Thứ Bảy, 21 tháng 11, 2026

Tiếng kèn môi cuối bản

Tiếng kèn môi cuối bản

Bản nhỏ nằm cheo leo bên sườn núi. Những nếp nhà sàn lúp xúp ẩn hiện dưới những tán lá rừng. Trước đây họ sống du canh du cư, từ ngày có đồn biên phòng giúp đỡ, người bản có cuộc sống ổn định. Năm trước, tôi đã theo đoàn thanh niên tình nguyện lên đây giúp bà con dựng nhà. Còn bây giờ thì tôi đi một mình. Tôi muốn thử sức với cuộc sống nơi đây.
Sau thời gian làm quen, tôi nhận nhiệm vụ giúp đồn biên phòng mở lớp xóa mù. Buổi sáng, tôi và anh Hải dạy cho các em từ lớp Một đến lớp Sáu. Mỗi lớp có khoảng từ hai đến năm em. Buổi tối thì dạy chữ cho bà con trong bản. Hôm học đầu tiên của lớp buổi tối chỉ có năm người, bữa sau có bảy người, rồi lớp học càng ngày càng đông hơn.
– Công của cô giáo Huệ đấy!
Anh Hải khen rồi xếp lại những trang vỡ nhòe nhoẹt mồ hôi, góc bị cuốn quăn tít vào góc bàn. Giọng anh ấm và vang.
Sau những buổi dạy thì trời cũng đã khuya, biết tôi đi đường một mình nên anh đưa tôi về. Khi tôi đã đứng trên bậc cửa nhà mế Xem anh mới quay trở lại. Tôi nhìn theo ánh đèn pin loang loáng, chỉ đến khi nó tắt hẳn tôi mới đến nằm bên mế Xem.
– Bộ đội Hải về rồi à cô giáo?
– Vâng! Anh ấy về rồi mế à! Sao mế còn chưa ngủ?
– Mế già rồi, cái ngủ cũng khó về lắm!
– Chắc mế lại nhớ em Nâu?
– Nhớ chứ! Nhưng có cô giáo Huệ, mế đỡ nhớ hơn.
Tôi và mế cứ thì thầm mãi đến khi cơn ngủ cứ níu lấy hai mắt tôi, giọng mế Xem nhỏ dần rồi tan vào giấc mơ có mùi thơm cỏ non, mùi cây rừng và cả mùi mồ hôi quen thuộc.
Sáng nay tôi có thư.
“Cô giáo Huệ ơi! Cô giáo có thư…” Bai thở hổn hển sau đoạn đường dốc từ đồn biên phòng đến nhà mế Xem ở mãi cuối bản để tìm tôi. Tôi vội vã bước ra, chân vấp vào bậc cửa suýt ngã. Bình tĩnh nào! Tôi tự trấn an rồi nhận thư từ tay Bai. Nét chữ nghiêng quen thuộc. Đúng là thư của Hào rồi! Chẳng để ý đến sự thay đổi trên nét mặt của tôi, Bai cười rồi lại lốc thốc chạy ngược xuống. Tôi biết, Bai đang vội để còn trở lại đồn biên phòng, kịp giờ học kỹ thuật ủ thóc giống từ cán bộ biên phòng Hải.
Chờ bóng Bai khuất hẳn về phía chân núi tôi mới dám mở thư. Từ ngày lên đây, tôi không khỏi nhớ Hào. Tôi mong Hào sẽ lên đây, chia sẻ những công việc cùng tôi. Vậy mà Hào vẫn thế. Những lời lẽ níu kéo, trách móc như khi đưa tôi ra bến xe thành phố. Tại sao tôi lại bỏ anh để đến với vùng đất này ư? Tôi biết Hào và tôi đã không đi cùng một con đường. Tôi chẳng còn là bông hoa cẩm chướng để cho Hào tưới tắm và thay nước mỗi ngày. Tôi muốn mình là bông hoa dại. Bông hoa chịu được nắng, được gió.
Tôi chẳng thể nào quên được nụ hôn cùng Hào khi hai đứa đứng bên gốc si già gần con suối đầu bản. Hào yêu tôi. Vậy mà, khi ước mơ của tôi còn dang dở thì Hào không muốn tôi đi tiếp con đường của mình nữa. Những lời khuyên quá thực tế khiến tôi sợ. Hào yêu tôi hay đang yêu chính bản thân mình? Câu hỏi đó tôi suy nghĩ rất nhiều. Sau lời từ chối của tôi là sự im lặng từ Hào. Hai tháng tôi rời bỏ thành phố để đến nơi này là hai tháng tôi mong chờ một lời xin lỗi từ Hào. Vậy mà…
Nhà bên vang lên tiếng kèn môi. Lời ca buồn đến não ruột: “Sao em chẳng đợi anh bên suối/ Sao em chằng chờ anh bên suối/ Con thú rừng biết tìm đến suối/ Con cá biết tìm đến suối/ Sao anh chỉ có một mình/ Một mình anh bên suối …”
Mế Xem lọm khọm bước ra bậc cửa, nhìn về hướng tiếng kèn. Giọng mế khàn đục như tiếng búa bổ vào cây củi mục:
– Bai à! Tìm vợ đi! Cái Then không về nữa đâu à!
Tiếng kèn môi ngừng bặt. Người đàn ông tên Bai mỉm cười nhìn mế:
– Mế à! Con suối còn có nước thì cái kèn môi này còn biết hát à!
Hồ Bai nay đã qua tuổi tìm vợ nhưng ngày ngày, sau giờ lên rẫy, lên nương vẫn ra bậc cửa ngồi thổi kèn môi một mình. Mế Xem kể, ngày xưa, mỗi lần tiếng kèn môi của Bai cất lên là có tiếng đàn trơ bon của cái Then đáp trả. Nhưng từ ngày Then về dưới xuôi, Bai lại ngồi thổi kèn môi một mình. Không ai đáp trả. Bai vẫn thổi. Nắng Bai cũng thổi. Mưa Bai cũng thổi. Bai chờ Then. Chờ Then như cây ngô trên rẫy chờ mưa, như cái bếp trên sàn chờ lửa. Vắng Then, Bai như cái nhà không người, như con suối không nước…
Bai buồn. Tôi cũng buồn. Bai buồn vì người ta bỏ đi, còn tôi, tôi buồn vì chính tôi đã ra đi. Hào không thể giữ chân tôi được.
Lời bài hát của Bai tôi đã thuộc. Tôi chẳng có ý định viết thư đáp trả. Sự im lặng của tôi sẽ là câu trả lời dứt khoát với Hào.
Lớp học ngày thứ sáu vắng quá. Anh Hải không tới. Đàn ông trong bản đứng ngáp ngắn ngáp dài, mấy đứa nhỏ theo chân mẹ đang túm tụm lại một góc nhà nghịch đất. Một khuôn mặt nhăn nhó đang bế đứa nhỏ trên tay nhìn tôi:
– Cô giáo Huệ ơi! Cho mình về đi. Có học cái chữ cũng không vào được đâu!
– Hôm nay nhà mình hết gạo rồi, mình ăn củ mài nên mau đói lắm!
– Mình cũng muốn về. Con mình đang đói.
– Mình cũng thế!
Bỗng Say đứng lên, tiếng chị át cả mọi tiếng xì xào:
– Ai cũng muốn về thì cô giáo dạy chữ cho ai. Mọi người không biết cô giáo  bỏ công việc, bỏ gia đình ở thành phố để lên đây à?
Im lặng bao trùm. Một vài người ngồi xuống ghế. Tôi cố trấn tỉnh bà con:
– Bà con yên tâm. Bộ đội Kiên xuống huyện, ngày mai sẽ mang gạo và thuốc lên cho bà con. Còn hôm nay… Bà con cứ chờ thêm tý nữa để chúng ta cùng học cái chữ…
Tôi đưa danh sách ra dò. Một dãy tên đều mang họ Hồ. Những cái tên làm tôi liên tưởng đến những ngày bản được Bác Hồ về thăm và đặt tên. Hồ Thái, Hồ Lay, Hồ Son, Hồ Miêng, Hồ Lung…  tất cả đều vắng. Chẳng lẽ cả bản đều hết gạo sao?
Tôi nhìn đồng hồ và trấn an nhưng lòng lại đầy lo lắng. Anh Hải chưa bao giờ vắng mặt vậy mà giờ này vẫn chưa thấy.
Một cánh tay giơ lên:
– Cô giáo à! Cái Miêng con ốm. Cái Lung, cái San thì phải ra ở suối.
– Sao họ phải ở suối vậy chị Thai?
– Là chuyện trước đây. Đàn bà bản mình đến ngày sinh con thì phải ra bìa rừng, ra suối để ở. Nhưng nay khác rồi, bộ đội biên phòng đã dạy, đàn ông và đàn bà trong bản phải biết bình đẳng, không theo tập tục cũ nữa. Lạc hậu lắm. Nói vậy nhưng cũng có người không chịu nghe.
Hình như cũng đã có lần mế Xem nói với tôi về chuyện này. Tôi cất cuốn vở vào cặp và vặn to ngọn đèn. Đứng bên chiếc bảng gỗ, tôi xoay xoay viên phấn trong tay mà chẳng biết làm gì. Đợi mãi. Nhìn dáng vẻ ai cũng mệt mỏi, tôi đành cho mọi người ra về.  Say tiếc nuối:
– Về thật hả cô giáo?
– Ừ! Về thôi… Mai lại đến. Chị Say nhé!
Khi tôi chuẩn bị ôm cặp để bước ra cửa thì nghe tiếng anh Hải:
– Huệ! Sao em cho bà con về sớm vậy?
Tôi giật mình quay lại. Người anh ướt rượt mồ hôi. Có lẽ anh vừa đi công tác về. Trông anh vất vả đến tội nghiệp nhưng nghĩ đến buổi học bị bỏ dỡ, tôi giận dỗi:
– Em cho về ư? Là tại anh đấy!
– Sao lại tại anh?
– Anh không đến. Người thì đói, người thì con ốm, người thì phải ở suối… Một mình em… Nói bà con sao được!
– Bữa sau học tiếp cũng được. Học cái chữ ở đây khó khăn là thế. Nhưng anh tin bà con sẽ nghe em. Cái chữ sẽ mở ra ánh sáng mà.
Đoạn đường về nhà mế Xem không xa lắm nhưng dốc và hoang vắng. Hai bên lởm chởm đá, thỉnh thoảng có những con suối đã cạn khô nằm vắt qua lối đi. Anh Hải xách đèn pin. Chúng tôi bước song song, vừa đi anh vừa kể về nhiệm vụ của đồn biên phòng. Tôi hỏi tại sao hôm nay đến trễ thì anh giải thích:
– Hôm nay anh còn phải cùng anh em đi tuần tra.
– Có vụ gì nữa sao? Hay bà con mình lại bỏ nhà đi vào rừng?
– Không! Bọn anh tuần tra để tìm bọn xấu.
– Bọn xấu làm gì hả anh?
– Chúng rủ rê bà con mua thuốc phiện này, mang gạo ra đầu bản đổi rượu này. Đàn ông trong bản thiếu cơm thì được nhưng thiếu rượu thì không!
– Hóa ra em trách lầm anh rồi!
– Có gì đâu! Ở lâu Huệ sẽ biết nhiều chuyện, Huệ hiểu bà con hơn và sẽ mến bà con hơn cho mà xem.
Đột ngột anh dừng lại dọi đèn pin vào hòn đá lớn bên cạnh lối đi:
– Mà này…
Tôi cũng dừng lại và nhìn vào anh. Anh nghịch ngợm cầm đèn pin vẽ những vòng tròn. Những dấu vết nham nhở trên phiến đá loang loáng dưới ánh đèn. Anh tiếp:
– Huệ mới nhận được thư à? Có phải thư của cậu sinh viên đợt trước cùng Huệ lên đây không?
