóm này nhưng bất lợi cho họ. Họ rã gánh lần lần, lưu lại khắp trong vùng hoang vu này nhiều chuyện hay hay. Dân xóm Khoen Tà Tưng bị ảnh hưởng của họ đậm quá! Mấy đứa con nít chăn trâu nhái lại giọng hát bội, thét lên inh ỏi ngoài đồng:

- Muôn tâu bệ hạ! Muốn yên nhà lợi nước, nên trồng đước với dà. Mai sau có hư cửa hại nhà, đốn nó làm kèo làm cột...

- Muôn tâu bệ hạ! Muốn yên nhà lợi nước, nên trồng đước với su, bắt khỉ đột cầm tù, ắt yên nhà lợi nước...

Có một anh hề trong gánh hát trốn ở lại. Người đó sau này là ông Biện H. Ông biết chút ít chữ Nho. Nhờ ổng mà xóm này có viết liễn. Nghe đâu chú của ổng hồi trước phò ông Phan Thanh Giản thủ thành Vĩnh Long. Ổng phải giả danh kép hát chạy xuống miệt này. Trước khi làm biện ở đình, ổng nổi danh một thời về tài hát huê tình. Ổng nói: phải nhái theo lời văn của hát bội, thí dụ như: “Cả tiếng kêu...! Ớ này em Hai ơi! Sách có chữ thiện ác đáo đầu...” thì câu hát mới vui, có tinh thần.

Ý kiến đó được anh chị em hát huê tình khen là phải.

Câu chuyện hát bội hồi xưa tới đây cũng khá dài rồi. Nhưng chưa hết, vì còn mấy ông cọp nọ. Có lẽ mấy ổng mê hát bội hơn loài người. Chừng một tháng sau, cái sân khấu nọ tốc nóc, bao nhiêu nọc tràm làm hàng rào đã lung lay ngả nghiêng trên dòng nước, chừng đó người ta nhìn thấy một đôi ông cọp thường lui tới ngồi cú rũ dựa vào gốc cây gừa bên bờ rạch. Nhứt là đêm có trăng, mấy ổng le lưỡi dài thòn, như nhớ tiếc bao nhiêu con mồi ngon, bao nhiêu tiếng kèn, tiếng trống. Biết đâu về sau này mấy tiếng “coi hát cọp” là do sự tích của mấy ổng hồi xưa, không chừng!

 Hết thời oanh liệt

Non trăm năm về trước, làn sóng người Việt Nam từ Cần Thơ, Vĩnh Long đổ xuống Rạch Giá, Cà Mau để khai khẩn đất hoang. Họ đã gặp những trở ngại thiên nhiên nào? Tài trí, sự dũng cảm của họ ra sao? Lòng chúng ta không khỏi phập phồng âu lo khi ngày nay đọc lại quyển Truyện đời xưa của cụ Trương Vĩnh Ký.

Cụ có nhắc lại câu chuyện cọp ở vùng Gò Quao. Cọp ta đi dạo xuống bãi sông để tìm mồi, rủi bị kẹt đuôi trong bụi dừa nước... Rõ ràng thời ấy cọp quá lộng hành dám bỏ rừng sâu, bén mảng đến các xóm nhà sát mé sông, nơi mà chúng bị cô lập, thất thế nhứt. Ông cha ta đã đánh đuổi lũ cọp ấy như thế nào?

Có người đáp: nhờ các thầy võ giỏi, chuyên môn đánh cọp xuất thân ở các trường võ Quảng Nam, Quảng Ngãi. Gặp lúc nước nhà loạn lạc, các thầy chạy vào vùng Cà Mau mà ẩn lánh. Võ nghệ của các thầy quá đỗi cao cường, gặp cọp là rượt bắt lại, nắm gáy đè xuống, nện vào lưng cọp những quả đấm thôi sơn chẳng khác nào chúng ta ngày nay đánh một con mèo hoặc một con chó con...  Người khác bảo rằng: họ đã từng gặp mấy ông thầy bùa Xiêm, chuyên môn dụ dỗ cọp. Các thầy Xiêm nằm ngửa dưới gốc cây giữa rừng mà thổi kèn, nói đúng hơn là thổi vào một miếng lá tre. Tức thời cọp mẹ, cọp con chạy lại, quỳ xuống hầu hạ canh gác cho thầy ngủ. Sau khi thức dậy, thầy Xiêm vỗ về từng con, nhổ vài sợi râu hoặc vài sợi lông để nuôi sâu. Lông cọp, râu cọp được đem về cắm trong măng tre đang mọc. Vài hôm sau thì ô hô, mỗi sợi là một con sâu. Tục truyền rằng loại sâu ấy lớn bằng cườm tay, mặt đỏ hói, mình mẩy vằn vện, có đuôi dài ngoe nguẩy. Nhiều người nuôi nó trong một cái hũ kín mít để giữ nhà.

Khi có khách đến sâu cọp nhảy dựng trong hũ nghe rổn rảng rồi la hét! Ngoài ra, cứt của loại sâu này rất quý giá vì nó là vị thuốc độc, giết người trong nháy mắt, v.v...

Sự thật ra sao?

Cọp U Minh, cọp Gò Quao ngày nay bị tiêu diệt hoặc bị xua về Bảy Núi, về Tà Lơn phải chăng là nhờ các thầy võ Quảng Nam hoặc các thầy Xiêm có bùa phép?

Trả lời câu hỏi ấy, cách hay nhứt là đến tìm các ông bà lão hiện còn sống ở vùng Gò Quao, Trà Ban. Mấy ông bà này nếu không trực tiếp đánh cọp thì ít ra cũng đã thấy và nghe rõ ràng hơn chúng ta. Vậy xin mời các bạn đọc thân mến đến phỏng vấn và nghe các ông trả lời.

- Thưa ông, ông xuống đây lập nghiệp từ hồi nào?

- Điều đó không nhớ chắc chắn ngày tháng. Nhưng mà mấy cháu nên nhớ: hồi Tây đánh nước mình, miệt Rạch Giá, Cà Mau còn hoang vu. Ngoài biển có ghe đánh lưới của người Hải Nam. Còn trong đất liền chỉ có mấy nhóm người Triều Châu, Phước Kiến qua đây từ đời ông Mạc Cửu. Họ ở gần chợ Rạch Giá, chợ Bạc Liêu bây giờ. Kỳ dư, có vài sóc người Miên ở giữa đồng. Thưa thớt lắm. Sông Cái Lớn, Gò Quao này nhiều khi chèo ghe suốt ngày mà không gặp một nhà nào. Nghe nói hồi Gia Long tẩu quốc, nhiều người cất nhà ở Tân Bằng, Cán Gáo, Rau Dừa, Cái Nước. Hồi tôi xuống Gò Quao này, ở miệt dưới đã có vườn tược, có cau lão rồi. Nhưng đó là chuyện xa xôi, cách mình một khoảng rừng trên trăm cây số. Nghe nói chớ tôi chưa từng đi tới.

- Lúc đó miệt Trà Ban này phải chăng là hoàn toàn không có ai ở?

- Sự thật như vậy. Vài nhà người Miên ở tận giữa đồng nhưng họ không làm ăn chung đụng với người mình. Kỳ dư, ven sông Cái Lớn này toàn là rừng. Trên bờ có cọp, dưới sông có sấu. Mình chèo ghe ban ngày, chừng vài trăm thước là thấy sấu nổi trước mũi ghe. Trời chạng vạng, nghe cọp rống, mấy ổng úp mặt xuống đất nên có tiếng dội...

- Hồi mới tới cất nhà, chắc cọp khuấy rối mình dữ lắm?

- Không có! Mình ngu dại gì vô rừng già cất nhà ở. Cứ lựa mấy vàm rạch nhỏ, chèo ghe vô tuốt trong ngọn cùng mà cất chòi. Làm như vậy có hai điều lợi. Một là trong mấy ngọn rạch không có rừng già. Rừng chỉ ăn dài theo mé sông Cái, bề sâu vô chừng hai ba ngàn thước.... Phía trong toàn là sậy, đế, cây mốp, rừng chồi. Mình có thể phá gấp sậy đế đó để làm ruộng trước, có lúa gạo mà ăn liền. Điều lợi thứ hai là ở xa cọp. Lúc mới xuống làm ăn, mình cần sự yên ổn. Hơi đâu mà lo chuyện đánh cọp, trong lúc mình không rành võ nghệ.

- Ở hẻo lánh như vậy, chắc sợ cọp dữ lắm. Cọp ưa tìm người mà ăn thịt...

- Vài người lo xa. Họ rào chung quanh chuồng heo. Sợ nhứt là khi mình đi ruộng, cọp lén vào nhà bắt con nít. Lần đó, cọp tới sân tôi chạy vòng quanh tìm cách vô nhà. Đứa con tôi ở một mình. Nghe tiếng động đậy nó chạy ra sát hàng rào. Cọp ta không phương thế nào vào trong được nên day lại, thò đuôi vô kẽ hàng rào. Trưa về nhà nghe con tôi nói lại: “Ba ơi! Hồi ba đi ruộng, có con mèo vện lại đây, thò đuôi vô. Con nắm đuôi mà nó mạnh lắm, kéo ra được chạy vuột”. Chừng đó, lối xóm ai cũng hoảng sợ xây hàng rào chung quanh nhà. Đêm cũng như ngày chỉ nghe động tịnh là nghĩ tới cọp. Nhưng dân mình gốc ở hai huyện (Cần Thơ, Vĩnh Long) xuống đây. Ở đó, đất khai khẩn lâu đời rồi nên phần đông nghe tới tên cọp là sợ chớ ít ai thấy tường tận ông cọp lần nào. Có một cô nọ ngồi rửa chén sau nhà, thấy cái tàu mo cau rụng xuống bèn vụt chạy vô nhà, đóng cửa lại: “Má ơi, cọp! cọp!”. Hỏi cọp ra sao. Cô ta nói nó cao lắm, lưng nó vàng, bụng nó rằn. Chừng xem kỹ lại rõ ràng là tàu cau... Có bà lão khác ngồi câu cá dưới gốc cây xộp. Cọp trong rừng men chạy ra chụp một cái. Bà nọ té nhào bên một gốc cây. Nhờ vậy mà cọp chụp hụt. Sau đó cọp chạy cong đuôi vô rừng. Bà ngồi dậy mở mo trầu ra ăn rồi lững thững về nhà nói lại. Bữa nay xui xẻo quá. Câu cá không được con nào, nhè gặp heo rừng ra nhát. Chừng cả nhà hồ nghi trở ra gốc xộp mà xem kỹ, rõ ràng là dấu móng cọp. Kể từ đó, thiên hạ ưa bàn tán về cọp, bắt đầu lo ngại. Có người bàn: nên thành lập một đội binh để vô rừng đánh cọp. Công việc đầu tiên là đốn tre tầm vông vạt nhọn để sẵn. Khi gặp cọp thì đánh trống lên, cả xom xách tầm vông tới nghinh chiến. Mới nghe qua, dường như có lý. Nhưng năm đó, ở rạch Cái Cam, Phong Điền, Cần Thơ, có người xuống cho hay: “Ở xứ tôi, có bố trí như vậy nhưng thất bại. Gặp cọp, đánh trống lên, ai nấy xách tầm vông chạy tới. Cọp im lặng, trụ hình một chỗ. Thinh không, ổng hét lên. Tức thì ai nấy chạy tán loạn. Có người thiếu điều đổ ruột vì chạy càn đụng nhằm ngọn tầm vông của bạn mình. Về sau, có người gài bẫy được một ông cọp. Họ đút mũi tầm vông vô miệng cọp để đâm. Dè đâu cọp nhai nát như... mình ăn mía”.

- Vậy làm thế nào đánh cọp đến đỗi không còn sót một con như ngày nay?

- Chuyện đó phải làm lần hồi. Bố trí một đạo binh đánh cọp không xong, dân xóm này mới bày đặt cất miễu thờ cọp. Đó là ngụ ý: “Chúng tôi là người làm ăn, không dám đả động tới ông, xin ông cứ ở trong rừng để chúng tôi được yên ổn!”. Cất miếu xong, chạng vạng có người tới đốt nhang. Mấy hôm đầu, ông cọp đi vòng quanh miếu, đứng nhìn nhang rồi về. Bữa sau đem ra cúng một cái đầu heo rừng. Cọp mừng lắm. Từ đó xóm giềng được yên.

Nhưng, tạo hóa vần xoay, dân miệt trên xuống đây khai khẩn ngày thêm đông.

Đất giữa đồng khai thác hết. Bấy giờ chỉ còn là đất rừng sát mé sông, nơi cọp ở. Đó là hồi nguy nan nhất cho dân mình và cũng cho cọp. Nhiều người làm gan cất nhà sát mé rừng. Ban đầu, đôi ba nhà, sau, năm mười nhà. Họ thấy ở gần rừng mé sông tuy là nguy hiểm nhưng có nhiều huê lợi khác: ăn ong, làm rẫy. Một công rẫy trúng mà được tới một trăm hai chục giạ khoai lang. Lúc này, nhiều người chết vì đi một mình vô rừng bị cọp chụp bất thình lình. Họ sắm mác thông, thứ có cán dài để ứng phó. Nhưng ở chỗ rừng dày, con người khó bề xoay trở để thủ thế.

Thời thế tạo anh hùng. Bận đó, ông thầy Râu (thầy thuốc Nam, vì có râu dài nên gọi là thầy Râu) có đứa con gái bị cọp vồ. Tức mình ông cầm mác rượt theo tận giữa rừng, chém cọp rớt một cẳng. Tư Ngạn bị cọp cõng mất một con heo nái. Chú rượt theo cầm cự với cọp suốt buổi trưa. Nhờ lối xóm tiếp cứu nên mới thoát nạn. Từ đó về sau, chú ưa uống rượu, cặp mắt luôn luôn đỏ ngầu.

Kinh nghiệm là không nên đánh cọp nơi chật chội, tư bề có cây cối. Cọp sợ con người. Bằng cớ là ở giữa đồng trống, mình cầm mác thét lớn là cọp chạy mất. Vì vậy, khi dân mình phá động rừng, cọp tản mác, kiếm nơi khác mà hùng cứ. Rạch Cái Bần này lần hồi còn sót lại được ông Mun.

- Tại sao ông Mun dám ở lại?

- Vì ông thuộc về loại cọp già, đã từng chống chọi nhiều phen với loài người. Cọp nhỏ thì đi. Cọp già ở lại. Thứ già là thứ dữ. Mỗi rạch chỉ còn sót lại một hai ông. Dân trong xóm đều quen mặt nên đặt tên. Có hai ông. Ông Vện với ông Mun. Vện là cọp đực. Ông Mun là cọp cái.

Trời đất dành riêng cho đôi cọp này số phận riêng. Trước hết xin nói về ông Mun.

Thường ngày ông tới lui vàm Xẻo Gừa - một xẻo nhỏ, có cây gừa to lớn, nhỏ gừa (rễ thòng xuống) buông xuống hàng trăm cây to bằng cổ tay, bằng cây cột nhà. Ông Mun ngủ sát gốc, chung quanh có nhỏ gừa che chở nhiều lớp.

Ông dạn lắm. Sáng đi, chạng vạng về. Tháng Tư năm đó, ông sanh được bốn ông Mun con....

Thật là khủng khiếp, lạ thường. Xưa nay, cọp sanh một hay sanh đôi là cùng. Đàng này sanh tới bốn con. Dân làng nhìn nhau lắc đầu, tưởng tượng một ngày kia bốn ông Mun nhỏ lớn lên, sung sức.

Phải đối xử bằng cách nào?

Bắt bốn ông Mun con chăng? Chuyện đó rất dễ. Ông Mun mẹ thường đi tìm mồi, để bầy con bơ vơ ở gốc cây gừa. Nhưng mất con, ông Mun mẹ sẽ đổ quạu, trả thù, gây nhiều chuyện bất an cho xóm.

Lo xa rồi lại nghĩ gần, ông thầy Râu, ông hương quản Huệ, ông tri Khách lừa bày ra một kế: bắt bớt ba, chừa lại một.

Thi hành xong, ba ông đem ba con cọp nhỏ về nhà. Xóm giềng rất đỗi vui mừng. Nhưng ba ông không yên trí, sợ ông Mun mẹ đánh hơi theo tìm con để trả thù...

Sau rốt, các ông mua nhang đèn về dựng bàn thờ trước nhà mà khấn vái:

- Xin trình cùng ông Mun được hay: Thói thường xưa nay một mẹ thì một con. Đằng này, ông sanh tới bốn con. Dân làng chúng tôi lo sợ nên thừa lúc ông đi vắng có tới xin bớt ba con, chừa lại cho ông một con. Như vậy không mích lòng ông mà cũng không hẹp bụng chúng tôi.

Ông Mun về ổ, thấy mất con, gầm thét, rồi vài hôm sau dẫn đứa con còn lại đi đâu mất.

Bây giờ làm sao để nuôi ba ông cọp con nọ?

Cọp con hiền lắm, mình mẩy mềm mại, bò tới bò lui, cái lưng uốn éo như con mèo lớn. Tối ngày, mấy cậu cứ đòi sữa. Biết được chuyện ấy, người đàn bà động lòng, xúm xít lại, đặt mấy cậu ngồi giữa bộ ván, ai nấy ngồi xung quanh mà dòm ngó cho mãn nhãn. Các cậu đánh hơi rồi từ từ bò ngay lại người đàn bà nào có sữa để đòi bú. Bà chủ H. cho bú thử. Kết quả, vài ngày sau vú sưng lên làm độc, đau sứt núm vú, bấy giờ thiên hạ càng lo ngại. Sau cùng, chở ba cậu ta ra chợ Rạch Giá để nạp cho quan phó chủ tỉnh. Ông phó tên Quitxy thưởng cho hai mươi lăm đồng bạc trắng.

- Còn ông Vện?

- Ông Vện có lẽ là chồng ông Mun, cha của mấy cậu nọ. Phải chăng vì già nua bịnh hoạn mà ông Vện không theo vợ theo con. Buổi sáng đó người ta thấy ông Vện nằm dài trên bờ rẫy, sát mí rừng. Ban đầu ngỡ là ông ngủ trưa. Chừng mặt trời lên cao ngạc nhiên làm sao, ông vẫn nằm ì không nhúc nhích. Thiên hạ xúm lại gần, lấy đất chọi thử rồi lấy cây dài đem chọc, chừng đó mới biết ông chết. Họ thui râu của ông, lấy thước đo ông dài một thước sáu. Người khác đòi khiêng lên cân thử. Các bậc kỳ lão cản ngăn, cho rằng làm vậy là quá khinh thị mạt sát kẻ đã chết.

Rạch Cái Bần không còn cọp nữa. Các rạch khác cũng nỗ lực như vậy. Lần hồi, ghe xuồng đi thông thương ngày đêm từ ngọn Cái Cau đến vàm sông Cái Lớn. Câu hát thời xưa:

U Minh, Rạch Giá thị quá sơn trường,

Dưới sông sấu lội, trên rừng cọp tha.

không còn. Ghe xuồng, tàu bè tấp nập, bọn sấu phải lui về vàm. Cũng thời câu hát xưa, thiên hạ sửa lại như vầy:

Đường đi Rạch Giá thị quá sơn trường,

Gió run bông sậy, dạ buồn nhớ ai.

Bông sậy là nơi rừng đã khai thác thành rẫy. Lòng dạ con người thơ thới hơn. Không còn sợ cọp, sợ sấu. Họ rảnh trí mà ngắm cảnh nhớ tình. Nhớ ai bây giờ? Trai nhớ gái. Vợ nhớ chồng. Người nay nhớ công ơn người xưa đã đánh cọp để tạo lập nên làng nên xóm. Họ không phải là thầy nghề võ, thầy bùa.

Chẳng qua là họ muốn sống nên phải ráng sức cùng nhau, mỗi người ráng một ít. Sự thật về chuyện đánh cọp Gò Quao là vậy. Nó dễ mà khó, khó mà dễ. Người đánh cọp thời đó không bao nhiêu, tên tuổi của họ không cần bia đồng tượng đá. Vậy mà về sau này có bao nhiêu người tự xưng là thầy đánh cọp thời xưa để hát thuật Sơn Đông, bán thuốc trật gãy xương hoặc bán bùa Xiêm để dụ dỗ gái tơ. Thiệt đáng trách biết chừng nào.

 Hòn Cổ tron

Ông từ thông ra Hòn cổ Tron cất chòi mà nương náu không biết từ bao nhiêu niên kỷ rồi. Tóc của ông lốm đốm bạc, khi thì thả dài xuống khỏi lưng quần, khi thì bới thành búi to sau ót, gài lại bằng một cọng gai kim quít.

