Chủ Nhật, 15 tháng 11, 2026

Ông nội và ông ngoại

Ông nội và ông ngoại

Xuân Quỳnh là nhà thơ nữ hàng đầu của Việt Nam nửa cuối thế kỷ XX, sức ảnh hưởng của Xuân Quỳnh lớn tới nỗi Google từng vinh danh bà trên trang chủ của họ vào năm 2019. Là nhà thơ nên tất nhiên Xuân Quỳnh nổi tiếng về thơ và hầu như khó tìm được ai không biết bài Thuyền và Biển của bà. Nhưng Xuân Quỳnh cũng viết văn và viết rất nhiều truyện cho thiếu nhi, truyện Ông nội và ông ngoại dưới đây là một trong số đó.
Từ bé đến giờ Minh chỉ biết có ông nội, chưa bao giờ Minh gặp ông ngoại cả. Ông ngoại ở xa lắm, đâu như tận Sài Gòn kia.
“Nội là trong, ngoại là ngoài – Có lần bà Viện hàng xóm giảng cho Minh như thế – Ông nội đẻ ra bố còn ông ngoại thì đẻ ra mẹ, bố bao giờ cũng gần hơn mẹ, bởi thế ông nội gần hơn ông ngoại”.
Bà Viện nói thế mà có vẻ đúng. Ông ngoại thì ở xa tít tắp, mà nếu có ở gần chắc ông ngoại cũng không yêu Minh bằng ông nội.
Ông nội lúc nào cũng gần gũi Minh. Những buổi tối ngồi uống trà, ông ôm Minh ngồi trên lòng và kể cho Minh nghe bao nhiêu là chuyện. Ông hay kể về thành phố Hà Nội trước kia. Hà Nội khi ông còn là “anh vệ quốc” trong trung đoàn Thủ đô, khác Hà Nội bây giờ nhiều.
Ông yêu thành phố Hà Nội lắm, ông bảo, “ở trong nhà lâu lại nhớ phố”, bởi vậy ông rất thích đi chơi chỗ này, chỗ kia trong thành phố, thường là ông dẫn Minh đi theo. Ông kể cho Minh nghe những chuyện xảy ra trong các phố và nhắc lại những tên phố cũ ngày xưa, không chỉ đi chơi suông đâu, mỗi lần đi chơi ông đều cho Minh ăn kem. Cái món kem dừa ở bờ hồ là Minh thích nhất, vừa thơm vừa mát lạnh. Ông nội bảo khi Minh còn bé hơn nữa, lúc ba tuổi ấy, Minh ăn kem thấy khói, tưởng kem nóng, nên cứ ra công mà thổi. Nghĩ lại buồn cười.
Cứ mỗi lần đi công tác về, ông lại mua cho Minh bao nhiêu thứ: kẹo, bánh, đồ chơi, có khi ông còn nhặt cho Minh cả những vỏ ốc biển nữa.
Vừa nhận những món quà ông cho, Minh vừa hỏi chuyện ông dồn dập:
– Biển có xa không ông?
– Xa lắm.
– Có rộng không ông?
– Rộng lắm.
– Thế có bơi được không?
– Không, vì biển chỉ thấy có một bờ thôi, bờ bên kia không trông thấy đâu cả.
– Thôi Minh – bố Minh đưa mắt nhìn Minh và mắng – Con để ông nghỉ ngơi đã nào! – Rồi bố quay ra nói với ông:
– Ông mặc nó, ông cứ đi nghỉ đi cho khỏe, ông chiều nó quá rồi nó hư ra đấy.
– Thôi đi, tôi không mệt, anh mặc ông cháu tôi. – Ông kéo Minh vào lòng, xoa xoa lên cái đầu húi cua của Minh và cười vui vẻ – Cháu đích tôn của tôi đấy! Khi nào cháu lớn cháu nuôi ông nhỉ?
Những lúc như thế Minh thấy gần gũi ông nội hơn cả bố. Minh yêu ông lắm, mà không biết làm thế nào cho ông biết điều đó. Thấy ông âu yếm quá, Minh vừa cảm động lại vừa ngượng. Minh bèn lùa những ngón tay nhỏ xíu lên mái tóc ông và nói:
– Cháu nhổ tóc sâu cho ông nhé…
Ông ngoại hẳn không thể yêu Minh bằng ông nội được. Cả nhà không ai biết ông ngoại là người như thế nào. Ngay cả mẹ Minh cũng không rõ về ông ngoại lắm. Vì ông ngoại đi từ ngày mẹ Minh còn rất bé. Lúc bấy giờ mẹ Minh ở với cụ ngoại. Ông bảo đi vào Nam một thời gian làm ăn, có tiền rồi lại ra với mẹ Minh. Thế rồi đất nước chia cắt, ông ngoại không về nữa. Bây giờ mỗi lần kể về ông ngoại, mẹ Minh chỉ còn nhớ là ông có hai cái răng khểnh trước cửa. Người ông cao lớn lắm. Bao nhiêu năm trời mẹ không hề nhận được tin tức gì về ông. Mãi tới khi Sài Gòn giải phóng, có người vào Nam ra, cầm thư của ông ngoại đến cho mẹ, mẹ mới biết là ông còn ở Sài Gòn. Mẹ đọc thư ông mà cứ khóc rưng rức. Không hiểu có chuyện gì đã xảy ra với ông ngoại. Minh cứ quanh quẩn bên mẹ và lo lắng:
– Mẹ ơi, thư ông ngoại buồn lắm à?
– Không, vui lắm con ạ!
“À, ra vui mà mẹ cũng khóc! Mẹ giống như cái kem lạnh mà lại bốc khói”. – Minh nghĩ vậy lại thấy buồn cười.
Hè năm nay Minh được mẹ đưa vào thăm ông ngoại. Trước khi lên đường, ông nội mua cho Minh bao nhiêu là bánh kẹo để dự trữ ăn dọc đường. Ông sắp vào túi của Minh cả mấy quyển truyện mà Minh vẫn thích đọc. Khi xe bắt đầu chuyển bánh, ông còn chạy theo đưa cho Minh một cái kem và dặn Minh:
– Cháu vào thăm ông ngoại rồi mau về với ông, ông nhớ cháu lắm đấy. Cháu về bất cứ lúc nào cũng có ông ở nhà sẵn sàng đợi cháu.
Ông giơ cao tay vẫy Minh mãi. Minh cũng vẫy ông, vừa vẫy vừa quay lại nhìn về phía sân ga, bóng ông nội nhỏ dần và khuất sau một dãy nhà cao. Cổ Minh nghẹn lại, cứ như là nước mắt ở trong cổ đang trào ra ấy! Muốn khóc quá!
Đường đi thăm ông ngoại xa thăm thẳm, qua bao nhiêu cầu phà, rừng núi, qua bao nhiêu bờ biển, làng, phố. Nơi nào Minh cũng thấy như đã quen biết từ trước rồi, vì ông nội ở nhà vẫn thường kể cho Minh nghe về những miền đất như thế.
Xe dừng lại ở Huế một ngày. Dòng sông Hương xanh trong vắt, đúng như ông nội kể – và gió cầu Tràng Tiền thì mát ơi là mát. Có điều những nơi vua chúa ở ngày xưa thì không đẹp và lớn như Minh vẫn thường nghĩ. Cung điện gì mà còn thấp và xấu hơn cái cung thiếu nhi ở Hà Nội. Minh muốn chạy về ngay để nói cho ông nội nghe nhận xét đó của Minh. Nhưng ông nội đã xa quá rồi!
– Mẹ ơi, bao giờ mẹ với con lại về Hà Nội?
– Thăm ông ngoại xong thì về.
– Con chả muốn thăm ông ngoại nữa đâu, con muốn về ngay kia.
– Ấy chết, đừng nói thế con, con không thương nhớ ông à? Con không biết là ông đang mong gặp con à?
– Ông đã yêu con bao giờ đâu, ông đã biết con bao giờ đâu mà ông mong gặp con.
– Có chứ, ông biết con và rất yêu con, vì con là con của mẹ.
Nghe mẹ nói thế Minh không cãi lại nữa, nhưng Minh vẫn thấy như có điều gì vô lý ở bên trong. Tại sao Minh và ông ngoại không hề quen biết nhau lại có thể nhớ và thương yêu nhau được. Rốt cuộc, Minh vẫn chỉ thấy yêu và nhớ có ông nội.
Xe lại chạy, qua đèo Hải Vân. Mây ùa cả vào cửa xe. Xe chạy qua vùng Tháp Chàm cũ. Hẳn những Tháp Chàm ấy đã có từ lâu lắm rồi (theo như lời ông nội kể). Lâu lắm mà vẫn đứng đấy, nhìn về bốn phía, Minh vẫn có cảm giác những Tháp Chàm kia vẫn ngó theo…
Giá như có ông nội đi cùng, ông nội đã kể cho Minh nghe bao nhiêu chuyện ở dọc đường.
Xe tới Sài Gòn vào một buổi chiều nắng gay gắt.
Nhà ông ngoại hẹp và kẹt giữa hai ngôi nhà to cao. Đứng xa, trông như một cái răng kẹ bị ép giữa hai cái răng bàn cuốc. Mẹ Minh rụt rè bấm chuông, còn Minh thì ghé mắt nhìn qua khe cửa, thấy một ông cụ tóc bạc phơ, người gầy đét, lòng khòng ra mở cửa. Mẹ ôm choàng lấy ông và nghẹn ngào:
– Bố ơi, con đây!
– Mẹ con thằng Minh vào với ông đấy à? Ông nắm lấy vai mẹ lẩy bẩy, mái tóc ông rung lên và lưng ông như còng xuống. Ông cười và nước mắt cứ giàn dụa – Tao nhận được thư, lúc nào tao cũng mong mẹ con mày vào.
Ông nắm lấy tay Minh và kéo Minh lại gần ông, Minh thấy hơi sờ sợ. Trông ông mỏng manh như một cái bóng chứ không phải là người thật. Ông chẳng to lớn như mẹ kể chút nào. Nếu như ông không có hai cái răng khểnh trước cửa thì chắc chắn là Minh không đoán ra ông. Ông nói lơ lớ giọng miền Nam, ông dùng nhiều chữ mà Minh không hiểu. Sau Minh phải nhờ mẹ cắt nghĩa mới hiểu hết được. Ví dụ: bệnh viện thì ông gọi là nhà thương; bác sĩ ông gọi là đốc-tờ; bồi dưỡng ông gọi là tẩm bổ; người tốt ông gọi là người có đức hạnh v.v
Mẹ bảo những từ ấy là những từ cổ, ở Hà Nội không ai còn dùng nữa, nhưng vì ông đi vào trong này đã lâu rồi nên không biết những từ mới ở ngoài Bắc đã thay đổi…
Dầu sao thì Minh vẫn thấy xa cách với ông ngoại, mặc dù ông vẫn chăm sóc và chiều chuộng Minh từng tí một. Minh thoáng cần cái gì là ông làm ngay cho Minh, thấy Minh nhìn vào cái cốc là ông đi lấy nước cho Minh uống, thấy Minh cứ lì xì không nói và nhìn ra đường phố là ông vội vàng chống ba-toong dẫn Minh đi chơi… đi chơi nhưng mà không có ăn kem đâu, chỉ loanh quanh ngoài phố rồi lại về, gặp ai quen ông chỉ vào Minh và giới thiệu: “Thằng cháu tôi đấy”, ông cứ làm như gặp được người quen thì Minh vui ấy, ông không nhớ ra là những người quen đó chỉ có quen với ông thôi. Còn đối với Minh thì ai cũng lạ, cái gì cũng lạ. Minh thấy chán quá, lại càng nhớ Hà Nội. Lại nói đến cái món đồ chơi của ông ngoại cho nữa chứ. Đó là cái xe giép (jeep) bằng sắt, có hai súng máy lắp đá lửa ở trên xe, khi vặn khóa rồi thả cho xe chạy, thì hai khẩu súng bắn ra những tia lửa nhỏ xíu. Minh cũng thích chiếc xe này đấy, nhưng giả thử nó mới thì thích hơn nhiều. Đằng này xe lại cũ quá rồi, lắm chỗ đã bong lớp mạ trắng và bắt đầu rỉ.
– Sao ông bảo yêu con mà lại cho con một cái xe cũ như thế nhỉ? – Có lần Minh hỏi mẹ như vậy với một giọng trách móc ông ngoại.
– Này con đừng có nói thế, ông không yêu con sao ông toàn nhường thịt, cá cho con ăn thôi.
– Ông chả bảo với mẹ là ông thích ăn cà. Với lại ông bảo ông thích ăn đầu cá vì bao nhiêu mắm muối nó ngấm cả vào đó là gì.
– Con chả hiểu gì về ông cả.
Thấy mẹ nói như trách móc, vả lại Minh trông mắt mẹ hoe hoe đỏ, Minh không gây thêm chuyện nữa. Bữa cơm ăn chỉ có ông và mẹ nói chuyện với nhau còn Minh thì ngồi nghe và im lặng, không như những bữa cơm ở Hà Nội, cứ mỗi lần ông nội nói ra câu nào là cả nhà lại cười vui vẻ. Ông ngoại hỏi mẹ về những phố, những làng mà bây giờ không còn tên như thế nữa, chẳng hạn như:
“Cái phố mụ đầm Đờ-măng bây giờ có vui không? Làng La Khê ta vẫn còn dệt vân, dệt the chứ? Chợ Đơ bây giờ thế nào? v.v…”.
Ông còn hỏi về nhiều người ông quen biết, có những người ngay cả mẹ Minh cũng không biết nữa. Mẹ Minh kể cho ông nghe những đổi thay của Hà Nội, của làng quê ông đã ở, về những người sống kẻ chết ông đã quen.
Ban đêm ông bảo Minh nằm với ông cho vui. Giường ông rộng, nhưng miếng đệm mút lại hẹp và mỏng chỉ trải vừa một người nằm, ông gối một bọc quần áo rách. Chăn màn ông vàng khè và hôi hám. Ông để Minh nằm lên miếng đệm, còn ông nằm ra ngoài chiếu, sát trong tường.
– Sao ông không nằm đệm? – Minh rụt rè hỏi.
– À, vì ông thích nằm chiếu cho mát. Khí hậu trong này nóng bức lắm. Cháu ngủ đi.
Ông nói vậy rồi hai ông cháu im lặng. Hình như ông cũng không ngủ được…
Đã sắp hết một tháng kể từ ngày mẹ con Minh vào thăm ông ngoại. Mẹ bảo sắp hết phép, phải về. Minh cũng thấy nhơ nhớ ông ngoại.
Ông ngoại tiễn mẹ con Minh ra bến xe, trước khi mẹ con Minh lên xe, ông rút cái bút máy trong túi áo ra đưa cho Minh và nói:
– Ông chỉ còn cái bút này quý nhất ông cho cháu, cháu giữ lấy để viết thư cho ông. Ông già rồi, chả biết chết lúc nào, dùng cái bút này nó phí đi!
Đó là cái bút Pilôt nắp mạ vàng, bút đã cũ lắm rồi, màu nắp đã bạc và xây xước cả.
Ông ngoại còn nói theo;
– Cái xe giép ông cho cháu ấy, ông cũng đã dành từ lâu rồi, từ khi nghe tin mẹ cháu đẻ con trai, ông đã mua cái xe ấy, nhưng chả biết nhờ ai gửi cho cháu được, ông vẫn để chờ cháu đấy.
Bây giờ Minh mới hiểu ra là tại sao cái xe giép ấy nó lại cũ. Minh còn hiểu thêm là ông rất nghèo. Trước kia ông làm người giữ sách ở thư viện Sài Gòn, nhưng rồi sau ông bị ho lao, ba năm trời nằm trong bệnh viện làm phúc, chả có ai chăm sóc. Bây giờ ông già yếu quá rồi, chỉ quanh quẩn bán dần đồ đạc trong nhà để sống tạm.
Ông sống có một mình, bà dì ghẻ của mẹ Minh đã bỏ ông khi ông ốm đau…
Khi xe sắp chạy, cả mẹ và ông đều rân rấn nước mắt. Mẹ bảo:
– Thôi ông về, trời sắp mưa rồi kìa. Sang năm con lại cho cháu vào thăm ông.
Nhưng ông ngoại vẫn đứng đó: xe bắt đầu chuyển bánh, trời đổ cơn mưa. Minh thấy ông giương cái ô đen. Ông đứng lẫn giữa bao nhiêu người và xe cộ. Xe chạy xa dần, rồi quặt vào một góc phố. Minh chỉ còn thấy chiếc ô đen giơ lên cao rồi khuất hẳn. Minh quay sang nhìn mẹ: Mẹ im lặng, nước mắt giàn dụa. Minh cũng nghẹn ngào muốn khóc. Thương ông ngoại quá đi mất! Bây giờ ông lại về một mình với căn phòng hẹp, với chăn màn cũ, vá. Minh thấy thương cả cái ô đen vừa khuất sau góc phố.
– Mẹ ơi, thế bây giờ ai nuôi ông?
– Bác con, bác con sắp chuyển công tác vào trong này để nuôi ông ngoại.
– Bao giờ con lớn con cũng nuôi ông ngoại. – Minh nói đến đây rồi rúc đầu vào lòng mẹ khóc thút thít.
5/2/2025
Xuân Quỳnh
Nguồn: Báo Văn Nghệ
Theo https://vanhocsaigon.com/