Tôi bất ngờ trước câu hỏi của anh nên chưa biết sẽ trả lời ra sao.
– Sao anh biết?
– Tôi nhận thư và nhờ Say mang lên cho Huệ mà!
– Vâng! Là thư của Hào…
– Cậu ấy vẫn khỏe chứ? Huệ và cậu ấy thật đẹp đôi!
– Đó là chuyện của thời gian trước…
Suốt quảng đường còn lại anh chẳng nói gì thêm. Có thể anh đang đeo đuổi ý tưởng về việc dạy sao cho bà con mau biết cái chữ. Cũng có thể anh đang hình dung ra nụ cười của Hào khi đến bắt tay anh trong lần gặp trước. Còn tôi, tôi đang nghĩ về những đứa trẻ ngồi lăn lóc ở góc nhà khi bố mẹ chúng đang cắm cúi bên những trang vở. Tôi rùng mình bởi cảm giác lành lạnh đang chạy dọc cánh tay. Hải cởi chiếc áo khoác ngoài đưa cho tôi:
– Huệ mặc tạm! Sương xuống rồi đó.
Tôi im lặng. Chiếc áo măng tô của anh thật ấm.
Có tiếng sột soạt trong bụi rậm. Tôi đang nghĩ đến thân hình to lớn, dữ tợn của con hổ cái trong câu chuyện mà mế Xem đã kể. Hình như biết sự sợ hãi của tôi, Hải trấn an:
– Ngày xưa đoạn đường này vắng, cây cối nhiều nên cọp núi hay về. Từ ngày bà con ở định cư, có đồn biên phòng thường xuyên tuần tra thì cọp không về nữa.
Có Hải cùng đi, nỗi sợ hãi trong tôi tan biến. Đến lúc Hải nói lời chia tay, tôi bật lên ý nghĩ mà suốt quảng đường chưa thể nói:
– Anh Hải à? Mình có thể mở lớp trông trẻ khi mẹ các em lên nương được không?
– Bọn anh đã nghĩ tới nhưng… khó quá… Để anh nói với đồn trưởng xem sao.
Tiếng kèn môi của Bai lại vang lên nơi bậc cửa. Tôi xách nước từ máng vào bếp cho mế Xem, đầy hai chum rồi tranh thủ ăn tối để còn đến lớp. Mế Xem đã chuẩn bị cơm sẵn. Tôi thích ngồi ăn trước nhà, vừa nhai vừa ngắm nhìn mông lung về phía chân núi. Những bóng cây, tán lá lúc chiều xuống mới đẹp làm sao, nó huyền ảo, rực rỡ như một bức tranh.  Đã có lúc tôi ước, giá như mình học mỹ thuật thì hay biết mấy. Lúc ấy tôi sẽ vẽ. Bức vẽ của tôi có ánh hoàng hôn, có những tán lá in trên nền trời. Trong không gian tĩnh mịch và huyền ảo đó, tôi sẽ vẽ hai bóng người, một nam, một nữ đang ngồi bên nhau để ngắm hoàng hôn. Lúc bản vẽ của tôi vừa định hình thì tiếng kèn môi ngừng bặt. Bai hỏi vọng sang:
– Cô giáo à! Có cách nào để quên được tiếng kèn môi không?
Tôi bỏ bát xuống:
– À… Để em suy nghĩ xem…
– Cô giáo biết thì chỉ cho mình đi!
Tôi cười và nhìn sang hai bắp chân rắn chắc đang đung đưa của Bai.
– Học thuộc thì dễ nhưng quên thì chắc là khó đấy!
– Mình muốn quên nhưng chiều về… lại nhớ…
– À! Em có cách rồi!
– Cách nào hả cô giáo?
– Em tìm cho anh cô gái biết đánh đàn trơ bon nhé!
Bai đứng dậy:
– Thôi! Mình không muốn đâu! Con gái bản mình theo chồng hết rồi. Có lẽ mình phải ở vậy thôi…
– Anh đừng nói vậy. Nhất định sẽ có người nghe tiếng kèn của anh mà!
Tôi nghĩ đến mái tóc dài và mượt như suối của chị Say.
Tôi từ lớp học trở về thì đã khuya, mế Xem vẫn chưa ngủ. Mế trằn trọc là phải, ngày mai Hồ Nâu, đứa cháu duy nhất của mế được nghỉ phép về thăm nhà. Tôi khẽ nằm xuống. Mế xoay người sang tôi:
– Cô giáo Huệ à! Mai Hồ Nâu nó về, bụng mế già vui lắm.
– Kìa! Sao mế lại khóc? Mế phải vui lên chứ!
– Ừ… Ừ… Mế vui mà. Mế vui mà…
– Mế kể chuyện vui đi mế!
Mế Xem quệt nước mắt rồi bắt đầu. Câu chuyện của mế tôi đã nghe nhiều lần nhưng hình như mế chẳng nhớ là mình đã kể.
Ngày ấy, có con hổ cái lông vằn, đêm đêm cứ đến bản để phá. Heo, gà của bản mất sạch chỉ sau một đêm. Nhờ trí thông minh và sức khỏe nên chàng trai khỏe nhất bản đã hạ được con hổ dữ sau nhiều ngày mai phục. Sau này ông là chồng của mế. Tên ông là Hồ Lang. Nghĩ đến tiếng kèn môi của Bai, tôi hỏi:
– Hồ Lang tỏ tình với mế bằng tiếng kèn môi phải không mế?
– Ngày xưa, nhờ bó củi của Hồ Lang để trước cửa nhà mế đấy…
Chuyện về gia đình mế thì cả bản ai cũng biết, chị Say đã kể tôi nghe. Mế làm vợ được hai mùa rẫy, khi ấy Hồ Lang vẫn khỏe hơn hổ nhưng chỉ sau một ngày kêu đau, dù thầy cúng đã làm lễ xin tha nhưng con ma rừng cũng bắt ông đi để lại cho mế anh Lây khi ấy mới biết đi lẫm chẫm. Rồi Lây lấy vợ là Hồ Mai, người cùng bản. Khi cái Hồ Nâu sinh ra thì con ma rừng lại bắt mất Hồ Mai. Mấy năm sau, con ma rừng cũng về bắt Lây đi nốt. Mế chỉ còn Hồ Nâu là đứa cháu duy nhất. Nhờ có bộ đội biên phòng về, con ma rừng không còn trở về phá bản. Hồ Nâu biết cái chữ, giờ còn đi xa để học lên nữa đấy!
Mế kể giữa những cơn ho khan. Giọng mế lúc ù ù như tiếng gió núi, lúc khẽ khọt như giọt nước chảy vào ống bầu. Thỉnh thoảng mế lại thở hắt ra như kéo nỗi đau thoát khỏi lồng ngực. Tôi ôm lấy thân hình khô khốc như chiếc lá rơi giữa rừng già của mế. Mắt tôi cay xè. Ba tôi mất. Mẹ đi bước nữa với một người không ra gì… Mế Xem kể nữa, kể nữa… Cơn ngủ kéo mi mắt tôi sụp xuống:
– Mế à! Con buồn ngủ quá!
Tôi nói khi hai mắt đã nhắm lại. Chẳng phải mơ, rõ ràng tôi thấy Hải vác bó củi to, được tỉa tót cẩn thận đặt trước cổng nhà  tôi rồi trở về. Lại thấy Hải cầm cây đàn ghi ta ngồi cạnh một nhóm thiếu nhi trong bản. Vừa đàn anh vừa hát. Tôi ngồi giữa, hát và ru người theo từng nhịp…
Tôi giật mình bởi tiếng súng nổ. Mế Xem cố ngồi dậy. Con mắt già nua không cho mế nhìn thấy tôi đã ngồi dậy từ trước. Giọng mế run run:
– Cô giáo Huệ ơi! Dậy đi… Mấy đứa đàn ông lại say rượu rồi!
– Không đâu mế à! Chắc là có chuyện…
Trời tối bưng. Tôi với tay tìm cây đèn dầu. Phía nhà Bai đèn cũng vừa sáng. Tiếng lục cục rồi tiếng Bai hoảng hốt như tiếng con mang mẹ tác trong rừng đêm:
– Mế Xem ơi! Cô giáo ơi…
Ánh đèn theo Bai từ nhà sàn đi xuống. Cùng lúc đó, tiếng kẻng báo động từ nhà trưởng bản Hồ Ban vang lên. Bai hí hoáy châm lửa vào bó đuốc. Ánh lửa bừng sáng. Bai ở trần, khuôn ngực vạm vỡ những cơ bắp. Cái cằm vuông của Bai đang bạnh ra, mặt Bai đỏ như trời chiều. Tôi bước ra ngoài:
– Đi đâu vậy anh Bai?
– Cô giáo không nghe tiểng kẻng báo động à? Có kẻ xấu đấy! Mình phải đi…
– Đừng đi… Nguy hiểm lắm!
– Mình phải đến để hỗ trợ cho bộ đội…
Bai nói và vung lên, cái dao phát rẫy sáng loáng trong tay Bai. Đôi chân tôi đang muốn chạy theo Bai. Tôi quay vào rút cái dao quoắm trên mái lá rồi trở ra.
– Cẩn thận cô giáo à!
Mế Xem nheo mắt nhìn tôi đầy lo lắng. Bai cầm bó đuốc hầm hầm chạy trước, tôi hì hục theo sau.
– Mau lên! Mau lên cô giáo…
Đó đây vang lên tiếng chó sủa rồi tiếng sủa lan dần cả bản. Tiếng chân người huỳnh huỵch. Phía trước, phía sau, bên trái, bên phải. Những bó đuốc đang di chuyển về một hướng.  Đàn ông, đàn bà, người cầm gậy, người vác dao. Cả bản dàn trận nhanh chóng. Sự việc ngoài sự tưởng tượng của tôi. Trong hoàn cảnh đặc biệt tôi mới biết được, tính cộng đồng của người dân tộc phát huy thật cao độ. Chẳng khác nào bối cảnh ở một bộ lạc trong một bộ phim Mỹ nỗi tiếng tôi đã từng xem. Một bóng đàn ông cũng ở trần cất tiếng hỏi:
– Kẻ xấu nó chạy hướng nào?
– Về phía con suối!
Thế là cả nhóm người cùng đồng loạt lao về phía con suối.  Tôi chạy chậm vì bị vấp ngã liên tục. Bai vừa chạy vừa trông chừng tôi. Thỉnh thoảng, anh dừng lại để nắm tay tôi chạy theo. Sức khỏe cường tráng lan đến từng dây cơ trên thân thể anh. Đến quãng đường vắng thì mọi người đã bỏ tôi và Bai lại phía sau. Bất ngờ, tôi phát hiện phía xa có hai chấm sáng lập lòe. Mồ hôi đang túa ra trên trán tôi:
– Bai à? Ma trơi đấy!
– Cô giáo sợ à? Có tôi mà.
Bai kéo tôi dừng lại. Hai con mắt ma trơi đến gần. Bai quát:
– Ai? Người hay ma?
– Bai à? Bộ đội biên phòng đây!
– Bộ đội! Bọn xấu đã bị bắt chưa?
– Bắt được hai tên nhưng anh Hải bị thương rồi… Mấy anh em đang đưa về…
Đất dưới chân tôi như lún xuống. Tôi lau vội những giọt mồ hôi:
– Sao? Anh… Anh Hải… Bị thương?
– Cô giáo Huệ đấy à? Nếu có thể, cô cùng ý tá về đơn vị giúp chúng tôi một số việc…
Tôi cùng anh y tá trở về đơn vị nhưng Hải đã được chuyển gấp lên bệnh viện tuyến trên bằng xe máy của đơn vị.
Bốn giờ sáng, tôi đang thu xếp để đi xuống bệnh viện huyện thì nghe tin về, Hải mất trên đường đi vì vết thương quá nặng.