Một bộ quần áo nghĩ cũng hơi dư mặc đối với ông! Nhiều khi năm ba tháng liên tiếp ông phơi lưng trần với nắng, bên mấy gốc săn đá cổ thụ, lá cành xơ xác vì những cơn gió triền miên của biển khơi. Khi trời nực thì có những khe suối trong veo đón mời. Ông cứ ung dung mà uống, mà tắm một cách tự nhiên, vô tình khuấy rối giấc mơ của đàn bướm trắng đang xao động bay lên chập chờn như muốn rời mấy nhánh mai hoằng lơ thơ cúi nghiêng mình chấm mí nước... Hôm nào vui cho bằng hôm mười bốn, hôm rằm! Ông Từ Thông ra sau rẫy, đào lên củ khoai môn to lớn, đem luộc chín. Ngồi trên vồ cẩm thạch, ông chậm rãi ăn buổi chiều, thỉnh thoảng rứt từ miếng khoai, thảy xuống nước. Loài cá nhỏ bu lại nhởn nhơ mỗi con khoe một vẻ riêng. Tận dưới đáy biển, loại sò, loại ốc, loại nhum đang há miệng, le lưỡi, bò chậm chạp trên nền đá tím nổi gân vàng, trên nền đá vàng nổi gân trắng. Hoàng hôn tràn tới chính là lúc cảnh vật dưới biển ngời lên, bóng mây phản chiếu lấp lánh như gấm. Đêm về, trăng mọc. Nơi thủy cung rộn rịp nào kém chốn trần gian! Từng đợt rong chìm lững lờ mơn trớn, khoác thêm lớp xiêm lụa mỏng cho bầy cá hường. Và muôn vì sao trên dải Ngân Hà sa xuống đậu lấm tấm khắp nhánh san hô trắng bạc.

Ở hòn Cổ Tron giữa vời vịnh Xiêm La này, ông Từ Thông cơ hồ quên cả loài người và loài người cũng hầu như quên rằng mình có một đồng loại ở ngoài mỏm đá chơi vơi kia. Điều ấy, chúng ta không nên trách ai cả, chẳng qua là... hải giác thiên nhai. Không lẽ ông phải vượt bốn mươi cây số đường biển để tới công sở Lại Sơn, bên hòn Rái mà trình diện. Chính quan phủ quận Châu Thành, Rạch Giá còn ngán đi kinh lý đến làng Lại Sơn! Từ dinh quận của ông đến công sở làng ít nhứt cũng là năm chục cây số đường hải đạo mênh mông sóng cồn. Mấy chiếc “ca nô” oai hùng trong sông rạch chỉ là cái vỏ trứng vịt giữa biển. Nhà nước thuộc địa nào chú ý đến việc cung cấp tàu đồng, tàu sắt để quan chủ quận đi cai trị dân! Không lẽ ông quận lại cưỡi ghe bầu hàng trăm cây số. Vả lại ghe bầu nào phải như chim trời mà bay thẳng một đường ngay. Ghe chạy theo đường gãy. Ngoài biển khơi, đường gãy là đường gần nhất giữa hai điểm cách nhau; cái khoảng gần trăm cây số trên kia dài gấp ba gấp bốn.

Năm ấy, tháng ấy, ngày ấy... ông Từ Thông bỗng nghe chút gì băn khoăn, rào rực trong lòng ông và ở ngoài đời. Từng đàn chim sắc đen ngòm như bầy quạ bay lượn quanh hòn Cổ Tron, rú lên, rít lên, lắm lúc như toan đáp xuống, đột nhiên đảo ngược, đi thẳng một mạch khuất trong mây khói.

- Bữa nay họ làm cái gì vậy cà?

Ông Từ Thông hối hả trèo lên chóp đá mà ngóng. Hướng Nam, hướng Tây, hướng Bắc không có gì lạ. Duy chỉ có hướng Đông: kìa, sừng sững dưới ánh nắng ban mai năm ba hòn đảo nhô lên, những hòn đảo mới lạ. Ông trố mắt, liên tưởng đến phép dời non lấp biển rất nhiệm mầu của tay Thợ Trời khéo léo. Không thể lầm lẫn được! Hồi nào đến giờ, ông rất sành sỏi về vị trí mấy hòn đảo nhỏ án ngữ chung quanh đây. Từ hòn đảo mới nổi ấy, một đốm trắng ngời, một chiếc “ca nô” rồi hai chiếc, ba chiếc đang rẽ sóng chạy phăng phăng lại nơi ông đang ở. “Tự năm bảy năm nay, mình chưa mất lòng một con sâu, một con kiến, không lẽ bây giờ có kẻ báo oán mình? Oán nào đã gây ra mà báo?”. Nghĩ vậy, ông trở xuống chân hòn sát mé biển, chờ đợi.

Chập sau, mấy chiếc “ca nô” xáp gần bờ; họ đưa tay ngoắc ông.

Người Việt Nam nọ lên tiếng:

- Ông già! Lại đây quan lớn hỏi.

Ông Từ Thông nhìn năm sáu người mặc võ phục trắng đứng gần thầy thông ngôn.

Mấy người võ phục nói ríu rít. Ông đoán đó là “tiếng Tây”...

- Ông già! Đây là Bu-lô Đa-ma?

Ông đáp:

- Dạ không biết. Nó là hòn Cổ Tron. Chung quanh đây là mười hòn nhỏ khác. Không có nơi nào kêu bằng hòn Đa-ma...

- Vậy nó là hòn Nam Du, trong bản đồ ghi rõ đường hoàng. Ông nói kỳ quá!

Ông Từ Thông lắc đầu:

- Dạ, lời thật khai ngay. Tôi không biết. Xung quanh đây là hòn Mẫu, hòn Dài, hòn Cổ Sơn, hòn Móng Tay.

Chập sau, thầy thông ngôn mới đồng ý:

- Đúng vậy, Bu-lô Đa-ma hoặc hòn Nam Du là tên theo sách chữ Nho, theo nhà binh. Hòn Cổ Tron là tên tục của nó. Nè ông lão! Quan lớn ra lệnh như vầy...

- Bẩm thầy, quan lớn là người của nước nào, tôi chưa rành.

- Ông giỡn sao chớ? Hay là ông ngủ mê? Cỡ này, nhà nước thuộc địa Tây đánh với nước Xiêm.

- Bẩm thầy, đánh ở đâu? Tôi chưa được am tường.

- Đánh tại nước Cao Miên. Đánh luôn tại Bu-lô Đa-ma tức là cái hòn Cổ Tron này.

Ông Từ Thông cau mày:

- Mô Phật. Cầu xin Phật Trời...

Thầy thông ngôn đắc ý:

- Không sao đâu! Hễ làm con dân thì phải gánh vác nghĩa vụ. Quan lớn muốn biết hổm rày có tàu bè lạ nào chạy tới đây do thám không?

- Dạ, không thấy.

- Hòn này bao nhiêu dân đinh?

- Bẩm thầy, có một mình tôi thôi. Còn mấy hòn gần đây, tôi không rành. Chắc là năm bảy người, toàn dân “An Nam” mình.

- Được, thôi bây giờ quan lớn muốn ông kiếm giùm trái cây, nước ngọt. Rồi quan lớn cho chút ít tiền... Thời buổi này ông nên xài phí. Việc sống chết bất thường lắm.

Có lẽ sợ ông Từ Thông trốn luôn trên chót hòn nên thầy thông ngôn đi theo sát bên ông, sẵn sàng giúp ông quảy mớ chuối, mớ mít. Trước lạ sau quen, ông Từ Thông hỏi dọ sơ qua về tình hình trong bờ:

- Trận giặc này không biết dân “An Nam” mình hao bao nhiêu không thầy?

- Hỏi làm chi vậy? Ở đây yên thân già của ông rồi. Nghe nói dân miệt Hóc Môn, miệt Long Hưng... nhộn dữ lắm. Tây không muốn nói chuyện đó.

Một mối buồn len vào tâm não ông Từ Thông. Ông nghe gió thổi bốn bề, lạnh lùng. Lương tri như rực sáng nhắc nhở ông món nợ gì đối với đồng bào, giang sơn. Không giúp nước được thì ít ra ông cũng cần biết những gì xảy ra đau buồn trong nước. Cây có cội. Nước có nguồn. Chim có tổ. Cá có hang. Đôi mắt già của ông Từ Thông ngẩn ngơ nhìn muôn lớp sóng cồn. Chân trời u ám, mấy đám mây tang bay thấp là đà... Ông hổ thẹn, tủi bấy phận mình không bằng con đỗ quyên đêm hè kêu khắc khoải.

Thầy thông ngôn nói to khiến ông giật mình:

- Quan lớn đi về. Ông muốn xin điều gì, vật gì không? Ổng tử tế lắm.

Ông Từ Thông chấp hai tay ra vẻ cung kính:

- Tôi muốn vô đất liền, miệt Rạch Giá hay Cà Mau gì cũng được để thăm bà con. Nhờ quan lớn cho giấy phép chứ thời buổi chiến chinh này... Tôi không có giấy thuế thân, hồi nào tới giờ.

Vị quan hải quân gật đầu. Thầy thông ngôn viết lia lịa rồi vị quan ký tên. Ông Từ Thông cầm miếng giấy thông hành hộ mạng nọ, vô cùng mừng rỡ:

- Chúc quan lớn đi bình yên. Mà... quan lớn chạy “ca nô” về đâu?

Thầy thông ngôn nói:

- Về tàu lớn. Mấy chiếc tàu binh... của tôi sơn có vằn có vện. Ông không thấy sao? Họ sơn tàu lại cho giống cái hòn giữa biển. Hồi sáng tụi tôi bỏ ống nhòm thấy rõ ràng ông đứng trên chót hòn này. Nhờ vậy mà ông khỏi bị bắn. Ban sơ, quan lớn tưởng đâu hòn này là chiếc tàu binh của kẻ địch. Ông hiểu chớ?

Chưa vô tới Rạch Giá là ông Từ Thông cảm thấy cuộc đời đảo ngược, từ địa vị hoàn toàn tự do đến chỗ mất tự do. Ông trung thành với đất nước nhưng cớ sao đất nước đối xử với ông quá bạc bẽo, ghẻ lạnh? Từ hòn Cổ Tron, ông quá giang tàu buôn Hải Nam đi một mạch đến hòn Tre, nhờ chiếc ghe câu kiều đưa vào chợ. Dè đâu, tàu của sở “đoan” xét hỏi. Miếng giấy thông hành nọ bị hồ nghi là giả mạo vì không có đóng mộc, vì đương sự không có giấy “lão” chứng tỏ rằng tên họ của mình đúng như trong giấy phép. Tàu “đoan” chở ông về giao cho ông cò Tây. Giam giữ ông được hai ngày, ông cò phú nội vụ qua dinh quận. Ông quận vốn là người mộ đạo Phật nên cho phép ông Từ Thông đi dạo chợ. Ông Từ Thông bày tỏ lý do:

- Dầu muốn trở về hòn Cổ Tron, không dễ gì kiếm được ghe xuồng mà quá giang. Gió thổi Nồm rồi. Phải chờ mùa Bấc...

Dạo chợ mấy buổi, ông Từ Thông phát chán. Cầm mấy cắc bạc (của ông chủ quận cho) ông không biết mua sắm, ăn uống những gì. Rốt cuộc, ông mua tiền xu khoai môn mà ngồi ăn ngon lành nơi góc chợ. Còn dư, ông vào tiệm hàng xén mua nhang đèn, đèn cầy để về cúng bà Chúa Hòn mặc dầu ngoài hòn không có chùa miễu gì cả. Ông cũng thích chí sực nhớ lại mua vài cây kim, nửa cân đường cát trắng.

Nhiều lần quan chủ quận viết thư qua bót ông cò hỏi thăm nhưng không được sự giải quyết nào dứt khoát. Chẳng lẽ giam giữ ông Từ Thông mãi mãi? Nhìn vào bản đồ vịnh Xiêm La, ông quận nảy sanh ý kiến:

- Hòn Cổ Tron tuy thuộc quận Châu Thành nhưng nằm gần phía làng Đông Hưng, quận An Biên. Ngày năm tây tháng tới, ta đón thầy xã trưởng Đông Hưng mà gởi ông đạo này.

Rừng của làng Đông Hưng âm u quá, khó mà nhìn ra xa quá vài công đất để tìm lại chân trời; chạng vạng là un khói lên, không như hồi ở ngoài hòn Cổ Tron, hồi ông ngủ trần không cần mùng mền. Thầy xã trưởng giao trách nhiệm gìn giữ ông cho thầy hương quản. Thầy hương quản lại đổ gánh nặng ấy cho người em vợ là hương tuần Hay.

Người giam giữ và người bị giam giữ lần hồi thông cảm nhau. Chú hương tuần lo đặt rượu đế. Ông Từ Thông đi cắm câu, kiếm “mồi” về nhậu.

- Ở đây vui quá phải không?

Ông Từ Thông gật gù:

- Không được vui lắm. Coi bộ bà con mình nghèo hơn ngoài hòn Cổ Tron của tôi. Áo quần không có. Mình mẩy bị ghẻ khuyết ăn lở lói thâm niên. Nhà cửa xiêu vẹo, nay ở mai dời... Chắc là tại giặc Xiêm.

Hương tuần Hay trả lời:

- Giặc đâu không thấy. Người ta đánh mà mình chịu cực mới đau thương cho chớ!

- Buồn quá chú hương tuần à.

- Hơi đâu mà buồn. Xứ này chịu cảnh này không biết tự hồi nào, từ hồi chưa có giặc Xiêm lận. Riết rồi quen, yên tịnh.

Ông Từ Thông thích chí:

- Thì ở ngoài hòn Cổ Tron của tôi, tứ bề sóng gió nhưng mà cũng yên tịnh. Cớ sao? Vì chung quanh có hàng chục hòn khác án ngữ. Tôi là người chạy giặc, vô trong đất liền này thăm bà con... Nhưng mà cũng yên tịnh, nhờ bà con thương tình.

Ngày tháng trôi qua đều đều. Hôm ấy không nhớ rõ hôm nào, thầy hương quản đọc báo Lục Tỉnh Tân Văn biết được tin trận giặc Xiêm đã chấm dứt. Tây và Xiêm dường như thủ huề. Thầy tự ý ra lệnh trả tự do cho ông Từ Thông.

Ông Từ Thông ngạc nhiên:

- Tôi bị giam hồi nào?

- Ông chủ quận biểu tôi giữ ông lại để làm tù binh, chờ mãn giặc mới thả ông về Cổ Tron.

- Về thì về, không sao đâu - Ông lẩm bẩm.

Thầy hương quản nói:

- Hồi bị giam ông có đồ đạc gì bị tịch thâu không? Tôi kêu nài giùm.

- Vài ốp nhang, đèn cầy, kim may quần áo, đường cát trắng... Nhưng mà thôi. Ở ngoải, dầu không có mấy thứ đó... nhưng cũng như có.

Gặp dịp thuận tiện, thầy hương quản tìm ghe cho ông quá giang ra hòn Sơn Rái.

Ông ra đi, hơi buồn.

Dư luận trong xóm nổi lên bàn tán. Người cho rằng ông muốn truyền bá một thứ tôn giáo mới, thí dụ như “Đạo Tịnh” bằng cớ là ông ưa nói hai tiếng yên tịnh. Kẻ khác thì nghi rằng ông ở Côn Nôn thả bè vượt ngục trốn về.

- Nè cha nội sành sỏi lắm! Cây đèn “măng sông” của Chệt Kỵ hư “béc” đốt không cháy, vậy mà cha nội sửa lại được trong nhấp nháy...

Lại còn nhiều giả thuyết khác ác độc hơn, cho rằng ông thường lân la mấy nhà có đàn bà góa, gái tơ vân vân...

Nhưng thời gian là vị trạng sư hùng biện nhất thanh minh cho ông Từ Thông. Dư luận bất chánh bị đánh tan, quên lãng. Kỷ niệm lần lần trở nên trong sáng, tươi đẹp. Chiều chiều, khi ra bờ biển để câu cua, đẩy xịp, người ta nhớ ông Từ Thông như nhớ một cái vỏ ốc xà cừ ngũ sắc tấp vào bãi bùn. Như nhớ vài trang sách Phong Thần tình cờ lượm được trong ngăn tủ bỏ quên, những trang sách rách nát hơi khó hiểu vì thiếu hồi thứ nhất và không có hồi sau phân giải.

 Hội ngộ bến Tầm Dương

A Lẩu ơi, đong hai xu rượu! - Anh tư nâng ly rượu, nốc một hơi. Rồi nhướng mắt:

- A Lẩu có ba tội lớn. Biết không?

A Lẩu ngạc nhiên:

- Cái nầy “hóa” có đóng ba-tăng, có đóng giấy thuế thân cho Tây, làm sao tội được?

- Nè! Tội thứ nhất: Lớn tuổi rồi mà A Lẩu không cưới vợ. Tội thứ hai: Viết liễn đối dán đằng miễu ông Tà. Ông Tà của người Miên đâu đọc được chữ “các chú”. Còn tội thứ ba... tội nầy mới nặng.

- Hóa không biết. Làm sao nặng nhẹ?

- “Lứ” vẽ cái hình gì treo trên vách? Có mặt trăng, có cây sậy lại có cây tùng bên bờ giếng... Xứ nầy làm sao có cảnh đó. Vẽ tầm bậy...

A Lẩu nghiêm mặt lại. Chập sau thở dài:

- Hóa vẽ hình bên Tàu.

Anh Tư cười to:

- Lứ sanh đẻ bên nầy, chưa về Tàu lần nào, làm sao thấy cảnh bên Tàu?

- Tại nghèo mà! Cái hình đó vẽ chỗ gần nhà ông bà. Ba của hóa nói lại. Xứ đó ở kế bên bờ sông lớn, bên Tàu ai cũng biết. Có bến ghe đậu. Có quán bán rượu. Có chuyện đời xưa hay lắm.

Anh Tư như chợt tỉnh. Vốn là tay đờn kìm, anh đâu có dè bấy lâu nay mình ở gần một người có tâm hồn nghệ sĩ.

- Đong cho ly rượu nữa đi! Rồi nói sự tích bên đó cho tôi nghe.

- Xứ đó có cái bến. Hồi xưa, một ông quan nọ làm thơ hay lắm. Bị người ta ghét, nói lên ông vua. Ông vua giận đuổi xuống phía Nam, đày ở luôn đó. Ghe của ông quan đậu ở tại bến. Gặp một người con gái đờn tỳ bà...

Anh Tư vỗ bàn đắc ý:

- Đờn tỳ bà có giống đờn kìm của tôi không?

- Đâu phải! “Hóa” thấy trong sách vẽ hình cây đờn đó nhỏ hơn. Ôm đờn trên lưng con ngựa. Cây đờn của bà Chao Cung đó...

- Ờ! Chao Cung... Bà Chiêu Quân Cống Hồ...

- Lứ nói phải. Người con gái đờn tỳ bà cho ông quan nghe. Ông quan buồn, khóc. Người con gái cũng khóc. Đờn thêm một lần nữa, khóc nhiều hơn. Vì hai người làm ăn không khá, hết thời rồi. Gặp nhau, họ buồn... Ông quan đặt bài thơ kỷ niệm cái bến “Xìm-dan”.

Anh Tư lắc đầu, ôm bụng mà cười muốn... ra nước mắt. Anh liếc mắt nhìn bức tranh thô sơ trên vách: đám lau sậy, cây tùng, bến nước.

- Trời ơi! Cái “bến Tầm Dương... ờ... ờ (anh lấy giọng sắp vào Vọng cổ) Bến Tầm Dương trăng nước lờ đờ...” - A Lẩu day mặt qua chỗ khác, trán nhăn lại. “Mình cao hứng thiệt tình, tại sao người bạn Tàu này lại giận”? Anh Tư như cụt hứng, trở về nhà bên cạnh. Hai Lượng đang bước vào, kêu lên ỏm tỏi:

- Thợ hớt tóc đâu? Tư Đờn kìm đâu? Có ông lớn Hai Lượng lại hớt nè!

- Bữa nay sao lại buồn xo vậy?

Hai Lượng đáp:

- Nhà nước giao rừng nầy cho Tây làm rừng “cúp”. Tây hãng Củi sửa soạn đào kinh, bắt buộc người làm củi phải chở củi ra theo đường đó bán cho hãng. Bất tuân thì ở tù! Việc làm ăn ngày một xuống dốc. Hồi trước, mình tự do bán ra ngoài, miễn là đóng thuế cho Kiểm lâm. Bây giờ siết lại, bắt buộc mình phải làm mướn cho nó. Mỗi thước củi nó mua có một cắc rưỡi!