Cô Miên

Cô Miên

Tôi gặp chị trong một hội thảo văn học khu vực, được ban tổ chức xếp ở cùng phòng với nhau. Giống như sự tình cờ, cũng giống như có ai xếp đặt trước. Nói rằng chúng tôi đã quen nhau thì không phải, mà không biết nhau cũng không đúng. Bởi cách đây một năm, cũng trong một hội thảo, tôi và chị đã từng thấy nhau. Lần đó đoàn của tôi và đoàn của chị ngồi cách nhau một dãy ghế. Hôm nay, ở nơi “xứ lạ quê người” vậy là đủ để tay bắt mặt mừng chị chị em em rồi.
Tên chị là Cô Miên – Nguyễn Thị Cô Miên – chị giải thích: Cô miên là ngủ một mình. Cái tên ấy đã vận vào đời chị như một định mệnh. Bốn mươi lăm năm có mặt trên cõi đời này, cộng lại đã có hơn ba mươi năm chị phải ngủ một mình, mặc dù chị cũng có chồng tử tế.
Cái đêm đầu tiên ngủ một mình là nỗi kinh hoàng đeo đẳng chị như một ám ảnh. Đó là năm chị vừa tròn sáu tuổi. Là con bé Miên bé bỏng. Buổi sáng hãy còn hớn hở vui đùa nhìn mọi người tấp nập áo đỏ áo xanh. Tối đến tiệc tan, mọi người lần lượt ra về. Nó ngạc nhiên khi thấy một người đàn bà ở lại nhà nó. Người đàn bà đã nằm đúng vào vị trí của Miên bên cạnh ba trên chiếc giường đôi của hai cha con trong căn phòng quen thuộc.
Sáu năm trước, thương Miên phải một mình bơ vơ trong giấc ngủ trẻ thơ, ba đã bế Miên từ chiếc nôi con đem lên giường đặt nằm cạnh ba. Người đàn ông vụng về, loay hoay, xoay trở mãi tới sáng cũng vừa lúc chỉ còn đúng một chỗ khô trên chiếu để con nằm. Sáu năm sau, cũng chính tay ba bế chị từ chiếc giường ấy mang ra phòng ngoài đặt lên chiếc giường đơn sắt lạnh. Ba hôn lên trán Miên trước khi quay đi. Lần đầu tiên Miên nghe hơi thở ba nặc nồng mùi rượu.
Cái bóng đèn cà na nhuộm màu đỏ suộm gắn trên vách tỏa ra một thứ ánh sáng nặng nề khó chịu. Miên nhắm mắt lại. Nỗi sợ hãi làm nó muốn ngộp thở. Nó nghe hai chân mình trơn lạnh. Có một cái lưỡi dài đỏ tươi và nhớp nháp đang từ từ liếm láp từ chỗ bàn chân dần lên tới gối. Nó muốn nhấc chân lên, muốn co người lại, nhưng tất cả đều không thể. Nó nằm bất động, mồ hôi vã ra rồi đuối sức thiếp đi. Trong giấc ngủ chập chờn, nó ngửi thấy mùi ngai ngái, tanh nồng của con ma da hút máu rút ruột người. Nó nghe chỗ cuống họng đau điếng. Nó dùng hết sức lực còn lại la thật lớn: “Ba ơi! Cứu con”. Đèn bật sáng. Người đàn bà kia bước vào, ngồi xuống cạnh Miên. Mùi phấn thơm trên người bà ta trộn lẫn với mùi tanh nồng của con ma da làm Miên buồn nôn. Nó quay mặt vào vách, nhưng rồi lại quay ra. Dẫu sao, sự có mặt của bà ta bây giờ cũng làm nó đỡ sợ. Nó hỏi: “Ba đâu?”. “Ba mệt, có dì ở đây, Miên ngủ đi”. Rồi hình như bà ta còn nói gì nữa. Miên không hơi sức đâu để nghe, để giận, để ghét, để buồn, để tủi. Miên thiếp đi.
“Chị Miên lạnh hả?”. Chị không trả lời tôi. Giọng chị xa vắng miên man như từ cõi nào: “Không ai chết vì ngủ một mình. Cho nên chị vẫn sống đến bây giờ…”.
Ngày đầu tiên đến trường, Miên dậy từ rất sớm. Ba đi công tác chưa về. Dì lui cui dưới bếp chuẩn bị bữa ăn sáng cho Miên. Dì nhỏ nhắn, nước da đen tái. Hàm răng đều và trắng quá làm đôi môi thêm thâm sì mỗi bận dì cười (mặc dù dì rất ít khi cười ). Thấy Miên xuống, dì nhìn Miên vẻ thân thiện. Miên liếc xéo, dậm chân thình thình đi lại chỗ sàn nuớc. Đã thấy dì để sẵn kem và bàn chải ở đó. Miên vừa đánh rang, rửa mặt, vừa vẫy nước tung tóe ra sàn nhà…
Dì có tài nấu ăn rất khéo. Cứ nhìn thấy cái trứng ốp-la nằm gọn trong cái dĩa thì biết. Quả trứng tròn vành vạnh. Xung quanh rìa vàng giòn. Bên trong màu trắng đục. Ở giữa, lòng đỏ được ôm gọn mô lên phập phòng bóng nhẫy, ngó như cái nón rộng vành của chú Chệt mua ve chai ngoài đầu hẻm. Đó là món ăn mà Miên rất thích. Nhưng lần nào ngồi vào bàn ăn, Miên cũng đều giãy nãy, khua dĩa, quăng dao. Để rồi lần nào Miên cũng ăn hết một cách ngon lành (khi dì biết ý bỏ đi nơi khác). Điều đó không qua được mắt dì, nên cứ vài bữa dì lại dỗ:  “Miên ráng ăn trứng cho có dinh dưỡng mà học giỏi…”.
Trong khi Miên ăn, dì lặng lẽ lấy giẻ lau khô chỗ nước hồi nãy Miên cố tình vung vẫy. Rồi dì đưa Miên đi học. Nói là đưa chứ thật ra là dì chỉ lẽo đẽo theo Miên. Từ nhà đến trường chưa đầy một cây số. Hôm ấy vào đợt bão. Gió lao rao mang hơi nước lành lạnh. Bầu trời oằn xuống nặng trĩu. Không gian phủ lên vạn vật một màu khói lam huyền ảo. Miên tha thẩn nhìn những cánh phượng cuối mùa sau một hồi chao lượn ngả nghiêng trong gió sớm, lã chã rơi xuống mặt đường nằm chỏng chơ tội nghiệp. Những cánh phượng như những cánh bướm già nua bèo nhèo nhuộm đỏ cả một quảng đường. Một chiếc xe đò trờ tới. Anh lơ vỗ vào thùng xe xèng xèng, miệng hô lớn: “Dô…dô…”. Con bé đi bên cạnh Miên níu tay mẹ sợ hãi. Từ phía sau dì bươn bả chạy tới nắm lấy tay Miên. Miên giằng tay ra nhìn dì vẻ bình thản rồi nhìn sang con bé bên cạnh bĩu môi: “Vậy cũng sợ”. Rồi Miên te te đi một nước.
Bất chợt chị quay sang tôi: “Ngày đầu tiên đi học của Nghi ra sao kể chị nghe với”. Biết kể sao với chị bây giờ. Đó là một ngày nắng dịu dàng và gió cũng dịu dàng. Ba cõng Nghi trên lưng băng qua mấy quảng đồng trong văng vẳng tiếng trống trường. Má theo sau hai cha con, tay xách cặp, vai đeo lủng lẳng cái bình nước bằng nhựa. Ngày đó đọng lại trong ký ức của Nghi bây giờ là mùi mồ hôi nồng nàn trên lưng ba. Ánh mắt dịu dàng khích lệ của má. Và nụ cười xinh xắn của cô giáo. “Nghi ngủ rồi à? Tôi giật mình: “À chưa! Nghi đang nhớ lại ngày đi học đầu tiên. Nhưng chẳng nhớ được gì rõ ràng để kể lại cho chị Miên nghe. Trí nhớ Nghi thiệt tệ”.
Hồi bằng tuổi Nghi bây giờ chị từng được xem là cô gái thông minh mạnh mẽ. Chỉ một mình chị biết là chị yếu đuối, kém cõi. Nhưng thôi, mọi người đã nghĩ như vậy thì chị hãy cứ thông minh mạnh mẽ. Để làm được điều đó chị phải gắng sức. Ở nhà, chị tự chăm sóc cho mình, tự làm thêm mọi công việc có thể: may vá thêu thùa, kết hoa vải, may thú nhồi bông… để kiếm tiền đóng tiền học, mua sắm quần áo sách vở. Đến trường, chị tự đề ra mục tiêu phải học thật giỏi. Quả thật suốt mấy năm trung học chị đều làm cán bộ lớp, cán bộ đoàn. Mà đã là “sếp” lại càng phải tỏ ra  “mạnh mẽ”.
Công việc làm ăn của ba ngày càng phát đạt. Ba bận rộn suốt ngày ở công ty. Lâu lâu hai cha con mới ngồi ăn chung với nhau một bữa cơm. Những lần như vậy ba thường hay hỏi: “Miên học hành ra sao? Có cần tiền không? Có thiếu gì không? Dì cháu vui vẻ chứ…?”. Lần nào chị cũng trả lời ba: “Tất cả bình thường. Miên không cần gì, không thiếu gì. Dì đối với Miên rất tốt”. Lần cuối cùng ba hỏi chị những câu đại loại như vậy và chị cũng trả lời ba đại loại như vậy. Đó là năm chị sắp hết lớp mười hai. Ba xoa đầu chị: “Vậy là tốt rồi. Ba rất mừng khi thấy Miên của ba là một cô gái mạnh mẽ, biết tự lập”. Rồi ba buông đũa, lên lầu. Chị nhìn theo ba ứa nước mắt. Dì nhìn chị ái ngại.
Dì bây giờ trông đầy đặn hơn xưa nhưng vẫn ít nói ít cười, vẫn rụt rè trước sự mạnh mẽ của chị, vẫn thỉnh thoảng: “Miên ráng ăn trứng cho có dinh dưỡng mà học giỏi”. Suốt những năm tuổi thơ, những lời thậm thụt của mấy bà hàng  xóm kiểu như: “ Mấy đời bánh đúc có xương…” khiến chị luôn cảnh giác với dì. Chị như  con nhím cố xù gai để đối phương không dám đụng vào mình. Nhưng sự cam chịu, nhân nhượng, nhẫn nại, khoan dung độ lượng của dì làm chị dần dà cảm thấy đó không phải là cách. Nhưng phải thay đổi thế nào thì chị lại không nghĩ ra. Thành thử, tình cảm giữa dì và chị không thừa lạnh nhạt nhưng cũng không đủ mặn mà.