Tôi muốn trở về nhà để báo tin cho mế Xem và Bai nhưng đôi chân tôi nặng trĩu. Tim tôi đang nhói lên từng hồi.
Hải bảo, anh sẽ là người đàn ông suốt đời luôn ở bên tôi, là chỗ dựa khi tôi mệt mỏi, là bát nước khi tôi khát, là cái giường, cái gối khi tôi buồn ngủ…
Hải bảo, anh sẽ bù đắp những nỗi buồn của tôi. Sẽ cùng tôi đi hết con đường mà tôi đã chọn…
Chỉ cần tôi nhận lời yêu anh.
Mới chỉ hôm trước, hôm trước thôi…
Tôi chưa kịp trả lời…
Chưa kịp, dù câu trả lời như đã định hình từ trước, từ khi tôi mới cùng anh lên lớp học ngày đầu. Tôi chưa vội vì tôi và anh vẫn còn nhiều cơ hội…
Bàn tay tôi chưa trọn vẹn trong tay anh dù ngày ngày anh vẫn dắt tôi trở về trên con đường vắng.
Tôi chưa cảm nhận được vị ngọt của đôi môi anh dù hơi thở của anh đã ở thật gần.
Hải ơi! Cuộc đời này thật ngắn ngủi. Lá trên cây rồi cũng rụng. Nước dưới suối rồi cũng khô.
Rồi đây tôi có đơn côi như Bai? Già, quên quên nhớ nhớ như mế Xem?
Chẳng có phép màu nào để cho Hải sống dậy, để cho tôi được nắm tay anh, được cùng anh môi kề môi, má kề má.
Chẳng có phép màu nào để cho Bai quên được bài hát cũ.
Chẳng có phép màu nào để mế Xem không phải lọ mọ một mình trong ngôi nhà quá rộng.
Đã lâu lắm rồi, hình như đã hai mùa con suối đầu bản ngập nước, Bai chẳng thổi kèn môi. Mế Xem bảo, Bai đã quên bài hát cũ rồi.
Lớp học vẫn ngày hai buổi, sáng và tối nhưng bà con bảo, hồi này, cô giáo Huệ ít nói quá. Cầm viên phấn, tôi nhớ Hải. Khi bà con đến lớp không đủ, cũng nhớ Hải. Khi lủi thủi trở về trên con đường vắng. Lại nhớ Hải. Hải thật tệ, nỡ bỏ lại tôi một mình. Tôi ngồi bệt xuống đất. Những giọt nước mắt cứ thi nhau rớt xuống. Rồi tôi đứng phắt dậy. Tôi phải đi thôi, dù chỉ một mình. Hải đã tồn tại trong tôi dù dưới một hình thức khác. Hải giúp tôi trở nên mạnh mẽ hơn rất nhiều.
Bai gặp tôi cách nhà một quãng:
– Cô giáo à!
Tôi giật mình:
– Sao anh lại ngồi đây?
– Tôi chờ cô giáo…
– Để làm gì?
– Tôi muốn xin cô giáo cái chữ!
– Tối anh đến lớp cùng bà con nhé, em sẽ dạy…
Lạ thật. Cả bản ai cũng nói, Bai ghét cái chữ vì cái chữ đã mang Then của Bai đi. Tôi và anh Hải vận động mãi, Bai không chịu. Vậy mà bây giờ Bai lại xin đi học. Bai thay đổi rồi. Một niềm vui nho nhỏ vừa nhen lên trong tôi.
Mế Xem đang lúi húi bên bếp. Mùi thức ăn bay lên thơm ngậy. Tôi lại gần:
– Mế à? Mùi thức ăn gì mà thơm quá!
– Mùi thịt đó mà!
– Thịt gì hả mế?
– Thịt gà rừng… Hồ Bai mang về, bảo mế nấu cho cô giáo ăn đó mà…
Tôi chợt nhớ lại nét mặt vui vui của Bai lúc nãy. Mế Xem nhìn tôi:
– Mế gọi Hồ Bai cùng qua ăn cơm. Cô giáo Huệ nhé!
Ngần ngại một chút rồi tôi cười:
– Tùy Mế mà!
Tôi ngồi soạn bài thì nghe tiếng kèn  môi của Bai. Tôi chẳng biết lời bài hát nhưng tôi biết tâm trạng người thổi. Bai đang vui. Có phải Bai vui vì tối nay Bai được đi học hay Bai vui vì điều gì khác? Tôi chịu.
Bên cánh cửa trước nhà, mế Xem vừa may áo vừa hát theo:
“Ơi cô gái mà anh thương!/ Em là bông hoa bên suối/ Em là tiếng chim buổi sớm/ Em là con suối dịu hiền/ Em là ngôi sao đầu núi/ Để anh nhớ/ Để anh yêu…”
Tôi hình dung ra bàn tay rắn chắc, những bắp cơ cuồn cuộn trên cơ thể của Bai và cái nắm tay dứt khoát, mạnh mẽ khi Bai kéo tôi chạy trong đêm tối năm nào.
Mế, tôi và Bai. Ba cái cây mọc ở ba ngọn núi khác nhau. Điều gì sẽ xẩy ra nếu ba cái cây cùng chụm lại để làm nên một mái nhà? Tôi bật lên ý nghĩ đó khi nghĩ đến bữa cơm sẽ có ba người.
1/9/2024
Châu Hoài Thanh
Theo https://vanhocsaigon.com/

Đèn pha

Đèn pha

Sinh năm 1978 tại Argentina, Samanta Schweblin hiện được coi là một trong những ngôi sao sáng trên bầu trời văn chương Mỹ Latin đương đại với nhiều giải thưởng văn chương danh giá. Tác phẩm của cô đã nhiều lần được đề cử giải Man Booker quốc tế (một lần vào chung khảo năm 2017, hai lần vào sơ khảo năm 2019 và 2020), được chuyển thể thành phim và được dịch ra hơn 40 thứ tiếng. Năm 2022, tập truyện ngắn Bảy ngôi nhà trống (Seven Empty Houses) của Schweblin được trao giải thưởng National Book Award. Truyện ngắn của cô thường pha trộn nhiều yếu tố siêu thực, ma quái với cái kết bất ngờ.
Khi tới đường cái, Felicidad đã hiểu ra số phận của mình. Anh đã không đợi cô, và cứ như thể quá khứ là một thứ hữu hình, cô nghĩ rằng mình vẫn có thể nhìn thấy luồng ánh sáng đỏ yếu ớt của đèn hậu ô tô đang mờ dần ở phía chân trời. Trong bóng tối phẳng lặng của miền quê, chỉ còn nỗi thất vọng, một chiếc váy cưới và một phòng vệ sinh mà lẽ ra cô không nên ở trong đó quá lâu.
Ngồi trên tảng đá cạnh cửa, cô nhặt những hạt gạo từ cái hình thêu trên váy, xung quanh chẳng có gì để mà nhìn ngoài những cánh đồng rộng mở, con đường cao tốc và bên cạnh đường cao tốc là phòng vệ sinh dành cho phụ nữ.
Thời gian trôi qua, Felicidad vứt hết hạt gạo đi. Cô vẫn không khóc; vẫn đắm chìm trong cú sốc vì bị bỏ rơi, cô vuốt phẳng nếp gấp của chiếc váy, kiểm tra móng tay và như thể mong đợi anh quay lại, cô nhìn chằm chằm vào con đường cao tốc nơi anh mất hút.
“Chúng nó không quay lại đâu”, Nené nói, còn Felicidad thì hét lên vì kinh hãi. “Đường cao tốc gì mà như cứt ấy”.
Bà già này đang ở phía sau Felicidad và bà châm một điếu thuốc. “Như cứt ấy, đường sá gì mà xấu nhất hạng”.
Felicidad lấy lại tự chủ và khi cảm giác sốc lắng xuống, cô chỉnh lại quai váy.
“Lần đầu tiên hử?”, Nené hỏi, và bà thờ ơ chờ cho Felicidad lấy lại can đảm để không còn run rẩy nữa rồi nhìn cô. “Tôi đang hỏi thằng cha kia có phải là ông chồng đầu tiên của cô không”.
Felicidad cố rặn ra một nụ cười. Cô nhận thấy ở Nené một khuôn mặt già nua cay đắng của một người đàn bà mà xưa kia chắc chắn đã từng đẹp hơn cả chính Felicidad. Giữa những dấu hiệu của tuổi già đến sớm, vẫn còn đó đôi mắt sáng rực và đôi môi cân đối hoàn hảo.
“Vâng, chồng đầu tiên ạ”, Felicidad nói bằng vẻ bẽn lẽn khiến cho âm sắc của giọng nói dội ngược vào bên trong.
Một luồng ánh sáng trắng xuất hiện trên đường cao tốc, soi sáng họ khi nó lướt qua, rồi mất hút, thành màu đỏ rực.
“Thế nào? Cô sẽ đợi hắn à?”, Nené hỏi.
Felicidad nhìn ra cao tốc, ở phía bên kia đường, nơi mà nếu chồng cô quay lại, cô hẳn sẽ nhìn thấy cái ô tô hiện ra. Cô không đủ dũng khí đáp lời.
“Này”, Nené nói, “tôi sẽ nói ngắn gọn thôi nhé vì thực ra cũng chẳng có nhiều nhặn gì để mà nói”. Bà giẫm chân lên điếu thuốc, rành rọt từng từ: “Chúng nó cảm thấy mệt mỏi vì phải chờ đợi và chúng nó bỏ cô đấy. Có vẻ như chờ đợi đã làm cho chúng nó kiệt sức”.
Felicidad cẩn trọng dõi theo chuyển động của điếu thuốc lá mới được đưa lên miệng người đàn bà kia, khói thuốc hòa lẫn vào bóng tối, đôi môi ngậm chặt điếu thuốc.
“Vì thế các cô gái khóc lóc và chờ đợi chúng nó…” – Nené tiếp tục nói, “và họ cứ chờ đợi như thế… Và nhất là trong suốt thời gian chờ đợi: họ khóc lóc, khóc lóc, và khóc lóc”.
Ánh mắt Felicidad không còn dõi theo điếu thuốc nữa. Ngay lúc này đây, khi cô cần được nương tựa vào tình cảm chị em đàn bà con gái với nhau, khi mà chỉ có một người đàn bà khác mới có thể hiểu được cảm giác của cô trước nhà vệ sinh nữ bên đường cao tốc sau khi đã bị người chồng mới cưới bỏ rơi hoàn toàn, cô lại chỉ gặp được người đàn bà ngạo mạn này, người vừa mới nói chuyện với cô xong và giờ thì đang quát vào mặt cô.
“Và đêm quái nào họ cũng liên tục khóc lóc hết giờ này đến giờ khác, hết phút này sang phút khác!”.
Felicidad hít một hơi thật sâu, mắt cô đẫm lệ.
“Mà vứt bố nó mấy cái trò khóc lóc mới cả khóc lóc ấy đi… Tôi nói cô nghe cho rõ nhé. Nó là thế này. Chúng tôi đến chán ngấy và mệt mỏi về mấy cái chuyện ngu xuẩn của các cô rồi. Chúng tôi, cô… Cô tên là gì nhỉ?”.
Felicidad muốn thốt ra Felicidad, nhưng cô biết rằng nếu mình mở miệng ra nói, thì âm thanh duy nhất sẽ chỉ là những tiếng nức nở không tài nào kiểm soát nổi.
“Nào… tên cô là…?”.
Thế là những tiếng nức nở cứ thế tuôn ra không kiểm soát được.
“Fe…li…” – Felicidad cố lấy lại bình tĩnh và mặc dù không thành công cho lắm, cô vẫn thốt ra được âm cuối tên mình: “… cidad”.
“Vậy đấy, Feli-cidad, tôi đang nói là chúng tôi không thể nào cứ chịu đựng mãi tình hình này được. Không thể nào duy trì mãi như thế này được, Felicidad à!”.