Anh Tư chép miệng:

- Tôi cũng vậy. Anh thấy không. Cỡ nầy mỗi ngày hớt có... hai cái đầu. Tôi tính bỏ nghề nầy, trở lại nghề rừng với anh. Nghe anh nói, thối chí quá... Hai Lượng nằm ngả dài lên bộ vạt cây đước rồi ngồi vụt dậy nhìn mấy chữ “quảng cáo” của anh Tư dán gần tấm kiếng:

Một năm mưa gió hai mùa,

No cơm ấm áo cũng nhờ anh em...

- Gỡ quảng cáo đi, anh Tư. Bây giờ, anh đờn tôi hát nghe vui hơn. Nói thiệt với anh, nghe tin rừng nầy sắp làm “cúp” tôi buồn quá. Chim chóc hết chỗ ở. Rùa rắn cũng phải lui. Chim với rắn vốn là bạn bè của mình bấy lâu nay. Tôi mới đặt một bài Xuân tình để làm kỷ niệm. Tựa là Thượng điểu, hạ cầm. Mình kể sơ nghe chơi cho con nít nó biết, không dám nói chen thêm chuyện quốc sự, Tây nghe được rầy chết... Anh nhịp đi. Xuân tình, lớp một. Tôi vô:

- Nghe vẻ nghe ve, nghe vè hạ thú thượng cầm,

Tôi lại khen thầm, chủ bút đặt có duyên.

Hay la lớn tiếng, con tu hú, con ác là.

Nhảy nhót lang ba, chích chòe, bìm bịp.

Chúng hay ăn hiếp, con chim ụt, chim mèo.

Lót ổ la reo, con dòng dọc, áo dà

Ẩn núp trong nhà, con se sẻ, con bồ câu!

Thứ đậu lưng trâu, con sáo sành, sáo nghệ.

Lặn không xiết kể, con cồng cộc, chằng bè.

Tháy máy hay dè, con cúm núm, trích cồ,

Ăn uống hồ đồ, già đãy, kên kên,

Đáp xuống bay lên, chim nhàn, thầy bói,

Cái mồng đỏ chói, con cao các, hồng hoàng,

Thức trót canh tàn, con chim cú, chim heo,

Hay ăn lắc lẻo, con sa sả, thằng-chài,

Cần cổ quá tay, con cò, con diệc,

Bay cao kịch liệt, con én, con diều,

Giò cẳng thêu lêu, con so đũa, học trò.

Xuống nước ưa mò, con vịt nước, le le.

Hay hát tích te, con gà rừng, cu gạch.

Trong rừng rục rịch, con tằng hắng, chằng nghịch,

Cái đuôi nhúc nhích, là con nắc nước, con loi choi,

Cái con cao lớn quá, hẳn hòi là con khoang cổ với con nhan sen,

Còn thứ ở trong ô rô, cóc kèn là con chim chóc, bảy, tám, chín, mười cái ổ con chim sâu...”

Anh Tư buông đờn xuống, khen thầm tài của Hai Lượng. Hai Lượng ngồi, giả bộ vuốt râu:

- Đây mới là thượng cầm. Nay mai, có bài ca đủ loại hạ thú. Buồn quá! Rượu đâu?

- Nãy giờ quên! Để tôi kêu thằng A Lẩu đong rượu đem qua giùm...

Tới phiên Hai Lượng đờn. Anh Tư phải ca. Anh nói:

- Túng bài quá. Anh ca luôn trớn đi!

- Đâu được. Hai bàn tay cầm búa đốn củi chai cứng mà tôi còn ráng đờn. Ca hoài mệt lắm. Ca đi... Nè, Ngũ điểm Bài tạ.

Tư Đờn gãi đầu:

- Bây giờ tôi làm chủ quán rao hàng cho anh thèm chảy nước dãi.

- A Lẩu qua tới đó hả? Đưa rượu cho ảnh uống đi! Giới thiệu với A Lẩu, Hai Lượng cũng là nghệ sĩ bồ nhà.

- Quán nầy bán đồ ngon,

Bán thịt sấu, thịt trăn, thịt mèo.

Gà quay, phá lấu bồ câu

Lại thêm đủ thứ thịt hươu, thịt rừng.

Thịt chồn xào lộn với củ hành

Còn đầu ông Địa tôi nấu canh chua.

Lại thêm cỏ nhác, rượu Tây, rượu Tàu.

Còn rượu đế tôi ngâm với rắn mối,

Gà xào, chuột lột, tôi nấu ca ri.

Rắn hổ hành, làm sạch tôi nấu rô ti,

Xin mời quí khách! Muốn xơi thứ nào?

Thịt bò chiên làm chả giò,

Còn thịt heo sống, tôi bóp tái thật chua,

Nem tôm, nem thịt lại thêm mắm lòng.

Hầu hết quí khách ăn chơi cho phỉ!

Còn thịt xá xíu tôi chặt lộn với thịt phay,

Thịt phá lấu ăn với cải xanh.

Còn thứ ngon nhứt: cải bắp nấu canh thịt chuột cống xù...

Thích chí quá. A Lẩu cười híp mắt. Tư Đờn hỏi:

- Lứ có hiểu hết không?

A Lẩu gật đầu:

- Không nghe được hết, chớ cũng biết. Bài hát... giỏi quá.

- Lứ cũng giỏi nữa. Vậy thì lứ làm ơn đong thêm một ly nữa. Ly nầy mới trả tiền. Mấy ly hồi mấy bữa rày cũng vậy. Được không? Về tính sổ, tụi tôi mỗi đứa thiếu bao nhiêu rồi?

Hai người theo A Lẩu về tiệm. A Lẩu lật sổ ra lắc bàn toán.

Hai Lượng bảo:

- Lứ lắc bàn toán đi. Tôi hát theo. Lắc bàn toán là đờn đó. Đờn những con số theo điệu Mẫu Tầm Tử:

- Lác xa, lác dì, lác xa,

Xa chập lác xa chập xa dì,

Lác xa lác dì xa chập,

Dì xa cháp lạc, chạp dì chạp xa (2 lần)

Xa lác xa dì xị lạc chạp xa (2 lần)

(Thật lẹ) Lác xa lác xa dì

Dì xa dì xa cô lác cô xa.

- A Lẩu thấy âm nhạc của tụi tôi chưa?

Cả ba đều cười giòn. Tư Đờn mới hỏi:

- Tụi này nghệ sĩ lắm. Mình nghệ sĩ với nhau mà dường như hồi nãy tôi ca “Bến Tầm Dương trăng nước lờ đờ”, A Lẩu coi bộ giận tôi. Anh em mình có gì thì cứ nói. Hay tụi tôi biên sổ thiếu chịu nhiều quá?

A Lẩu cảm động:

- Hồi nãy “hóa” giận thiệt. Hóa mua bán ế. Lứ bên kia ít ai tới hớt tóc. Xóm nầy ai cũng nghèo, mua thiếu chịu hoài. Mình gặp nhau, không ai giàu hết. “Hóa” buồn, vẽ cái hình bến Tầm Dương để nhớ ông nội ở bên Tàu! Muốn về bên Tàu một lần, để dành mấy năm rồi mà chưa đủ tiền.

Hai Lượng thở dài, ngóng ra sân. Xa xa, kìa rặng cây mắm xanh rì. Nơi đó, mé biển chót vót, sóng đang gào thét, phù sa tràn vào, diễn tuồng bãi biển hóa ruộng dâu.

- A Lẩu đừng buồn. Bên Tàu thiếu đất làm ăn. A Lẩu qua ở đậu bên nầy. Còn hơn tụi tôi đây, đất nước ông bà để lại nhiều quá mà không chỗ làm ăn! Nay mai, tụi tôi phải dời ra ngoài đất mũi mới bồi kia mà ở. Rừng nầy, Tây đo hết, vô bản đồ để làm rừng “cúp” cho nó... Ờ! Cái hình bến Tầm Dương “lứ” vẽ đâu? Coi thử được không? Coi kỹ một lần nữa.

Bến nước cỏn con. Cây tùng gie nhánh. Vài bụi lau sậy trổ bông, nghiêng mình theo gió. Bức tranh thủy mạc đơn sơ ấy gây cho Hai Lượng mối cảm hoài man mác:

- Ờ, đây nè! “Gió buồn cuốn rủ ngọn vi-lau mà lòng anh đây buồn như vi-lau cuốn rủ”. Bến Tầm Dương đời xưa sao buồn quá vậy, A Lẩu? Ráng vẽ tấm sơn thủy khác cho hợp với đời nay thử coi! Lứ sợ Tây hả? Sợ Tây thì làm sao vẽ cho hay được? Mình là nghệ sĩ nghèo gặp nhau, làm ăn thất bại, cười hát, đầu đội trời chân đạp đất mà!

Hồn người trong ly rượu

Trong gian phòng hơi tối, hùng chăm chú nhìn mấy con số thâu xuất trong quyển số “công nho” làng Tây Yên:

- Đinh Văn Mão đóng thuế điền 2 đồng, biên lai số 00217.

- Quách Yến đóng thuế thủy lợi Kinh Dài 65 đồng, biên lai số 00218.

- Tu bổ trường làng ngày 21-1-1937, xuất 6 đồng 8 cắc 6 xu...

Chàng buông viết xuống, đi nhanh đến vách để tìm cái bàn toán. Từ hồi nhận chức vụ biện làng, làm việc tại nhà ông Tư đến nay chàng mới sáng mắt: người Trung Hoa bày ra cái bàn toán thật tiện lợi, để sử dụng, khi lắc mấy con toán, âm thanh vang lên đều đều, vui vui.

Cái bàn toán treo hơi cao, kế bên tấm lịch. Chàng vói tay lên chợt rùng mình vì từ trong phòng, một bàn tay trắng muốt đưa ra, nắm chặt bàn tay chàng. Chàng suýt kêu to vì ngạc nhiên, vì sợ hãi:

- Ai... vậy?

Người chủ của cái bàn toán ngà vẫn chưa chịu xuất hiện. Nàng nói lanh lảnh:

- Anh này giả ngộ hoài! Hổm rày tôi biết... anh mê tôi lắm nhưng anh sợ, anh không dám nói ra. Phải vậy không?

Hùng định thần, tìm cách gỡ rối. Cô Huệ, người vợ mơn mởn của ông xã Tư đang trêu ghẹo, thử thách chàng. Huệ là người ở cùng xóm. Năm mười bảy tuổi, hồi năm ngoái, nàng vâng lịnh cha mẹ để làm lễ vu qui, làm vợ ông xã Tư. Ông xã tuổi hơn năm mươi, lớn hơn nàng những bốn chục cái xuân xanh, và ông ta cũng giàu có hơn gia đình nàng gấp trăm lần! Hùng lẩm bẩm:

- Trời! Tội nghiệp tôi, bà ơi.

Huệ cười giòn, lú mặt ra, bàn tay nàng vẫn bám chặt cổ tay Hùng:

- Hễ anh kêu tôi bằng bà thì nắm chặt như vầy hoài.

Hùng lắc đầu, mấy giọt mồ hôi tươm ra như sương trên vầng trán đau khổ:

- Rủi ông xã về thình lình, chắc ông giết tôi quá!

- Bây giờ anh muốn chết hay muốn sống?

- Dạ, muốn sống.

Mấy ngón tay Huệ như bắt đầu mở vòng vây.

Nàng nói:

- Sống để làm gì?

- Dạ, sống để... làm biện làng, giúp việc cho ông xã.

Huệ buông tay xuống cười khanh khách rồi tát yêu vào má Hùng:

- Anh này nói dóc quá. Tôi nói cho anh mừng, sáng nay nhà tôi đi hầu quan chủ quận, tới chiều mới về. Trong nhà, chẳng còn ai. Con nhỏ ở dưới bếp là đứa thân tín.

Dứt lời, Huệ bước ra khỏi phòng. Hùng cầm cái bàn toán, đặt trên bàn rồi ngồi ghế giả bộ như say sưa làm việc. Ngoài hiên, cơn gió nhẹ thổi qua, vô tình đẩy cánh cửa khép lại he hé. Ấm áp quá. Nhưng Hùng vẫn chưa yên tâm. Mấy năm trước, chàng gặp Huệ nhiều lần qua mấy dịp cúng đình làng, hai người cùng nhau trao đồi những cái liếc tình tứ. Thế thôi. Rồi nàng ngoan ngoãn vâng lịnh cha mẹ, làm vợ lão xã Tư. Xã Tư vốn nổi danh gian ác, giết người không gớm tay. Cuộc hôn nhân trái cựa ấy khiến dân làng bàn tán không ngớt. Đa số cho rằng Huệ ham tiền, muốn chiếm đoạt gia tài ông xã Tư trong mai hậu. Nhưng lại còn giả thuyết:

- Ông xã Tư có bùa, có ngải, Huệ đã uống nhằm bùa của lão ta chuộc từ núi Tà Lơn huyền bí.

Huệ đứng dậy, bước khoan thai đến bàn giữa, rót tách nước đem lại dâng cho Hùng với dáng điệu trịnh trọng:

- Mời anh... Anh nhát quá.

Bấy giờ, Hùng bắt đầu tỉnh táo. Bao nhiêu khí phách bừng sôi mạnh trong huyết quản của chàng trai yêu đời. Huệ là gái có chồng, đang sống trong vòng áp bức của ông chồng già, nghiêm khắc mà nàng còn đủ can đảm huống chi chàng... Nếu ông xã đuổi, chàng đi tìm sanh kế nơi khác và rủ Huệ trốn theo.

Chàng nâng tách nước uống một hơi. Nàng cười:

- Thủng thẳng mà uống. Coi chừng phỏng miệng.

Chàng đáp:

- Chết cũng không sợ, miễn là...

Rồi hai người tha hồ trò chuyện, kể lể cho nhau bao nỗi nhớ nhung uất hận. Nàng an ủi Hùng:

- Em nói với ba má gả Lan cho anh.

Lan là em gái của Huệ, siêng năng hơn Huệ nhưng kém lộng lẫy hơn. Hùng cau mày:

- Anh chỉ yêu Huệ mà thôi.

Huệ đáp:

- Anh này bướng quá, lì quá. Em hiểu lòng anh từ mấy tháng nay. Nhưng từ rày về sau, anh nên cẩn thận. Hôm trước, anh vô tình vẽ lại mái tóc của em trên tấm giấy chậm. Chồng em đã chú ý rồi đó...

Từ đó về sau, mỗi dịp ông xã Tư đi hầu quan chủ quận “mỗi tháng hai lần, để nạp thuế”, hai người tha hồ ân ái. Hùng đánh bạo, vào phòng của Huệ, nằm trên chiếc gối thêu rồng thêu phụng bấy lâu chỉ dành cho ông xã Tư.

Huệ càng đẹp, càng xinh thêm.

Hùng thỉnh thoảng ca vọng cổ trước mặt ông xã Tư. Ông xã cười gằn, liếc lên vách, nhìn cái bàn toán treo sát cửa phòng. Và cách cái bàn toán chừng vài tấc là thanh đoản đao bén ngót, mua từ miền cao nguyên.

Hôm ấy, sau khi rảnh việc, Hùng về nhà trọ ở xóm vàm. Chàng đang sờ vào túi, đếm thử mấy đồng bạc chợt nghe tiếng gọi to, phía sau:

- Chú biện!

Đó là ông xã Tư. Ông ta gọi lần nữa, giọng rắn rỏi hơn:

- Hùng! Mày đứng lại.

Nghĩ rằng xã Tư là kẻ đa mưu, chẳng lẽ ông ta dám giết mình lúc ban ngày, gần xóm đông đúc nên Hùng mạnh dạn đứng lại:

- Thưa ông...

- Mày đi đâu vậy?

- Dạ về nhà.

- Tao hỏi mày đi về... âm phủ hay muốn ở lại dương gian. Mày nghe rõ chưa?

Hai người bước chậm rãi bên cạnh nhau. Hùng chú ý một điều: ông xã không mang khí giới... gương mặt cau có chứng tỏ ông ta ghen bóng ghen gió chứ chưa nắm được bằng cớ nào cụ thể. Để tỏ rằng ta đây là... anh hùng, chàng nói thẳng:

- Tôi đã nói chuyện riêng với... bà nhiều lần, lúc ông vắng mặt.

- Tại sao mày không nói lúc tao có mặt? Chuyện riêng là chuyện gì? Nói thật đi, tao tha tội cho. Tao biết mày quen với gia đình bên vợ tao, từ lâu...

Mấy tiếng “gia đình bên vợ” giúp Hùng tỉnh táo, sáng trí. Chàng xoay sang vấn đề khác:

- Thưa ông, tôi quen với gia đình bên ông... Xóm giềng ai cũng biết...

Rồi chàng cố tình ngưng câu nói, chờ ông xã Tư thúc hối:

- Mày muốn làm rể hả? Tao cưới con Huệ, mày tức hả?

Thấy ông xã Tư đã lọt vào quỉ kế của mình. Hùng nói:

- Xin ông đừng nóng giận. Tôi muốn làm rể và khi ông cưới cô Huệ, tôi tức giận thiệt đó...

Rồi chàng dang xa vài bước, thủ thế:

- Nhưng... tôi muốn cưới Lan, em cô Huệ. Tôi tức giận vì mình nghèo túng. Phải chi tôi có chức phận làm được hương thân, hương hào thì đâu đến nỗi thất vọng vì tình.

Ông xã Tư gật đầu từng chập, bán tín bán nghi. Có lẽ thằng Hùng thổ lộ tâm tình chân thành của nó vì Huệ còn đứa em gái khá đẹp mà ông xã toan đem về làm... tỳ thiếp trong mai hậu. Tuy nhiên, câu trả lời của Hùng vẫn chưa đánh tan sự ghen tương:

- Mày nói với vợ tao chuyện gì? Nói mấy lần? Nói tại đâu?

- Dạ, nói nhiều lần. Tôi nhờ cô Huệ trình bày hoàn cảnh tôi với ba má cổ. Tôi muốn nhờ ông giúp giùm, nói vô vài tiếng ngặt tôi chưa dám.

- Ờ... Để tao coi lại.

Đến xóm trên, ông xã Tư ghé vào quán, uống rượu liên miên, tìm cách ứng phó. Hùng nhanh trí, bơi xuồng thẳng về phía Kinh Dài, nơi trú ngụ của gia đình Huệ. Chàng thuật đầu đuôi tai nạn đã xảy ra rồi quì xuống lạy.

Ông hương kiểm Lưu, cha của Huệ ban đầu tức giận nhưng ông nghĩ đến tương lai Huệ, thở dài. Hùng nài nỉ thống thiết:

- Ông xã Tư đa mưu túc trí, dám giết tôi để trả thù, giết cách này hoặc cách khác... Xin bác bình tĩnh giúp đỡ cháu. Cháu hiểu phận mình chưa xứng đáng làm con rể trong gia đình.

Ông Hương kiểm Lưu bỗng giật mình:

- Xã Tư bây giờ ở đâu?

- Dạ, ổng uống rượu ở quán, tại xóm vàm.

- Nguy lắm. Lan ơi!

Lan bước tới, khép nép cúi chào Hùng. Ông hương kiểm day lại Hùng:

- Mày đi cho khuất, kẻo thiên hạ sanh nghi.

Hùng trố mắt, bước ra về, nghe ông hương kiểm căn dặn Lan:

- Con tới nhà chị Huệ, nói như vầy, như vầy... kẻo người nói một đàng, người cung khai một nẻo. Đi cho gấp kẻo.... xã Tư về trước. À! Đem nải chuối cau này, gọi là mượn cớ thăm viếng.

Năm ba hôm sau, Hùng cúi đầu làm việc, chẳng dám nhìn Huệ hoặc ông xã Tư. Thái độ ông ta thật khó hiểu, thỉnh thoảng vào phòng nói chuyện rù rì với Huệ rồi trở ra. Hùng mừng thầm hy vọng tai qua nạn khỏi vì chàng đã đánh lạc hướng xã Tư một cách khéo léo.

Xã Tư mở tủ, trao cho Hùng mười đồng bạc.  Hùng trố mắt:

- Thưa ông, chưa tới ngày lãnh lương.

- Tao cho mày mượn.

- Dạ, làm sao tôi có tiền trả lại.

Xã Tư nói:

- Tao biểu điều gì, mày đừng cãi. Ngày mốt, mày cưới vợ.

- Dạ, cưới ai?