Dì không sinh nở được.  Đó là cái cớ để ba dần dần thờ ơ với dì. Ba thường xuyên vắng nhà vì công việc. Còn chị, ngoài giờ học ở trường chị đi sinh hoạt đoàn, đi diễn văn nghệ, đi học ngoại ngữ, đi dạy kèm… Hầu như chị chỉ về nhà ăn tối và đi ngủ. Dì trở thành cái bóng lặng lẽ trong ngôi nhà mênh mông quạnh vắng. Ba bây giờ thỉnh thoảng mới về nhà, ở với dì một ngày, ngủ với dì một đêm để dì đừng quên dì là đàn bà có chồng.
Giải nhì toàn quốc môn văn năm cuối cấp ba là cái vé ưu tiên để chị bước vào cánh cổng trường đại học tổng hợp mà không cần thi cữ. Nhưng như vậy thì trong lúc bạn bè tất bật luyện thi chị biết làm gì bây giờ. Vậy là chị lại nộp hồ sơ thi thêm hai trường nữa. Kết quả chị đậu cả hai trường. Có một trường đậu thủ khoa. Đối với gia đình và bạn bè, chuyện chị thi rớt mới là chuyện lạ. Còn đậu đại học dù là thủ khoa mấy trường đi nữa cũng là bình thường. Ngoài xã hội, chị không đủ tiêu chuẩn để được tuyên dương rầm rộ trên báo đài vì chị không khuyết tật, không ở nhà rách, không bán khoai lang. Thành thử, chỉ có mình chị là tự biết mình đã phải nỗ lực như thế nào để có được kết quả ấy.
Chuông điện thoại vang lên. Chị với tay lên đầu giường cầm điện thoại tắt máy. “Ông xã chị gọi đó”. “Sao chị không nghe?”. Giọng chị càng về khuya càng đục khàn: “Suy cho cùng, ở đời người ta có thể ngộ nhận nhiều thứ nhưng đừng ai dại dột mà ngộ nhận tình yêu. Cái giá phải trả cho nó có khi là cả một cuộc đời Nghi ạ”.
Dì ngả bệnh. Ba hay tin về chạy đôn chạy đáo đưa dì đi khắp nơi tìm thầy chữa trị. Tây y, đông y, thầy bùa thầy ngãi, cô đồng cậu bóng, không ai kêu ra được tên con bệnh của dì. Dì không nóng sốt, không đau đớn, không lú lẩn, chỉ mỗi tội không ăn, không ngủ được. Dì như ngọn nến chập chờn vơi dần từng giọt sáp. Lần cuối cùng chị đến bệnh viện thăm dì, nhìn mảnh hình hài teo tóp, chỉ còn ánh mắt dì nhìn chị là còn một chút mầm sống. Chị thương quá ôm lấy dì áp khuôn mặt mình vào ngực dì xương xẩu. Nghe hơi thở dì gấp gáp, chị bất chợt gọi:”Má!”. Dì mỉm cười, hai giọt nước cuối cùng trong cái thân hình khô đét kia tứa ra ở hai bên khoé mắt. Dì nhẹ nhàng thanh thản ra đi trong tay chị.
Sau đám tang dì, ba lại mang về một người đàn bà. Chị không còn là con bé Miên sáu tuổi bé bỏng yếu đuối năm xưa. Một đứa con gái thông minh mạnh mẽ phải biết đối đầu với hoàn cảnh. Chị ôm quần áo sách vở vào ký túc xá.
Ngày hè. Ký túc xá vắng hoe. Lũ bạn chung phòng đã lần lượt về quê. Còn lại một mình chị. Tắm khỏi phải xếp hàng. Đêm đêm, khỏi phải ngó nhỏ Lan mặc váy củn cởn thoải mái vô tư trèo lên tầng trên đến xốn mắt. Khỏi phải mất ngủ bởi nhỏ Giang và “anh trai miền sơn cước” của nó rù rì đằng sau tấm riđô mỏng lét. Khỏi phải chứng kiến cảnh chúng nó ngồi lê mách lẻo, cãi lộn um sùm. Nhưng chỉ được vài bữa, chị lại cảm thấy cô đơn trống trải, lại thèm cái không gian ồn ào bừa bộn cũ. Chiều. Nắng oi nồng, chị tha thẩn bên gốc phượng già ở cuối sân, lượm những bông phượng đỏ thắm xếp thành một đàn bướm. Phượng đỏ làm chị nhớ xiết bao cái ngày dì lẽo đẽo theo sau đưa chị đi học buổi đầu tiên. Nỗi buồn trĩu nặng làm chị ứa nước mắt. Có tiếng con trai sau lưng: “Nghỉ hè sao bạn không về?”. Chị giật mình: “Không có chỗ về, còn bạn?”. “Không có tiền về”.
Cả hai cùng cười. Rồi anh kể cho chị nghe về quê anh, dãy đất cù lao nằm mấp mé nước sông Tiền. Ở đó, có những ngày gió chướng, bông so đũa nở trắng, cá lòng tong lũ lượt kéo về từng bầy. Có những đêm mưa, ếch ngoài đồng “cặp đôi” mở hội như cái chợ tình. Có những ngày nắng, đi ngoéo cua đồng về cho má nấu canh bồ ngót. Chị ngồi nghe say sưa thấy cái gì cũng lạ, cũng hay, cũng gợi trong chị nỗi khát khao về một gia đình đầm ấm. Cứ thế mỗi ngày, mỗi ngày… anh lấp đầy khoảng trống cô đơn trong chị bằng chút nắng, chút mưa, chút gió mùa trăn trở. Ba chê anh thằng con trai tỉnh lẻ, không sự nghiệp công danh. Chị lặng lẽ xách va ly theo anh về quê, không xe hoa pháo cưới.
Từ ngày bắt đầu biết nhìn nhận sự việc xung quanh. Chị chưa hề thấy cuộc đời này hào phóng ban tặng cho chị một thứ gì dẫu chỉ là một chút. Để có được điều gì đó cho mình chị phải luôn nỗ lực gắng sức. Lần này cũng vậy, để thích nghi được với sự cách biệt thành thị, nông thôn, chị cũng đã gắng hết sức bằng tất cả thiện chí của mình. Nhưng với anh, chị hoàn toàn không thể…
Khi chị bị cuộc đời và gia đình anh (với hơn mười con người lớn bé) vùi dập hiếp đáp, chị ước gì anh có một chút mạnh mẽ, bản lĩnh dám đứng về phía chị. Khi nghèo khổ, khốn khó, chị ước gì anh có một chút tự tin, năng lực và chuyên cần để đưa gia đình vươn tới ấm no. Khi buồn vui, chị ước gì anh biết quan tâm chia sẻ để chị có thể tựa vào anh mà bước đi trên đường đời thênh thang. Những thứ chị không ao ước thì anh lại có thừa. Anh thừa tính gia trưởng độc đoán. Anh biết rõ mình kém cỏi hơn chị nhưng không có dũng khí nhìn nhận sự thật. Anh càng cố chứng tỏ mình, càng làm cho cuộc sống trở nên tồi tệ. Anh không công nhận vai trò “thống lĩnh” gia đình của chị mặc dù anh biết rất rõ anh không đủ năng lực để đảm nhiệm nó một cách hoàn hảo.
Không ai muốn mình trở thành một người đàn bà mạnh mẽ theo cái nghĩa phải đương đầu hứng chịu giông bão cuộc đời, nếu nơi ấy có người đàn ông giang tay ra gánh vác. Sự mệt mỏi chán chường cùng với bề bộn những công việc ở cơ quan và gia đình làm chị suy sụp cả tinh thần lẫn thể xác. Lấy cớ để chị giữ gìn sức khoẻ và có thời gian yên tĩnh làm việc, anh dọn ra ngủ ở phòng ngoài. Thế là chị lại bắt đầu những giấc cô miên một lần nữa trong đời và lần nầy thì mãi mãi. Chị không buồn. Trái lại, điều đó làm chị đỡ cảm giác ngán ngẩm.
Cho đến một đêm, khi nỗi khát khao đàn bà trong chị trỗi dậy, chị đưa tay sờ lên ngực mình lạnh giá. Chợt nhớ hình như đã từ lâu lắm, tiếng gõ cửa phòng chị thỉnh thoảng vào lúc nửa đêm đã không còn. Chị linh cảm về một điều gì đó mơ hồ, cứ tròng trành như con thuyền trôi trong sương đêm.
Nếu còn một chút gì đó để chị hãnh diện về anh thì đó chính là tính thật thà không biết quanh co nguỵ biện. Nên chỉ cần vài câu hỏi “nghiệp vụ”, chị đã được anh thú nhận về cái  “chương trình” mà anh đang “hân hạnh được tài trợ” ở bên ngoài. Chị lắng nghe anh, bình thản đến lạnh lùng. Chị có thói quen không khóc trước mọi đau khổ. Người đàn bà mạnh mẽ thì không nên dễ rơi nước mắt.
“Không còn yêu nhau sao chị không ly dị?”. Tôi rụt rè hỏi chị với một chút tò mò. Chị cười buồn: “Với chị bây giờ, mọi sự xáo trộn trật tự có sẵn trong cuộc sống đều không cần thiết. Bởi vì từ lâu lắm rồi chị có bị ràng buộc bởi điều gì đâu. Chị tự do đi đứng, quan hệ. Tự do một mình trong căn phòng bừa bộn bên những trang viết thâu đêm suốt sáng, và một mình với những giấc ngủ không đầu không cuối, không giờ không giấc.
Giọng chị nặng như ướt nước: “Nghi biết không, chị cũng có mong muốn bình thường như bao người đàn bà khác, được tự tay chăm sóc chồng con, đảm đang việc nhà. Có những lúc buồn tủi, chị cũng thèm được khóc, thèm được dỗ dành. Những lúc bị vùi dập phủ phàng, chị cũng thèm được an ủi, chở che. Đôi khi thấy mình yếu đuối kém cỏi, chị cũng cần được bảo ban, dìu dắt. Không có người đàn bà mạnh mẽ. Chỉ có người đàn bà cố giấu đi sự yếu đuối của mình Nghi ạ!
Chị khóc. Mới đầu là thút thít, sau đó cứ rưng rức từng cơn. Rồi như không nén được nữa, chị khóc ngằn ngặt. Tôi thật sự bối rối. Tôi siết chặt đôi tay mềm mại, nồng ấm của chị như một chia sẻ muộn mằn.
Không biết đêm đã qua chưa?.
6/2/2025
Ngô Thị Thu Vân
Theo https://vanhocsaigon.com/