Sau khi hít một hơi thở dài khò khè, Felicidad lại bắt đầu nức nở, tiếng khóc làm cả khuôn mặt cô đẫm lệ, khuôn mặt ấy run rẩy mỗi khi cô thở và lắc đầu.
“Tôi không thể nào tin được…”, cô thổn thức, “rằng anh ấy lại…”.
Nené đứng dậy. Bà ấn điếu thuốc đang hút dở vào tường nhà vệ sinh, nhìn Felicidad vẻ khinh miệt, rồi bỏ đi.
“Đồ bất lịch sự!” – Felicidad hét lên về phía bà.
Nhưng chỉ vài giây sau, khi nhận ra rằng cô đang bị bỏ lại một mình, Felicidad chạy theo và đuổi kịp Nené trên cánh đồng.
“Đợi đã nào… Đừng bỏ đi, bà phải hiểu là…”.
Nené dừng lại nhìn cô.
“Im mồm đi nào”, Nené nói, bà châm một điếu thuốc khác. “Im mồm đi nào, tôi bảo cô đấy. Nghe đây này”.
Felicidad ngừng khóc, nghẹn ngào cố kìm nén để tránh không khơi lên một cơn đau khổ khác.
Một khoảnh khắc im lặng mà Nené không cảm thấy nhẹ nhõm cho lắm. Thậm chí còn bồn chồn và quẫn trí hơn trước, bà nói:
“Được rồi, giờ thì nghe đây này. Cô có nghe thấy nó không?”, Nené nhìn ra ngoài cánh đồng tối đen.
Felicidad im lặng, cố gắng tập trung nhưng chẳng nghe thấy gì hết. Nené lắc lắc đầu.
“Cô khóc nhiều quá đấy mà, giờ thì cô phải đợi đến khi tai cô quen với nó”.
Felicidad nhìn về phía cánh đồng và hơi nghiêng đầu.
“Họ đang khóc…” – Felicidad nói bằng một giọng trầm, gần như xấu hổ.
“Phải. Họ đang khóc đấy. Phải! Họ đang khóc đấy! Họ khóc quái gì mà khóc cả đêm!”. Nené chỉ vào mặt mình: “Cô có nhìn thấy mặt tôi không? Chúng tôi ngủ khi nào? Chẳng khi nào cả! Tất cả những gì chúng tôi làm là nghe họ khóc, đêm quái nào cũng khóc. Và chúng tôi sẽ không chấp nhận chuyện này nữa đâu, hiểu chưa?”.
Felicidad chưng hửng nhìn bà. Ở ngoài cánh đồng, tiếng những người đàn bà khóc than ai oán nhắc đi nhắc lại tên người chồng của họ.
“Mà tất cả bọn họ đều khóc!” – Nené nói.
Rồi thì tiếng những người đàn bà kia bắt đầu hét lên:
Bố con thần kinh!
Mẹ con điếm khốn nạn, vô cảm!
Và những giọng khác hòa vào:
Kệ chúng tao khóc đi, con khọm già chập mạch kia!
Nené giận dữ nhìn ra xung quanh. Bà thét lên vào những cánh đồng:
“Thế còn bọn tao thì sao, lũ hèn nhát kia…? Một số bọn tao từng ở đây hơn bốn chục năm rồi, cũng bị bỏ rơi như lũ chúng mày, chẳng lẽ đêm quái nào bọn tao cũng cứ phải nghe mấy cái chuyện nhỏ mọn ngu xuẩn của chúng mày sao? Hử? Còn bọn tao thì sao hử?”.
Im lặng bao trùm, Felicidad sợ hãi nhìn Nené.
Uống thuốc đi! Con mụ điên kia!
Dù ở ngoài cánh đồng, họ vẫn có thể nhìn thấy đường cao tốc. Dọc theo chỗ họ đang đứng, cặp đèn pha màu trắng tấp vào bên cạnh tòa nhà nhỏ.
“Lại một đứa nữa”, Nené nói, và như thể đây là chuyện không thể nào chịu đựng nổi, bà ngồi phịch xuống đất, cạn kiệt sức lực.
“Một đứa nữa?”, Felicidad hỏi. “Lại một người đàn bà nữa ư? Mà… hắn ta sẽ bỏ rơi cô ấy ư? Biết đâu hắn lại đợi…”.
Nené cắn môi và lắc đầu. Trên cánh đồng những giọng nói càng trở nên thiếu thân thiện hơn.
Ra đây nào, con khốn kia, hãy cho chúng tao xem mặt mũi mày thế nào…
Ra đây nào, giờ thì mày không có những con bạn nhỏ nổi loạn nữa…
Con mụ già nhu nhược kia…
Felicidad nắm tay Nené và vừa cố kéo bà dậy, cô vừa chỉ về phía nhà vệ sinh.
“Chúng ta phải làm gì đó đi chứ! Chúng ta phải cảnh báo người đàn bà tội nghiệp kia!” – Felicidad nói.
Nhưng rồi cô dừng lại và im lặng, bởi Felicidad đã nhìn thấy đúng hình ảnh quá khứ đau thương của mình vừa diễn ra mới đây thôi: chiếc ô tô lao đi mất trước khi người đàn bà vừa ra khỏi xe có cơ hội quay trở lại chui vào xe, và ánh đèn, trước đó còn sáng trắng lên, giờ đã mất hút theo hướng khác, biến thành màu đỏ.
“Hắn chuồn rồi”, Felicidad, “hắn chuồn và bỏ lại cô ấy”.
Cũng giống như Nené trước đó, cô đổ sụp người xuống đất. Nené đặt tay lên tay Felicidad.
“Lúc nào cũng như vậy đấy, cô gái yêu quý ạ”, Nené vỗ vào tay Felicidad. “Không thể khác được đâu. Trên đường cao tốc, ít nhất thì… Luôn luôn là như thế”.
“Nhưng…”, Felicidad nói.
“Luôn luôn là như thế”, Nené nói.
Mày ở đâu, con điếm kia? Nói gì đó đi chứ!
Felicidad nhìn Nené và hiểu rằng nỗi buồn của người đàn bà già nua này lớn hơn nỗi buồn của cô biết nhường nào.
Đồ mèo mả gà đồng thảm hại!
Con đượi già xấu xa!
“Hãy để bà ấy được yên!” – Felicidad nói.
Cô lại gần Nené và ôm lấy bà như một cô bé con.
Ôi… sợ quá cơ! giọng nói thốt lên. Vậy là giờ mày có thêm một con cộng sự bé nhỏ rồi đấy…
“Tôi không phải là cộng sự của ai cả”, Felicidad nói. “Tôi chỉ muốn giúp…”.
Ôi… hóa ra nó chỉ muốn giúp thôi…
“Câm mồm đi!” – Nené nói.
Tất cả chúng mày có biết tại sao nó bị bỏ rơi trên đường cao tốc không?
Vì nó là một con hải mã gày giơ xương!
Không, nó bị bỏ rơi bởi vì – có tiếng cười – bởi vì trong lúc nó đang cố mặc thử chiếc váy cưới nhỏ bé, thì chúng ta đã xoạc với chồng nó rồi…
Tiếng cười bây giờ đã gần hơn; nó hoàn toàn át đi tiếng khóc. Từ phía nhà vệ sinh, một bóng hình chậm rãi đi tới chỗ Nené và Felicidad.
Nhìn kìa, lại có một đứa nữa tới đây này… đồ mèo mả gà đồng!
Khi cái bóng dáng kia tới gần họ phát hiện ra khuôn mặt của một bà lão. Cứ đi được một vài bước, bà lão lại ngoái đầu nhìn lên đường cao tốc. Bà lão mặc trang phục tông màu vàng, từ đường viền cổ áo bà lộ ra bộ đồ lót ren màu đen đầy khêu gợi. Khi bà lão tới gần, trước khi bà kịp hỏi, Felicidad đã cắt ngang:
“Lúc nào cũng thế. Lúc nào cũng ở trên đường cao tốc, bà ơi”.
Khi nhìn thấy họ đang ngồi trên cánh đồng trong bộ váy cưới, bà lão bèn đứng thẳng người lên và phẫn nộ nhìn về phía con đường.
“Nhưng mà làm sao lại…?”.
Felicidad ngắt lời bà:
“Thôi nào, đừng khóc mà”, Felicidad nói. “Đừng làm cho mọi thứ trở nên tồi tệ hơn”.
“Nhưng không thể nào lại…”, bà lão nói, trong cơn thất vọng cùng cực, bàn tay bà buông ra và tờ giấy chứng nhận kết hôn rơi xuống đất.
Bà khinh miệt nhìn về phía con đường cao tốc mà cái xe đã chạy mất hút, nói “Đồ vô lại! Cái thằng già liệt dương!”.
Thôi nào, con mụ ngu độn kia!
“Tại sao chúng mày không câm mồm đi hử, mấy con mẹ ba hoa chích chòe kia!”, Nené quát tướng lên, và bà sỗ sàng đứng bật dậy.
Bà lão nhìn bà kinh hãi.
“Lũ khọm già khốn khiếp!”, Nené tiếp tục quát.
Chúng tao sẽ tóm được mày, đồ rắn độc thối tha kia!
Cố tìm hiểu chuyện gì đang diễn ra, bà lão nhìn sang Felicidad, người lúc này, giống như Nené, đã đứng dậy và lo lắng nhìn vào bóng tối của cánh đồng.
Nào, mày có giỏi thì chường mặt ra đi xem nào, giọng những người đàn bà có thể nghe được gần hơn bao giờ hết.
Felicidad và Nené nhìn nhau. Họ cảm thấy mặt đất dưới chân mình rung chuyển khi hàng trăm người đàn bà tuyệt vọng tiến bước qua cánh đồng.
“Chuyện gì đang diễn ra vậy?”, bà lão hỏi. “Những giọng nói này là ai, họ muốn gì?”. Bà quỳ xuống và nhặt tờ đăng ký kết hôn lên. Cũng như Felicidad và Nené, bà thoái lui về phía đường cao tốc mà không ngoái đầu nhìn lại, không rời mắt khỏi đám đông đen đặc trên cánh đồng tối thẫm, đám đông này dường như càng lúc càng tiến lại gần họ hơn.
“Có bao nhiêu người tất cả?” – Felicidad hỏi.
“Rất nhiều”, Nené nói. “Quá nhiều luôn”.
Rất nhiều tiếng chửi rủa và lăng mạ vang lên rất gần, đến nỗi việc đáp trả hoặc cố gắng xoa dịu là hoàn toàn vô ích.
“Chúng ta nên làm gì đây?”, Felicidad hỏi. Ba người họ thoái lui càng lúc càng nhanh.
“Đừng có nghĩ đến chuyện khóc lóc làm gì cho mệt”, Nené nói.
Bà lão, một tay lo lắng túm chặt chiếc váy cưới khiến nó nhàu đi, tay kia nắm lấy cánh tay Felicidad.
“Đừng sợ, bà ơi, không sao đâu”, Felicidad nói.
Nhưng tiếng chửi rủa cay độc giờ đã quá ồn khiến bà lão không thể nghe được lời cô. Trên đường cao tốc, ở phía xa, một đốm trắng lớn dần lên như một tia hy vọng. Đây có lẽ là khoảnh khắc Felicidad nghĩ về tình yêu lần cuối. Có lẽ cô thầm tự nhủ: Không được để hắn bỏ rơi cô ấy; không được để hắn bỏ rơi cô ấy.
“Nếu xe dừng lại, chúng ta sẽ leo lên”, Nené thét lên.
“Bà ấy nói gì thế?”, bà lão hỏi. Giờ thì họ đang rất gần chỗ nhà vệ sinh rồi.
“Rằng nếu cái xe dừng lại…”, Felicidad nói.
“Cái gì cơ?”, bà lão nói.