Câu hỏi vặn ngược khiến ông Tư càng nghi ngờ. Tại sao biện Hùng thú thật rằng nó yêu Lan nhưng nó lại không biết... cưới ai làm vợ? Ông ta nói:

- Cưới con Lan. Tao nói với con Lan rồi. Ông hương kiểm Lưu đồng ý. Mày cầm số tiền này may sắm quần áo. Ngày mốt ông hương kiểm Lưu làm đám nói cho mày có thể xuống nhà ổng ăn cơm, ở tại đó để làm rể. Hàng ngày, mày được quyền nói chuyện tình với con Lan. Ban đêm mày... tự do ra vào phòng của nó.

Quả thật ông xã Tư là đối thủ lợi hại. Ông ta xuất ra số tiền ấy để làm kế ly gián khiến cô vợ trẻ nghi ngờ mối tình son sắt của Hùng. Hùng đau xót nhưng chẳng biết nói sao... Đôi mắt chàng long lanh ngấn lệ:

- Tôi chưa muốn cưới vợ.

Xã Tư cười, đắc chí:

- Thằng này lạ quá. Muốn cưới vợ lại không muốn. Mày giỡn với tao hả? Người ta cưới vợ rồi cười, mày lại khóc hận. Mua sắm quần áo đi. Từ giờ phút này, tao cấm mày nói chuyện riêng với vợ tao, hiểu chưa. Nếu bắt gặp, tao giết mày. Xứ này, thiên hạ nghe oai danh tao quá nhiều. Tao giết bất cứ ai, nếu tao muốn. Tao không sợ ở tù đâu... Và hễ giết kẻ gian thì lương tâm tao không bao giờ ăn năn hối hận gì ráo.

Hùng ngoan ngoãn cúi đầu. Bơ vơ quá. Bỗng dưng, chàng yêu Huệ hơn bao giờ hết. Ngày mốt, chàng làm lễ hỏi Lan. Vô lý quá. Chẳng biết khi hay tin này, thái độ của Huệ ra sao? Xã Tư độc ác thật. Hắn ghen tương, trả thù, bày kế ly gián để giết lần giết mòn cuộc đời Hùng và Huệ.

Nhưng khối óc non nớt của Hùng chưa suy luận, tiên đoán nổi những chuyện sắp xảy tới.

Ngày mười lăm dương lịch, xã Tư đi hầu quan chủ quận như thường lệ. Huệ nằm rũ rượi trong phòng. Từ khi làm lễ hỏi Lan tới giờ, xã Tư bắt buộc Hùng nghỉ việc mười hôm. Ông ta bảo với vợ:

- Em đừng hiểu lầm. Anh cho thằng Hùng nghỉ tạm để vợ chồng nó hưởng tuần trăng mật. Sau đó, nó về đây làm sổ sách như trước.

Huệ ngơ ngác:

- Mình nói sao? Hùng hưởng tuần trăng mật?

- Nó ngủ chung một phòng với con Lan.

Huệ đập tay xuống bàn, giận dữ. Xã Tư liếc thấy sự ghen tương đang hiện rõ trên mặt vợ. Huệ còn yêu Hùng. Huệ không muốn Hùng... nhập phòng với Lan.

Ông ta cười gằn:

- Em giận ai?

Huệ lanh trí, tìm được câu trả lời:

- Em giận tất cả mọi người. Mới làm đám hỏi mà nhập phòng à? Tục lệ nào cho phép chuyện bất lương đó?

Ông ta đáp:

- Tôi muốn như vậy để thằng Hùng khỏi làm chuyện bất lương khác.

Nói xong, ông ta xuống ghe, ra lịnh cho mấy thằng trạo chèo đi dinh quan chủ quận ở tận chợ Gò Quao.

Gian nhà trống trải lạ thường. Hồi lâu, nàng thấy Hùng và Lan bước vào. Lan rưng rưng nước mắt khi gặp chị:

- Chị đừng hiểu lầm.

Huệ vội đóng cửa phòng:

- Về đi! Về hết đi! Tao muốn chết.

Hùng chạy tới, xô cửa phòng, nói nhanh:

- Huệ, em đừng dại dột. Hễ anh nói, chắc em không tin. Hôm nay, anh dẫn Lan tới đây. Lan sẽ trình bày cho em biết tất cả sự thật.

Bây giờ, Huệ mới bắt đầu yên tâm. Hai chị em Huệ và Lan ôm nhau khóc nức nở. Lan nói nghẹn ngào:

- Ông xã bắt buộc Hùng và em phải ngủ chung một phòng để gây dư luận xấu. Thiệt ra anh Hùng là người tốt. Đêm đó, anh Hùng ngủ dưới đất, em thì ngủ một mình trên giường.

Huệ nghiến răng:

- Khổ quá. Tại sao ba má không cản ngăn.

- Dạ, ông xã hăm he. Nếu ba má từ chối thì ông xã sẽ làm lớn chuyện, giết chị lập tức. Ông nói chị tư tình với anh Hùng...

- Chị hiểu rồi... Vợ chồng em về đi!

Hùng và Lan vô cùng bối rối. Cuộc thăm viếng này sẽ làm cho Huệ uất ức đến mức tự tử. Chàng nài nỉ Huệ:

- Lan đến thăm để nói sự thật. Huệ à, anh thề chung thủy, sống chết với Huệ. Anh chỉ sợ Huệ thay lòng đổi dạ thôi.

Rồi chàng lau nước mắt cho Huệ. Nàng nắm tay chàng:

- Anh nhớ giữ lời hứa. Em sợ rằng...

- Thôi, em đừng nói nhảm! Lan cứ về một mình. Anh ở lại đây làm sổ sách....

Khi xã Tư trở về nhà, Huệ và Hùng đều sợ sệt.

Mọi khi ông ta về vào khoảng bảy giờ tối. Phen này, mười hai giờ trưa, ông ta về để làm gì? Phải chăng Hùng và Huệ vừa sa vào cạm bẫy ông ta?

Hùng đứng dậy chào:

- Ủa! Ông không đi dinh quận sao?

Xã Tư vỗ vai Hùng:

- Đừng gọi tôi bằng ông! Hai đứa mình là bạn rể với nhau. Cứ gọi tôi bằng anh.

Rồi ông ta hạ giọng:

- Hay gọi thân mật... bằng thằng, thằng xã Tư cũng được.

Huệ đỡ lời:

- Mình nói khó nghe quá. Hay là bữa nay mình uống rượu nhiều?

- Mới uống rượu chút ít. Tôi mới mua được một con khỉ nên lật đật trở về làm tiệc. Mình ăn thịt khỉ chớ. Để Hùng xuống ghe, đem con khỉ lên.

Nói xong, ông xã Tư nắm tay, dắt vợ vào phòng.

Ngoài này, Hùng bước lững thững ra sân, xuống ghe với hai thằng trạo thân tín của ông xã. Chiếc ghe rời bến, vào mương nhỏ khuất lá um tùm.

Xã Tư đem cái ly to lớn để trên bàn nói rối rít với Huệ:

- Máu khỉ uống bổ lắm. Hổm rày, em xanh xao...

Huệ trợn mắt. Linh cảm như báo trước điềm không may:

- Ừ? Uống bổ lắm.

Cánh cửa hé mở. Một thằng trạo bước vào, nâng một tô rượu đỏ ngầu. Xã Tư cười hề hề:

- Em uống đi.

Huệ nâng tô rượu lên... Trong đáy tô rượu đỏ ngầu, tanh tanh, dường như ẩn hiện một dáng người... Nàng run rẩy, buông tay. Tô rượu đổ xuống bàn, văng vào áo ông xã.

Xã Tư hỏi:

- Em chóng mặt hả?

Huệ nói gắt:

- Em muốn mửa. Uống rượu như vầy, dã man quá! Dã man!

Xã Tư hiểu rằng Huệ đang chửi mắng mình. Ông ta nắm tay vợ:

- Em buồn mửa thì ra ngoài này... Mửa ở đây, dơ dáy nhà cửa.

Ông ta đưa Huệ đến cái mương sau vườn rồi dắt nàng xuống chiếc ghe, nơi Hùng nằm sóng sượt tắt thở trong vũng máu linh láng.

Huệ chạy trở vào nhà, rút thanh đoản đao - thanh đoản đao treo gần cái bàn toán, ngay cửa phòng. Nàng chờ đợi, đứng nép bên cửa.

Nàng đâm ngay bụng xã Tư rồi đâm vào ngực mình, ngã gục.

Từ đó về sau, thiên hạ đồn rằng Huệ trở thành ma quỉ linh thiêng, gọi là cô Huê, cô Huê ở cây dương đình làng Tây Yên. Huê chính là Huệ, nói theo giọng kỵ húy.

 Hương rừng

Sống ở rừng U Minh Hạ từ lâu rồi mà Hoàng Mai hãy còn có cảm giác như lạc loài tận đâu đâu, bước chân đi không vướng đất.

Ví nàng như cánh bèo rày đây mai đó thì không đúng cho lắm: có lẽ nàng như đóa hoa sen, gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn. Nhưng loại hoa sen thông tục quá, lại thường lọt vào tay phàm! Đằng này, bẩm sinh nàng thuộc về một phẩm chất thanh cao hơn.

- Tằng tổ nhà ta vốn họ Trần, nhờ dày công phò Chúa từ Thuận Hóa đến đây nên được cải ra họ Nguyễn. Niên mỗ, ngoạt mỗ, quân Tây Sơn đến mãi tận chốn rừng già này, chúa Nguyễn đành ra khơi tìm nơi cứu viện. Thảm hại thay! Tằng tổ nhà ta tuổi già, nhuốm bệnh không vượt biển hộ giá được, đành cam lỗi đạo quân thần, giả dạng lê dân, nương náu nơi chốn thanh lâm u cốc. Người được phong đến chức ngự y. Gia phổ ghi ghép rành rành, nội xứ này, chỉ dòng họ ta là có gia phổ đó con.

Cha của nàng thường nhắc nhở như vậy.

- Là quan ngự y, cớ sao tằng tổ ta không tự chữa bệnh được. Hẳn là bệnh nan y! Thưa cha...

Bao lần nàng ướm hỏi như vậy nhưng không dám. “Thuộc dòng hoàng phái nhưng sao triều đình không chú ý tới mà ban cho chút bổng lộc?”. Đó là nỗi thắc mắc triền miên của nàng khi thấy cha già chuốt tre đan giỏ mà độ nhựt hoặc ngồi buông cán câu bên bờ trúc, giữa trăm bầy muỗi rừng.

Thỉnh thoảng, cha nàng nói khẽ như thanh minh, tự an ủi:

- Hoàng đế đang tức vị thuộc dòng ngụy do tân trào dựng lên. Giọt máu hùng anh của tiên vương này đã bị lưu đày nơi hải đảo Bòn Bon, bặt tâm nhàn cá. Nhận chức hương giáo trong ban hội tề làng Khánh Lâm sở tại, chẳng qua là cha muốn bưng bít dư luận. Bổng lộc của tân trào, cha nào màng, chỉ nguyện làm bạn bầu với cây cỏ, gió trăng.

Ngày ngày lớn khôn, Hoàng Mai càng yên tâm tin tưởng nơi dòng máu quí phái của mình. Cội hoàng mai cổ thụ trước sân, há chẳng là một bằng cớ? Bao năm rồi, nó vẫn bền gan khoe sắc khi gió Tết thổi về; vùng U Minh này mấy ai biết thưởng thức giống hoa vương giả lạc loài! Bản Nam Bình réo rắc trong ruột cây đàn thập lục chỉ riêng cho nàng thông cảm đó thôi... Nhưng cơ trời không ai ngờ được, tránh được. Mây đẹp của đỉnh Ngự Bình có khi tan, nước yên lành của dòng Hương thường bị gợn những làn sóng nhỏ. Năm ngoái, năm kia, khi vừa quá tuổi trăng tròn, một buổi chợt soi mặt vào lu nước mưa, nàng bắt gặp cái màu trắng trong leo lẻo của làn da mình. Miệng chúm chím hàm tiếu, nàng vuốt mớ tóc đen huyền; bàn tay ngà đặt trên má đỏ hây hây, mơn man chuyền suối tóc về trên sau lưng gầy. Nhưng... lạ kìa! Hàng chục sợi tóc thi nhau tuôn xuống.

Gió nhẹ thoảng qua; chân tóc đã lấm tấm đung đưa, vướng bận chưa chịu bay đi như còn than van niềm biệt ly vô cớ. Nàng cau mày trở vào phòng, cầm lược, chải kỹ. Nàng toan rú lên. Lược đùa đến đâu là tóc rụng đến đó như lá úa trên cành đến độ gió trở mùa. Nàng e thẹn. Nàng giận dỗi.

Thân phụ nàng - ông hương giáo - chạy tới. Nàng soi gương, không day lại rồi trả lời tiếng rú khi nãy:

- Không có gì lạ đâu, thưa cha.

Ông hương giáo đã hiểu nguồn cơn. Mớ tóc rối nằm cuộn đống trên bàn khiến ông xúc cảm, không che giấu được cơn buồn. Chiếc gương mờ soi đôi má ửng của Hoàng Mai, màu ửng đỏ lạ thường, không biến đổi dầu khi nàng sợ hãi.

- Từ hồi tấm bé, làn da của Hoàng Mai mịn quá, bóng quá. Trăm sự đều do đó mà ra...

Ông thở dài, cũng như ông đã thở dài hồi mấy năm trước, tuy gió bấc về không lạnh lắm nhưng Hoàng Mai đòi đốt lửa để sưởi rồi giẫm chân lên than hồng mà cười. Đêm đến, ông nghe tiếng rên khe khẽ. Ngỡ là con gái mình nhuốm bịnh, ông đến gọi cửa đôi ba lần. Hoàng Mai nằm đó, tỉnh mà như say, hơi thở hổn hển, đôi mặt úp vào chiếc gối mềm như trốn tránh mấy sợi tơ trăng buông xuống từng hồi, khi gió rạt rào khẽ rung làm hở ra mấy mí lá che trên đầu vách.

Bịnh của nàng ông đoán được, ngặt không muốn nói rõ tên ra: bịnh nan y - bịnh cùi. Ông chỉ khuyên con gái năng đi guốc vì ở rừng này... “phong” nhiều lắm. Quyển gia phổ ngủ từ lâu đời dưới lớp bụi trên bàn thờ được vời xuống, lật ra kính cẩn dưới ánh nến bạch lạp. Hơn trăm năm qua, kiếng họ Nguyễn chưa ai nhiễm chứng ấy, rõ ràng không phải là bịnh di truyền. Ông suy luận:

- Có thể nhà mình đắp nền trên ngôi mộ xưa của ai. Và tự ngày xưa, ai dám chối rằng khu rừng này không là bãi sa trường mà người thắng kẻ bại đều lẫn lộn trong đống xương vô định đã hóa ra cát bụi.

Trang phụ lục thứ sáu của quyển gia phổ thứ nhứt còn thố lộ vài chi tiết khó hiểu, viết bằng chữ nôm:

“Đến Ngạc Ngư Đàm tức Đầm Sấu, Ao Sấu, hơi sông lạnh buốt, chướng khí xây thành. Khách hỏi: loại ngạc ngư (cá sấu), từ đâu lạc vào đầm? Kẻ thổ dân thưa: không ai rõ. Chúng đến đây như án ngữ nẻo đường qua truông quỉ. Nơi ấy, muôn nghìn ma quái như ẩn, như hiện. Lại có loài ong dị thường năng về làm tổ: loại ong này lưng nhuộm ngũ sắc, vượt thiên lý để hái nhụy trăm hoa đem về luyện ngọc. Người phàm chưa ai đến gần được.

Chúng không sợ khói, hửi nhằm hơi kim khí ô trược là chúng ào ra như giông tố giết cho kỳ được kẻ ngạo mạn. Quan ngự y họ Trần biết được tin ấy bèn sai quân sĩ bày mưu kế hòng cướp ổ ong nọ, đoạt loại ngọc thiên nhiên hiếm có đem về luyện thuốc trường sinh...”

Tư Lập, tay thanh niên khét tiếng về nghề ăn ong ở xóm Cán Gáo được ông hương giáo mời về nhà, bày rượu thịt thết đãi, đối xử như thượng khách.

Trang gia phổ lại giở ra, đọc nho nhỏ vừa đủ cho Tư Lập nghe. Tư Lập gật đầu.

Trong rừng già này, bên kia ao sấu, thỉnh thoảng loài ong ngũ sắc ấy trở về. Ban đầu chú Tư dùng con dao xương nai mà cạo lấy mật nhưng không hiệu quả. Lần sau, chú mài miếng xương người, dẹp như cây dao, theo ý muốn của ông hương giáo. Ngọc ong đã lấy được, đem về. Chú bán tín bán nghi vì thấy “ngọc” chỉ là mớ nhụy bông quến lại thành ké mà loài ong dự trữ bên góc ổ. Từ đấy, ông hương giáo mời Tư Lập ở luôn trong nhà cho có bạn. Ngày đêm, ông chong hàng chục ngọn nến bạch lạp chung quanh mớ “ngọc” để luyện, hy vọng rằng khi đúng một ngàn ngày nó sẽ trị được bịnh nan y của Hoàng Mai. Tư Lập như không chú ý đến điều vô lý đó, cứ ra vào nhìn trộm hình dáng giai nhân ngồi nằm trằn trọc... Mãi đến hôm nọ, lúc đứng ngắm thẫn thờ cội mai già trước sân, chú nghe hơi thở nào ấm nồng, nhồn nhột sau gáy:

- Anh Tư ở đây vui chớ? Nãy giờ em không dám hỏi.

Chú nhìn kỹ: không phải là dạng hồ ly tinh trêu cợt, chính là Hoàng Mai, cô gái con ông hương giáo mà bấy lâu nay chú trộm nhớ thầm thương.

Nàng nói tiếp:

- Cha của em dặn em gọi bằng anh. Và đừng làm anh buồn.

Chú hiểu ý “À té ra bấy lâu nay ông hương giáo thương mình”. Chú đánh bạo tìm bàn tay nàng. Nàng lắc đầu:

- Em hơi mệt, như vậy...

Rồi nàng nâng tay áo lên, thứ tay áo lỏng thỏng quá rộng quá dài:

- Anh nắm cái chéo tay áo này, em cũng đủ vui rồi.

Cảm động làm sao! Ngạc nhiên làm sao! Một mùi hôi hám từ trong tay áo bay ra... Khi níu cái chéo tay áo của người đẹp, Tư Lập thấy rõ ràng bên trong: ngón tay của nàng rụng mất hồi nào, chỉ có năm cuộn vải nhỏ quấn khéo léo thay thế.

Hôm sau, chú viện cớ ra đi lúc mùa bông tràm nở trắng rực. Chú không thèm làm nghề ăn ong nữa. Hàng trăm tấm kèo bằng cây mun, chú giao lại cho ông hương giáo. Chú về Long Xuyên. Nhưng hương rừng có ma lực quyến rũ. Lúc mới đến thì vui. Ở lâu lại sanh buồn. Xa cách lâu ngày thì đâm ra nhớ không nguôi, không trở lại không được.

Chú lại trở về.

Sông Trèm Trẹm bắt nguồn từ xóm Cán Gáo chảy về phía nam, qua xóm Tân Bằng rồi đổ ra sông Ông Đốc, hòa mình vào vịnh Xiêm La.

Thằng Kìm nóng lòng, không biết Tư Lập muốn dừng lại làm ăn ở khúc nào. Giây lâu, Tư Lập nói:

- Rừng U Minh còn nhiều bí mật! Đừng lo mà. Tao hứa dẫn mày tới chỗ này vui lắm, đừng sợ chết đói. Có tao.

Xuồng dừng lại giây lát nghỉ trưa rồi mái dầm lại tiếp tục khoát dòng nước đỏ ngòm, tuy chảy mạnh nhưng tứ bề gió khuất nên không gợn sóng. Đôi bờ quanh co, hoa lá nghiêng mình, giao đầu, bắt tay nhau che kín bóng mặt trời.