Bên cõi

Bên cõi

Ông già khùng với hành trang sặc sỡ lạc lõng và vô định trong Bên cõi chẳng biết giờ đã về tới nhà chưa? Nhưng không còn ai cười cợt cái trạng thái hư vô của ông nữa. Trong cái vòng quay mải miết của công cuộc mưu sinh xì xèo bán – mua ấy, hóa ra ông minh triết nhất.
Sự nhỏ bé và cô đơn của con người trong cái thăm thẳm và không cùng của hiện thực nghiệt ngã đời sống – rốt cuộc cái nào hơn cái nào? Ông cũng như bao phận đời nổi trôi, mắc kẹt trong văn Nguyễn Ngọc Tư, luôn tìm kiếm tự do, hơi ấm nhưng chẳng thoát khỏi cõi này.
Đọc xong Bên cõi, muốn gác hết mọi bận bịu, lo toan mắc mớ để… về nhà. Nhất là khi, mùa Tết Nguyên đán sắp về.
Một cái va li nhựa cỡ vừa màu hồng rực. Một cặp kiếng gọng xanh lá non. Một ông già héo quắt nắng cháy đến tận lõi. Những vật chất tưởng chừng rời rạc chẳng liên quan gì nhau, nhưng bện nhau thành một.
Từ lúc ông già xuất hiện với hành trang sặc sỡ, khu chợ căng nhức bỗng chậm lại một nhịp, ai cũng đậu mắt lên kẻ đang kéo va li ung dung băng qua vạch vôi dành cho người đi bộ, hoặc dọc theo vỉa hè cồn cào cuộc bán mua, hoặc đứng/ngồi bên cạnh hành lý mà không làm gì khác.
Sự không làm gì càng lôi kéo sự nhìn vào, mùa này là mùa sôi sục kiếm tiền, sao có kẻ thờ ơ chẳng thiết. Rõ là khùng, nhưng thái độ nhàn nhã, thong thả của ông già khiến người ta ngờ. Ông khùng thật, hay là không? Sao đôi lúc ánh mắt ông nhìn kẻ lại người qua như cảm thương, chua xót?
Sao phơi thân ra dưới trời, đày đọa mình trong mưa nắng, mà mắt mũi mãn nguyện vậy? Ừ thì đúng khùng mới kéo va li luẩn quẩn mãi trên đoạn đường ngang qua chợ, nhưng chúng ta tỉnh mà cũng có thoát khỏi những con đường đâu, cũng xuôi ngược rạc rài chẳng biết bao giờ thực sự dừng.
Ngay đây thôi, trong tầm tay, tầm mắt, nhưng cảm giác ông già ở cõi nào đó, khác. Cách ông nhẩn nha lui tới khiến ta tin nơi chốn ông đang nhúng mình vào chẳng tạp nhiễm bởi âm thanh của những kỳ kèo ngã giá, tiếng còi xua người nán chờ đèn xanh, tiếng chửi bậy sau cú tạt đầu xe, tiếng rao hàng được thu sẵn tăng âm hết cỡ.
Nơi chốn không có những cây cân đã được chỉnh già, những sạp rau đẫm thuốc sâu, những thứ hải sản tắm mình trong hóa chất. Cả những người đứng ra che chắn, giúp đỡ ông già qua cơn mưa rào, hay cơn khát, cũng như thể được hít thở thứ không khí lanh lảnh cõi bên kia.
Chỉ có vậy anh bảo vệ cửa hàng điện máy mới che dù cho ông già đến tàn mưa mà chẳng vẻ gì sốt ruột, hay anh xe ôm những trưa nâng ly nước mía trước mặt ông già, tay kia giữ ống hút, nhẫn nại chờ tới khi nước cạn đến đáy.
Những lúc vậy, hỏi ông đi đâu đây, ông sẽ bảo đang đi về nhà, hỏi nhà đâu thì ông chỉ vào ngực mấy anh nói nhà đây. Nhưng khi người dưng không ở cạnh, hỏi nhà đâu ông già sẽ chỉ tay vào đất, bằng chất giọng cả quyết, “nhà đây”.
Những kẻ hỏi han ông già đa số là muốn chọc ghẹo cho vui, chỉ vài người thật sự tò mò, hy vọng đầu óc vô minh nhưng còn chút nhớ nơi chốn mình thuộc về. “Cái nhà quan trọng với con người ta lắm, như cái tên vậy”, một người bùi ngùi.
Kẻ nói câu ấy ngày nào cũng bắc cái ghế ngồi trước nhà bán nước sâm, nên chứng kiến ông già va li hồng diễu hành qua mấy lượt. Trước bà cáng đáng cả tiệm cơm phần, nhưng mấy cái khớp chân viêm nặng, cuộc mua bán trở nên lay lắt.
Căn nhà một trệt một lầu sau lưng người đàn bà được một tay bà dành dụm cất lên. Bà tin ở nhà cao cửa rộng mới gọi là ở.
Tin nhìn vào nhà đánh giá được giàu nghèo. Hồi kéo xe dừa tươi bán dạo, mỗi khi nép vào trú mình dưới cái bóng đậm đặc nhà ai đó, bà nhớ bóng nhà mình.
Cái bóng mỏng dính nằm ở bên sông, nơi có hãng nước mắm được coi là bề thế nhất thì cũng xuống cấp, vài ba nhà máy nước đá xập xệ, những trại cưa trại xuồng, dãy nhà sàn ọp ẹp chắp vá của dân lao động nghèo. Lúc đó bà nuôi một ý nghĩ ráo riết, mình sẽ đắp dài và dày bóng nó.
Giờ thì bà, trong những chuyển động cực hình với các khớp xương mục rã, di chứng của tháng năm lao lực, đã an trú dưới mái nhà mặt phố kiên cố, vẫn nghĩ bóng này chưa đủ chắc, dày, nên khi ngó vào ông già khùng nọ, bà giận hung.
Ông nhắc bà nhớ mình rồi cũng phải dọn đến nơi chốn khác, và dẫu thu vén chẳng chút nào ngơi, có thể bóng căn nhà cuối cùng ấy vẫn mỏng dính đến không che được cỏ. Nhưng bất chấp bao cảm xúc chung quanh, ông già tỉnh rụi.
Chờ đèn dành cho người qua đường bật xanh dưới nắng trưa, có khi xanh đến mười lượt mà ông vẫn đứng y một chỗ. Đứng đó và không làm gì, va li dựng ngay trước mặt.
Đôi lúc cột điện che khuất ông, không thấy nhân dạng đâu, nhưng nhìn hành lý người ta vẫn biết ông đang ở đó, đang nghỉ chân trong chuyến đi vô tận của chính mình.
Ông không biết mình thường được người đời nhắc trong bữa cơm, cuộc nhậu, những trò chuyện bâng quơ lúc trời đất mù mưa.
“Không biết thằng chả sắp tới nhà chưa”, ai đó thốt lên. Có thể là bà già nước sâm, ông nha sĩ có phòng răng hoang vắng, tay bảo vệ quán bar xăm trổ, chị bán bánh gai vừa bỏ chồng. Nhắc ông già va li hồng, lâu rồi người ta không còn ra giọng chạnh lòng hay cười cợt.
Họ còn gật gù khen phải, khi nhắc lại hành động chỉ tay vào bề mặt trái đất nói đây nhà mình. Cũng có lý chớ không phải không, cuối cùng thì con người ta, giàu nghèo gì, cũng về đúng căn nhà đó.
Nghĩ vậy, nhìn ra cuộc bán mua cảm giác được hơi ấm của bến bờ, nhìn thấy cái khối hình xa mờ. Bên kia đường, ông già ngồi xếp bằng trên gạch vỉa hè và không làm gì, không nhìn gì, đầu hơi nghiêng như mải lắng nghe tiếng gọi của hư vô.
7/2/2025
Nguyễn Ngọc Tư
Theo https://vanhocsaigon.com/