Những tiếng than van đang vây quanh họ. Họ chẳng thấy ai, nhưng họ biết rằng những người đàn bà kia đang ở đó, chỉ cách vài bước chân thôi. Felicidad hét lên. Có gì đó như những bàn tay cọ vào chân cô, cổ cô, đầu ngón tay cô. Felicidad hét lên, cô không nghe thấy tiếng Nené, người đã chạy vượt lên và đang bảo cô hãy lôi bà lão mà chạy đi. Cái ô tô dừng lại trước nhà vệ sinh. Nené ngoảnh đầu về phía Felicidad và giục cô chạy, lôi bà lão mà chạy đi. Nhưng chính bà lão mới là người phản ứng kịp thời và lôi Felicidad chạy về phía Nené, người vốn đã đứng cạnh cái xe, đợi người đàn bà kia xuống để bà có thể lên xe và yêu cầu người đàn ông lái xe đi.
“Chúng nó không chịu buông cháu ra!”, Felicidad hét lên. “Chúng nó không chịu buông cháu ra!”. Cô tuyệt vọng cố giằng ra khỏi những bàn tay cuối cùng đang giữ lấy cô.
Bà lão kéo cô đi. Bà dùng toàn bộ sức lực của mình để kéo Felicidad. Nené lo lắng chờ đợi cánh cửa xe mở ra, đợi người đàn bà kia xuống xe. Nhưng người xuống lại là gã đàn ông. Vì ánh đèn pha chói sáng trên mặt đường, nên gã không nhìn thấy những người đàn bà này, gã vội vã bước ra trong lúc tay vẫn mò mẫm kéo khóa quần. Rồi thì những tiếng ầm ĩ mỗi lúc một lớn hơn. Những giọng nói cười nhạo kia bèn quên béng Nené đi, chỉ tập trung vào mỗi gã. Chúng vang tới tai gã. Trong con mắt của gã đàn ông là nỗi sợ hãi của một con thỏ đối mặt với những cơn cuồng nộ. Khi gã dừng lại thì đã quá muộn. Nené đã đi vòng ra và ngồi vào ghế lái của gã. Bà ngăn cản người đàn bà đang cố trốn ra, bà mở cửa sau cho Felicidad và bà lão.
“Giữ lấy cô ta đi”, Nené nói, bà buông người đàn bà ra giao cho bà lão giữ cô ta. Bà lão nghe theo lệnh mà chẳng nói nửa lời.
“Nếu cô ấy muốn ra, cứ để cô ấy đi”, Felicidad nói. “Biết đâu hai người này lại yêu nhau và chúng ta không nên ngáng đường họ”.
Cô gái mới đến vùng ra thoát khỏi tay bà lão nhưng cô không ra khỏi xe. Cô hỏi, “Các người muốn gì? Các người ở đâu ra vậy?”, hết câu này đến câu khác, cho đến khi Nené mở cửa xe ra.
“Ra khỏi xe đi, mau lên”, bà nói.
Thậm chí ngay cả khi ở trong xe rồi họ vẫn có thể nghe thấy tiếng gào thét của những người đàn bà kia, trước mặt họ, đứng tách biệt khỏi bóng tối nhờ ánh đèn pha là hình hài đông cứng lại vì kinh hãi của một gã đàn ông, kẻ mà chỉ một phút trước đây thôi vẫn không nghĩ đến những chuyện như thế này.
“Không đời nào tôi ra khỏi xe đâu”, cô gái mới đến nói. Cô nhìn gã đàn ông kia mà không tỏ chút vẻ ân cần nào, rồi nhìn sang Nené: “Đi đi kẻo hắn quay lại bây giờ”, cô nói và khóa cửa xe từ bên trong.
Nené cho xe chạy. Gã đàn ông nghe thấy tiếng máy nổ và quay ra nhìn họ.
“Đi đi!”, cô gái mới đến hét lên.
Bà lão bồn chồn vỗ tay, rồi nắm chặt tay Felicidad; Felicidad kinh hãi nhìn gã đàn ông đang bước tới. Lốp xe một bên bị trật ra khỏi đường, xe thì bị trượt trong bùn. Nené điên cuồng xoay vô lăng, trong giây lát ánh đèn pha ô tô chiếu vào cánh đồng. Những gì mà họ nhìn thấy không phải là cánh đồng: ánh đèn ô tô mất hút trong sự mênh mông của màn đêm, nhưng đủ để nhìn ra trong bóng tối một đám đông lúc nhúc có đến hàng trăm người đàn bà. Họ đang lao về phía chiếc xe, chính xác hơn là về phía người đàn ông đang đứng trước mũi xe, đứng bất động chờ họ, như thể chờ chết.
Cô gái mới đến đạp chân mình vào chân Nené để nhấn ga. Cùng với hình ảnh đám đông những người đàn bà đang tấn công gã đàn ông trong gương chiếu hậu, Nené cố đưa xe trở lại con đường. Động cơ xe át đi những tiếng la hét và lăng mạ, rồi chẳng mấy chốc tất cả chìm trong bóng tối và im lặng.
Cô gái mới đến dịch người trên ghế.
“Tôi chưa bao giờ yêu hắn cả”, cô nói. “Khi hắn ra khỏi xe, tôi đã nghĩ đến chuyện nắm lấy vô lăng và bỏ hắn lại bên vệ đường. Nhưng tôi không biết, bản năng người mẹ…”.
Mấy người đàn bà kia chẳng buồn nghe. Tất cả bọn họ, và giờ đây cả cô gái mới đến nữa, đều nhìn ra đường cao tốc, im lặng hồi lâu. Ấy là lúc sự việc xảy ra.
“Không thể nào”, Nené nói.
Ở đằng xa, trước mặt họ, đường chân trời bắt đầu lóe lên những cặp đèn pha nhỏ màu trắng.
“Cái gì vậy?” bà lão hỏi. “Chuyện gì đang xảy ra vậy?”.
Ngồi trên ghế sau, cô gái mới đến liếc nhìn Nené, như đang chờ đợi một lời giải thích. Những cặp đèn pha lớn dần, cứ thế tiến lại gần. Felicidad nhìn qua khoảng trống giữa hai chiếc ghế trước.
“Họ đang quay trở lại”, cô nói. Cô cười và nhìn Nené.
Trên đường cao tốc, những cặp đèn pha đầu tiên lướt qua họ như những chiếc ô tô, những cặp đèn pha khác cũng đang lao tới.
“Họ đã đổi ý rồi,” Felicidad nói. “Đúng là họ đấy, họ đang quay lại đón chúng ta!”.
“Không phải đâu”, Nené nói. Bà châm điếu thuốc, vừa nhả khói ra vừa bảo:
“Phải rồi, đúng là chúng nó đấy. Nhưng chúng nó quay lại để đón thằng cha kia cơ”.
3/9/2024
Samanta Schweblin
Nguyễn Nguyên Phước dịch
Nguồn: Tuổi Trẻ Cuối Tuần
Theo https://vanhocsaigon.com/

Chiếu không

Chiếu không

Đêm buông sương lạnh. Út Trong hổng trả lời câu hỏi Thiệt. Chiếu cũ thì sao? Thiệt chỉ biết con người chỉ sống cuộc đời này một lần mà thôi. Vậy nên thương là thương, chứ câu nệ làm gì mấy chuyện xưa xa cũ càng.
1. Nắng đứng đồng. Ghe bẹo tắp vào vàm ô môi. Trưa hừng hực phả cái nóng gay gắt của mùa khô cằn. Đất nức nẻ vệt dài nối nhau như những dấu chim di in hằn lên đuôi mắt ngoại. Con sông Đợi hụt nước. Gió cũng im thinh. Ngoại ngó trời rồi thở dài thườn thượt. Gắp miếng cá sòng kho chuối xanh ngoại hỏi bâng quơ chuyện hồi sớm trên chợ người ta đồn rân trời. Rồi xáng có múc vàm hông bây? Biết chỗ nào mà neo ghe nữa chèn. Câu hỏi ngoại lọt tỏm xuống sông, bởi thằng Thiệt cũng có biết đâu mà trả lời.
Hai bà cháu một già một trẻ, neo phận đời lênh đênh sông nước theo cái ghe bẹo mà thương hồ sinh nhai khắp mấy con kinh, đoạn rạch, khúc lóng của miệt này mấy chục năm trời. Tờ mờ sáng khi gà chưa kịp gáy, thằng cháu đã lồm cồm bò dậy nổ máy đuôi tôm cho chiếc ghe ngược ra chợ Ngã Ba, nơi mấy con sông hợp lại thành dòng cái lớn, ở đó có cái chợ sầm uất nhất thị trấn, rồi bổ hàng, lựa mấy thứ ghe mình còn thiếu. Chừng đó là vừa lúc ngoại trở giấc pha ấm trà, quấn cái khăn rằn, đội thêm cái nón lá, khoác cái áo bà ba nâu, ra ngồi đầu mũi ghe chờ thằng cháu. Hôm nó nhảy về với tô bún riêu, hôm thì gói xôi đậu xanh, cũng có lúc là ổ bánh mì với vài chiếc nem. Thoảng khi nó chuyền từ ghe này sang ghe khác, chưa kịp về tới ghe mình đã í ới nay có bánh tráng Mỹ Lồng nóng hổi nè ngoại. Ngon hết sẩy nghen!
Nhưng cũng có bận, Thiệt trở về tiu ngỉu, ngoại hỏi gì cũng lắc đầu im re, chất đống hàng lên ghe, treo dăm ba mớ lên bẹo rồi nổ máy đuôi tôm xuôi ghe về mấy con kinh. Ghe bẹo vẫn bóp tò te mà lòng ghe thì đựng toàn nỗi buồn. Tỷ như trưa nay, Thiệt cũng im re bên mâm cơm với ngoại. Tháng tư thả cánh ô môi khắp vàm sông. Mấy cánh ô môi lình bình trôi. Hồi đó có lần Thiệt nói với ngoại, chừng nữa nó lớn lên nó cưới thì cũng canh ngay mùa ô môi hồng vậy nè! Đi dưới vàm sông ô môi nhuộm hồng, cái mình nắm tay người mình thương hen ngoại, chắc là đẹp dữ dằn luôn đó. Bận đó Thiệt mười sáu, ngồi nhai miếng bánh tráng mà cười hềnh hệch.
Thiệt hổng có tía, càng hổng biết má nó là ai. Hồi nhỏ lúc đi học, mấy đứa bạn hỏi tía má mầy đâu sao hổng có đi họp phụ huynh. Mỗi lần họp là bà ngoại mầy quầy quả chạy vô. Ai cũng phải có người sanh mình ra chớ. Còn bằng không thì mầy chắc từ đất nẻ chui lên. Người ta nói đó heng, mấy thằng đất nẻ chui lên hổng sớm thì muộn cũng hư à! Xứ mình đám lưu linh lưu địa trộm cướp xì ke hút chích cũng toàn là cái thứ đất nẻ mà thôi! Lời mấy đứa bạn thọc sâu vào tim ruột của Thiệt. Nó đứng dậy, quơ ngay cái bình nước ngoại hay làm trà đá đường cho mang đặng khát thì uống, cú quơ mạnh tay trúng ngay cái đầu đứa mới buông ra câu nói. Thế là nhảy vào nhau vật lộn. Quần áo lấm lem, đầu bù tóc rối. Đứa sưng mặt, đứa chảy máu mũi. Lớp nhốn nháo rân trời. Ông thầy giám thị lôi đầu hai đứa lên phòng xử. Ổng biểu ngày mai kêu phụ huynh lên gặp thầy. Mà cái ngày mai của ông thầy thì Thiệt mặc xác. Nó lẽo đẽo chạy về vàm sông đứng khóc ngon ơ. Ban nãy hùng hổ lắm mà! Không dưng về lại mé vàm chờ chiếc ghe bẹo của ngoại thì lòng nó thắt thẻo. Đâu ai dần ai giã mà nước mắt cứ vậy rơi. Thiệt bỏ học từ đó, cứ vậy mà lênh đênh theo ngoại.