Khách đi đường ngỡ mình lạc lối trong hang, thứ hang thiên nhiên, bất tận. Có tiếng vượn hú. Từ bên này, con vượn bồng con, nắm sợi dây rau câu, lấy trớn đu mình sang nhánh ở bờ bên kia để hái trái vừng. Trái quá chát, vỏ quá dày, vượn nhăn mặt, bực tức ném mạnh. Trái vừng sa vào giữa lưới nhện giăng hờ, lơ lửng. Lưới rung rinh không đứt hẳn; con nhện hoảng hốt, thả sợi tơ dài sa xuống. Chợt thấy mặt nước, nó toan rút trở lên. Nhưng trễ quá rồi! Con cá bông phóng mỏ theo, táp mạnh. Thằng Kìm ngỡ đó là con trăn. Cá lớn bằng cột nhà vảy xanh vảy trắng thêu từng vòng ngời lên khắp thân mình. No mồi, cá lặn sát đáy, lội nhanh. Bầy cá con hối hả di chuyển theo mẹ, hàng trăm con lấm tấm như rắc cườm đầy mặt nước, mất dạng trong bóng mát đằng kia. Bờ sông im lìm, mặt nước thẫn thờ trả lại bóng dáng hiền hòa của cây chồi mọc sát mé bãi: bông vừng buông thõng xuống từng xâu chuỗi hường, chen lấn, nối tiếp nhau như bức mành mành. Nhánh vừng khô cằn, lá vàng rụng như mất hẳn. Đôi đọt non nhú lên, mỏng mịn, chưa nhuốm được màu xanh vì thiếu nắng; ở xa, trông như những cánh bướm khổng lồ đang phập phồng, ngứa ngáy, chưa đậu yên chỗ là đã muốn bay.

- Kìm, mày biết nước dòng sông này màu gì không?

- Ở dưới sông, giống như màu máu bầm. Múc lên tay thì coi như nước trà pha đậm.

Tư Lập day lại:

- Hồi xưa có người nói nó giống như cà phê đen. Ờ... mày uống cà phê lần nào chưa?

- Chưa, chú Tư à.

- Bán thiếu gì, tại chợ Thới Bình. Dân ở chợ là người mới tới mua bán lập nghiệp, họ chưa dám đi sâu vô rừng làm ăn như tụi mình bây giờ. Họ nể nang dân phía này lắm.

- Sao vậy, chú Tư?

- Vì dân này là dân cố cựu, phá sơn lâm, đâm Hà Bá mở đường cho họ tới sau làm ăn. Con nhà tướng đi mở đường máu mà!

Tư Lập vừa nói vừa với tay đập sau lưng. Thằng Kìm đã hiểu nghĩa mấy tiếng “mở đường máu”. Ba bốn đốm máu đỏ ngời; mấy con muỗi vừa bị đè nhẹp xác.

Nó sực nhớ đến bầy muỗi bu quanh nó mấy ngày rày. Ban đầu, nó bực mình, đập giết thẳng tay, phải buông dầm khiến xuồng lủi vô bờ. Mỗi lần như vậy, Tư Lập day lại:

- Cứ bơi lẹ, muỗi cắn ít hơn. Ở lầy quầy mình bị cắn nhiều mà không đi tới đâu hết. Xuống xuồng để bơi chứ đâu phải để đập muỗi.

Nghe lời Tư Lập, thằng Kìm bấm môi chịu đựng.

Vài tiếng gà gáy văng vẳng, hưởng ứng nhau phá tan không khí tĩnh mịch. Vòm cây lần lần trống trải rớt từng mảng, ngưng đọng không chịu trôi theo dòng nước ngày càng chảy hăng. Bên bờ, nước đổ róc rách theo con lạch nhỏ, vỏ tràm trôi lềnh bềnh trắng. Thằng Kim nôn nức:

- Tới chỗ nghĩ chưa, chú Tư?

- Chưa. Hai doi nữa. Mày nhớ không, hồi sáng tới giờ mới qua có sáu doi.

Hai doi, đường còn xa. Thằng Kìm yên lòng vì sẽ đến chỗ nghỉ trước khi trời sụp tối:

- Chú có bà con ở đây hả?

Tư Lập cau mày không trả lời, mở gói thuốc ra vấn hút. Đó là gói thuốc mà chú hứa tiết kiệm, để dành hút khi tới nơi.

Thằng Kìm đoán chừng Tư Lập đang suy nghĩ nhiều. Chú lẩm bẩm:

- Ừ, bà con hay là người dưng, chuyện đó không quan hệ. Nhắc tới tao buồn quá, muốn quày trở lại bây giờ. Nhưng đã tới đây rồi không lẽ lại quay trở về. Tao không muốn kiếm nhà quen. Ở gần xóm đông thì bất lợi, ở xa quá thì cũng hại. Mày tin tao. Tao không dại gì trở lại đây mà tìm cái chết... Ờ, mày họ gì? Mấy ngày rày, tao quên hỏi.

- Họ Trương hay họ Trần gì đó, tôi quên rồi. Nghe nói hồi đó ba tôi đổi họ.

- Ối! Họ gì cũng được, miễn tới chừng người ta hỏi thì đừng có trả lời lập dập. Nói vậy chớ ai xét hỏi. Tao có quen với vua. Hồi xưa, có người xóm này được cải ra họ Nguyễn cho giống với họ vua... Họ nói vậy hay lắm.

Thằng Kìm ngơ ngác hỏi:

- Bà con với vua sao lại ở đây?

Tư Lập không trả lời. Chú bơi mạnh, mũi xuồng quẹo vô bờ, phía trái. Vàm mương nhỏ hiện ra. Chú nói:

- Mày nghỉ tay đi. Tới phiên tao rồi...

Ngồi trước mũi, chú bơi phía mặt vài dầm, rồi trở lẹ qua bên trái, bơi vài dầm. Xuồng lướt tới ồ ồ. Gặp dây, gặp nhánh cây cản mũi, chú bứt, bẻ rôm rốp. Gặp nước cạn, chú đứng mà chống hoặc quì trên sạp xuồng, ngả mình tới lấy trớn. Thằng Kìm vui sướng quá. Lúc này nó khỏe tay, dầu muốn tiếp sức với Tư Lập cũng không được. Mũi xuồng quá nhỏ, nào đủ chỗ để hai người cùng ngồi ngang nhau. Hơn nữa, bơi xuồng theo lối mới này nó chưa quen. Mặt trời sụp xuống thấp, rọi thẳng từ trước mặt. Con rạch quá nhỏ, uốn ngoằn ngoèo như ruột ngựa nối liền qua những lung, bàu, tròn tròn méo méo như hình mấy cái bao tử, gan, lá lách... Sậy mọc khỏi đầu.

Hương rừng ngào ngạt, mùi hương xa lạ nhưng rất quen thuộc. Thằng Kìm hít mạnh để hửi cho kỹ, để nhớ rõ nhưng nhớ mãi không ra. Chợt ngẩng đầu lên, nó trố mắt. Rừng cơ hồ không còn chiếc lá nào cả! Trên hàng vạn nhánh to nhánh nhỏ, bàn tay thần nào rắc lấm tấm hàng hà sa số đợt bông gòn, không phải riêng trước mặt mà khắp các tứ phía. Rừng sáng lạng, ai dám nói rừng là âm u? Bông kết oằn sai, mịn màng, trắng tuyết; đài, cánh đâu không thấy chỉ thấy toàn là nhụy ngọt.

Nó buột miệng:

- Rừng cây gì vậy? Chú Tư.

Tư Lập day lại, cười vang:

- Thằng quỉ! Hửi mà không biết mùi mật ong sao? Tràm chớ giống gì! Muôn ngàn hũ mật ong của trời ban xuống cho trần gian còn treo lủng lẳng như mù sương trên nửa lừng đó. Hửi vô thì say. Say thì không tỉnh được. Có người toan dùng nó mà luyện thuốc trường sinh, từ trăm năm nay...

Tư Lập ngâm mình dưới bưng nãy giờ khá lâu rồi. Nước dâng lên nửa ngực. Hai tay chú quậy dưới bùn, chân bò tới lui, bọt nước sôi ùng ục. Chú rút lên một cây búa to tướng, nói huyên thuyên:

- Nó còn nguyên, mới tinh. Bộ trái đất xoay tròn sao mà! Hồi năm ngoái tao nhớ rõ ràng, nhận ở gần gốc tràm bên kia. Bây giờ nó chạy qua bên này. Để tao rửa sạch cho mầy coi. Cam đoan không có một bợn sét, khuất dưới lớp bùn non, mưa nắng không sao thấu tới. Sét ăn hư hỏng là khi nào mình giữ không kín. Lòng người cũng vậy... Mày chưa hiểu hả?

Thằng Kìm thật tình không hiểu câu nói lắt léo của Tư Lập. Nó không cần tìm hiểu. Cây búa khiến nó ngạc nhiên hơn: cán dài cỡ năm tấc. lưỡi cao hơn hai tấc, bề ngang lưỡi búa trên một tấc rưỡi, lớn như mấy cây búa mà các ông tướng hát bội thường vác ra khi đánh trận.

- Cầm thử coi nặng không? Tay anh hùng mới cử nó được. Tạo ra lúa gạo, xuồng chèo là nhờ nó. Nên nhà nên cửa, nên đất nên vườn, nên chồng nên vợ, xưng hùng xưng bá cũng nhờ nó.

Tư Lập nói tiếp:

- Đói bụng chưa?

- Hơi đói. Nãy giờ tôi lưỡng lự; gạo còn chừng hai nắm, không lẽ nấu cháo. Hay mình kiếm nhà nào mượn đỡ.

- Mượn gạo mà ăn, xưa quá! Ở xứ này, tao không muốn gặp mặt ai hết. Con người ta chết... không phải vì thiếu gạo. Tới lớn, mày hiểu câu nói đó. Bây giờ đi với tao tìm nhà quen, bảnh thì mày đi trước một lần coi!

Nói vậy chớ Tư Lập bước trước, đạp lên choại, lên dớn nghe sột soạt. Thay vì đi thẳng lại phía rừng tràm trắng tinh, thơm ngào ngạt, Tư Lập quẹo về phía rừng thấp lè tè, cây cối mọc so le hỗn loạn. Bùn non ngập mắt cá. Muỗi bay lợn cợn, vướng vít dưới chân cây còn u tối. Tư Lập khuyên nhủ:

- Ráng chịu cực! “Lô” rừng tràm đằng kia là của người ta. Rừng chồi phía này mới là của mình. Vắng hai năm nay, tao ngán rồi, không muốn nhớ lại cái mùi nhụy tràm.

- Sao vậy?

- Đừng hỏi nữa. Tao muốn lánh mặt người quen. Mai chiều, có lẽ mình qua nơi khác. Gió thổi hiu hiu, buồn quá.

Tư Lập thẫn thờ đôi mắt bỗng nhiên khoát tay, ra dấu im lặng. Chú ngồi nép xuống. Thằng Kìm cũng bắt chước, cúi đầu, ái ngại. Tư Lập cầm tay nó nói khẽ:

- Đừng động đậy, thở nhè nhẹ. Nó kìa...

Thằng Kìm ngớ ngẩn, liên tưởng đến thứ tai nạn khủng khiếp:

- Co... ọp hả?

- Nói bậy xui xẻo! Ong mật.

Và nó định thần khi Tư Lập nói rõ thêm:

- Ong mật... đi ăn bông. Bay rề qua rề lại, thấy chưa, thấp chủn trên đọt sậy kìa.

Thằng Kìm mừng rỡ:

- Ngộ quá! Ổ nó ở đâu đây, hả chú. Làm sao kiếm được? Ý! Nó lớn bằng hai con ong ruồi.

- Om sòm cái miệng! Về chống xuồng lại đây mau, tao chờ! Nhớ cái hộp quẹt máy.

Thằng Kìm hối hả làm y lời. Trở lại chỗ cũ, nó chợt nghe tiếng “hì” ở phía sau rừng tràm. Té ra nãy giờ Tư Lập lội tắt qua mương đi lại đằng ấy.

Chú vội ngồi lên xuồng, chụp lấy cây dầm, hờm sẵn:

- Bậy quá! Nó “đi bông” tới đây rồi mất dạng. Chờ một hồi nữa coi.

- Đi bông là gì? Chú Tư.

- Là đi hút nhụy bông... kìa mê quá!

Một con ong rồi hai con ong bay qua sát ngọn cỏ, lưng ngời những rằn xanh đỏ, hai chân sau quặp lại kẹp hai đốm vàng sậm mà thằng Kìm đoán là nhụy bông. Ong vừa qua khỏi chừng mười thước. Tư Lập hối hả bơi xuồng theo. Nhưng hai con ong nọ lại đáp xuống, mất dạng. Chú nói:

- Đây là trạm thứ nhì của tụi nó. Rán chờ chút nữa. Chém chết tao cũng ăn được ổ này.

Sau đôi ba lần theo dõi rồi dừng lại như vậy, Tư Lập bỗng cười vang, múa men tay chưn như đứa trẻ thấy kẹo. Hàng trăm con ong bay chập chờn trước mặt, đáp xuống, vọt lên cao, không dời chỗ. Chú ngóng xem hướng gió trên ngọn cây, ra lịnh cho thằng Kìm đứng yên rồi chú đi khuất, chập sau mang về một nắm rễ cây gừa.

Hộp quẹt bật lửa lên. Nắm rễ gừa ngún cháy, khói bay đều. Chú nói nhỏ:

- Đi theo tao, đừng chạy bất tử nghe!

Chú phồng má thổi mạnh, khói tung bay mịt mù chưa tan là chú thổi thêm một lần nữa, chân bước nhanh tới. Hiển hiện sau một lớp khói mỏng kia, vật gì lạ thường như một trái cây khổng lồ, lớn bằng cái nia, đen ngòm, rực rỡ như nạm muôn ngàn hột thủy tinh chấp chóa...

Thằng Kìm há miệng:

- Ổ ong hả? Ong đâu hết rồi?

- Cả triệu con kết lại, nằm sắp lớp đen ngời, chớp cánh lia lịa đó. Không thấy sao! Ổ ở bên trong. Lên xuồng đi. Rủi bề gì tao với mày thối lui, lặn dưới mương, úp chiếc xuồng này lại mà che...

Tư Lập cầm nhánh cây khô gạt vào ổ; ong rớt xuống cỏ từng mảng, lần lần tan ra. Ổ ong khoe màu trắng tinh như sáp treo trên khúc cây gác nghiêng; cây kèo.

Chú quát:

- Chống xuồng lại. Tao với mày khiêng nguyên cái ổ xuống. Dầu sao mình cũng mang tiếng ăn cắp của thiên hạ rồi.

Đặt dưới xuồng, ổ ong nức ra, mật vàng tươi chảy đọng vũng. Tư Lập chụp cây dầm, bơi trối chết, lướt qua sậy, qua năn. Thằng Kìm cúi đầu sát ván, nhắm mắt, e nhánh hai bên quật nhằm. Nó cười tươi khi thấy mái chòi hoang hiện ra trước mặt. Tư Lập trao cây dầm cho nó thò tay xé tàn ong:

- Trời ơi! Tao ăn cắp... của tao.

- Chú nói gì?

- Miếng kèo bằng cây nhum. Hồi năm ngoái tao gởi lại cho người quen. Chữ “điền” tao khắc rành rành.

Cây rừng chuyển răng rắc. Đâu đây có tiếng chửi thề ỏm tỏi, xen vào những tiếng dầm khuấy nước. Tư Lập cau mày.

- Họ đi theo dấu bắt tụi mình. Không khéo lại xảy ra đâm chém, uổng mạng. Nhiều khi họ mạo nhận là của họ để hăm dọa mình. Lát nữa, mày đừng yếu bóng vía... Cứ cãi lại cho tao.

Thằng Kìm giựt mình:

- Chú đi đâu? Một mình tôi không dám...

- Tao núp sau hè. Họ tới kìa! Cầm búa lên! Đụng độ thì ta ra ăn thua.

Nhanh như chớp, Tư Lập rút lui, ngồi khuất sau bụi mật cật. Thằng Kìm nhìn trước mặt. Hàng cây rung rinh, rẽ ra. Một người vạm vỡ cầm búa, bước tới:

- Khôn thì chịu tội. Thằng kia, mày ở xóm nào tới?

Thằng Kìm cố giữ sắc trầm tĩnh:

- Tôi ở đây, mần ăn...

- Ăn cắp chớ mần ăn? Tao theo dấu tụi bây nãy giờ. Công trình mấy tháng nay tao tạo sẵn để mày hưởng! Đã ăn cắp rồi còn gỡ luôn tấm kèo, chẳng khác nào ăn trộm rồi đốt luôn nhà của tài gia.

- Tôi không biết gì hết...

- Chém chết mẹ chớ không biết...

Lưỡi búa của khách hươi lên. Thằng Kìm cũng nâng cây búa một cách vụng về. Khách nhìn nó, ngạc nhiên rồi nhìn cây búa:

- Mày ăn trộm búa nữa hả? Ráng mà đỡ. Nè!

Hoảng hốt, Tư Lập nhảy ra, nắm cườm tay người khách lạ:

- Tao ở nhà ông hương giáo ngày xưa đây mà. Chú mày đến sau nên không biết rõ tao là ai.

Khách trố mắt:

- Trời cậu Tư. Về hồi nào? Trời... nãy giờ thấy cây búa, tôi hồ nghi là của cậu. Sao không lại thăm cô Hoàng Mai?

Tư Lập vuốt mồ hôi trán:

- Thôi! Về đi. Nhắn với ông hương giáo rằng tối nay tao tới.

Khách nói:

- Buồn lắm! Cô Hoàng Mai yếu nhiều.

Tư Lập thở dài:

- Vậy hả? Đừng nói nữa. Về trước đi.

Khách rút lui. Tư Lập nói ngậm ngùi:

- Trốn mà không khỏi. Trốn Tây tà là chuyện dễ; trốn người quen là chuyện khó hơn. Ta ăn cắp tổ ong khi nãy làm chi? Nghề ăn ong có nghiệp chướng... Đây là tổ ong cuối cùng của tao trong nghề...

Thằng Kìm hỏi:

- Sao vậy? Ai đau nhiều vậy chú? Cô Hoàng Mai là người bà con...

- Bà con không phải bà con. Người dưng không phải người dưng. Tối nay mày thay mặt tao, lại đó mà thăm ông hương giáo. Phần tao, tao phải xa rừng này. Ở lại đây, mày có dịp học khôn. Đừng buồn. Để tao nói lại đầu đuôi sự tích, hồi năm trước.

Nghe xong thằng Kim đi từng bước chậm rãi đến nhà ông hương giáo. Câu chuyện tình của Tư Lập hãy còn lãng vãng trong trí nó. Gió chiều nhẹ thổi. Mùi bông tràm ngào ngạt. Nó nhìn từng gốc cây, từng tiếng lá trở mình mà khoan khoái trong lòng. Rừng U Minh này đối với nó cơ hồ không còn gì là bí mật khó hiểu nữa.

Đến nhà ông hương giáo, nó được thiết đãi cơm nước tử tế. Nó nói dối rằng... chừng lát nữa Tư Lập sẽ đến. Nhưng Tư Lập có đến đâu! Đêm đó, nó được nằm ngủ trên ván gõ, trải chiếu bông, giăng mùng rộng rãi. Nửa đêm, nó chợt tỉnh vì ánh đèn chói mắt.

Ông hương giáo nói:

- Chú em thức hả? Kìa! Trên bàn thờ, từ bao năm rồi, tôi luyện “ngọc ong” để trị bịnh. Bịnh gì, chắc chú Tư nói sơ cho chú em hiểu rồi. Tôi buồn quá. Tư Lập không trở lại nhà này nữa đâu. Chú em cứ nói thiệt. Phải vậy không?

Thằng Kìm nói:

- Dạ cháu không biết. Chú Tư không nói rõ...

- Ta hiểu lắm. Dù sao, trở về lần này, Tư Lập cũng đã tỏ ra có nghĩa! Ai nỡ câu thúc chí trai của mình trong một xó để đổi lấy chữ nhàn? Ai nỡ bõ cái danh dự để mua chuộc một chức tước quý phái huyền ảo. Từ xưa, tằng tổ của ta cũng vì khí khái ấy mà phò Chúa, xiêu lạc đến đây! Bây giờ ta yếu lắm rồi. Dầu muốn bắt chước Tư Lập, ta cũng không còn sức lực để bắt chước. Gia thế của ta, thiên hạ đã rõ. Câu thúc Tư Lập ở mãi tại đây chăng? Ta chỉ là người hương giáo, quyền hạn gì? Ừ! Tội là tội cho Hoàng Mai. Năm nay, nó ngồi một chỗ, không còn đủ sức mà ra thăm cội hoàng mai trước ngõ như hồi Tư Lập biết.

Sáng hôm sau, thằng Kìm từ giã ông hương giáo rồi đến ngồi bên mé rạch. Bông vừng tươi thắm, cây cối hai bên bò giao đầu lại, mát mẻ. Nó chờ đón bất cứ xuồng ghe ai, đi về đâu cũng được, để quá giang. Sau lưng nó, trên thềm nhà, trong bóng mát, hình dáng của Hoàng Mai với đôi mắt và mớ tóc trùm kín trong chiếc khăn. Chiếc tay áo của nàng lòng thòng che khuất mấy ngón tay, từ từ nâng lên như tiễn đưa một hình bóng.