Đất mẹ

Đất mẹ

Dưới trời xanh mây trắng, kế nước trôi một dòng, trong cái nắng chang chang của miền Bảy Núi, có hai người đang đi.
Một da trắng, một da vàng. Người da vàng đi trước, mồ hôi đọng lên chòm râu dưới cằm ông tỏng tỏng. Ông già chừng năm mươi tuổi, mặc bà ba đen nguyên bộ, bụng quấn khăn rằn, đầu đội nón lá, chân mang dép nhựa. Màu đen bắt nắng, nó nhân cái hanh hao lên hai lần rồi cộng với số tuổi của ông, xong đè lên mỗi bước chân của ông nặng trĩu. Nặng nhưng ông vẫn đi, dẻo dai hết biết. Vai ông đeo cái balo quân đội cũ mòn, nghe màu thời gian chà xát lên lớp vải rằn ri.
Người da trắng đi sau. Kể ra thì là da trắng, dù nắng Nam Bộ thui thằng nhỏ gần thành màu nâu rồi. Người da trắng quốc tịch Mỹ, chừng hai mươi bốn, hai mươi lăm tuổi. Tóc nó dài, xoăn tít thò lò, ấp ủ mùi nồng nàn châu thổ sông Cửu Long. Cái áo thun ba lỗ đã ra màu cháo lòng. Nó mang… dép tổ ong. Sau lưng thằng nhỏ ngoại quốc là cái balo tổ bố, cao hơn đầu, nặng trịch. Lâu lâu, nó lại nhăn mặt rên ư ử vì bàn chân đã phồng rộp. Nhưng nó vẫn đi, không hề than vãn, vì nó biết có than ông già vẫn không dừng lại.
Nhà văn trẻ Vương Đình Khang sinh năm 1988, hiện sống và làm việc tại Tp. Long Xuyên, An Giang; Giải Nhất cuộc thi viết “Đoàn viên sau đại dịch”, báo Tuổi Trẻ năm 2021, Giải Ba Cuộc thi Truyện ngắn Đồng bằng Sông Cửu Long năm 2023, Giải Nhất Cuộc thi Truyện ngắn “Yêu lại Tiếng Việt” năm 2024.
Người da vàng đi miết, người da trắng đi mãi. Dòng kinh cặp con đường lộ chưa hề ngừng trôi.
– Ông Ba, con khát quá trời quá đất!
Người da trắng gọi ới lên phía trước. Ông già da vàng quay đầu, nạt ngang:
– Mới đi có ba tiếng mà Tèo, mày uống hết bình nước rồi, khát gì nữa?
Thằng Mỹ tên Tèo. Cái tên nghe không có miếng ăn nhập với ngoại hình của nó. Nó mang một đôi mắt nâu Châu Á, gương mặt đặc sệt Châu Âu, hàm râu quai nón lỉa chỉa kiểu Châu Mỹ, nhưng cách nó nói chuyện thì y rang Châu Đốc. Nó nói tiếng Việt sõi dữ thần. Có điều giọng nó lơ lớ, ngang tràng, hơi đi ra từ mũi với những tâm tiết đánh lưỡi điệu đà phức tạp. Mà cách dùng từ và câu cú của nó rõ ràng là tiếng Việt pha đầy phương ngữ như người Nam Bộ thực thụ. Kỳ diệu, ông già hiểu hết trơn.
Ông già nhớ lại tối đêm hôm trước, khi lần đầu tiên gặp thằng Tèo. Bữa đó, ông nghe tiếng lạt sạt ngoài bờ rào. Có tiếng chó sủa văng vẳng, rất dai rất dữ. Phía bờ dậu dâm bụt chắc là có thứ gì đó khiến tụi chó làm ầm lên như vậy. Ông liền bước ra ngoài ngó. Lúc thảy ánh sáng từ cái đèn pin cổ lỗ sĩ ra cổng rào bằng tre, ông giật mình, xém hét lên the thé.
Từ ngoài bờ rào thò lên một bóng đen cao lêu nghêu gần hai mét. Đầu cổ nó bù xù, người ngợm ướt đẫm, lem nhem nhầy nhụa. Trên vai nó còn vác một cái bao lớn. Đôi mắt long lánh, chớp chớp phản chiếu ánh đèn vàng. Nó đưa tay vẫy vẫy khiến ông Ba lạnh toát sống lưng. Ông té bịch xuống đất ngó trân trân. Cặp giò ông run lên dờn dợn.
– Hê-lô ông? Cho con vào được không?
Ông Ba tim vẫn còn đập thình thịch, đưa tay lau mồ hôi trán chờ coi bóng đen kia nói gì tiếp nữa? Nó là người hay ma mà biết hê-lô?
– Con là Tây Ba-Lô, cho con vô nhà đi?
Thằng quỷ? Nhát ma tao xong còn đòi vô nhà? Ông gật đầu, đưa tay run run ngoắc nó. Bóng đen đẩy cửa đi vào trong vùng ánh sáng yết ớt của cái đèn pin cà tàng. Lúc đó mới hiện ra rõ ràng một anh chàng da trắng lôi thôi, lếch thếch. Người nó đầy sình bùn, quằn quện tèm lem, từ trên đầu xuống tới ngón chân đều ướt chèm nhẹp. Nó đi bước nhào là nghe chép chép, nước nhễu tong tỏng tới đó. Ông già ngó thằng nhỏ người Tây nhăn mặt. Nó thanh minh liền:
– Trời tối quá, con té xuống… à cống.
Ông Ba thầm đoán là chắc là nó muốn nói tới cái mương. Nó cười toe toét đưa hàm răng trắng bóc đang đánh bò cạp. Ông già thấy tội, liền dắt thằng nhỏ ngoại quốc vô nhà. Nó khui balo ra lau lau, dọn dọn rất lâu. Tắm táp, phơi mớ đồ ướt xong, thằng nhỏ ngó ra thấy ông già đang ngồi uống trà ngoài hàng ba. Nó đi ra, tiếp tục cảm kích bằng thứ tiếng Việt giọng mũi.
– Bây tên gì? Nước nào?
– “Bây” là “con” đúng không? Con tên Tèo. Con ở Mỹ.
Ông Ba nghe tên thằng nhỏ thì cười sặc cả nước trà. Gì mà Tèo? Nhìn từ trên xuống dưới mày cũng không có xíu dính dáng tới Tí Tèo gì hết. Thấy ông già bất ngờ, nó chỉ vô đôi mắt rồi cười toe, nhắc về người mẹ Việt Nam của nó. Mắt nó màu nâu sẫm, chắc là một nửa trong đó mang dòng máu Châu Á. Ông Ba đoán chắc má dạy nó tiếng Việt nhiều, nói giỏi dễ sợ. Ông Ba hỏi bây đói không?
Tèo chưa kịp trả lời thì tiếng ọt ọt nhảy ra từ bụng nó. Ông Ba lắc đầu đi vô nhà, bới tô cơm nguội rồi đổ chao ra chén. Tèo chụp đôi đũa và ngon lành. Chèn, cầm đũa gọn hơ ta? Biết ăn chao luôn?
Sau đó thằng nhỏ ngoại quốc kể cho ông già Nam Bộ nghe về hành trình đi bộ xuyên miền Tây của nó. Nó nói đi “phiêu lưu”. Nó đã đi từ Sài Gòn dài về tới Long Xuyên, rồi từ đó đi lạc ra tới tận Thoại Sơn, mở đầu của chập chùng vùng bảy núi. Ông già há hốc miệng, hỏi lại coi mình có nghe lầm không? Mày đi bộ thiệt hả? Đi bộ hơn 200km rồi? Dữ thần à! Chắc phải mất sáu bảy ngày đêm. Ủa mắc gì mày không đi xe? Rồi ăn đâu? Ngủ đâu? Tèo đưa tay vén lọn tóc xoăn ra khỏi miệng, nhai ngồm ngoàm mà trả lời:
– Đi bộ… sướng! Con ngủ trong lều – anh chàng liếc qua cái balo – rồi đánh đàn kiếm tiền ăn cơm – lại liếc qua cái bao guitar bên cạnh. Con “đi bụi” mờ!
Chèn ơi, nó biết xài chữ “đi bụi” nữa. Cả tiếng lóng nó cũng biết nói. Ông Ba tưởng tượng về hình ảnh một bà má Việt Nam hiền hậu nhỏ xíu đứng cạnh thằng Tèo da trắng, tóc nâu, cao lêu nghêu. Thằng nhỏ đang cười nói vui vẻ thì đanh mặt lại, hỏi rõ ràng nghiêm túc:
– Ông Ba có biết chùa Long Ấn ở đâu không?
Chùa Long Ấn… Đó là một cái chùa nhỏ xíu nằm trên núi Dài. Sao thằng nhỏ người Mỹ này biết chỗ heo hút đó?  Hình như đâu phải danh lam thắng cảnh? Nghe tên cái chùa, ông Ba hơi dợn sống lưng. Mắc mớ gì nó đòi đi chỗ đó? Chỗ này là Núi Sập, cách núi Dài hơn năm mươi cây số. Đâu có gần?
Tèo trở lại cười hê hê thân thiện. Ông Ba nghĩ thầm mấy thằng Tây balo này quái thiệt chớ? Khoẻ thân hỏng muốn, sao đi chơi cái kiểu gì cực khổ gần chết? Ngay cả bản thân ông sống ở xứ Thất Sơn mà còn chưa đi xe được giáp vòng Bảy Núi. Đằng này nó đi bộ? Rồi chừng nào tới? Tới rồi sức đâu mà ngắm cảnh?
Ăn xong, Tèo đòi rửa chén để trả ơn bữa ăn. Ông già nói bây ăn có một hai cái chén mà bày đặt rửa, xạo xạo mày. Ông chỉ tay: nhà tao có một cái giường thôi, nên Tèo có thể trải chiếu ngủ dưới đất. Tèo nháy mắt, con có lều mà! Nói xong nó ra hàng ba căng chiếc lều vải vồng lên như cái bánh ú, thò đầu ra vẫy tay bái bai ông già. Đêm rơi tõm xuống con mương trước nhà, chỗ khi nãy thằng Tèo hụt giò. Sương phủ trắng mái nhà ngói xanh rêu. Ông Ba thao thức, trằn trọc cả đêm không tài nào chợp mắt. Ông chìm vô rồi lại bơi ra khỏi những cơn mơ hư hư thực thực. Hình ảnh cái chùa cổ núp sau tượng Mẹ Quan Âm chớp tắt trong vòm rừng, vừa xanh rì, cũng vừa đỏ loét.
Sáng, thằng Tèo dậy rất sớm. Nó lụm được mấy cây củi khô bắt lửa ngon lành (làm như có ai chặt sẵn xếp ngay ngắn kế nhà). Anh chàng chụm bếp, nấu nước bằng cái ca nhôm dã chiến ngay giữa sân. Nó pha cà phê. Trong khi chờ nước sôi, Tèo hít đất, gập bụng, hì hục tập thể dục. Bà Tám hàng xóm đi chợ ngang giật mình, sao nay nhà ông Ba có thằng Mỹ bự con dữ vầy nè? Tèo luộc trứng gà, ăn uống xong thì dọn hành lý chuẩn bị chào ông Ba. Khi nó mở miệng gọi, chợt thấy ông bước ra, vai vác cái balo lính bay màu. Ông nhập ngũ hả?
– Tao dắt bây đi Núi Dài.
Tèo trợn mắt kinh ngạc. Sao tự nhiên ông lại đòi dắt mình đi? Ông có đi bộ nổi không? Nó mới mở miệng định hỏi thì ông già đóng cửa, đi thẳng ra khỏi rào, coi như không cho phép thằng Tèo từ chối. Khi bà Tám nhìn thấy ông hàng xóm cùng với thằng nhỏ người Mỹ xấp xải ra đầu xóm, ông nói với qua bờ dậu dâm bụt, nhờ bà Tám ngó dùm cái nhà mấy bữa nghe. Nói xong ông đi luôn không quay đầu lại. Tèo lẽo đẽo ôm đàn, vác túi lịch kịch chạy theo sau. Nó nghĩ thầm người già Việt Nam ai cũng nhanh nhẩu như vậy sao trời?
2. Vậy là cuối cùng hai người, một già một trẻ, giăng nắng trên con đường lộ cặp mé kinh nóng hầm hập này. Ông Ba và thằng Tèo đã cuốc bộ ra khỏi xóm lưng chừng núi Sập, hướng theo mấp mô ổ gà chạy về núi Chóc. Sau đó phải đi qua Óc Eo, Ba Thê, núi Tô, Tri Tôn, Châu Lăng, đi miết mới tới núi Dài. Hành trình hơn năm chục cây số, đi xe máy chắc hai tiếng. Đi bộ thì hai ngày. Còn đi bộ mà vác đồ khệ nệ, thanh cảnh tình tang như hai thầy trò hả? Ai biết bao lâu?
Thằng Tèo vẫn chưa hết thắc mắc vì sao ông già lại chịu cực khổ, đích thân dắt mình đi. Nó nhớ lại hành trình từ hồi về Việt Nam tới giờ, người Nam Bộ ai ai cũng hào sảng, thân thiện, tốt bụng. Chắc ông già sợ mình lạc như hồi hôm nên bỏ công giúp đỡ tới cùng? Hay là vì ông có máu “đi bụi” giống mình? Ông muốn đi chơi? Nghĩ tới đó Tèo chắc rằng mình đoán đúng, thôi không nghĩ nữa. Nó mở ra nhìn bản đồ, trên đó thấy đường sá chằn chịt, sông ngòi chồng chéo. Hơn phân nửa không có tên. Tèo dẹp luôn, nhìn theo cái bản đồ sống là ông già Nam Bộ đương đội nón lá đi lệch xệch phía trước.
Trưa, ông mặt trời vén mây, bước ra ngó hai thầy trò. Nắng trời rọi thẳng xuống đỉnh đầu một già một trẻ. Ông Ba chỉ cắm đầu đi, làm như không ưa nói chuyện phiếm. Mặt ông luôn nhăn nhăn và miệng thì cộc lốc. Cổ họng thằng Tèo khát khô, mồ hôi mồ kê nhễu tong tỏng xuống đường. Nó ngó qua con kinh cập mé, nghĩ xứ này nơi đâu cũng là sông hết trọi?  Nó nheo mắt thấy căn nhà gần nhất cũng cách cả trăm mét, cửa đóng then cài, không bóng người. Bình nước đã uống hết, sao ông Ba không thấy mệt cà? Ông già đi chậm nhưng dai sức, đi hoài không hề giảm tốc độ.
Đuối quá rồi, thằng Tèo nhìn ra con kinh màu nâu lững lờ trôi. Nó ngỏ ý hỏi muốn uống nước có được không? Ông già ngần ngừ. Đã rất lâu rồi, ông không thấy ai vốc nước kinh mà uống. Ờ, sao kì vậy ta? Ông nhớ hồi nhỏ mình vẫn uống ực ực mà. Sao sống ở xứ kinh rạch mà lại khát nước được? Ông ngó qua bên kia thấy có bà già đang giặt đồ. Ngó qua mé nọ thấy có người mới quăng rác xuống cái chủm, rồi có thằng nhỏ đang tè xuống sông. Dù vậy, ông vẫn nhìn Tèo gật đầu. Nó còn chờ gì nữa, bỏ balo, cởi áo, bay thẳng ra bờ kinh cắm đầu xuống hớp ừng ực. Người nó dài sọc, chổng mông uống nước nom y như con chó. Cái thằng ngộ, sao bình đây kìa bây không múc nước? Tèo nghĩ là uống vậy mới đã, mới gần thiên nhiên. Ông già thấy nó uống ngon lành, khát quá, cũng đưa tay xuống dòng nước nâu đục phù sa, vốc lên mà uống. Nước bây giờ đảm bảo dơ hơn hồi xưa, nhưng sao vẫn ngọt lành dữ vậy? Có mấy chục năm mà thói quen uống nước trời nó mất đi hồi nào không hay. Lúc Tèo ngóc đầu lên thì một ghe chở lúa đi ngang. Vài anh trai trên đó thấy thằng Tèo thì chào um sùm “Hê-lô, hê-lô!!!”. Nó vẫy tay: “Việt Nam đẹp quá!” làm tụi kia cười rộ lên. Ông Ba khó khăn:
– Má mày, gặp người già không chào, đi chào thằng Mỹ!
– Ông Ba, sao ông hay nói “Má” đầu câu vậy? Kêu má có nghĩa là gì? “Má” là “Mẹ” đúng không?
Ông Ba ngần ngừ, không lẽ nói với nó là mình bị liệu tật chửi thề? Kì chết. Rồi ông cười tinh quái:
– Cách nói thân thiện của người miền Tây thôi mày.
Thằng Tèo tin liền. Ông Ba bây giờ là “thổ địa” của nó mà. Nó lầm bầm “Má mày, má mày…”. Ông Ba nhịn cười tới ứa nước mắt, cái thằng ngu dễ sợ. Hai thầy trò lội bộ quá trưa thì tới chợ Ba Thê, bụng bắt đầu sôi ục ục. Vậy là tìm chỗ ăn cơm.
Chợ Ba Thê hiện ra trong mắt thằng Tèo là một mái chợ quê nho nhỏ, lụp xụp những căn sạp lợp tôn giống hệt nhau. Những thịt cá, rau củ quay quắt vì nhiệt độ xứ nhiệt đới. Mùi tanh của thuỷ sản hoà vô nước thải bốc lên. Những cái nón lá nhấp nhô, những nụ cười tươi rói hiện ra trên gương mặt hoặc rám nắng, hoặc trùm kín mít. Nó cời cời vào giữa chợ, xung quanh đôi ba người vẫy tay. Người Việt khoái nói “hê-lô” với ngoại quốc, trong khi nó thì thích nói “xin chào” với người Việt. Ngó vòng quanh một hồi thằng Tèo tự nhiên thấy thân thuộc, những người đàn bà này có nét hệt như mẹ mình. Nó vác cây đờn guitar xin ngồi kế một cô bán trái cây. Bà cô liền đưa ghế cho nó, vô cùng tử tế. Rồi nó móc đờn tưng tưng điêu luyện. Ông Ba lại thắc mắc sao mày ngồi giữa chợ đờn chi vậy? Thằng Tèo trả lời đàn để bà con cho tiền mua cơm ăn. Con “cháy túi” rồi!
Ông Ba có tiền mà, nhưng để chống mắt coi trò này có xin tiền được thiệt không? Dễ gì mà… Vừa nghĩ tới đó thôi là tự nhiên bên đường có bà bán chuối nướng chỉ trỏ thằng Tèo ra vẻ khoái chí lắm, lội qua bỏ vô cái nón dưới đất của nó mười ngàn. Ông Ba bất ngờ hết sức. Tại sao hồi đó mình cầm cây đờn kìm đi bán vé số, nhiều bữa đàn thấy mẹ, ca khan hết cổ mà không ai giúp hội? Nó mới đờn có năm phút thôi mà lạ vậy? Thằng Tèo bắt tay bà già. Bà cười hi hí híp cả mắt.
– Bà tên gì?
– Tui… tên Bảy.
– Máaaa Bảy!
Bà già chuyển từ hí hí sang há há. Chèn ơi, nó biết kêu má Bảy luôn kìa? Nói tiếng Việt giỏi quá trời! Bà Bảy liền chạy lịch kịch mang qua cho nó thêm hai trái chuối nướng. Nó nháy mắt với bà: “Máaa Bảy, cảm ơn!”.
Nửa chợ Ba Thê xúm lại coi thằng Tèo đàn. Tiền trong nón nó càng lúc càng nhiều. Nó hỏi có ai hát boléro được không? Một anh xe ôm đưa tay xung phong hát bài “Qua cơn mê” bằng chất giọng nhừa nhựa nghe não nghe nề.
“Rồi đây sau cơn mê
Sông cạn lại thành dòng
Xuôi về ngọt quê hương…”
Nó đàn ngọt sớt, còn lẩm bẩm hát theo nữa chớ. Nó nói mẹ con dạy chỉ cần biết đàn boléro, về miền Tây ở đâu cũng có người hát được. Cả chợ nghỉ bán, nhốn nháo hết trơn. Họ hỏi thăm coi hai ông cháu đi đâu? Xong rồi nghe nói đi bộ lên chùa trên núi Dài, ai cũng ồ lên. Thằng Mỹ biết hành hương kìa! Họ dúi vô tay hai ông cháu nào là cam, nào là mận. Họ gởi bịch nước mía, cái bánh tét. Hai ông cháu ngập trong quà bánh, ông Ba thắc mắc nếu mình đi một mình thì có quà không ta? Chắc là không. Mặt ông Ba trở nên quạu đeo, nó có cái gì mà xúm lại dữ? Nó cũng là con người như mình thôi mà. Ông cũng đi hành hương, sao không thấy ai khen?
Rồi thằng Tèo cất cây đàn vô giữa chừng, chào tạm biệt bà con, đi tiếp. Ông Ba nghĩ nó đàn tới chiều chắc kiếm ít gì cũng năm trăm ngàn, sao lại ngưng? Nó trả lời: “Đủ ăn cơm rồi, nghỉ thôi ông!”. Thằng lạ bây? Chê tiền? Thằng Tèo cười thân thiện:
– Má ông Ba, ông dạy con chữ “Má” hay quá!
3. Hai người quyết định ăn bún cá. Món đặc sản xứ này, Tèo nhất quyết phải ăn cho biết. Tô bún với cái đầu cá lóc vàng ươm màu nghệ được bưng ra. Thằng nhỏ hỏi ông già líu ríu rau này là rau gì, cái này là thân cây chuối thiệt hả? Ông già vừa ăn vừa lèm bèm là mày lo ăn đi, hỏi hoài hỏi quỷ! Thế nhưng ông vẫn trả lời. Nhìn xa xa cũng giống ông cha với đứa con ngu ngơ lắm!
Hai người rong ruổi tiến về chợ Óc Eo, cứ mệt thì nghỉ, khoẻ thì đi. Bóng cây, bờ kinh, nơi nào nằm được là cứ nằm ra đó. Tính ra là vô cùng thanh cảnh, tự do. Gió đưa hương lúa chín về ngang, lại có đàn cò trắng chấp chới bay xa xa. Có gốc me dốt, thằng Tèo nhón người hái mấy trái nhai nhóp nhép rồi nhăn mặt chua quá! Ông Ba trề môi có gì lạ đâu mà mày hái chi vậy? Liếng khỉ dễ sợ! Khi qua mấy khu dân cư, ai cũng nhìn thằng Tèo thích thú, còn ông già không ai thèm ngó hết trơn. Vì thế mà ông già càng bực mình, càng đi nhanh.
Ông già dẻo dai, đi miết. Còn Tèo nó đi mấy ngày nay rồi, bắp chân đã căng cứng. Lòng bàn chân nó cà vào đế đôi dép tổ ong phồng lên đau nhói. Ông Ba hỏi giày mày đâu? Nó nói sứt mỏ rồi nên mua dép đi cho khoẻ. Ông kêu để tao chỉ cho mày một tuyệt chiêu. Ông vô tiệm tạp hoá mua một gói vuông vuông, màu sắc sặc sỡ. Tèo hỏi cái gì đây ông?
– Băng vệ sinh phụ nữ! Bộ đội toàn lót cái này dưới đế giày hành quân.
Thời ông Ba còn tại ngũ thì chưa có món này, nhưng về sau thời bình ông biết tụi lính trẻ chơi trò tiểu xảo này dữ lắm! Ông xé lớp keo, dán dính vô lòng đôi dép mủ, lại dán luôn cho thằng Tèo. Tèo mang vô thấy êm hẳn, chờn ơi, ngon lành hơn mang giày chạy bộ mắc tiền nữa ông? Hay quá! Ông thúc thằng Mỹ đi tiếp, đi tới xế chiều, sụp tối, bìm bịp kêu văng vẳng ông mới chịu dừng. Hai thầy trò ngồi bóp chân trong quán cà phê, chân thằng Tèo bị bể chỗ phồng ra, tứa máu dính lem nhem vô miếng băng. Nó gỡ ra khỏi dép để dưới đất. Bà chủ quán đi ngang nhìn thấy liền la oai oái, nói ai chơi kì vậy? Thằng nhỏ ngơ ngác, sao bà giận dữ? Ai làm gì đâu? Ông Ba mặc kệ, hỏi phải đây là chợ Óc Eo không? Bà chủ quán đang quạu vụ miếng băng, chỉ tay vô tấm bảng chỉ đường khu di tích Óc Eo kế bên, không thèm đáp.
Tèo nhớ tới khu di tích Óc Eo, nơi xưa lơ xưa lắc là vùng đất của người Phù Nam, chủ nhân đầu tiên của đất Thất Sơn. Nó đòi đi xem, ông già nói ngược đường. Năn nỉ ỉ ôi, ông Ba mới nhăn mặt, gật đầu, rẽ ngang qua khu phế tích xưa cũ. Gần mười cây số chớ đâu có ít? Ông Ba không ngờ là xa quá, đi tới tối mịt mới thấy cái cổng chào.
Vương Quốc Phù Nam, hơn một ngàn rưỡi năm trước tồn tại ở đây, khi mà đất đai đa phần còn là đầm lầy rừng rậm. Cả một nền văn minh biến mất, chỉ còn lại tàn tích. Khu di tích tối thui lọt thỏm giữa đồng trống, bóng mấy đọt cây xa xa đen sì phất phơ. Bây giờ chừng tám giờ, chung quanh vắng te, ánh sáng leo lét từ ông trăng trên đầu soi lờ mờ dáng một già một trẻ.
– Đóng cửa rồi, thôi đi ra!
Ông Ba trợn mắt nhìn thằng Mỹ bắt trớn phóng lên chụp vào thành rồi đu lên trên. Tèo thì thào: đưa dùm con hành lý đi! Ông Ba vừa nhón lên đưa vừa ngần ngừ… Mày khùng hả? Lỡ công an bắt tội ăn trộm rồi sao? Xong ông quay đầu nhìn, vắng hoe, làm gì có ai mà bắt? Tèo chìa tay chờ nhưng ông già cứ đứng im re. Tèo lại nói:
– Ông sợ thì ra chợ ngủ đi! Tối con cắm trại trong này.
Xong nó nhảy hẳn vô trong cái bịch, rồi im re luôn. Ông Ba nghe gió hú u u, mấy đọt cây xa xa nhảy nhót như có ai lướt ngang. Khu này hơn ngàn rưỡi tuổi rồi, toát ra thứ không khí lành lạnh dờn dợn. Ông nhìn lối ra, thấy mịt mùng không bờ bến. Tự nhiên mồ hôi lạnh ông rịn rịn, da gà da vịt nổi cục. Ông đứng trân không dám nhúc nhích.
– Tèo ơi… tao… vô với! – ông già nói như sắp khóc. Ông Ba nghe rõ ràng tiếng thằng quỷ nhỏ cười hí hí bên kia bờ tường.
Hai ông cháu đi xuyên qua khuôn viên cây cảnh, thưở xưa, sâu dưới đây từng là miếu mạo, lăng tẩm, đền đài. Những công trình kiến trúc vang vọng một thời xa vắng. Màn đêm bao trùm (dĩ nhiên, tại đâu có dám mở đèn soi), ông Ba ngó thấy vài căn nhà trưng bày, một khu di chỉ khảo cổ che mái tôn rất lớn. Thằng Tèo nhất quyết tới đó coi mặc cho ông già mếu máo. Ông sợ cái gì cổ cổ, xưa xưa, làm như có vong trong đó. Ông già ngó mấy cái hố đào lem nhem, vài cục đá, bức tượng kỳ quặc, dăm ba mống nhà bằng gạch. Ủa, gì đâu mà di chỉ? Thằng Tèo nói cái này hình như là lăng mộ nè. Cái kia hình như tượng thờ. Cả ngàn mấy năm trước mà làm được gạch rồi, ghê thiệt! Ông già chửi eo éo trong bụng nửa đêm đi coi nhà mồ rồi trầm trồ vậy thằng quỷ? Nó nói đọc trong sách, khu này vua chúa ở đó nghe. Thì ra nó có nghiên cứu sẵn hết trọi. Nó biết còn nhiều hơn ông Ba thổ địa nữa. Mắt nó nhìn vô vật nào cũng trở nên long lanh, hiếu kì, vô cùng mê mẩn. Coi đã, nó đi vòng quanh vườn cây. Bảo vệ hình như ngủ mất đất. Hông ấy ai ra bắt nó lại đi, chớ để nó đi rong vầy sao?
Cuối cùng, mệt, thằng Tèo cũng chịu dừng chân. Nó đòi căng lều ngủ ngay gốc cây cho… mát. Ông Ba cảm thấy như ngồi trong tủ lạnh, mát cái nỗi gì? Nó mặc kệ, cứ vừa vén lều chui vô vừa tủm tỉm. Y như rằng, ông già chui vô theo. Mắt ông còn liếc ngang thấy bên gốc cây nọ có cái miếu nhỏ nhỏ, không biết thờ ai. Thần nào cũng được, miệng ông Ba “Mô Phật” liên tục.
Cả đêm ông trằn trọc, nghe rõ ràng có tiếng ai thì thào. Sợ rúm quéo một hồi mới hay là tiếng ngáy thằng Tèo. Ông tính thụi nó một cái cho bỏ tức, nhưng sợ nó la lớn bảo vệ tới. Cuối cùng gần sáng ông mới thiếp đi. Lúc mặt trời lên tỏ, ông bò ra đã thấy thằng Tèo đi lò dò qua khu nhà trưng bày. Ông thấy nó đang nói chuyện với chú bảo vệ. Không ngờ một hồi thằng nhỏ chạy lon ton qua khoe mới xin được ca nước sôi, để con pha cà phê “hai đứa mình” uống nha. Chèn ơi, sao chú bảo vệ không bắt nó cái tội leo rào đi chú?
Hai người trở ra lộ trình cũ thì mặt trời đã lên cao. Vừa đi ông Ba vừa chửi rủa thằng Tèo làm chuyện ruồi bu. Nó cười hề hề “Vui mà ông!”. Chuyến hành trình tiếp tục. Hai thầy trò vừa đi vừa nói, mà chủ yếu là một người hỏi đủ thứ, một người nhăn nhó trả lời. Tèo đụng cái gì cũng thắc mắc, từ nết ăn nết ở, cây cầu, con chó… cái gì nó cũng chỉ trỏ hết trơn. Ông Ba cảm thấy vô cùng bực mình, ba cái thứ quỷ này ở đâu mà không có? Cái đất này nghèo thấy bà, làm sao sánh được với xứ của nó mà nó bày đặt tìm hiểu? Con gái xứ này chân lấm tay bùn, đen nhẻm không son phấn, mắc gì nó khen đẹp? Cây cầu khỉ ọp ẹp, trời mưa đi té nhào đầu, mắc gì nó khen hay? Tôm tép, cá đồng ba mớ, nhìn chèo queo làm sao ngon bằng tôm hùm, cá biển mà nó chặc lưỡi? Nó đang móc mỉa xứ này hay là nó khen thiệt?
Lại kể chuyện đi suốt một ngày đường nữa, rong chơi qua những nẻo đường vừa quen vừa lạ. Trong đầu thằng Tèo, những miền ký ức xa xăm nào đó của mẹ nó hiện ra qua đôi mắt màu nâu sẫm. Còn ông Ba, cảnh vật miên man vẽ lên khung vải cũ bằng những mảng màu mới. Đi qua xóm làng, đồng lúa, núi đồi. Kìa lờ mờ trong cái nắng bạt ngàn là núi Tô, núi Ba Thê? Kia xa xa có phải núi Cấm không? Đó có phải là cái cầu cá tra còn sót lại? Cái vó cá chỗ này đâu mất rồi? Khi họ đi thời gian trôi tới hay lội ngược về? Không biết, nhưng chiều hôm đó, họ ở chân núi Dài.
