VĂN THƠ NHẠC
Thứ Tư, 18 tháng 11, 2026
Một trang đời
Cuốn sách mới xuất bản là tập hợp những trang ghi chép hằng ngày của ông từ khi là một tân binh, nói cách khác, nó là nhật ký hành quân ở chiến trường K. Trên tấm băng rôn duy nhất của buổi cà phê sách hôm nay cũng chỉ chạy hàng chữ Người lính viết về người lính, Nhật ký hành quân, tác giả Thân Tâm Thái.
Cuộc đời tôi với sóng
Cuộc đời tôi với sóng
Octavio Paz sinh năm 1914
tại thành phố Mexico, nước Mexico. Ông lớn lên trong hoàn cảnh nghèo khó, nhưng
việc được tiếp cận thư viện của ông nội đã khơi dậy niềm yêu thích văn học của
ông từ khi còn nhỏ. Bắt đầu làm thơ khi còn là thiếu niên, ông đã ra mắt tác phẩm
văn học đầu tay của mình với tập thơ Luna silvestre (Trăng
hoang) vào năm 1933. Trong chuyến đi đến Tây Ban Nha năm 1938, ông đã bị cuốn
vào Nội chiến Tây Ban Nha. Ông trở về Mexico, nơi ông làm việc với tư cách là một
nhà thơ, nhà báo và biên dịch. Bắt đầu từ năm 1946, ông đã làm nhà ngoại giao
trong 20 năm. Trong thời gian này, ông đã xuất bản nhiều tập thơ và văn xuôi.
Một trong những tác phẩm
nổi tiếng nhất của Octavio Paz là El laberinto de la soledad (Mê
cung của sự cô đơn) xuất bản năm 1950, tập hợp các bài tiểu luận trong đó ông
phân tích lịch sử và văn hóa Mexico. Cho đến thời điểm này, ông chỉ xuất bản
các tập thơ. Ông đã sáng lập một số tạp chí văn học, bao gồm “Vuelta” và “El
hijo pródigo”. Ông chịu ảnh hưởng của một số hệ tư tưởng khác nhau: Chủ nghĩa
Marx, chủ nghĩa siêu thực, chủ nghĩa hiện sinh, Phật giáo và Ấn Độ giáo. Trong
các tác phẩm sau này của ông, tình yêu và tình dục là những chủ đề nổi bật.
Dịch giả Nguyễn
Văn Chiến giới thiệu
Octavio Paz Lozano
(1914-1998) là nhà thơ, nhà văn Mexico đoạt Giải thưởng Nobel Văn học năm 1990
Khi tôi rời miền biển đó,
một con sóng đang di chuyển trước những con sóng khác. Cô ấy cao và nhẹ. Bất chấp
tiếng la hét của những con sóng khác vốn cố sức túm lấy chiếc váy bồng bềnh của
cô ấy, cô vẫn nắm lấy tay tôi và nhảy theo tôi. Tôi không muốn nói với cô ấy bất
cứ điều gì vì tôi sẽ cảm thấy tổn thương khi làm cô ấy xấu hổ trước mặt bạn bè.
Ngoài ra, cái nhìn giận dữ của những con sóng lớn làm tôi tê cứng cả người. Khi
chúng tôi về đến thành phố, tôi giải thích với cô sóng ấy rằng điều đó là không
thể, cuộc sống ở thành phố không như những gì cô ấy có thể tưởng tượng với tất
cả sự ngây thơ của một con sóng chưa bao giờ rời khỏi biển cả. Cô ấy nhìn tôi vẻ
nghiêm túc: Không, cô đã quyết định rồi. Cô không thể quay lại. Tôi đã gắng thử
phản ứng, nào bằng vẻ ngọt ngào, nào bắng độ khắc nghiệt, nào bằng thứ mỉa mai.
Cô khóc, la hét, ôm ấp, đe dọa. Tôi đành lòng phải xin lỗi.
Ngày hôm sau, rắc rối của
tôi bắt đầu. Làm sao chúng tôi có thể lên tàu mà không bị người soát vé, hành
khách, cảnh sát nhìn thấy? Đúng là luật lệ không nói gì về việc vận chuyển sóng
trên đường sắt, nhưng chính sự dè dặt này là dấu hiệu cho thấy mức độ nghiêm trọng
mà hành động của chúng tôi sẽ bị phán xét. Sau nhiều cân nhắc, tôi đến nhà ga sớm
một tiếng trước giờ khởi hành, ngồi vào chỗ của mình và khi không có ai nhìn thấy,
tôi đổ hết nước trong bình đựng của vòi nước uống; sau đó, tôi cẩn thận đổ người
bạn tôi vào bình ấy.