2. Qua Chẹt Sậy là hai bên đường người ta phơi bánh tráng đầy, tới bờ kinh có đám Khiết bông mọc bắt giàn ngoài cái sàn lãng thì thằng Thiệt cho ghe cập bến. Nó gọi rõ to:
– Chị Út Trong ơi! Tui giao gạo sỏi nè!
Từ trong chái bếp sau, đứa con gái tóc dài đen mượt quá vai ló đầu ra cười tươi rói. Thằng Thiệt cột dây buộc ghe vào bến rồi vác gạo lên sàn lãng. Nay lái bên Trà Vinh mới giao là tui chở qua cho chị liền đó. Gạo sỏi Nàng Keo hột tròn mới làm bánh đúng điệu hen chị. Gì chứ khắp cái Mỹ Lồng này ai cũng mê bánh tráng Út Trong hết trơn. Thiệt vừa nói vừa cười hề hà. Út Trong đếm tiền đưa thằng Thiệt, lại dắm dúi vào tay thằng con trai da dạn dày nắng đồng mang màu phù sa ngâm vàng cái túi đồ to bè. Nè cái này là áo nỉ dầy cho ngoại, Thiệt nói ngoại sớm trời còn sương khoác cái áo dầy cho ấm. Bữa chị qua đưa mấy sấp bánh tráng thấy áo ngoại sờn bâu rồi. Còn mấy cái áo thun này là của Thiệt. Con trai lớn rồi, mặc cái áo cho đàng hoàng. Áo gì mà vá chỗ này, thủng chỗ nọ. Có hủ mắm tép, chị mới làm, đem về hai bà cháu ăn cơm nghen! Thiệt đỡ cái tụng đồ mà chưng hửng, xuống ghe rồi mà vẫn cứ ngoái đầu nhìn mé sàn lãng.
Có lần ngoại nói nhiều người giờ ẩu, mỗi Út Trong là còn giữ được cái hồn cốt của bánh tráng Mỹ Lồng. Thiên hạ giờ chạy theo lợi nhuận, lấy ba cái gạo nở làm bánh tráng cho lời nhiều, cho trắng bánh bắt mắt. Mỗi Út Trong là chịu khó giữ đúng nếp xưa của ông bà. Bánh tráng Mỹ Lồng đâu phải tự nhiên mà ngon nức tiếng thiên hạ. Nghề nào cũng lắm công phu. Phải là thứ gạo sỏi của miệt Trà Vinh theo vụ mùa của dân Khmer mới làm ra loại bánh ngon đúng vị. Để bánh thơm và có độ béo phải trộn thêm nước dừa vào bột bánh. Nhưng mà nếu đơn giản vậy thì ai làm cũng được. Bánh tráng nhà Út Trong có cái vị độc đáo danh truyền mà hổng đâu có được. Bánh tráng mềm dẻo nhờ phơi một nắng một sương. Lại có vị thơm ngọt rất đặc biệt. Cầm trên tay sấp bánh là nghe thoảng mùi bắt mũi, hổng lò bánh nào có được. Mà đã gọi là đặc biệt thì hổng ai biết được bí kíp ra sao.
Nghe đâu có bận, thằng con ông nhà giàu nào đó ngoài huyện lấp ló cửa nhà Út Trong đòi dạm ngõ, mà chuyện cũng hổng tới đâu. Thằng con nhà giàu bạn học của Út Trong chỉ mong lấy cái nghề bánh mà về huyện dựng xưởng. Chuyện vỡ lỡ khắp Mỹ Lồng thiên hạ đồn rân trời. Út Trong nghỉ làm bánh cả hai năm trời. Thằng nhà giàu dựng cái xưởng nhưng cũng đâu là ra được thứ bánh ngon như Út Trong. Dần dà thiên hạ cũng chẳng ai mua, dẹp luôn cái xưởng. Nên hồi đó chợ Mỹ Lồng người ta chế ra mấy câu hát chọc Út Trong, đến cả con nít mỗi lần chạy qua cửa nhà cũng lén lấy cục đất chọi vô rồi hát tí tửng.
Bận ngoại kể cho thằng Thiệt nghe là hôm Út Trong nghỉ bán đâu chừng vài hôm. Thiệt đi bổ hàng sớm trời nghe thiên hạ ghe bẹo nói Út Trong đi đâu đó lên bệnh viện huyện. Chắc Út Trong bệnh. Đàn bà con gái tuổi này mà hổng chồng con, nó sanh ra nhiều cái bệnh. Người thì bảo vậy, kẻ thì lắc đầu nguầy nguậy. Hổng phải mấy thím ơi, bộ đàn bà phải có đàn ông mới sống nổi hả chèn! Tui cũng đâu có chồng mà phơi phới nè! Đàn ông xứ này ăn ở không, giỏi nhất là rượu chè, chứ còng lưng trên đồng hay quảy gánh chợ đông thì toàn đàn bà con gái mà thôi! Xứ gì mà kì thí mồ. Đất còn khô đến nức nẻ huống hồ là đàn bà con gái. Xứ gì lạ thí mồ. Sông còn phải Đợi thì đám đàn bà con gái lúc nào mà hổng chờ chồng. Chồng nhậu hổng về. Chồng cà phê chòi hổng về. Chồng đi thành phố hổng về. Xứ gì đàn ông chán bỏ mẹ đi. Ờ… mà cũng còn, còn mỗi thằng Thiệt. Nó thiệt như cái tên của nó.
Thiệt đem câu chuyện Tám Tình bên ghe rau rổn rảng ngoài chợ sớm về kể ngoại nghe bên mâm cơm chiều hôm. Ngoại ờ nhẹ tênh. Bữa Út Trong có nói ngoại rồi. Thiệt trố mắt nhìn ngoại. Ủa sao ngồi có một chỗ ngoài mũi ghe mà cái gì cũng biết vậy ngoại? Thiệt hỏi nhưng ngoại đâu có trả lời. Ngoại biểu nay mùng tám cúng sao, bày hương án ra đầu mũi ghe ngoại cúng. Trong tiếng khấn vái rì rầm của ngoại, lẫn tiếng đám bìm bịp gọi bầy, Thiệt nghe loáng thoáng tên Út Trong.
3. Ngoại hay ngủ dưới lòng ghe bẹo, trên cái chiếu lát bông Tân Thành. Cái chiếu dệt thủ công thoảng khi cả năm mới có ghe từ Cà Mau ngược dòng Hậu Giang lên bán mỗi khi trời thổi gió Tết. Ngoại cứ mua bao năm thì bấy nhiêu chiếc chiếu mới. Nhưng mấy chục năm trời vẫn cứ trải chiếc chiếu cũ ra nằm. Cọng lát, sợi dây nhiều khi tuột tuốt luốt. Chiếu cũ mèm, chỗ rách tưa cả bông ra. Mấy bận Thiệt nói ngoại thay chiếu mới đi, chục chiếc chiếu gói gọn phía hông ghe còn mới cáu kìa. Ngoại cười hề hà, còn ngủ được bây ơi. Ngoại mua để dành, giờ mấy ai mà còn dệt chiếu tay nữa, gặp thì mua, mua hổng phải bởi mình muốn thay chiếu mới mà bởi mình thương chiếu Cà Mau. Buổi thời kim tiền hiện đại, mấy cái xưa xa cũ càng chừng chục năm nữa cũng mai một mà thôi. Tỷ như cái ghe bẹo này nè, chừng mà xáng vào múc vàm chắc cũng phải tính chuyện lên bờ thôi con.
Lên bờ? Ủa rồi lên bờ mình mần ăn gì đây trời? Câu hỏi cứ dáo dác trong lòng của Thiệt. Đêm nó ra ngoài mũi ghe nằm. Bận trăng mười sáu tròn vằng vặc. Ngoại theo đời hải hồ từ khi nào thì Thiệt cũng hổng biết, chỉ nhớ đâu đó lúc nó bắt đầu biết nhận thức thì thấy đời mình trôi nổi theo con nước lớn ròng đầy vơi của miệt này. Ngoại dạy Thiệt nói, ngoại tập thiệt bơi. Ngoại cầm tay Thiệt nắn nót con chữ đầu đời. Ngoại chặt bè chuối tập Thiệt lội sông. Ngoại nói đất có thổ công, sông có hà bá. Mình ở đâu thì kiêng cữ theo ông bà dạy. Đi đất lạ hổng có nói bậy, gặp khúc sông sâu đừng nhảy ào xuống tắm. Nhưng sợ nhất là mũi ghe đụng dề lục bình mà cứ lừng khừng chẳng chạy được. Đôi khi dưới cái đám rễ ấy là xác chết bám vào. Người từ sông này mà sống, nhưng cũng từ sông này đôi khi nhiều cái chết. Thiệt nghe mà sợ. Sợ nhưng đâu có tránh được. Lần đầu gặp cái xác trôi sông, Thiệt ói tới mật xanh, mặt tái mét, miệng ú ớ nói hổng thành lời. Vậy mà ngoại tỉnh bơ. Ngoại thắp ba cây nhang, ngoại rải ít muối gạo rồi xé miếng vải trắng thả xuống sông. Ghe lai từ từ ra khỏi mớ lục bình, tấp vào bờ, ngoại lên xóm đó báo tin cho người ta vớt.  Cái xác quay đầu về phía xóm, trương lềnh bềnh.
Nhưng rồi đời hải hồ dạy Thiệt quen dần với chuyện gặp xác trôi sông. Quen lời ngoại dặn. Đâu phải ai cũng thấy xác rồi vớt xác được. Người ta tìm mình âu cũng là cái duyên cái nghiệp hoặc kiếp trước nợ nần gì nhau. Hay chỉ nghĩ đơn giản mình giúp người ta lên bờ qui hồi cố xứ cũng là điều phước báu. Dĩ nhiên, con người ta có trăm cách lên bờ, nhưng chắc chắn Thiệt hổng bao giờ chọn cách lên bờ kinh hãi như thế.
Xáng phân luồng sông, để dẫn nước vào đồng, để chia con sông Đợi ra làm ba đoạn rẽ. Sông còn phải rẽ nhánh thì con người ta đâu có bao giờ thẳng đường được phải không ngoại? Thiệt hỏi ngoại vậy, khi tiếng cải lương phát ra từ chiếc la-dô đang hát bài gì đó về mối tình của chàng bán chiếu. Ngoại hổng nói gì hết, ngoại lần mò ra mũi ghe, ngoại quấn giấy quyến rồi thả vào đó mấy lá thuốc rê và rít. Nhụm khói tròn bay lắc lẻo lên mấy ngọn gáo. Bay lòa xòa trên nền trời thâm kịt. Trăng soi dòng tròn lẳng lơ. Chứ cái đời ghe bẹo kì thực cũng là một đoạn rẽ của ngoại mà thôi bây ơi. Hồi đó…
Tối trời mà bìm bịp cứ kêu hoài bên mé vàm. Tiếng bìm bịp kêu lẫn tiếng kể nhừa nhựa của cái giọng thổ bị thời gian kéo giãn như dây thanh băng bị nhão nhòe của ngoại nghe cứ nức dạ bầm gan. Cái hồi đó của ngoại khiến đôi mắt Thiệt diếp lại. Mênh mang. Chập chờn.
4. Thiệt nhảy tót lên bờ rồi bỏ chạy. Đường làng tối om. Đêm không sao, trăng cao nửa mảnh vắt ngang màn tối như miệng của Tám Tình lúc cười hả hê hát lại cái câu ca xưa cũ. Cái câu hát mà bao lần Thiệt hỏi ngoại hổng bao giờ nói. Thiệt cứ chạy. Câu ca sao cứ đuổi theo mải miết. Câu ca vang lên như búa bổ vào đầu: “Bảng treo cổng chợ Mỹ Lồng. Chữ đề tên bậu không chồng có con. Út Trong hổng cập bến trong. Cập nhầm bến đục long đong cả đời”. Sao người ta lại ác nhơn quá chừng. Phận đàn bà mười hai bến nước, đâu phải ai cũng cập vào bến mơ.