 Kho Vàng

Năm tự làm nghề mua bán nồi ở chợ Sóc Xoài, nổi danh giàu có nhứt nhì trong vùng, vào khoảng năm 1940. Ông ta giao thiệp rộng, hễ ai cần dùng tiền bạc thì cứ đến gặp mà mượn, mượn có ăn lời.

Ngoài ra, ông ta sẵn sàng đi xa. Nếu người nào đó muốn cầm cố nhà cửa ruộng đất, tánh ông rất kỹ lưỡng, khi làm ăn thì xem tận nơi, điều tra khéo léo cho biết đất cát, nhà cửa ấy do ai làm chủ? Phải trưng ra đủ thứ giấy tờ, làm giấy đem cho hương chức làng thị nhận.

Một buổi tối, đâu vào khoảng hai giờ khuya, ông đang ngủ thì chợt nghe có tiếng cãi vã dưới bến. Hai người nọ cãi qua cãi lại, ban đầu to giọng, về sau thì rất nhỏ. Đó là điều kỳ lạ khiến ông lồm cồm ngồi dậy để theo dõi:

Một người nói:

- Tôi chắc mà. Mấy ông thầy địa lý kéo nhau tới núi Ba Thê. Họ đi suốt ngày chung quanh núi. Ngu dại gì mà họ đi như vậy!

Người kia đáp:

- Mình đi săn vàng chẳng khác nào mò kim đáy biển. Dân núi Ba Thê ngu dại gì để cho người khác tới chia của. Không đủ cho họ chia...

- Tôi biết chắc rồi. Ở dưới chân núi chớ không phải ở trên sườn núi. Một cha nội ở xóm tôi từ núi Ba Thê về, làm giàu, mang theo một cái mão bằng vàng ròng, nặng hơn một kí-lô.

- Thấy không? Hay là nghe đồn đãi?

- Tôi không thấy cái mão bằng vàng nhưng tôi thấy hắn ta cất ngôi nhà ngói. Ngôi nhà cất chưa xong thì hắn lại trở vô núi Ba Thê, từ hai ngày rày. Tôi theo dõi, thấy xuồng hắn ta quẹo qua ngã ba nầy.

Ông Năm Tự chú ý nghe tiếp, nhưng hai người này bàn bạc với nhau nhiều chuyện quá xa xôi: nào là hùn vốn để mướn người đào đất, nào là cách thức canh phòng đừng cho người lạ mặt theo dõi. Đại khái, họ tính mướn nhân công đến chân núi để cuốc đất, theo kiểu cuốc đất trồng khoai. Khi nào gặp vàng thì họ sẽ giết mấy người làm công ấy, giống như hồi đời xưa, mấy ông bạo chúa xây xong lăng tẩm là giết tất cả thầy thợ.

Hai người ấy bơi xuồng ra đi, khi bìm bịp kêu nước lớn. Trên nhà, ông Năm Tự cứ thao thức, chờ trời sáng. Đây không phải lần đầu tiên mà ông nghe nói về kho vàng vô chủ ở núi Ba Thê. Ngọn núi nầy không cao cho lắm, nằm trên cánh đồng không mông quạnh khoảng giữa chợ Rạch Giá và chợ Long Xuyên, gần núi Sập. Trên núi, còn vài ngôi chùa Miên. Năm ngoái, ông Năm Tự đến núi một lần để xem giá cả đất vườn. Một người bạn muốn bán lại cho ông vài mẫu vườn, sát chân núi. Ông Năm đi ngang qua công sở, thấy một pho tượng Phật xưa, bốn tay, tạc bằng đá... Ngoài ra, rải rác trên sườn núi còn vài cái am nhỏ, thờ nhiều pho tượng khó hiểu, như kỳ lân mọc cánh, con bò quì bốn chân, mặt bò giống như mặt người. Thiên hạ đồn đãi rằng mấy chục năm về trước một ông bác vật người Pháp đến núi Ba Thê đào vàng, gặp cái hang sâu thăm thẳm, ăn thông ra ngoài biển khơi. Ông bác vật xuống thử, được người tu hành nào đó căn dặn vài lời... Khi trở lên, ông bác vật nọ hoảng sợ, về Sài Gòn không dám tiết lộ bất cứ điều gì, vì dường như đã bị hăm he: nếu thất hứa, ông ta sẽ hộc máu chết tốt.

Ông Năm Tự đến núi Ba Thê ngay trong ngày hôm sau. Dưới chân núi, lúc bấy giờ là mùa nước lụt, chỉ có mấy gò đất nổi lên, lúa sạ gặp nước cứ dâng lên cao. Hàng trăm con trâu đang gom lại trên năm bảy cái gò sát chân núi, khung cảnh trông khá lạ lùng, hùng vĩ. Mấy người chủ trâu ở mấy làng lân cận không tài nào tìm đủ cỏ cho trâu ăn; nước ngập, cỏ không sống được. Họ giao cho một người chủ thầu lãnh trách nhiệm giữ trâu trong mấy tháng nước lụt, đưa bầy trâu đến nơi cao ráo, ở núi Ba Thê hoặc vùng Bảy Núi. Tới khi nước giựt xuống thì đem trâu trở về làng, trả cho chủ cũ.

Linh tính như báo trước với ông Năm Tự rằng mấy gò đất cao ráo nầy có thể là nền nhà, nền chùa từ cả ngàn năm về trước, nếu đào lên thì gặp vàng. Ông lại gần mấy đứa bé chăn trâu để làm quen. Chiếc xuồng của ông vừa cặp vào là bọn trẻ reo hò:

- Ai vậy? Cho tụi tôi tiền bạc phải không? Tụi tôi là vua xứ nầy. Muốn ăn cơm thì đưa vài cắc, tụi tôi làm tiệc cá lóc nướng đất sét. Ngon lắm.

Ông Năm Tự đáp:

- Cám ơn mấy em. Bác đi kiếm mấy người quen. Hồi sáng tới giờ, mấy em gặp chiếc xuồng nào tới đây không?

Dụng ý của ông Năm Tự là dò xét bọn người mà ông gặp hồi tối, tại chợ Sóc Xoài. Nhưng mục đích chánh của ông vẫn là tìm hiểu bọn trẻ quá ranh mãnh nầy. Bọn chúng sống với nghề chăn trâu từ nhiều năm, di chuyển hàng trăm cây số ngàn, không thua người lớn về kinh nghiệm trường đời. Đứa bé chăn trâu lớn tuổi nhứt lên tiếng:

- Cho tiền thì tụi tôi chỉ cho! Họ muốn làm quen, họ vô phép quá. Họ gọi tụi tôi bằng tụi bây, hăm he rằng trâu ăn cỏ trên đất của họ, họ có thể đuổi bất cứ lúc nào. Nhè tụi tôi mà họ rung cây nhát khỉ chớ!

Ông Năm Tự nhìn kỹ thằng bé nọ. Đúng là đứa lanh lợi, trán cao, tóc dựng đứng như rễ tre, cánh tay có xăm vài chữ nho. Lúc nầy, tốn tiền bao nhiêu ông cũng không tiếc, may ra ông được ít nhiều vàng bạc, bằng không thì cũng được ăn vài bữa cơm ngon lành.

- Một đồng bạc, xài tạm đủ không? Ngày mai tôi trở lại ăn cơm.

Thằng bé nói:

- Bữa nay ông ghé lại đây ăn cho vui, chớ tôi không dám nhận tiền trước.

Ông Năm Tự đáp:

- Vậy thì chiều nay bác trở lại, bây giờ bác còn lên núi để lo công chuyện làm ăn khác.

Thằng bé chăn trâu đã hiểu người khách lạ muốn điều gì rồi. Ba năm qua, mỗi lần đem bầy trâu tới chốn này, luôn luôn nó gặp nhiều người đến tìm vàng. Bọn này không bao giờ nói thẳng ý định, cứ làm quen với nó rồi viện lý do vu vơ rằng đến tìm vài con trâu thất lạc, hoặc tìm vài đọt sậy, đem về làm thuốc trị bịnh trâu mắc toi. Thằng bé theo dõi, thấy họ đến gốc cây thị, trên giữa gò đất để tìm vài cục gạch. Đó là loại gạch lớn gấp ba, gấp bốn gạch dùng để xây nhà ngày nay. Vài người đào thử, nhưng thất vọng, vì đất trên gò quá cứng, toàn là gạch với đất sét, xen vào đó là đá xanh, từng cục đá nhỏ, đập sẵn tự thuở nào.

Ông Năm Tự đưa ra một đồng bạc. Thằng bé tỏ dấu cảm động, nhận tiền rồi tự giới thiệu:

- Tôi là thằng Đống, mỗi năm mỗi tới đây. Chủ tôi là tằn khạo Bảy, đang uống rượu trên núi với mấy người bạn nào đó. Làm chủ thì khỏe hơn làm công, đời là vậy!

Ông Năm Tự buột miệng:

- Ừ, mầy là thằng Đống, tao tin mầy lắm. Mầy biết tao tới đây để làm gì không?

Thằng Đống cười hề hề:

- Sao không biết, nói ra kỳ quá. Nói vậy là ông hiểu rồi. Ông cũng như mấy người hồi sáng...

- Nghĩa là sao? Họ tới đây làm gì?

Đột nhiên thằng Đống nhìn về phía bên trái nói khẽ:

- Ông ơi, họ tới đó. Tôi chỉ tay cho ông thấy. Ông ăn xài rộng rãi với tôi thì tôi đối xử lại đàng hoàng. Ông đừng nói gì hết. Quả thiệt thế gian nầy thiên hạ ham tiền bạc, tới mức điên khùng.

- Họ ở đâu?

Thằng Đống nói:

- Xin lỗi ông, hồi nãy tôi nói một lần rồi, tôi là vua xứ này. Cãi lời tôi thì ông thua họ đó. Bây giờ, ông ngồi xuống, đừng cho họ thấy.

Ông Năm Tự thầm phục sự lanh lẹn của thằng Đống. Đằng kia, sát bên gò, một chiếc xuồng nhỏ đậu lại. Gò khá rộng và cao, lau sậy mọc khỏi đầu người, bầy trâu di chuyển tới lui, thỉnh thoảng vài cặp sừng nhô lên. Dưới xuồng có hai người. Dường như họ nhìn về phía thằng Đống và ông Năm Tự rồi cho xuồng quẹo về bên trái, khuất dạng. Thằng Đống nói khẽ:

- Tôi thấy rồi. Bọn này cầm dao, cầm búa. Xứ này của tôi, chẳng lẽ họ dám ăn thua với tôi. Võ nghệ thì thua họ, nhưng tôi lựa con trâu cồ mạnh khỏe nhứt để đuổi họ. Con trâu này thường nổi cơn điên, chỉ một mình tôi khiển nó nổi thôi. Ai phá, tôi cho trâu chém đổ ruột. Dao búa không ăn nhằm gì ráo...

Tin vào tài trí của thằng Đống, ông Năm Tự chạy nhanh theo, đến phía giữa gò, nơi có một cây to, cành lá thưa thớt mọc nhô lên. Thằng Đống vạch lau sậy thật gọn, ít gây tiếng động, nhờ vậy mà ông Năm Tự bước dễ dàng. Nó dừng lại, ngồi xuống rồi nói:

- Tụi nó không hơn tôi đâu. Tôi biết là tụi nó tới chân núi, hỏi thăm mấy ông thầy địa lý, mấy ông thầy bùa, thầy ngải rồi lò mò tới. Tụi nó vác búa, vác dao là để...

Phía trước, lau sậy ngã xuống nghe rôm rốp. Thằng Đống nằm mọp sát đất để che khuất thân hình, ông Năm Tự cũng bắt chước thằng Đống, cố ý xem bọn người nọ bày trò gì? Theo sự suy luận của ông thì chuyện kho vàng chưa đến nỗi hoang đường, gò đất cao ráo này rất có thể là nền của một ngôi chùa xưa, bằng cớ là còn một cây thị cao lớn mọc giữa gò đất, quả là cây thị do người xưa trồng để lại, cây thị ít khi mọc hoang, trơ trọi giữa nơi đồng không mông quạnh. Cây mọc không sung sức cho lắm vì đất quá xấu, có khi là mọc trên đá cũng không biết chừng.

Hai người nọ đến gần gốc cây thị. Chưa chi ông Năm Tự đã lo sợ, rủi gặp họ, làm sao ông trả lời! Đành rằng “người đời muôn sự của chung” nhưng rình rập là hành động tiểu nhân, hèn hạ. Ông nắm tay thằng Đống, nhưng nó day lại với nụ cười, tay làm dấu hiệu như khuyên ông Năm Tự nên nằm mọp sát mặt đất.

Người thứ nhứt nói:

- Gặp rồi. Đây là đền xưa, còn mấy cây cột rành rành.

Người thứ nhì chửi đổng vài tiếng:

- Hay là tụi nó đào đất lấy vàng hết rồi? Cái thằng cha ở xóm Sóc Xoài coi vậy mà nguy hiểm lắm. Mình mướn người đào thử, khi tụi con nít chăn trâu dời qua xứ khác.

- Mặc kệ. Tôi nghe chắc chắn rằng cái mão bằng vàng xuất hiện ngay tại gốc thị.

Người kia trả lời:

- Nói láo vừa vừa nó! Tại sao người ở trên núi không xuống đây mà đào? Họ ngu dại gì để cho người xứ xa tới chia của!

- Tới đây để cãi sao chớ? Người núi Ba Thê quá mê tín dị đoan, họ không dám lục lạo vì sợ kiếp sau đầu thai không được. Đào vàng là ăn cắp của Trời Phật. Mình thử chặt một khúc cây nầy xem sao? Lạ quá, cây gì thịt đen thui mà lại cứng như sắt. Nếu thần thánh không quở phạt, ngày mai mình trở lại.

Hai người nọ bèn hươi búa, hươi dao mà chém vô gốc cây nghe bôm bốp. Nằm trong lùm sậy, ông Năm Tự thích chí vô cùng vì chuyến đi nầy thật hữu ích. Hai người này đúng là bọn người đậu ghe ở dưới bến, đêm rồi. Họ nói chuyện thật tình? Hay là họ cố công đóng kịch để gài bẫy? Biết đâu họ muốn thử thách oai lực của thần thánh trước khi họ mướn nhân công, đào đất lúc ban đêm. Có thể là họ biết ông Năm đang rình. Nhưng họ đã mang theo nào dao, nào búa, trước khi đến đây. Khi ông tới, gặp thằng Đống thì họ ở trên núi chẳng lẽ thằng Đống ăn tiền của họ rồi ra lịnh cho thằng bé nào đó lên núi, báo tin cho họ tới đây để giả vờ cho ông lạc hướng?

Độ nửa giờ sau, hai người nọ trở về. Thằng Đống đứng dậy trước, nắm tay ông Năm mà kéo mạnh. Ông Năm thấy họ đang vác trên vai hai khúc cây đen đúa, đúng là hai khúc cột nhà xưa trên gò. Thằng Đống nói:

- Mấy thằng đó làm chuyện khùng điên. Già rồi mà còn ngu dại.

Ông Năm hỏi:

- Sao vậy?

- Thì hồi xưa ở đây có chùa, có miễu, điều đó thiên hạ đều biết. Chặt hai khúc cột đó làm gì cho thiên hạ ghét! Tôi nói xứ này là xứ của tôi, ai làm gì thì cho tôi biết. Con nít chăn trâu là con cháu vua Thần Nông mà. Phải không có ông thì tôi đã cho trâu rượt tụi nó một phen, trâu chém cho lòi ruột.

Bỗng nhiên mà ông Năm Tự nảy ra một quyết định táo bạo: thay vì trở về Sóc Xoài, ông muốn ở lại đây một đêm để theo dõi hành động của hai tên nầy. Đúng là bọn chúng bố trí sẵn sàng để khiêu khích, làm hại ông. Dầu sao đi nữa, bọn chúng cũng biết ông đang có mặt tại gò đất này rồi. Chạy trốn là hèn nhát. Ông thở dài, bóp trán để nhớ kỹ mặt hai tên nọ. Bốn năm trôi qua, từ khi ông tới chợ Sóc Xoài để làm nghề buôn bán. Ông chưa lường gạt ai số tiền nào quá lớn, chưa phá hại gia cang của ai cả.

Tư Hí và Lục Che là hai người đã ôm ấp giấc mộng trở thành bá hộ, nếu may ra tìm được kho vàng. Quê quán ở Châu Đốc, trước đây hai năm, họ đã đi tận Tà Keo bên Cao Miên để mua bò, chuyến đi chuyến về họ đều ghé núi Ba Thê, nghe nhiều ông lão bàn chuyện tìm vàng. Họ đã làm quen với bọn trẻ chăn trâu, ngắm nghía mấy cái gò đất khá cao chung quanh núi. Họ bàn cãi với nhau đi đến kết luận rằng đó là những gò nhân tạo. Gò đất thiên nhiên luôn luôn có cát, có đá trái lại, nơi đây chỉ là đất bùn, là gạch. Lũ trẻ chăn trâu thì bình thản vui đùa, bảo rằng không thấy có món gì quý giá khác thường, trừ mấy cây cột đen đúa, cứng như sắt, gần bên cây thị còi cọc.

Chuyến nầy, họ muốn làm ăn, với số vốn rất ít. Nghe đồn rằng ở chợ Sóc Xoài có ông Năm Tự là người siêng năng, tham lam và nhiều vốn, họ cố ý ghé xuồng tại bến, nói chuyện với dụng ý để cho ông Năm nghe, để rồi khi kho tàng bị phát giác là họ sẽ dùng vũ lực để loại ông, hưởng một mình. Trong năm ba đêm chắc chắn là đào xong.

Lục Che nói huyên thiên:

- Năm Tự mắc mưu bọn mình rồi, thấy chưa? Hồi tụi mình đốn cột ở gần cây thị, ông ta theo rình với thằng bé chăn trâu.

Tư Hí là người trầm lặng nên cằn nhằn:

- Mình nên làm cách nào cho ông ta tới rình ở trong chòi, mình nói chuyện cho ổng nghe lén. Sau đó, ổng sẽ hăng chí, mướn tụi con nít đào xới xung quanh cây thị, hoặc là tất cả cái gò đất đó không chừng. Phải chi dư tiền thì mình đâu cần tới ông ta.

Lục Che nói:

- Cái gò đó lớn chớ đâu phải nhỏ. Liệu ông Năm Tự dám xuất vốn ra để làm ăn theo lối cờ bạc không?

Tư Hí nói:

- Tới đây rồi, đừng bàn tới bàn lui. Hễ thắng thì mình ăn trọn, còn như trên gò không có gì ráo thì mình đâu mất mát đồng xu nào.

Lục Che hỏi:

- Không bàn bạc thì tôi làm gì bây giờ? Buồn ngủ quá.

Bên ngoài, trời đã tối. Tư Hí ngồi trong căn chòi, nôn nóng vô cùng. Hồi lâu anh ta mới trả lời Luc Che:

- Mình phải làm cách nào cho Năm Tự tới rình, như hồi trưa ổng rình tụi mình ở gốc cây thị.

Lục Che nói:

- Trời tối như vầy mà anh rủ tôi tới gò cây thị cho muỗi ăn thịt tôi sao chớ? Làm sao ra đó gặp lão ta được? Tôi đoán chừng lão ta đã về hoặc đã tìm nhà quen nào trên núi để ngủ đêm nay.

Tư Hí nói:

- Nãy giờ mới nghe chú mầy nói một câu nghe được. Cứ ra quán, dưới chân núi, ngồi uống rượu, nói dóc một hồi về chuyện đốn khúc cột hồi trưa thì thế nào thiên hạ cũng đồn đãi, rồi thì lão ta tới. Nhớ nói cho khéo để cho lão ta tới đây rình nghe... Rồi thì mình tiếp tục nói láo.

Lục Che hiểu ý, cười giòn:

- Cái gì chớ nói láo thì tôi ăn đứt thiên hạ. Anh nói có lý.

- Nhưng mà về cho mau, đừng để quá khuya.

Mười phút sau, Lục Che có mặt tại quán hủ tiếu ở chân núi. Đây là cái quán duy nhứt, bày trí đơn sơ, trong quán, đăng cháy sáng, hai ba người ngồi uống rượu. Chưa chi Lục Che đã nhận ra bóng ông Năm Tự. Ông ta ngồi một mình một bàn, mặt mày đã đỏ khé, chắc là nghe ngóng tin tức từ hồi chiều tới giờ nầy, uống rượu nhiều.