Núi Dài – Ngoạ Long Sơn. Con rồng cuộn mình nằm ngủ, ôm quanh rừng tầm vông xanh thẳm. Thằng Tèo chọn một vòm la đà. Nó dựng lều xong thì ông Ba xách về chai rượu đế.
– Nhậu!
Nước mắt quê hương, ngọt lành hay nóng hực cũng tuỳ vào tâm thế của người uống. Ông Ba lấy ngót bằng ba ly liên tiếp. Thằng Tèo chép miệng, chà, cũng ngon dữ à nhen! Ông già cười, chứ sao nữa! Hai người xổ ra thứ âm thanh hoan hỷ khề khà. Xong một trong hai người cười mà làm như khóc. Rồi uống tới cạn chai, cũng một trong hai người, khóc mà như cười. Đêm ôm lấy rừng tầm vông.
Trời trở gió. Thằng Tèo ôm đàn gảy. Nó hát vang trong tiếng guitar thùng bằng thứ tiếng Việt lơ lớ: “Bằng lòng đi em về với quê anh, một cù lao xanh một dòng sông xanh…”. Ông Ba ngồi bó gối, nhìn một chiếc lá tầm vông phai úa trên đầu.
Có tiếng xe máy trờ tới, ba thằng ất ơ nhảy xổ ra. Lời bài hát đẹp như tranh cắt ngang bằng ba chữ, cũng là tiếng Việt với nhau, nhưng nó khác một trời một vực:
– Có tiền không?
Ông Ba lắc đầu. Một trong ba thằng du đãng đưa tay xô ông già rồi nhào qua cái balo thằng Tèo lục soát. Thằng du đãng vừa mở được dây kéo thì nghe cái “tưng”, cây đàn trên tay Tèo đập thẳng vào đầu nó như trời giáng. Miệng thằng Tèo văng tục: “Má tụi mày!”. Đám giang hồ hoảng hồn, liền nhào vào thằng Mỹ. Cơ bắp Tèo có ở không đâu chớ? Nó đấm vào giữa mũi con chấu chấu đang tính đá xe. Thằng còn sót lại kinh sợ, biết sợ rồi sao? Đoạn sau không tả nữa, cuộc chiến còn có một bên ra đòn mà thôi. Ông Ba lồm cồm ngồi dậy ngó chiếc xe đang cán qua cán lại ba con châu chấu.
Sau đó, năm người được đem hết lên đồn công an. Anh cán bộ trẻ ngồi ngó ba thằng cướp mặt mày sưng vù, lỗ mũi ăn trầu, một trong ba đã gọi điện cầu cứu. Trong khi đó, hai nạn nhân khoẻ mạnh ngồi cạnh bên uống trà, nói chuyện. Lời khai của Tèo rõ ràng ngay thẳng, nhưng nó nói sõi chứ không biết viết tiếng mẹ đẻ. Với ông Ba, anh cũng phải viết từ đầu chí cuối vì ông già không biết chữ luôn. Tới khi điểm chỉ, Tèo ngó thấy ông lúng túng, cuối cùng chấm bằng ngón trỏ tay trái. Ngón trỏ tay mặt đã cụt hai đốt, không có vân tay. Nó đã thắc mắc hổm giờ mà không dám hỏi. Cán bộ nói hai ông cháu cứ về, lần này coi như bỏ qua, ba thằng xin đểu vốn từ trước đã có tiền án. Đi du lịch phải cẩn thận không được bạ đâu ngủ đó. Tèo nhai đi nhai lại: ủa sao không tạm giam, em đánh người mạnh lắm đó! Phải tạm giam chớ anh? Anh công an ngần ngừ một hồi chưa hiểu tại sao nó xin ở tù?  Nó nói luôn:
– Rừng lạnh quá, cho ông cháu em ngủ nhờ được hông?
Cuối cùng, lần đầu tiên trong đời, ông Ba ngủ trong đồn công an. Nhưng sướng là có giường chiếu, gối mền hẳn hòi. Thôi cũng được. Ông Ba sực nhớ một chuyện, hỏi:
– Lúc nãy làm như tao nghe bây chửi “má tụi mày”. Sao hôm qua mày nói không hiểu chữ “má”?
Thằng Tèo tủm tỉm khoái trá. Ông già lắc đầu, thằng quỷ nhỏ!
Khuya, không hiểu sao cả hai thầy trò không ai ngủ được. Cả hai cùng nằm dàu dàu, ngó ra ô cửa, trăng treo vàng vọt trên đỉnh núi Dài. Đích đến cuối cùng đã cận kề.
4. Trời hửng sáng. Rượu đã bay hơi đâu hết, Tèo và ông Ba tìm đường lên núi. Chùa Long Ấn đâu đó giữa lưng chừng sườn đèo. Con đường mòn len lỏi, như con rắn uốn quanh thân con rồng lớn. Trên đường đi, Tèo không nói, ông già cũng nín thinh. Tâm trạng của hai kẻ hành hương dường như còn đang lạc ở đâu đó dưới rừng tầm vông. Nắng sớm chấp chới. Trời mở ra một khoảng rộng ngó xuống trăm ô ruộng xanh nõn. Mái ngói cong vút rêu phong của chùa che nghiêng vòm mây. Chùa Long Ấn tĩnh tại trước mắt.
Tèo mừng ra mặt như muốn khóc. Đi ngắm cảnh thôi mà, sao lại xúc động? Nó tính đi thẳng vào trong nhưng ngó qua ông già thì còn đang đứng trân, run run như cây khô trước sân Phật. Ông Ba, phai nhạt bộ râu dài, mặt xanh lét, mồ hôi chảy vài giọt ở thái dương. Chín ngón tay rưỡi bấu cứng vào vạt quần bà ba nhàu nhĩ. Mắt ông nhắm nghiền như cách con nít nằm sấp chờ ba vung roi mây vào đít. Thằng Mỹ nhìn ông, ngạc nhiên, chờ lời giải thích. Tiếng trả lời bật ra mềm nhũn, đúng ra đó là một câu hỏi:
– Tại sao tao mất một ngón tay bây biết không?
Thằng nhỏ người Mỹ đứng giữa sân ngó ông già Nam Bộ ngơ ngác. Sau lưng nó là mẹ Quan Âm. Rồi ông già kể, cho nó và cho Phật nghe. Chỗ này, ngay chính chỗ này, thời đó, có một trận càn lớn lắm. Lính Mỹ quyết lùa cho hết quân kháng chiến. Bảy thằng lính trẻ chống trả tới cùng, bị dồn hết vô chùa. Sáu thằng ngã xuống. Mười bảy, mười tám, thằng lớn nhất cũng chỉ hai mươi bảy. Có thằng lính may mắn trốn được sau lưng Mẹ Quan Âm, nhìn máu me văng tung toé. Kẹo chì nó đi qua da thịt đâu phải chỉ để lại cái lỗ sâu hoắm? Anh Tài vừa khoác vai nó hồi sáng, bây giờ anh nằm ở đây nè, đầu mất một mảng. Thằng Long mới vừa khoe hình người yêu hôm qua, nói hoà bình sẽ cưới, bây giờ cánh tay nó nằm ở kia… Sáu người anh em thương nhau như ruột thịt. Sáu người lận đó! Thằng lính không biết băng đạn nó còn mấy viên. Nó nhào ra xả cho hết, không bắn thì chết. Bắn vì bản năng sinh tồn. Toàn bộ tám người lính Mỹ hồn lìa khỏi xác giữa sân chùa. Thằng lính duy nhất còn sống, quỳ trân ngay chỗ này nè, giữa mười bốn thi thể con người tan nát, nham nhở. Tổng cộng mười lăm người lìa đời trước mắt Phật.
Ông Ba kể tới đó, nước mắt ầng ậc, gương mặt nhăn nhúm, cái hàm giật giật. Ông kể mà đoạn cuối tan nát nhạt nhoà. Trong trí ông chỉ còn những cái chớp đỏ tươi, những đôi mắt trợn trừng, những mảnh da thịt rách toạc. Đoạn cuối, cơn ác mộng xé tan tâm hồn thằng lính một đoạn dài cuộc đời. Kẹo chì nó đi tới đâu là đời hoá ra sỏi đá tới đó. Chắc thằng lính không có sức chống lại kẹo chì. Nó chết theo mười bốn người kia, Việt có, Mỹ cũng có. Chết queo rồi. Ngón tay siết cò đã biến mất. Nó giải ngũ, thành anh hùng. Hay thành thằng đào ngũ hèn nhát?
Ông Ba khóc, tiếng hức hức lèn vào giữa những cái chớp mắt của Tèo. Mặt Tèo chuyển từ cơn ngỡ ngàng thành cảm thông rất chân thành. Ông già đang thú tội trước mặt một thằng Mỹ con? Lạ hươ lạ hoắc, không cùng dòng máu? Khác xa thế hệ, ở một nền văn minh không có lúa nước? Hay ông thú tội với Mẹ Quan Âm? Ông đi bộ mấy ngày đường, leo tới tận đây để thú tội hay sao? Trong giây phút đó, Tèo đã hiểu tại sao tự nhiên ông già đòi đi bộ theo mình tới Núi Dài. Ông đi tìm lại chỗ ông đã chết. Đi bằng hai chân.
Vậy rồi, Tèo mở balo, thứ mà hôm qua nó bảo vệ tới mức đánh luôn tụi du côn vì dám đụng vào. Nó moi ra một cái bao lớn niêm phong cẩn mật. Nó xé nilon qua ba lớp. Nó bứt tung lớp giấy dầu. Nó lại moi hết túi khí đệm hơi. Cuối cùng, Tèo đem từ sau lớp vải nhung ra một chiếc hũ men trắng. Ông Ba nhìn thằng nhỏ, rồi nhìn qua cái hũ.
– Mẹ con nè ông Ba.
Ông Ba há hốc miệng nhìn sợi dây liên kết Tèo với vùng đất này: một bà mẹ Việt Nam. Tèo, bằng cái giọng Việt phát âm qua mũi, nhưng nó vừa biết nhấn nhá như người bản xứ, chữ “mẹ” rõ ràng dấu nặng, không phải “mé”, không phải “me”.
– Mẹ trước khi chết, nói muốn về ngắm nhìn quê hương.
– Quê bây ở đâu?
Tèo chưa biết trả lời ông già ra sao. Nước Mỹ, hay Việt Nam? Đầu nó thoáng qua hình ảnh người mẹ tóc đen nhỏ xíu lọt thỏm giữa rừng tóc vàng da trắng. Người mẹ khi đặt chân sang xứ khác, lạ lẫm và cô đơn như cánh cò bị vây kín bởi cao ốc, công trình, nhà máy. Người mẹ tới lúc lìa đời chỉ biết mỗi “hello” là “xin chào”, “thank you” là “cảm ơn”. Người hứng chịu những kỳ thì sắc tộc, những ganh ghét màu da. Người mẹ ôm Tèo trong tay, nghe trăm ngàn lời sẻ chia, ca ngợi chồng bà bằng thứ ngôn ngữ bà chưa từng thấu hiểu. Buổi lễ truy phong anh hùng chiến tranh cho ba nó, chỉ có bà quạnh quẽ như cái cù lao lạc giữa ngã ba vàm. Nó là thứ duy nhất bà ôm trong tay, giữ chặt.
Người ba nó chưa từng gặp mặt là một anh hùng. Ông ngã xuống trong một trận giao tranh máu lửa ngay tại xứ sở này. Hay nói chính xác hơn là ở núi Dài, trước ngôi chùa này, ở đúng cái sân này. Chùa Phật Ấn. Nghe đâu bên kia chiến tuyến là một thằng lính trẻ, một tay diệt hết cả toán lính Mỹ. Trái đất tròn vo, thằng lính trẻ đó bây giờ đang khóc nấc trước mặt nó đây. Vậy là thắng hay thua cũng đều là anh hùng. Anh hùng với những lý tưởng khác nhau. Anh hùng là chiến thắng hay chiến bại?
Tèo không biết. Chiến tranh khó hiểu thiệt! Nó chỉ biết ý niệm của đời người là được về lại quê hương. Như mẹ nó vầy nè. Tèo đưa bàn tay to bè thừa hưởng từ gien người da trắng, nắm lấy bàn tay nhăn nheo da vàng còn bốn ngón của ông Ba. Nắm chặt lắm, nắm như truyền hết ấm áp trong người nó sang đó. Có những sự thật mình phải làm lơ mà sống.
– Không có mấy người như ông thì quê mình đâu còn đẹp vậy? Đi bộ mấy ngày nay, ông không thấy quê đẹp lắm sao? Nếu ông không làm, thì ai làm?
Ông Ba ngó đầu ngước lên nhìn thằng cháu khác dòng máu cao lớn. Mẹ Quan Âm cúi đầu nhìn xuống hai người. Hai kẻ lạc loài, à mà không, đâu có lạc loài? Quê hương họ ở ngay đây mà? Những điều ông gặp trên suốt đường đi, với cái nhìn của ông là đói nghèo, lạc hậu, là bình thường, thì trong mắt đứa con lai xa quê như thằng Tèo là bình dị, dân dã, là cái hồn của xứ sở. Mình đã hy sinh cuộc đời để bảo vệ quê hương đó sao?
Họ đi ra triền núi, phóng mắt xuống biển lúa mênh mông. Những con kinh xanh thẳm màu nước biên biếc. Những cụm mây thong thả về ngang triền đèo. Tâm sự trong lòng mỗi người có bay đi theo mây hay không, chắc chỉ có người đó biết. Có thể liền bây giờ, hoặc là ngày mai, ngày mốt, hoặc là trăm ngàn ngày nữa. Ông Ba bỗng nghe lòng mình được an ủi. Thằng Mỹ gỡ cái nút thắt trong lòng mình rồi sao? Tèo mở cái hũ ra, nắm bột trắng trong tay thả cho bay theo gió. Ông già hoảng hồn: “Mày làm gì vậy Tèo?”.
– Cho mẹ con đi chơi!
Ông Ba tần ngần nhìn cái thằng lập dị. Xong rồi ông cũng nắm vào tay từng nắm, tiễn bà mẹ nhỏ bé của nó một đoạn rất xa. Bà sẽ đi từ đây, từ núi Dài. Bà sẽ đi ngang qua Bảy Núi, đi xuyên An Giang. Bà sẽ về dọc Cần Thơ, Vĩnh Long. Bà thăm Sài Gòn, Đồng Nai. Bà bay cùng nắng gió miền Trung, qua đèo Hải Vân về Huế. Bà sẽ đến tận Hà Nội, sẽ ghé thăm Hà Giang. Đất nước nối liền một dải rồi, ai mà cản ngăn bà nữa. Rồi ở một nơi nào đó, có khi hạt bụi của bà sẽ gặp lại hạt bụi của ông chồng ngoại quốc quá cố? Tèo nhìn ông Ba, toe hàm răng cười, nói cái câu nó vẫn lập lại hằng trăm lần suốt mấy ngày nay:
– Việt Nam đẹp quá!.
9/2/2025
Vương Đình Khang
Theo https://vanhocsaigon.com/