Tám Tình kể chuyện sau cơn say bí tỉ cùng đám bạn thương hồ. Thiệt cũng có mặt trên ghe Tám Tình. Là Tám Tình cố ý hay vô tâm lôi cái chuyện Út Trong ra kể. Hay đôi ba bận Tám Tình ngỏ ý mà Thiệt cứ lắc đầu hổng ưng. Lời nói đôi khi còn sắc hơn lưỡi dao ngọn giáo, nó xoáy vào tâm can người nghe. Nó hổng có gây ra máu tuông nhưng để lại một vết thương chí mạng vào lòng dạ người ta. Cả đám bạn đi ghe bẹo hết à lại ồ khi lần giở câu chuyện đời của Út Trong, tựa thể như miếng bánh ngon vừa được bóc dần lớp vỏ. Thiệt không muốn nghe, càng chẳng thể nghe. Cơ hồ như có lửa đốt trong lòng.
Chạy một đoạn, Thiệt ngơ ngác đứng giữa chợ hồi nào hổng hay. Ngồi bệt ngay cái cổng chợ. Hơi thở còn nồng nặc mùi rượu gạo, Thiệt nghe sống mũi mình cay. Ban nãy ai đó hỏi chuyện Út Trong thập thò ngay cái khoa nhi của bệnh viện tỉnh. Nghe nói là đi nuôi con. Thiên hạ chưng hửng. Nào giờ chỉ thấy Út Trong lúi húi một mình, đàn bà gần bốn mươi tuổi mà còn xuân chán. Nước da trắng ngần, cái cổ cao, đôi bồng đảo vun tròn, cặp mông lẳng lơ đánh đàng xa mà nghe rạo rực. Đám đàn ông ghe bẹo ghẹo miết mà có được đâu. Đứa ác miệng bảo hay Út Trong chữa hoang từ cái bận nghỉ bán hai ba năm đó. Tám Tình cười ré lên như ai rà đúng cái đài la-dô mà kể ròn rọt. Ủa chứ mấy cha nội hổng biết hả. Chuyện nó có bầu với thằng con ông nhà già ngoài huyện là có thiệt chứ đồn gì. Thứ đũa mốc trèo mâm son. Người ta là nhà giàu, chẳng qua là lăm le cướp nghề gia truyền nhà nó. Tía má nó nghe ngon ngọt sao đó thì gật đầu cho cưới. Ngặt nỗi chưa tới ngày cưới thì cái bụng nó lum lúp. Bên kia quyền thế khi học xong cái nghề thì qua cầu rút ván. Nghe đâu sau này nhìn cháu mà không thèm dâu. Tía nó uất ức mà ngã quị rồi nằm một chỗ. Mẹ nó buồn rồi sanh bệnh mà chết sớm. Đứa con nhà kia người ta cũng giành về nuôi. Nó trắng tay bận đó. Nghe đâu đứa nhỏ nay bị bà mẹ ghẻ đánh tả tơi, đánh sao nhập viện luôn kìa mấy cha. Nó chạy lên bệnh viện tỉnh mà có ai cho vào đâu. Cái tội của đàn bà là tội tham phú phụ bần. Bởi tham quá thì đành ra nông nỗi này.
Thiệt vẫn ngồi lẩn thẩn giữa màn đêm sương lạnh. Đêm đồng bưng gió từ sông the thắt da thịt. Nhưng mà ngay chính lúc này, Thiệt lạnh ngắt lòng mình. Cái lạnh như tỏa đi từng thớ tế bào, ngấm vào từng mạch máu. Thiệt đông cứng suy nghĩ. Chẳng biết mình phải làm sao. Là Út Trong tham hay là người ta rắp tâm. Bao nhiêu năm trường sao miệng đời còn cay nghiệt quá đỗi. Thiệt cứ lớ ngớ với ngổn ngang câu hỏi. Càng về khuya, đêm càng phủ xuống đồng bưng màu tối thâm u, lạnh càng se sắt rít buốt tái tê.
Trong cơn say lảo đảo, Thiệt đi qua Chẹt Sậy.
5. Ngoại hay nói, đời sông cũng như đời người. Khác chăng là con người ta chỉ sống có một lần nhưng sông thì chứa chấp biết bao thân phận trong lòng mình. Thiệt lúc đó chưa hiểu lời ngoại nói. Mấy người già ưa nói chuyện xa xôi. Với đám trẻ như Thiệt là chuyện gần kề thôi. Tỷ như nay bán được hàng, hay như trái gió trở trời ngoại hổng có ho húng hắng, hoặc như nay gặp Út Trong thì thấy chị cười là ngày trôi qua êm ru. Chừng bủa vây lòng mình nhiều trĩu trịt thì bắt đầu nhớ tới mấy lời ngoại nói. Thiệt trút lòng mình với sông, với đêm, với đồng bưng châu thổ thì ngộ ra người già xứ này để nói được mấy câu vậy cũng gieo neo dâu bể phận mình. Đâu khi không mà ngoại hay đắp mấy cái chiếu mới mình để dành cho mấy cái xác trôi sông ngoại gặp. Đời cạn cùng người ta mới tìm tới chuyện giải thoát. Khoang nói cái chuyện ngu dốt dại khờ mà hủy hoại sinh linh cha mẹ tạo ra. Đâu ai lựa chọn cho mình cửa sinh, nhưng cửa tử thì bế tắc dẫn đến con người ta chọn cách thoát kiếp này, mong cầu cuộc đời mới ở một số phần nào đó. Vậy nên, ngoại đắp cái chiếu mới là nguyện ước cho họ trọn vẹn ở hậu kiếp lai sinh.
Hay như ngoại hải hồ sông nước cũng vì một chữ thương. Bận đó Thiệt nhắm mắt, mênh mang, chập chờn nhưng kì thực vẫn lặng im nghe ngoại kể. Ngoại mồ côi, tứ xứ chạy giặc cửa nhà ly tán từ bưng biền Tháp Mười về được Bến Tre thì coi như nước mắt cạn. Nương nhờ đình làng mà sống. Năm đó địch càng nát xứ dừa. Ngoại gặp người thương giữa những ngày bom rơi đạn lạc. Người thương trao đôi bông tai mù u hẹn ngày nước nhà thái bình. Nhưng hai chữ thái bình viết ra thì dễ, chứ để có nó là cả máu và nước mắt. Ngoại đợi một người đi mà hổng biết ngày về. Biết bao người con gái xứ này cũng vậy, chiều ra mé sông mà nhìn thẫm tím hoàng hôn. Nghe con bìm bịp kêu mà khóc. Bìm bịp còn có bạn có đôi. Chứ con người ta thời loạn đơn côi có một mình à!
Ngoại chờ cho đến lúc bom đạn thôi rơi thì người thương cũng về. Nhưng về bằng cái giấy báo tử. Xác người thương đâu đó trên khúc sông này. Trận pháo kích ngay vào tiểu đội đang qua sông. Cả tiểu đội nằm gọn vào lòng sông này. Phù sa xứ này đôi khi cũng là máu thịt cha ông mà bồi cho đất quê bớt cằn cỗi. Ngoại lang thang miết trên con sông, từ đầu nguồn cuối bãi, từ hồi tóc còn đen nhánh cho đến lốm đốm bạc vẫn đâu có thấy xác người mình thương. Thoảng khi mũi ghe mắc dề lục bình, ngoại thon thót lòng. Biết đâu? Nhưng cái biết đâu đó là không thể nào. Mấy chục năm rồi, xác cũng tan, xương cũng mục rữa. Chỉ là lòng mình cứ gieo hy vọng vào con sông này mà sống.
Xuôi ngược con sông một năm đã ngoài bốn mươi, ngoại gặp má mầy đó Thiệt. Má mầy để lại mầy bên cái vàm ô môi rồi nhảy xuống. Ngoại có kịp làm gì đâu, chỉ la lên cho người ta cứu rồi vội tắp ghe vào vàm mà bồng mầy lên. Nhưng mà cứu hổng kịp má mầy Thiệt ơi! Ờ… gốc tích mầy thì ngoại cũng dò la khắp miệt này nhưng hổng ai biết. Chắc má mầy người xứ khác, chọn khúc sông này mà thoát thai khi đời cùng quẫn. Tỷ như Út Trong cũng vậy. Một chiều vàm sông ô môi rợp hồng năm đó, nếu ngoại không kịp cản thì khúc sông này lại ôm vào lòng mình một số phận. Cái thứ đàn ông cậy gia thế ức hiếp con gái nhà lành đến bụng mang dạ chữa rồi ngoảnh mặt phủi tay cái rột như vậy đâu có đáng để mình quyên sinh. Ông trời hay lắm đó Thiệt. Như ngoại gặp mầy là duyên số trời an bài để ngoại có người hủ hỉ tuổi già. Như Út Trong rồi sau này cũng sẽ có người biết yêu thương con nhỏ mà thôi. Đất này phù sa mỡ màu, từ trong cằn cỗi đám dừa vẫn xanh ngọn ngọt nước mà. Đất chẳng đời nào bạc với người. Chỉ có người bạc với người mà thôi.
Bận đó ngoại rít thuốc thành một vòng tròn thả lên trời đêm. Vòng khói cứ bay dập dềnh đầu mũi ghe. Thiệt nhắm mắt. Ngoại tưởng Thiệt ngủ. Ngoại lay Thiệt một hai tiếng. Thiệt vẫn im re. Ngoại chặc lưỡi cái chách. Thằng thấy thương gì đâu. Nhưng mà ngoại hổng biết, Thiệt đâu có ngủ, khóe mắt mấy hột nước cứ chảy vào sông.
6. Xáng múc vào vàm ô môi, con sông Đợi rồi sẽ trổ thành ba ngã dẫn nước vào đồng sâu mùa khô hạn hay những ngày đập thượng nguồn người ta ngăn dòng chảy. Ngày gió vẫn đổ đồng những cơn hắt nóng rát. Cuối mùa ô môi, triền sông dát hồng những cánh hoa rụng. Ghe bẹo theo chiều trở về đậu đối diện mé vàm, phía dòng trôi về Chẹt Sậy. Dề lục bình lại ngắc ngứ mũi ghe. Ngoại lấy mấy cây nhang thắp rồi xé miếng vài trắng thả sông. Đâu chừng hơn tiếng cái xác nổi lên. Trời thần, thằng con ông nhà giàu ngoài chợ huyện. Ngoại chưng hửng thảng thốt. Xóm giềng kéo tới rần rần. Tám Tình cũng xuôi ghe từ bờ kinh bên kia qua. Thằng cha nghe đâu một đời phóng túng mắc bệnh thế kỉ. Của nã trong nhà lần lượt đội nón ra đi. Hổm nghe đâu bác sĩ kêu gia đình lên nói chuyện rồi trả về. Thằng quỉ cả đời phụ rẫy tới lúc loe loét tim đèn dầu thì lại mong gặp con Út Trong lần cuối. Nó giao lại thằng con trai cho Út Trong. Chim có tổ, người có tông. Ai rồi cũng nằm gọn trong lòng sông Đợi mà thôi. Tám Tình cho nổ máy đuôi tôm đi ráo hoảnh.
Ngoại lấy cái chiếu đắp lên xác thằng con trai ông nhà giàu. Ai đó kêu ông già chạy tới. Ổng ngã khuỵu xuống đấm vào đất thình thịch. Ngoại lắc đầu. Đất có tội chi đâu bây ơi! Thôi đem về mà lo hậu sự đi. Thiệt ngó thấy Út Trong đứng bơ phờ tay ghì sát thẳng nhỏ mắt đỏ rưng rức. Một người đàn bà là lạ kêu gào chồng ơi. Sông Đợi hôm đó gió xao xác quá chừng.