Lục Che vào quán. Chưa chi anh ta thấy đôi mắt anh chủ quán sáng ngời lên. Đúng là họ đang làm dấu hiệu với nhau. Hồi trưa nầy, khi ôm khúc cột về, Lục Che cố ý khoe khoang với chủ quán về thái độ liều lĩnh của mình.

Lục Che lên tiếng trước:

- Anh chủ quán ơi! Biết chỗ bán thuốc ói mửa không?

Chủ quán trả lời, sau khi liếc qua ông Năm Tự:

- Gần đây, cách hai ba căn. Ai đau vậy?

Lục Che tỉnh táo vô cùng, nói cố ý cho ông Năm Tự nghe:

- Bạn tôi. Ngày thường, ảnh mạnh khỏe như con trâu cui, hồi chiều, ăn cơm với cá kho chớ có ăn thứ gì khó tiêu đâu?

Chủ quán nói:

- Mấy người không nghe lời tôi, xúc phạm tới thần thánh thì có ngày mang họa. Bộ hết chuyện chơi rồi sao mà dám phá nhà của người khuất mặt? Mai chiều, nếu cả xóm nầy đều ói mửa thì chắc là anh bạn nát thây.

- Sao vậy? Tội ai làm nấy chịu chớ! Mai chiều, khi tôi làm giàu, bà con mới thấy tôi là thằng khôn ngoan. Làm ơn chỉ giùm tiệm nào bán thuốc Bắc. Ban đêm, họ đóng cửa sớm quá.

Vậy thì nên rước thầy pháp, hoặc là tới miễu bà Chúa Xứ để xin tạ tội. Uống thuốc không ích lợi gì hết.

Lục Che thấy rằng nếu cãi vã quá lâu thì lộ bí mật. Bao nhiêu đó cũng đủ làm cho ông Năm Tự tò mò rồi. Đôi mắt ông Năm sáng rực lên, ly rượu cầm sẵn trong tay mà ông quên uống.

Trước khi ra đi, Lục Che nói vu vơ:

- Cây gì tốt quá, cứng như sắt. Tôi muốn đốn một khúc đem về xứ, đẽo cái bắp cày, làm kỷ niệm cho bà con coi chơi. Thứ cây đó chịu đựng cả ngàn năm rồi mà chưa mục. Chắc là hồi xưa, ông vua nào đó dựng nhà cho cung phi, mỹ nữ ở. Cung phi, mỹ nữ thì đeo vàng đỏ tay. Nếu chết thì cung phi, mỹ nữ chôn đâu đó.

Lục Che ra khỏi quán. Ông Năm Tự mừng quýnh, trả tiền rượu rồi đứng dậy thật nhanh. Từ hồi chiều tới giờ, ông chờ đợi, đã làm quen với chủ quán và đã gặp hai tên săn vàng nọ. Đúng là bọn nó. Ông Năm nhìn quanh quẩn. Chủ quán hỏi:

- Ông muốn rình tụi nó phải không? Nên cẩn thận một chút. Đó là quân trật rìu, trật búa. Tụi nó mà biết được thì khó cho ông đó.

Để làm lạc hướng chủ quán, ông Năm Tự nói:

- Tôi về nhà anh em bạn mà ngủ. Nếu xứ nầy mà có vàng thì bà con trên núi làm giàu lâu rồi, đâu có dư cho người lạ tới hưởng. Đúng là thằng nầy vì tham lam mà hóa điên.

Theo chân tên nọ đâu phải là chuyện khó. Ông Năm đã từng leo núi, huống gì núi nầy không có dốc cao, đa số dân chúng chỉ cất nhà chung quanh chân núi. Thỉnh thoảng, ông Năm Tự thấy tên nọ day lại. Ông dọ kỹ từng nước bước, hễ thấy hắn dừng lại là ông đứng yên, nép mình sát gốc cây. Căn chòi hiện ra. Tên nọ vào trong. Ông Năm Tự tìm dễ dàng một con đường, vòng quanh sau nhà. Đến sát vách, ông rình nghe thử.

Trong nhà, ông không thấy ai đau ốm gì cả. Chỉ có hai người nằm gần nhau, bên bếp un. Tên mà ông gặp lúc nãy ở ngoài quán cho rằng quán buồn hiu, dân trong xóm thì tin dị đoan mê tín. Ông Năm Tự ngồi dựa lưng vào một cục đá to. Đại khái, hai kẻ trong chòi cho rằng dân trên núi nầy bày chuyện thần thánh trừng phạt để dân xứ khác không dám tới săn vàng. Tên kia cho rằng theo lời thuật lại của một ông kỳ lão trong xóm thì cây thị còi cọc nọ sống hơn ngàn năm rồi, gốc to nhưng không bao giờ sanh trái. Đó là vì lý do dưới gốc cây có vàng: theo thuyết ngũ hành thì vàng thuộc loại kim, cây thị là mộc. Xưa nay, Kim luôn luôn xung khắc với Mộc. Cây thị đó trồng trước sân, trong chùa, nhứt định có tượng Phật bằng vàng bên dưới.

Đến khuya, không nghe gì lạ hơn, ông Năm Tự rút lui về xóm, ngủ tại nhà người bà con, và sáng hôm sau, ông ta về Sóc Xoài với nụ cười chua chát. Ông nghĩ thầm:

- Mình lớn rồi mà còn ngu dại, nghe theo lời đồn đãi hoang đường của bọn người ăn không ngồi rồi.

Ba ngày sau, lúc hừng sáng, tại chợ Sóc Xoài ông Năm Tự thấy hàng chục chiếc xuồng bơi về phía núi Ba Thê. Hỏi thì bọn người ấy trả lời đi núi Ba Thê để săn vàng. Tại gò cây thị, lũ trẻ chăn trâu gặp nhiều hột chuỗi bằng vàng, đem lên núi bán lén. Dân trên núi xúm nhau đi đào, gặp nào là cà rá, bông tai, tượng Phật bằng vàng ròng, chôn sâu cỡ năm sáu tấc tây. Lại gặp nhiều vách tường xây khéo léo, ngang dọc, không riêng gì ở gò Cây Thị mà ngay trên mấy gò lân cận. Tại núi Ba Thê, có hai người cầm dao chạy tới tranh chấp, cho rằng đó là công trình của họ tìm kiếm, nhưng họ bị dân làng đánh nhừ tử.

Ông Năm Tự thở dài, nhớ tới thằng Đống chăn trâu. Ông hỏi thì không một ai biết nó. Ông bơi xuồng lên sát núi Ba Thê. Đúng là một cái chợ nhỏ, hàng ngàn người chen chúc. Vài người cho rằng bòn từ sáng đến chiều chẳng gặp món gì ráo, trong khi có người vừa nhảy xuống ruộng là gặp tượng Phật bằng vàng, nặng năm bảy lượng. Có lẽ bầy trâu đã tản mác lên núi vì gò Cây Thị không còn một cọng cỏ.

Nơi săn vàng nầy, về sau các nhà khảo cứu gọi là Óc Eo, theo tên có sẵn ở địa phương, được phỏng đoán là một thương cảng tấp nập, cách đây hơn ngàn năm, có thuyền ngoại quốc tới mua bán, từ Ấn Độ, Ba Tư. Các nhà khảo cổ hai ba năm sau mới hay biết. Thật ra, đó là công trình phát giác của lũ trẻ chăn trâu. Trâu đạp xuống bùn, sâu năm sáu tấc. Mưa tuôn xuống làm trôi bùn, đưa ánh vàng ra dưới mặt trời, phát hiện báu vật ngủ yên trong lòng đất từ bao đời.

  Miễu Bà Chúa Xứ

Miễu Bà Chúa Xứ, Đìa Gừa, Gò Mả Lạn... phải qua một chòm cây cổ thụ, những vùng lau sậy hoang vu ấy rồi mới đến nhà ông Tư Đạt.

Trời đã quá chạng vạng. Ánh nắng thoi thóp, đỏ khè, trong giây phút trở sang màu tím bầm. Muỗi dậy ổ, kêu vo ve khắp gần xa. Loài ếch nhái, côn trùng bắt đầu lên tiếng, chào mừng bóng tối đang tràn ngập qua nhanh chóng.

Cô đơn làm sao, căn nhà giữa đồng này! Gió thổi lành lạnh. Tôi rùng mình:

- Thưa ông, cháu về.

Ông Tư Đạt cười ngất:

- A ha! Đứa cháu này sợ ma. Nãy giờ tôi quên. Vô đây, đốt thêm ngọn đèn nữa. Phải rồi, đèn lu quá! Sợ ma sao? Ở đây chơi mà!

Tôi trả lời, ấp úng:

- Dạ, cũng hơi sợ. Thiên hạ nói ở Đìa Gừa, ở Gò Mả Lạn này...

Ông Tư nói nhanh:

- Có ma hả? Hơi đâu mà tin. Họ nói ma buông xuống lòng thòng từ cánh tay, từ bàn chưn, cái đầu rồi ráp lại. Họ nói ma ở truồng bỏ tóc xõa, đứng trên ngọn cỏ mà múa. Mình hú, nó hú trả lời. Mình chạy, nó rượt theo. Nhưng tôi nhứt quyết xứ này không có loại đó. Xứ này, cháu biết không, là xứ của ma...

Tôi trầm ngâm suy nghĩ: Tại sao ông Tư Đạt nhìn nhận có ma rồi bảo rằng không có? Chớ ma ở gò mả này thuộc về loại nào? Dầu sao vẻ mặt trầm tĩnh, can đảm của ông cũng làm cho tôi được yên tâm chút ít:

- Thiên hạ đồn đãi nhiều. Cháu phải sợ theo.

Ông Tư khều ngọn đèn rồi vào trong đem ra một chai rượu đế:

- Uống đi cháu. Thủng thỉnh tôi nói qua chuyện khác vui hơn... Đồn đãi là một chuyện. Nhưng sự thật lại khác. Cái gì được người ta lập đi lập lại nhiều lần bằng câu hát đưa em? Vậy mà có người không hiểu rõ. Thí dụ như:

Một mai thiếp có xa chàng

Đôi bông thiếp trả, đôi vàng thiếp xin.

Tại sao đôi bông thiếp trả, đôi vàng lại xin? Không lẽ người đàn bà nước mình mang thói tham lam? Sự thiệt nó có tích như vầy: đôi bông là vật cha mẹ chồng cho nàng dâu hồi đám nói; đôi vàng là của riêng mà hai vợ chồng trẻ nhờ dành dụm sắm được lúc sau. Nàng dâu than vãn bà mẹ chồng khắc nghiệt, sẵn sàng “trả đôi bông” lại cho mẹ chồng. Nhưng nàng vẫn thương chồng - “xin giữ đôi vàng” - nài nỉ chồng cất nhà ở riêng để thoát ách. Câu hát đó cao siêu lắm! Hồi xưa, khách qua đường hễ nghe câu hát đó thì hiểu được tánh tình của bà mẹ chồng trong nhà như thế nào. Bởi vậy người hát phải biết hát, người nghe phải biết nghe. Cái chuyện ma ở Gò Mả Lạn này cũng như câu hát đó. Lâu ngày, thiên hạ không hiểu, họ nói xàm, làm mất phẩm giá người đời xưa rồi đâm ra sợ sệt vô lý. Chung quanh này có ma thiệt...

- Ghê quá vậy ông!

- Phải! Đó là hồn oan. Mình phải thấy rõ họ, mình phải thương họ. Thường bữa, họ tới lui, muốn làm quen với mình nữa. “Sự tử như sự sanh, sự vong như sự tồn” mà...

Non 80 năm về trước, hồi đó ở tại Gò Mả Lạn này xóm nhà đông đúc hơn bây giờ. Họ sống về nghề ruộng rẫy, giăng câu, bắt rắn. Giặc Tây đến, chúng đóng binh ở ngoài huyện Kiên Giang. Binh sĩ của ông Nguyễn Trung Trực lén kéo về Châu Thành để công kích. Dân chúng nghe tiếng súng, nửa mừng nửa sợ. Tới một đêm đó, nhiều loạt súng nổ chát chúa ngay đầu xóm, tại Đìa Gừa.

Không ai dám bước khỏi nhà. Họ đoán rằng có người bị giết và tiếng súng sát nhơn nọ là của Tây. Sáng hôm sau, vài người bạo dạn ra dò xét. Họ kéo mấy cái thây người dưới đìa lên, chôn cất kỹ lưỡng gần bờ thềm.

Từ đó, đêm nào đêm nấy giống nhau. Cứ quá nửa đêm dân chúng phải cắn răng, nuốt lệ mà nghe súng nổ. Khi thì nghe tiếng rên rú, khi thì nghe tiếng chim bay.

Nước dưới đìa lần lần đen ngầu, hôi tanh. Cỏ bên bờ ngày một cao vì dân làng không còn ai lui tới để gánh nước như trước. Trong khi đó, con đường từ thềm đìa ra lộ cái trở nên mòn lẵn vì dấu chân của bọn đao phủ Tây tà và của những nghĩa quân, dân lương vô tội từ nơi xa lạ dẫn tới.

Dân làng quá đỗi hiền lương, hằng đêm, họ thức để chờ nghe tiếng súng đầu tiên nổ ngoài bờ giếng. Rồi họ cúi đầu lầm thầm đọc kinh vãng sanh, cầu nguyện cho người quá cố.

Trưa đó ngày mùng bảy tháng Chạp, bất thường giặc kéo nhau đến bờ Đìa Gừa. Chúng dừng lại nhìn xuống Đìa Gừa, đếm mấy gò mả xung quanh. Nào ai dám hó hé! Chập sau, chúng rút lui. Một thằng bé chăn trâu được may mắn núp ở gần bờ đìa khi nãy. Nó về xóm thuật lại:

- Tui thấy ông Tây này cười, ông kia la hét, ông Tây nọ gật đầu. Mấy ổng dòm vô xóm mình...

Điềm lành, điềm dữ hay là không có điềm gì hết? Không ai đoán trúng cả. Vì đó là điềm dữ, nhưng dữ quá mức tưởng tượng của họ.

Đêm ấy cả xóm đều bị bao vây.

Nhờ ngủ ngoài chuồng trâu, đứa bé chạy thoát được. Nó qua xóm kế bên cầu cứu trong khi súng nổ liên hồi, lửa bốc cháy.

Đầu canh năm, tiếng súng vẫn còn thưa thớt. Mặt trời gần mọc, chừng đó dân làng kế bên mới dám đi qua cứu giúp.

Người chết quá nhiều. Người còn sống quá ít. Làm sao mà chôn? Ban đầu còn bó thây bằng chiếu, mỗi hầm chôn một người. Sau cùng, cứ chôn chung một hầm, đủ già trẻ bé lớn. Khiêng nhiều chuyến quá sanh ra mệt mỏi! Họ không đặt xác chết lên tấm ván để khiêng. Họ khiêng bằng võng, đặt hai xác chết trên một võng, người trở đầu phía trước, người trở đầu phía sau.

- Đúng vậy! Hồi đó hai người nằm một võng, theo kiểu con nít ngủ trưa như bây giờ thiên hạ đưa con.

Đêm về khuya, chai rượu cạn dần. Đứa bé chăn trâu thuở trước là ông Tư Đạt ở Gò Mả Lạn buổi này, nói tiếp:

- Lâu quá rồi! Thiên hạ chết oan! Cả xóm chết giống nhau. Không một người khóc, không một miếng khăn tang. Cả tháng sau, quạ còn bay đen trời như tàn nhà cháy... Tôi không sợ ma, nhờ đó mà ít gặp ma. Vậy mà không hiểu can cớ gì buổi trưa đó tôi gặp họ.

- Ban ngày hả ông?

Ông Tư Đạt nói:

- Chánh hiệu là... ban ngày. Đi gặt về, dọc đường tôi ghé lại bờ Đìa Gừa. Thấy nước trong quá, tôi nhảy xuống tắm rồi ngắt một cọng bông súng, nhai vô miệng cho mát. Tôi nhớ rõ: cọng bông súng dài lắm. Nhai một hồi, bỗng nhiên thấy một ông già hiện ra, đâu mặt với tôi, miệng ổng thì nhai đầu kia của cọng bông súng. Sợ quá, tôi nhả ra nhưng không được. Hàm răng của tôi cứng lại rồi... đánh bùa cạp. Sau rốt, ông già nọ nhai lần cọng bông súng đến gần mặt tôi, hai mặt đụng nhau, sát rạt, lạnh ngắt.

Ông già nọ hỏi tôi:

- Cái thằng Đạt chăn trâu! Nhớ ta đây không?

- Ông là ai?

- Bà con mà! Mấy chục năm nay, mày làm ăn thế nào?

- Dạ nghèo quá!

- Vậy thì thằng Đạt mày còn sống tới bây giờ cũng không sung sướng gì hơn mấy người chết yểu cả xóm hồi đó. Nhớ không Đạt? Bà con chết đêm mùng bảy tháng Chạp. Phải cúng kiến chớ! Có thịt ăn thịt. Có muối ăn muối. Rồi cất nhà cho bà con mày ở. Nhớ thắp nhang.

Ông Tư Đạt nói tiếp câu chuyện:

- Đêm đó, về nhà tôi ngủ không yên. Sau rốt, tôi kêu gọi bà con lối xóm cất một cái miễu. Hương chức hội tề hỏi tại sao cất miễu mà không xin phép; tôi trả lời đó là miễu thờ Bà Chúa Xứ, nào dám nói sự thật, sợ mình bị buộc vô tội làm quốc sự. Bởi vậy cháu hiểu vì đâu mà tôi giữ nhang khói ở miễu này, vì sao ở sát Gò Mả Lạn mà tôi không sợ ma. Ba bốn mươi năm nay, ruộng nương thất bát, có một lần bỏ xứ mà đi nhưng buồn bực quá, tôi trở về nền nhà cũ. Tôi nghĩ: mình ở đây nghèo, nhưng mà vui. Nhiều đêm, tôi nằm nói thơ Vân Tiên một mình mà không đỡ buồn. Tôi đứng nhìn trời đất đồng ruộng đỡ buồn. Tối thui vậy mà vui quá! Cháu ra đây coi thử...

Ông Tư Đạt bước ra cửa, đưa tay làm dấu hiệu bảo tôi đi theo. Đồng ruộng mơ hồ. Trăng non chưa hé. Đám lau sậy mịt mùng chạy dài như bước tường thành, nối liền Gò Mả Lạn qua Đìa Gừa, tiếp đến miễu Bà Chúa Xứ ở đằng xa.

Ông lẩm bẩm:

- Không riêng gì ở Gò Mả, ở Đìa Gừa... Rải rác đầy ruộng nương, hồi đó ở đâu cũng có mả, có xương người. Kìa! Cháu nhìn thấy không? Sao trên trời xẹt xuống một đốm... hai đốm. Rồi đất ruộng rung rinh, lúa mới cấy đều như sóng dậy ngoài biển. Cháu thấy không?

Tôi lạnh người. Gió thổi hiu hiu. Phải chăng oan hồn thuở trước đang về đây? Họ trở thành cát bụi, đang thu mình vào rễ lúa để vươn lên mặt đất, đòi đơm bông kết trái.

Hay là họ buồn rầu khi nhìn cậu bé chăn trâu còn sống sót thuở trước giờ đây sống hẩm hiu. Từng vệt sao rơi, phải chăng đó là niềm tin tưởng soi sáng quyển sử trường cửu của đất nước, một quyển sử không có số trương mà mỗi luống cày là một tờ giấy bao la, mỗi bụi lúa là một nét chữ không nhòa, muôn năm linh động?

Ông Tư Đạt vỗ vai, bảo với tôi:

- Bây giờ cháu thấy ma chưa? Không thấy thì ráng đứng hoài cho tới chừng nào thấy rõ. Ông ở đây mấy chục năm rồi mà chưa biết đủ mặt người. Bởi vậy đêm nào ông cũng thức, cũng nhìn...

 Mối tình..Đầm lai

Tôi đang uống rượu trong quán. Đêm khuya, ghe xuồng qua lại đã vắng bóng. Vài tiếng chó sủa, mỗi lúc một gần. Bà chủ quán cằn nhằn:

- Nó tới nữa. Đồ ma quái. Bữa nào tôi rước thầy bùa thầy pháp về đây tống ôn tống quái cho xả xui.

Tôi hỏi:

- Thời buổi này, làm gì có ma.

Bà chủ quán im lặng, đưa tay làm dấu hiệu như ngầm bảo với tôi “Nó kìa”.