Ván cờ thả bên kia sông

Ván cờ thả bên kia sông

Câu chuyện của chúng ta hôm nay được kể vào một buổi trưa.
“Đăng Đàn quán” không nhân viên và vắng khách.
Gọi là “vắng” cho oai chứ thực chất không có mống nào. Còn nhân viên dọn dẹp tổng hợp là mụ Sò – mẹ chồng Đàn – thì cũng đã bảo cách đây hơn tuần: “Tầy rầy chúng bay tự đi mà quét tước, lau lọt. Tao còn phải về cơm nước cho thầy mày chứ cứ để lão ấy suốt ngày ngoài đầm với tre pheo, chim cò, ăn sương nằm gió, mặt rúm như tã chó, nhìn y con ma nước”…
Mụ Sò đã nói là làm.
Thế là từ tuần trước, quán chỉ còn có Đàn tổng chỉ huy trên mọi mặt trận. Đăng làm văn thư kiêm phát thanh viên đài truyền thanh xã, giờ nhà nước, chốc dắt xe đi nhát dắt về, thoắt ẩn thoắt hiện không biết đâu mà lần, sau đợt nhận giấy khen của huyện về phong trào xã hội hóa truyền thông và lên tivi tỉnh mục điển hình tiên tiến lại càng bấn tợn, thường có mặt ở nhà chỉ đúng giờ ăn.
Thế nên câu chuyện của chúng ta, nếu muốn xuất hiện đủ các nhân vật thì phải kể vào buổi trưa.
Lúc ấy, Đăng đang nằm thẳng cẳng trên dãy năm cái ghế, xếp hàng ngang chắn giữa lối vào quán, mồm vừa dứt câu dạo này sao tự yên mất ngủ thì đã ngáy như công nông chở đá hộc leo dốc đê mùa lũ. Đàn ngồi góc quầy thu, dựa lưng vào tường, mắt cứ nhắm vào một tí lại mở choàng ra, hóng về phía cửa, kiểu như chờ ai, nhưng cũng chỉ được dăm lần rồi tịt hẳn.
Yên ắng một lúc lâu.
Tận đến lúc bên ngoài có tiếng xe máy đỗ, chân chống gạt đánh “uỵch”, rồi người từ đâu bổ nhào vào, vấp phải quãng ghế chắn đâm chúi xuống, cùng với tiếng kêu “Ối giời ơi!” là tiếng ghế đổ thì Đàn mới giật nẩy mình. Mở mắt được ra đã thấy ghế trên, người dưới, không bò dậy được như bọn ngã thường, đành rên rỉ, bảo cứu với, kiểu này gẫy xương sống rồi. Người vừa vào cũng ngã, nhưng đè lên đống ghế, nghe chừng cáu lắm, quát dập thôi, gẫy làm sao được. Mà giường chiếu đàng hoàng không ngủ, tự dưng bắc ghế giữa nhà, nằm lù lù một đống như mả thằng ăn mày như này, không đâm vào mới lạ…
Người quát ấy là Thanh, anh trai Đăng, vừa ra ngoài huyện làm nhiệm vụ đặc biệt về.
Đàn xớn xác xốc nách Thanh kéo lê về phía quầy bảo bác ngồi tạm. Hôm nay nóng quá, trong nhà cứ phải bật quạt. Chúng em ra đây đợi bác, vừa thông gió, vừa trông quán, lại đỡ tốn tiền điện. Rồi sực nhớ ra, vơ lấy cái đĩa nhựa để trên mặt quầy quạt lấy quạt để vào mặt Thanh, hỏi bác có nóng không, bác uống gì em lấy? Café hay chanh đá? Thanh cau có gạt cái quạt đĩa, vuốt lại tóc, gắt phê pha đá đấm gì? Thím bật cái máy lạnh lên! Quán xá gì như cái lò tôn. Làm ăn cò con kiểu nông dân cày ruộng trũng thế này bao giờ mới tiến được lên làm người?
Trong khi Đăng – lúc này đã bò dậy được, vừa chân lê chân rệt đi về phía cái quạt cây, bật số to nhất, cho thốc thẳng vào mặt Thanh thì Đàn sụt sùi phân trần, bảo nào em muốn thế, nhưng dạo này ế quá, cả ngày ngồi vêu mõm chờ khách như ăn mày chờ phát chẩn. Nhân viên không công như bu mình em còn phải giải tán quốc hội thì tiền đâu mà nuôi máy lạnh hử bác? Chúng em sắp chết toi rồi…
Thanh giơ tay trấn, bảo chú thím bình tĩnh! Hôm nay tôi ra huyện cũng là vì việc ấy. Đàn thôi khóc, đổi thành hớn hở bảo quên quên, tình hình như nào rồi hả bác? Em thật, nhà mình chỉ có bác khôn cạnh sắc rìa, xin bác vạch đường chỉ lối… Thanh chừng tâm đắc với câu khen, gật gù bảo cứ bình tĩnh. Làm cái gì cũng phải có kế hoạch, có lộ trình. Tôi đã tính hộ chú thím cả rồi. Nhưng phải chuẩn bị ngay từ bây giờ. Lúc cần bài nào là giở phát ra ngay, tránh tình trạng trở tay không kịp.
Đăng Đàn cùng lúc sán đến, đồng thanh hỏi giở như nào, bác chỉ em với!
Thanh kéo cái bàn, rút trong cặp ra cuốn sổ giắt cây bút, cẩn trọng nhìn quanh một lượt. Đàn nhanh ý hiểu ngay, bảo bác yên tâm, sáng giờ quán em chưa có mống khách nào. Thanh gật, cái này nhất thiết phải bí mật, càng trước sau không thấy bóng người càng hay. Tôi lập kế hoạch cụ thể đây cả rồi, tạm gọi là “Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất”, chỉ người trong nhà biết với nhau thôi, không được hở ra ngoài. Giờ tôi nói cho chú thím nghe, buôn bán quán xá kiểu năm xu một xèng mà mật ít ruồi nhiều như này mục kiếp mới giàu. Mà giàu được thì mục kiếp chú thím cũng chỉ là tầng lớp nhân dân phục vụ, gọi dạ bảo vâng với cả đứa trẻ con. Tầng lớp ấy người ta gọi là dưới đáy xã hội đấy! Đàn nghe đến đây vội vã chen ngang, bảo chuẩn rồi, là dưới đáy. Bây giờ chúng em muốn lên được giai cấp trên đỉnh, vừa giàu vừa sai thì làm thế nào? Thanh ngạc nhiên, thắc mắc sao lại “vừa giàu vừa sai”, thím có nhầm không đấy? Đàn lắc, nhầm sao được hử bác? “Sai” ở đây là sai bảo được mọi người! Thanh hiểu ra, gật gù khen thím xác định mục tiêu rõ ràng như thế là tốt. Giờ nghe tôi phân tích nhá! Còn hơn năm nữa là đến kì bầu cử hội đồng nhân dân các cấp, tôi kiểu gì cũng phải lên Phó chủ tịch (cây bút bi trong tay khoanh một vòng, viết chữ “Phó chủ tịch” như gà bới vào góc phải). Vậy là chân trưởng ban văn hóa xã sẽ trống (viết tiếp “Trưởng ban văn hóa” vào góc trái sau đó gạch chéo). Chú Đăng từ văn thư sẽ phải thế vào (viết chữ “văn thư” rồi đánh mũi tên xiên vào chỗ vừa gạch). Đây chính là kế hoạch dài hơi, nhằm tạo thế chân vạc, đưa người nhà mình lên làm cán bộ. Tôi với chú Đăng là hai chân. Chân thứ ba có thể là mụ nhà tôi, hoặc thím Đàn…
Đàn nghe đến đấy, càng hớn hở tợn, giơ tay bảo em xung phong ra làm thủ quỹ, em chỉ thích giữ tiền. Thanh bảo cái ấy cứ hượm đã, giờ mình tính chuyện bằng cấp trước. Nói chú thím biết, làm cán bộ không phải cứ thích là được. Phải có bằng cấp. Có nghĩa là phải đi học đấy. Đăng giật mình bảo em bao năm không động đến sách vở, quên vãn chữ rồi. Đàn cũng tái mặt hỏi thế làm thủ quỹ chỉ việc đếm tiền cũng phải đi học à?
Rồi ỉu dần, de mông ngồi xê ra xa, tận ngoài mép ghế.
Thanh chừng thông cảm, quay sang an ủi, bảo không lo.Tôi định liệu hết cả rồi. Cái chức sắp tới của chú chỉ cần bằng trung cấp thôi. Học cấp tốc ở chỗ tôi dạo trước, vài tháng là xong. Đơn giản ấy mà. Đăng vẫn băn khoăn hỏi đơn giản thế nào? Có phải chép bài, làm bài tập không? Nếu phải thì thôi. Ngày xưa đi học em có bao giờ chép bài đâu, viết mỏi tay lắm. Thanh nhìn quanh lượt nữa rồi ghé sát xuống, che mồm, thì thào bảo quan trọng nhất là ngồi có mặt. Cũng nên ghi chép vài chữ cho người ta khỏi để ý nhưng không phải làm bài tập về nhà, không phải thi cử gì sất. Có nghĩa là người ta lo cho mình tuốt. Chỗ này uy tín lắm, còn có cả bảo hành và liên thông. Nghĩa là có bằng xong rồi, ý định mình dùng bằng ấy vào việc gì cứ nói, họ lại chỉ lối cho mà đi, không sợ lạc đường. Kiểu như một cửa một dấu ấy… Nhưng muốn thế thì phải đầu tư…
“Nhiều tiền không anh?” – Đăng lo lắng, nhìn quanh, chừng xem có cái gì đáng giá.
Thanh cáu, quát ầm lên, tôi nói cho chú biết, cửa này, tôi đi trước nên mới rõ như thế. Chứ đầy đứa có tiền mà không biết lối kia kìa! Chú thử nghĩ xem nếu ngày xưa tôi không mạnh dạn đầu tư vụ bằng cấp thì có tôi ngày hôm nay không?  Hôm nọ, gặp ngoài bến, chú hỏi tôi đã làm trưởng ban văn hóa xã rồi còn đi học làm gì nữa, tôi thực chán không muốn trả lời. Đầu chú nảy số đi, học ngày xưa là học sơ cấp, trung cấp, học giờ là đại học, là cao cấp, có thế rồi mới làm chủ tịch, mới ra huyện, lên tỉnh được. Đấy gọi là kế hoạch dài hơi, là tầm nhìn chiến lược, là muốn tiến hóa thành người…
Đăng im thít…
Đàn nghe phân tích đến đây, chừng hiểu ra, cũng gắt theo, anh mau tiến hoá thành người đi, thiếu thì vay. Đầu tư này là hiệu quả nhất, không buôn bán nào bằng đâu! Thanh khen thím nhạy bén đấy! Nếu đã xác định thì nộp tiền giữ chỗ luôn! Nay tôi ra huyện gặp người ta, chỗ thân tín, cũng đã nói qua tình hình của chú. Vừa hay có mấy lớp sắp mở. Học giờ, sang năm dùng bằng là vừa…
Rồi lại ghé sát xuống, hạ giọng, bảo để tôi nói cho mà nghe, mình cứ lên dần dần, theo đúng quy trình, cứ bắt đầu từ cán bộ xã là thuận nhất…
“Thầy phán đền Bia cũng bảo đúng 8 giờ là đẹp nhất, làm việc gì cũng thuận!”
Đàn vừa nhìn chằm chằm cái đồng hồ quả lắc trên tường vừa lẩm bẩm. Đăng gắt biết rồi, giờ ấy là giờ quan văn đi tuần, hợp với hướng mình cầu làm trưởng ban văn hóa. Rồi he hé cái bọc vải nãy giờ vẫn ôm khư khư trong lòng, vừa nhòm vừa hỏi Đàn phong bì đâu, chuẩn bị chưa? Chỉ có một cái thôi hử? Đàn gắt lại, bảo không nhớ à? Bác Thanh bảo giang sơn thu về một mối thôi. Chỗ ấy người ta lo một mạch…
Tiếng chuông đồng hồ thong thả điểm tiếng đầu tiên. Đàn giật mình, kêu toáng lên đến rồi, đến rồi! Đăng vội vã mở cái túi, dốc ngược. Mấy tập tiền rơi xuống. Hai vợ chồng đếm ngược đếm xuôi mấy lần, lấy máy tính cộng đi cộng lại, hỏi nhau đủ chưa, để đếm lại lần nữa… nhộn cả lên.
Khi cho mớ tiền vào phong bì, thè lưỡi dán nước bọt xong thì chuông đồng hồ lại thong thả điểm. Ấy là báo đã mất 15 phút. Đàn giục nhanh lên, đi hơn về kém, các cụ đã bảo rồi. Đăng bảo hượm đã, có phải ghi gì ngoài phong bì không? Đàn sực nhớ ra, ừ nhỉ, tí quên. Phải ghi tên họ mình, địa chỉ, điện thoại với ghi các khóa học chứ. Nhưng để chốc bác Thanh bác ấy ghi cho, chữ anh xấu, lại toàn sai chính tả!
Giờ cứ ra bến đã…
Bến ở đây chính là bến đò Cồn Rạng. Phải qua sông mới sang được huyện. Các lớp Đăng đăng kí học ở bên ấy cả.
Lúc này là lưng lửng buổi. Gió mát trời trong, đò thư thái vắng, chỉ có ba người hớn hở sang ngang. Thanh bảo sáng giờ chẳng làm được việc gì, toàn ngồi chờ giờ. Việc lớn chưa xong, ăn cái gì cũng không ngon, ruột gan cứ sôi ùng ục. Nhưng cứ nghĩ tầm này sang năm, toàn người nhà mình trấn thế chân vạc ở Cồn Rạng cũng đủ no rồi, chú thím ạ!
Mấy tiếng “chú thím ạ!” chốt cuối câu rơi vào im lặng.
Đăng Đàn không trả lời vì cả hai đang chúi đầu vào mấy dòng chữ vừa ghi trên phong bì. Đàn bảo học lắm lớp nhỉ? Đăng nhăm nhăm cầm cuốn sổ với cây bút bảo lại chả thế! À mà đi học phải mua cặp sách với cái gì nữa?
Đàn đang mải nâng thử xem cái phong bì nặng nhẹ thế nào nên Đăng phải hỏi đến câu thứ hai mới giật mình trả lời học hử, mua vở. Đăng cắm cúi viết, rồi lại ngẩng lên bảo vở ô li cho dễ viết nhá! Đàn cau mặt gắt dở hơi à? Trẻ con đâu mà ô li mới luyện viết. Mua sổ! Bìa đen cho nó sang. Cả thước kẻ…
Đăng gật gù, lại chép. Rồi sực nhớ ra, hớn hở bảo này hay mua tẩy với bút chì. Viết sai thì tẩy luôn. Cho nó sạch…
Lần này không thấy đồng ý hay phản đối vì người được hỏi đang mơ màng nhìn sang bên kia sông, mồm lẩm bẩm: “Bao giờ em được ra xã làm thủ quỹ nhỉ? Lúc ấy đầy tiền…”
Hôm ấy là lưng lửng buổi, gặp lúc gió mát trời trong đò thư thái vắng, ở bến sông Cồn Rạng, có ba người hớn hở sang ngang…
16/2/2025
Nguyễn Hải Yến
Theo https://vanhocsaigon.com/

Ông nội và ông ngoại

Ông nội và ông ngoại Xuân Quỳnh là nhà thơ nữ hàng đầu của Việt Nam nửa cuối thế kỷ XX, sức ảnh hưởng của Xuân Quỳnh lớn tới nỗi Google từ...