Những lần gặp xác trôi sông, đêm nào ngoại cũng ngủ mớ. Ngoại mớ rõ mồn một từng tiếng. Câu hát thiếu thời ngoại ru thằng Thiệt theo bập bềnh con nước trôi bảng lảng vào thâm u đồng bưng. “Hò ơi… Canh chầy tơ tưởng tưởng tơ. Chiêm bao thấy bậu… Hò ơi chớ chiêm bao thấy bậu, dậy rờ chiếu không”. Thiệt nghe câu hát mà nhìn ngoại nua già theo mong đợi. Hơn sáu chục tuổi đời, biết ngày ngoại về với sóng nước xứ này có vẹn tròn tâm nguyện hay câu hát cứ mãi lây lất trên con sông Đợi.
Sớm hửng trời Thiệt bổ hàng vội vàng. Thiệt rinh về chục thùng sữa đặc rồi cho ghe xuôi qua miệt bánh tráng trứ danh. Ngoại chưng hửng dòm Thiệt một đỗi mới dò hỏi xem ghe đi đâu. Thiệt tỉnh rụi trả lời, rồi cười thẹn gãi đầu. Đi lên bờ, mình làm bánh tráng chứ đi đâu nữa ngoại. Ủa chứ mắc gì mua cả đống sữa chi bây. Bánh tráng sở dĩ nức tiếng trứ danh là nhờ trộn bột với mớ sữa đặc đó ngoại. Mặc cho ngoại ngẩn ngơ hổng biết sao thằng cháu lại rành quá thể. Thiệt ra cuối ghe bẻ lái đuôi tôm mà ngó vàm ô môi dần xa.
Có một điều Thiệt giấu ngoại là cái đêm nó lảo đảo đi từ chợ Mỹ Lồng qua Chẹt Sậy thì thấy đèn nhà Út Trong vẫn sáng. Nó ngồi một đỗi ngoài hiên mới lừng khừng gõ cửa. Đêm buông sương lạnh. Út Trong hổng trả lời câu hỏi Thiệt. Chiếu cũ thì sao? Thiệt chỉ biết con người chỉ sống cuộc đời này một lần mà thôi. Vậy nên thương là thương, chứ câu nệ làm gì mấy chuyện xưa xa cũ càng. Chiếu đêm ấm hơi. Bếp tráng bánh bận đó cũng có đôi. Tiếng bìm bịp gọi bầy cũng ngọt lừ trên dòng sông Đợi.
4/9/2024
Tống Phước Bảo
Theo https://vanhocsaigon.com/

Con gái đức cha

Con gái đức cha

Càng thêm tuổi cô Út càng đẹp. Nét đẹp đang hồi chín tới, kiểu chín từ từ, từ trong ra ngoài của trái chín cây. Nhưng hình như với cô, nhan sắc không phải là thứ vũ khí lợi hại.
Tôi vô Viện Y học dân tộc thăm cô Út đang nằm điều trị tai biến. Mùi thảo dược của các vị thuốc Đông y ngào ngạt cả không gian làm tôi thấy dễ chịu.
Vừa thấy tôi, cô Út òa khóc nức nở. Tôi an ủi:
– Cô nín đi, đừng khóc không tốt. Bệnh này bác sĩ không cho khóc đâu.
Cô lấy tay áo lau nước mắt:
– Vậy hả?
Rồi cô cười. Nụ cười méo mó. Cô ngồi dựa lưng vô vách, khuôn mặt tiều tụy, hốc hác nhưng vẫn phảng phất vẻ đẹp của một thời xuân sắc.
– Sáng giờ cô trông bây quá chừng. Nãy cô mượn con nhỏ này đi đón.
Cô chỉ tay vào con bé nuôi bệnh giường bên, giọng cô đã có phần ngọng nghịu. Tôi cười:
– Lạ hoắc, sao em này biết con mà đón.
Cô bé đỡ lời:
– Thì nãy em cũng nói vậy đó chị. Nhưng cô biểu “mày cứ xuống sân, thấy đứa nào đi “lang bang”, mày hỏi có phải đi kiếm cô Út hông, nếu nó trả lời phải thì là cháu tao”.
Cô quay mặt bẽn lẽn cười, nụ cười méo mó. Sống mũi tôi cay xè. Tôi nắm bàn tay cô lạnh giá. Bàn tay đã không còn cử động được cùng với một bên chân không thể cùng cô đi hết cuộc đời – một cuộc đời truân chuyên vốn sinh ra để trả món nợ mà ông nội tôi đã vay thuở sinh tiền. “Con gái đức cha”. Không biết đúng sai nhưng cả dòng họ nhà tôi và cả những ai quen biết đều đinh ninh như vậy?!.
Cô Út là người con cuối cùng sau mười lần sinh nở của bà nội tôi. Cô là người lãnh phần thực hiện lời nguyền của bà: “Khi nào các con thành gia thất xong, bà sẽ thôi, không sống với ông nữa”. Đó là lối thoát duy nhất mà bà nội tôi nghĩ ra được. Người không biết chữ thường nhớ dai. Bà nói bà nhớ dai nên thù dai. Bà nhất định sẽ không tha thứ cho ông nội kể cả lúc bà xuôi tay, nhắm mắt. Sự oán hận và ý nghĩ trả hận của bà cũng chỉ đến như vậy.
Bà nội tôi một chữ bẻ đôi cũng không biết nhưng thuộc lòng Truyện Kiều và kể vanh vách tính cách từng nhân vật trong Tam Quốc Chí, trong Lục Vân Tiên. Khi ông nội tôi đưa về nhà người đàn bà thứ ba thì bà nội tôi và bà nội nhỏ đang ở hai đầu “chiến tuyến”, lập tức về chung một phe. Tới chừng lần lượt có thêm bà ba, bà tư… thì bà nội tôi lặng lẽ cố thủ vào cái giang sơn sớm kinh chiều kệ của mình, mặc cho ba người đàn bà kia xâu xé lẫn nhau.
Trong các cô tôi, cô Út đẹp hơn hết thả, lại được học hành đến nơi đến chốn. Nhưng thay vì làm bác sĩ, kỹ sư như niềm ao ước của gia đình, dòng tộc thì Út lại mê đắm văn chương. Trong khi bà nội ngày đêm chờ cô Út lấy chồng, thì cô Út lại không hề biết đến lời nguyền ấy. Ngày ngày cô sống trong mộng tưởng, cô vật lộn với mớ chữ nghĩa hỗn độn trên trang giấy. Ba mươi tuổi, cô yêu lần đầu. Người yêu của Út là một nhạc sĩ lớn hơn cô gần hai mươi tuổi.
Ông nội tôi kịch liệt phản đối. Ông nhốt cô Út vô phòng, khóa cái ổ khóa bằng cùm tay vào cửa, rồi xách cặp rong ruổi khắp các sòng hốt me, tài xỉu.
Một đêm mưa gió bão bùng, bà nội tôi nhờ người bẻ khóa, gom góp cho cô một ít tư trang rồi đội mưa tiễn cô Út ra bến đò. Ông nhạc sĩ chờ sẵn ở đó. Con đò rút sào trôi đi trong mưa. Bà nội đứng chết trân trên bến, nước mưa hòa nước mắt, ngó theo bóng con đò khuất ngã ba sông. Nghĩ đến lời nguyền, bà đưa tay vuốt mặt.
Ông nội tôi trở về sau khi đã nướng sạch những đồng tiền cuối cùng vào sòng bạc. Bà nội quỳ dưới chân ông, cúi gằm mặt. Ông nắm tóc, lật ngữa mặt bà lên, rít trong cổ họng: “Con Út đâu?”. Bà không là trả lời.  Ông hét lên. Tiếng ông át cả tiếng sấm đang rạch bầu trời ra thành nhiều mãnh.
Nỗi buồn và những canh bạc thâu đêm vắt kiệt sức ông nội tôi. Người đàn ông quyền lực ấy ngày một yếu dần, lâm bệnh, nằm liệt giường.
Bà hai, bà ba rồi bà tư lần lượt ra đi. Bà nội tôi lủi thủi chăm ông. Bà quên luôn lời nguyền.
Mấy năm sau, cũng một đêm mưa gió bão bùng. Cô Út trở về, bồng theo thằng Nhàn mới biết đi lẫm đẫm. Thì ra người nhạc sĩ ấy đã có vợ, mà không phải một. Bà nội khóc ngất: “Phải chi má đừng bày kế cho con trốn theo nó…”. Bà ân ăn nghĩ mình có lỗi. Bà đinh ninh “Con gái đức cha”. Bà giành nuôi thằng Nhàn để cô Út rảnh rang làm lại cuộc đời.
Càng thêm tuổi cô Út càng đẹp. Nét đẹp đang hồi chín tới, kiểu chín từ từ, từ trong ra ngoài của trái chín cây. Nhưng hình như với cô, nhan sắc không phải là thứ vũ khí lợi hại. Mà cũng có thể do cô thật thà quá, không biết dùng nó như một thứ vũ khí lợi hại.
Bỏ quê lên Sài Gòn, cô lặn lội sấp ngữa hết cuộc tình này tới cuộc tình khác. Với ai cô cũng yêu hết mình, cũng tận tụy hy sinh, dâng hiến, để rồi lại trắng tay.
Có một lần, rổ rá cạp lại, cô với người đàn ông ấy có với nhau một đứa con. Tưởng đời cô cuối cùng cũng tìm được bến đậu bình yên. Ai dè, bữa đó, sau một đêm dài mê man (mà sau này cô đoán là người ta cho cô uống thuốc ngủ), cô uể oải thức dậy. Căn nhà chồng trống quơ. Họ đã vượt biên, mang theo đứa con gái nhỏ của cô tôi. Cô lăn lông lốc dưới sàn nhà, la khóc thảm thiết.
Làm như nhiêu đó chưa đủ trả hết món “nợ đời” mà ông nội tôi đã vay (đó là bà nội tôi nói, chớ miệng đời người ta biểu Út tôi số mắc nợ đàn ông). Cô lại gặp dượng. Dượng bị chột mắt, chân đi khập khiểng. Bù lại dượng độc thân. Chiều chiều cô phụ dượng đẩy xe bánh bao chiên ra đầu hẻm, kiếm tiền chợ không hết. Biết được, con Nhã – đứa con gái “lang bạt kỳ hồ” của cô Út – về kiếm cớ vơ vét của mẹ. Nhàn dưới quê hay tin, lên mắng em một trận. Hai anh em cãi vã, giằng co. Cuối cùng không may, thằng Nhàn quơ con dao gọt trái cây trúng con Nhã. Ngày tòa xử thằng Nhàn tù chung thân, cô Út quỵ ngay tại chỗ. Vậy là thành ra như vầy.
Dượng lặng lẽ đẩy xe bánh bao chiên một đi không trở lại. Ai cũng thương cô nhưng không ai trách dượng. Chỉ có điều, mỗi khi thấy cô đưa ánh mắt buồn rười rượi nhìn qua ô cửa, dõi theo dòng người thăm nuôi tất bật ra vào, có ý trông dượng, tôi thương cô lắm, tôi ước một lần dượng ghé vô thăm.
Trước khi về, tôi trân trọng đặt vào tay cô Út một phong bì. Cô rớm nước mắt nhìn tôi mếu máo: “Bây nghèo, Út không lấy tiền của bây đâu”.
5/9/2024
Ngô Thị Thu Vân
Theo https://vanhocsaigon.com/

Tiếng kèn môi cuối bản

Tiếng kèn môi cuối bản Bản nhỏ nằm cheo leo bên sườn núi. Những nếp nhà sàn lúp xúp ẩn hiện dưới những tán lá rừng. Trước đây họ sống du c...