Dưới ánh trăng lờ mờ, có chiếc xuồng vừa cập bến. Trong xuồng, một bóng đen lù lù... Cái bóng ấy vụt đứng dậy như có gắn lò xo, bật lên. Chưa hết. Sau khi bật lên, cái bóng lại văng lên chiếc cầu ván rồi nhịp đều đều:

- Cộp... cộp... cộp...

À! Con ma ấy chính là một người què, mang cái nạng bằng cây. Hắn đi xăm xăm vào quán. Bà chủ nói khẽ với tôi:

- Đêm nào nó cũng tới đây báo hại. Chú đừng chào hỏi cho mệt. Nó ưa làm quen với bất cứ người xa lạ nào để nói dóc rồi uống rượu...

Lời căn dặn của bà chủ quán gẫm ra cũng tàn nhẫn vô nhân đạo. “Thương người như thể thương thân”, nghĩ vậy, tôi ngước mặt, mỉm cười với con người “thiếu chân đứng” ấy. Đôi mắt hắn sáng rực, nụ cười hắn khá tươi tắn. Hắn tự tiện kéo chiếc ghế ở bàn kế bên, ngồi xuống rồi day qua làm quen:

- Chào anh!

Tôi gật đầu:

- Chào anh. Anh qua ngồi chung một bàn với tôi chớ. Uống rượu với tôi mà...

Hắn nói gắt, cố ý trách mắng bà chủ quán:

- Lát nữa hãy uống! Tôi đến đây để tìm bạn tri âm tri kỷ chứ đâu phải tìm rượu thịt. Người mù thường thính tai, tôi què nhưng... thính tai hơn người mù.

Để gây bầu không khí vui tươi, tôi mời hắn uống rượu. Hắn nhận lời tôi với điều kiện:

- Anh bạn hãy nghe hết câu chuyện sau đây. Kể xong câu chuyện, tôi sẽ uống. Uống như vậy, đậm đà thấm thía hơn.

Bà chủ quán nguýt dài, rút lui xuống bếp. Hắn cười nhếch mép:

- Con mẹ này nhiều rượu nhiều thịt nhưng thiếu tình yêu... Hai ba đời chồng rồi mà chẳng một ai ở bền với con mẻ hoặc sanh con với con mẻ. Tôi đây thiếu rượu nhưng giàu tình. Vì giàu tình nên mang cái chân cây... Bây giờ, tôi phải mang tên là thằng què...

Xưa kia hắn tên là Hai Tâm.

Sau khi rời khỏi ghế trường quận, tuy thi rớt bằng Sơ học nhưng hắn vẫn bình tĩnh. Ở chốn khỉ ho cò gáy, kẻ thi rớt Sơ học nghiễm nhiên là nhà thông thái. Cũng như giữa đám người đui, thằng chột làm vua (nguyên văn lời hắn).

Hai Tâm cưới người con gái ông hương cả trong làng. Cô này chăm lo cấy lúa, giã gạo, nuôi heo nên ít khi bàn chuyện tâm tình. Hai Tâm chán nản, đi ngao du ra chợ Gò Quao. Bấy giờ tại chợ có đồn kiểm lâm do một ông “xếp” Tây lai điều khiển.

Ông này có người con gái... đẹp như đầm lai, gọi nôm na là cô Rít.

Kể chuyện đến đây. Hai Tâm muốn chứng minh rằng mình là kẻ biết chút ít tiếng Pháp:

- Rít tức là Mạc-Gơ-Rít, tên một loại hoa cúc, như người mình đặt tên là cô... Kim Cúc, Bạch Cúc...

Tôi đáp:

- Hiểu rồi. Nhưng cô Rít dính dáng làm sao với cái chân cây của anh? Phải chăng ông xếp có cây súng lục?...

Súng lục, súng “mút cơ tông” ai mà sợ! Miệt Gò Quao ven rừng U Minh qui tụ anh hùng tứ chiếng, xem cái chết bằng chơi. Bọn anh hùng ngán chuyện khác.

Vì cô Rít khó tánh, kén nơi môn đăng hộ đối.

Hai Tâm nheo mắt... Tôi mời hắn uống rượu. Hắn chép miệng:

- Anh bạn đoán thử xem.

- Tôi chịu thua... Đầm lai thì thích... Tây lai.

- Hơi đúng nhưng chưa đúng hẳn. Cô Rít chỉ thích những người biết “o mèo” theo kiểu bên Tây. Cô ta chưa về Tây lần nào nhưng đọc rất nhiều sách ái tình... bên Tây. Bao nhiêu anh hùng tới lui ve vãn, họ có tiền, có địa vị, có vẻ đẹp hùng mạnh nhưng tất cả đều thất vọng vì họ “o mèo” theo kiểu nhà quê. Cô Rít muốn lên đài đánh “bốc Ăng-lê”, thanh niên Gò Quao thì lại múa bộ Tứ trụ, Xí mứng...

- Rồi anh múa võ kiểu nào mà đến nỗi phải mang chân cây?

- Chuyện dài lắm... Cho tôi hớp miếng rượu gợi cảm hứng... Không phải tôi viện cớ để uống “cọp”. Câu chuyện này cần có cảm hứng mới nhớ đầy đủ.

Rồi Hai Tâm thuật lại cách thức giao duyên giữa hắn và cô Rít. Cô ngủ trong gian phòng riêng biệt, có bao lơn trông xuống con rạch nhỏ, ngày hai buổi nước lớn nước ròng.

Hai Tâm xuất hiện đôi ba lần bên kia bờ rạch khiến cô ta chú ý. Hôm nọ, hắn vào chùa, hái trộm bông cúc, gợi ý bông cúc là “mạc-gơ-rít” theo chữ Pháp.

Từ trên bao lơn, cô Rít nhận ra chàng trai trẻ. Chàng trai đem bó hoa đến gốc cây gừa, giấu kín trong bộng cây, chung quanh là mớ rễ gừa buông xuống lòng thòng che khuất.

Tôi hỏi nhanh:

- Hôm sau, cô ta đến bộng cây để nhận bó hoa?

Hai Tâm đáp:

- Chưa đâu. Ái tình Tây phương mà! Những nàng công chúa Tây phương mang thứ tâm lý rắc rối lắm. Họ giàu tự ái. Liên tiếp bốn năm ngày sau, mỗi ngày tôi đều ra lệnh cho một thằng bạn mang đến bộng cây gừa một bó hoa, mang hoài, mang mãi...

- Rồi chừng nào cô Rít mới nhận hoa? Để lâu ngày, hoa héo hết, mất vẻ đẹp.

Hai Tâm bèn đặt mình vào... tâm trạng cô Rít, kể tiếp... kiểu tiểu thuyết ái tình. Ba bốn đêm, cô Rít suy nghĩ miên man, đêm đêm chợt tỉnh, cô ta ôm gối cười với bóng trăng chênh chếch rọi vào cửa sổ. Cô bắt đầu bạo dạn, lén ra khỏi đồn Kiểm lâm, thừa lúc cha đi vắng.

Đến bộng cây gừa cổ thụ, cô ta hồi hộp.

Tôi nói xen vào:

- Lạ thật. Cha làm Kiểm lâm, con gái thì sợ cây cối.

Hai Tâm gật đầu:

- Cô ta ngờ rằng trong bộng cây có chuyện nguy hiểm, phiêu lưu là... cạm bẫy ái tình! Tôi ngồi rình, thấy cô bước tới nhè nhẹ, một tay vén cái “củn” để khỏi vướng cỏ gai, một tay sờ vào bó hoa. Cô ta rơm rớm lệ, vừa mừng, vừa tủi. Mừng vì kẻ si tình tặng hoa liên tiếp bốn năm ngày, tủi vì mình trót dày vò quả tim của kẻ đáng yêu! Lập tức, cô giấu mấy đóa hoa tươi nhứt trong... áo lót rồi chạy về.

- Lẽ dĩ nhiên, đêm ấy cô ta lại thức miên man.

Hai Tâm gật đầu lia lịa:

- Thức hoài, thức mãi. Điều đó mới nguy hại vì lần hồi cô ta ốm o gầy mòn khiến ông xếp kiểm lâm sanh nghi. Nhưng đó là chuyện về sau.

Rồi thì mỗi ngày Hai Tâm cứ tiếp tục tặng một bó hoa, hết hoa nở thì đến lượt tặng hoa nụ. Đến ngày thứ 14, hắn kèm miếng giấy nhỏ viết vài hàng yêu đương bằng chữ Pháp.

Cô Rít lại ra bộng cây, nhận bức thơ, đọc tại chỗ. Đọc xong, cô xếp lại, bỏ vào túi. Hai Tâm mừng thầm vì bức thơ thuộc vào loại nặc danh, nếu ông xếp gặp cũng khó bề truy nã thủ phạm.

Cô mang thơ vô nhà tức là chấp nhận cuộc yêu đương vậy!

Liên tiếp năm bảy ngày sau nữa, Hai Tâm không tặng hoa. Lý do rất dễ hiểu: mấy đóa hoa cúc ở chùa đều bị hái trộm ráo trọi, phải đợi khi mấy nụ nhỏ lớn dần. Vả lại, nếu tặng liên tiếp, cô Rít sẽ khinh khi, cho rằng kẻ si tình kia là đứa thiếu nghị lực, thiếu thông minh.

Dường như lương tâm cắn rứt, cô giả bộ đi dạo cảnh rồi đến gốc cây gừa cổ thụ, nhìn dáo dác, trở về với nỗi trống trải vô biên.

Bấy giờ, Hai Tâm mới tung ra thứ bùa phép mới. Hắn hái trộm vài đóa hoa, đặt vào bộng cây, kèm theo bức thơ than vãn mối tình tuyệt vọng của mình. Cô Rít nhận được bức thơ rồi đứng thơ thẩn như kẻ mất hồn, soi mặt xuống dòng rạch.

Vào những ngày sau, Hai Tâm tặng nàng những nhánh cúc khô khan, có lá xanh nhưng thiếu bông, thiếu nụ, kèm theo bức thơ hò hẹn: “Sáng mai kẻ si tình này sẽ cho cô thấy mặt, “tại đầu cầu khi cô đi chợ”.

Tôi nghe câu chuyện, tức thầm cho Hai Tâm:

- Anh dại quá.

Hắn đáp:

- Tôi khôn chớ. Dại nỗi gì?

- Bộ anh quên mất cây súng của ông kiểm lâm à? Vả lại, cô Rít sẽ thất vọng khi gặp một người không phải là... Tây lai.

- Tôi khôn lắm chớ. Tôi muốn đến giai đoạn rất cụ thể. Chẳng lẽ... cám treo để heo nhịn đói. Một khi người con gái yêu tha thiết thì tam tứ núi họ cũng trèo. Tôi muốn mời nàng trèo qua ngọn núi thứ nhất. Hôm sau, cô Rít xách giỏ, bước chậm chậm đến đầu cầu. Người qua kẻ lại quá đông đảo. Cô ta trông trước trông sau... Bấy giờ Hai Tâm đứng cách xa đầu cầu hàng chục thước và cố ý để cho cô không thấy rõ mặt. So với cô Rít, Hai Tâm già hơn những... 20 tuổi... Giây lâu, Hai Tâm quay lưng, mình để lộ nửa bên mặt.

Cái giỏ trong tay người đẹp vụt rơi xuống... Giấc mơ yêu đương khiến nàng quên lẩn tất cả sự đời!

Sau cuộc gặp mặt ấy. Hai Tâm đâm ra hồi hộp, sợ cô Rít thay đổi ý kiến vì hắn nào phải là cậu Tây lai trong ý tưởng. Hắn thao thức, ăn ngủ không yên. Quả thật nàng là cơn giông tố mà khách si tình chỉ là con thuyền bé bỏng...

Vì tình yêu hành hạ, Hai Tâm đánh bạo, mượn người đến đồn kiểm lâm, trao cho cô Rít một bức thơ.

Tôi góp ý:

- Anh liều lĩnh quá! Phải chăng vì... leo quả núi thứ nhì nầy mà anh... hư hết một chân?

- Chưa đâu! Hai chân tôi còn nguyên vẹn, mạnh khỏe lắm...

Từ phía sau lưng chúng tôi, tiếng bà chủ quán nói gắt:

- Tôi lạy cha! Nói dóc hoài. Tới giờ dẹp quán rồi! Nãy giờ cha nội hái... bông hoa cúc quá nhiều! Cóc mà bày đặt trèo thang. Hái trộm bông trong nhà chùa, hèn gì... bị quả báo, gãy một chân là may. Đúng ra, cha phải gãy luôn hai chân mới đáng tội...

Rồi bà chủ quán hùng hổ bước tới cửa, chụp cây gài cửa dựng lên như đe dọa. Hai Tâm cũng chụp cây nạng, nói với tôi:

- Họ đuổi thì mình ra mé rạch, ngồi dưới bến nói chuyện cho vui.

Tôi móc bóp trả tiền rượu. Bà chủ quán lắc đầu:

- Chú uống chưa hết, cứ đem ly rượu xuống bến. Tôi nói chuyện với “nó”. Tôi muốn gỡ nợ cho chú.

Hai Tâm ra khỏi cửa, thúc hối tôi:

- Anh bạn tri kỷ cứ ra ngoài nầy. Con mẻ đó chưa biết ái tình là gì. Nãy giờ, nghe tôi kể chuyện mùi, con mẻ tức. Bởi vậy trời trả báo, con mẻ đủ hai chân mà sống thua một thằng... ủa, thua một con mẹ què!

Cánh cửa đóng lại rầm rầm như lời nguyền rủa.

Đến bến sông, Hai Tâm ngồi xuống bãi cỏ, xin một điếu thuốc. Tôi ngáp dài muốn viện cớ từ giã hắn nhưng chưa đành. Dù sao đi nữa, tôi cũng đã và đang làm việc nhân đạo: an ủi kẻ tàn tật. Ít ra, sau khi trút hết tâm sự, đêm ấy hắn được thoải mái, ngủ yên giấc.

Hắn hút hơi dài làm tôi cụt hứng. Nhưng tôi còn yêu đời mà.

Tôi hỏi:

- Tại sao anh liều lĩnh? Cô Rít có thể nổi giận vì mối tình âm thầm bị tiết lộ cho người thứ ba?

- Đã bảo rằng thử thách mà! Trong bức thơ, tôi viết vắn tắt mấy lời: “Nếu em thương anh thì sáng mai, em tặng cho anh một cái khăn tay làm kỷ niệm...”. Tôi không lầm. Lần nầy, tôi đánh bạo, ngồi khuất trong bóng cây gừa... Nàng trao cái khăn, tôi nắm tay nàng... dè đâu, nàng rú lên, vụt chạy.

- Phải chăng nàng run rẩy, sợ đụng chạm xác thịt?

Hai Tâm cười giòn như ma quái. Phía trên, ánh đèn soi ra ngoài sân theo khe cửa mở hé. Dường như bà chủ quán đã bước ra ngoài nghe ngóng. Trong phút giây, tôi ngỡ Hai Tâm muốn kể chuyện để trêu chọc, làm tình với bà ta.

Giọng Hai Tâm lại đều đều:

- Nàng hoảng hốt vì lá khô rụng xuống, rớt đụng mái tóc. Tuy vậy, khi nàng khuất dạng, tôi lủi thủi về nhà, chợt nhìn lên chiếc bao lơn. Ông xếp kiểm lâm đứng trên đó từ bao giờ. Thế là cuộc gặp gỡ đã bị tiết lộ.

Ông xếp trách mắng cô Rít; mặt khác ông nhờ hương chức làng điều tra lý lịch. Họ vẫn chưa hiểu Hai Tâm này là ai. Tôi phải trả lời cho họ hiểu. May thay thời cơ lại xảy đến.

“Như mọi năm, ông xếp kiểm lâm bày ăn lễ sanh nhựt ông ta tại đồn. Hương chức làng, quan chủ quận được tham dự. Vì là ngày vui đặc biệt, dân chúng được phép cờ bạc suốt đêm tại chợ. Tôi ăn mặc bảnh bao, đến sân đồn, gởi cho cô Rít miếng giấy nhỏ báo tin: “Anh gặp em đêm nay, tại phòng em”. Chẳng hiểu nàng quyết định ra sao cả! Sau khi nhận miếng giấy, nàng chạy vào nhà lo trang điểm để ra mắt các quan khách.

Vào khoảng 11 giờ đêm, tôi lẻn vào phòng nàng, đứng nép sau cánh cửa. Bên ngoài, rượu sâm-banh nổ, thiên hạ vỗ tay, ông chủ quận, ông xếp kiểm lâm thay phiên nhau ca hát bản Tây. Đứng trong phòng, tôi cảm thấy mỏi chân nên ngồi xuống, bò lết, lú đầu ra ngoài, dò xét sắc mặt cô Rít. Mặt mày cô tái mét mặc dầu điểm trang lộng lẫy...

Buổi tiệc tàn lần lần. Cô Rít cứ chần chừ, không chịu vô phòng. Tôi đưa tay làm dấu hiệu. Cô chỉ về phía ông xếp.

Trống ngực tôi đập thình thịch. Kìa, cô Rít bước vô, khép nhè nhẹ cánh cửa. Cô nói khẽ:

- Anh liều quá! Day mặt ra ngoài bao lơn để em thay quần áo.

Tôi tuân lời. Thời khắc trôi qua chậm chạp.

Bỗng nhiên có tiếng thét:

- Đưa tay lên!

Trời ơi! Ông xếp kiểm lâm bước vào phòng, đứng sau lưng tôi tự hồi nào. Ông ta đánh cô Rít một tát tai rồi chĩa họng súng ngay ngực tôi. Tôi giựt cây súng... Súng nổ vang, viên đạn bay bổng... trúng nóc nhà. Thế rồi tôi và ông xếp dùng sức mà đấm đá nhau. Bọn gia nhân nghe tiếng động, chạy vào phòng. Tôi bèn giựt cây súng chạy ra bao lơn, nhảy xuống. Tuy bị thương nặng, gãy ống chân nhưng tôi vẫn trầm tĩnh quát to:

- Tụi bây phải để tao về nhà. Bằng không, tao tri hô, bắn tụi bây nát óc.

Câu chuyện lại một phen bị ngắt ngang vì bà chủ quán lại chạy xuống bến, tay bà xách cây gài cửa, to lớn như cây thước bảng của Tề Thiên Đại Thánh. Bà đưa cây lên, hăm dọa Hai Tâm:

- Xuống xuồng mau!

Hai Tâm ríu rít, nhảy xuống xuồng suýt té, nói với lại:

- Chào anh bạn. Mình gặp nhau dịp khác.

Bấy giờ, tôi nhìn bà chủ:

- Bà tàn nhẫn quá. Anh ta tật nguyền.

Bà chủ mời tôi trở vào quán, đốt đèn rồi nói cho hả cơn giận:

- Tật nguyền mà nói dóc hoài. Chú biết không? Mọi khi anh ta khoe mình bị cụt chân vì tham dự trận Âu Châu đại chiến, đánh A-Lơ-Măn trong đạo quân của thống chế Bê Te, Bê Tét gì đó. Thiên hạ cười ầm lên vì năm đó anh ta mới có 12 tuổi! Rốt cuộc, anh ta bày chuyện “o mèo” đầm lai, giựt súng Tây... cho oai vệ. Ghét quá! Anh ta ưa khoe ba mớ tiếng Tây. Ôi thôi! Mỗi ngày một chuyện dóc.

- Nhưng anh ta gãy chân trong trường hợp nào?

- Chưa ai biết rõ. Chắc chắn không phải tại phát cỏ hoặc đốn củi rồi... bị thương. Chắc chắn không phải anh ta ăn trộm, ăn cướp rồi bị đâm bị chém. Anh ta chưa đủ gan mật làm mấy chuyện đó đâu. Năm ngoái, cũng vì cái tật nói dóc đó mà bà con bên xóm Xẻo Cui đuổi anh ta qua đây. Anh ta hăm he sẽ lên quan trên để nộp đơn xin làm chức cai tổng!

- Quan trên chấp nhận không?

- Nếu chấp nhận thì anh ta đâu ngồi nói dóc nãy giờ. Ghét quá. Có một chân khập khiểng, đèo thêm một cái chân giả, bất tài, thất đức mà đòi làm ông làm cha thiên hạ... rồi đòi chọc ghẹo luôn tới tôi. Bữa hổm, hồi mới quen biết, anh ta tặng cho tôi... mấy cái bông cúc ăn cắp ở nhà ai đó. Thà là tôi ở vậy tới già!.

 Sơn Nam 

Theo http://www.maxreading.com/