Sự cố đầu tiên xảy ra khi
những đứa trẻ của một cặp vợ chồng gần đó lớn tiếng kêu khát. Tôi chặn đường
chúng và hứa sẽ cho chúng đồ giải khát và nước chanh. Chúng sắp nhận thì một
hành khách khát nước khác lại gần vòi nước. Tôi định mời đồ giải khát cho cô ấy
nữa, nhưng cái nhìn chằm chằm nơi bạn đồng hành của cô ta đã ngăn tôi lại. Người
phụ nữ cầm một chiếc cốc giấy, tiến đến bình nước và vặn vòi. Chiếc cốc của cô
ta chỉ mới đầy một nửa khi tôi nhảy vào giữa người phụ nữ đó và bạn tôi. Cô ta
ngạc nhiên nhìn tôi. Trong khi tôi xin lỗi, một trong những đứa trẻ lại vặn
vòi. Tôi khóa mạnh vòi lại. Người đàn bà ấy đưa chiếc cốc lên môi:
– Ồ, nước này mặn quá.
Cậu bé nhắc lại lời cô
ta. Nhiều hành khách đứng dậy. Người chồng bèn gọi người soát vé:
– Người đàn ông này đã
cho muối vào nước.
Rồi người soát vé gọi
thanh tra:
– Vậy là anh đã bỏ chất
gì đó vào trong nước phải không?
Tiếp theo là thanh tra gọi
cảnh sát:
– Như thế là anh đã đầu độc
nguồn nước uống này, đúng không?
Đến lượt viên cảnh sát gọi
đội trưởng:
– Thì ra anh là kẻ đầu độc?
Đội trưởng gọi ba đặc vụ
đến. Các đặc vụ này dẫn tôi vào một toa tàu trống giữa bao nhiều cái nhìn
chằm chằm và tiếng thì thầm của hành khách. Ở ga tiếp theo, họ đưa tôi xuống, đẩy
đi và lôi tôi đến nhà tù. Suốt nhiều ngày, không ai nói chuyện với tôi, ngoại
trừ trong những cuộc thẩm vấn dài dặc. Không ai tin tôi khi tôi giải thích câu
chuyện của mình, ngay cả người cai ngục cũng không tin, người này lắc đầu và
nói: “Vụ án này nghiêm trọng, thực sự nghiêm trọng đấy. Anh không cố đầu độc
đám trẻ em chứ?”
Một ngày nọ, họ đưa tôi tới
ngồi trước quan tòa. “Vụ án của anh khó đấy”, ông ta nhắc lại, “Tôi sẽ giao anh
cho thẩm phán hình sự”.
Một năm trôi qua. Cuối
cùng họ đã xét xử tôi. Vì không có nạn nhân nào nên bản án của tôi nhẹ. Sau một
thời gian ngắn, ngày tự do của tôi đã đến.
Người quản giáo gọi tôi
vào:
– Được rồi, giờ thì anh
được tự do rồi. Anh đã gặp may đấy. May mắn là
không có nạn nhân nào.
Nhưng đừng để chuyện đó xảy ra lần nữa, vì lần sau anh sẽ phải trả giá thật sự
đấy…
Và ông ấy nhìn chằm chằm
vào tôi với ánh mắt nghiêm khắc giống như mọi người đang nhìn tôi.
Cùng buổi chiều hôm đó,
tôi bắt tàu và sau nhiều giờ di chuyển khó chịu, tôi đã đến Thành phố Mexico.
Tôi bắt taxi về nhà. Trước cửa căn hộ của tôi, tôi nghe thấy tiếng cười và tiếng
hát. Tôi cảm thấy đau nhói trong lồng ngực, giống như một cú đánh của cơn
sóng ngạc nhiên khi sự kinh ngạc đập vào ngực chúng ta: cô bạn tôi vẫn ở
đó, vẫn hát và cười như mọi khi vậy.
– Em quay về bằng cách
nào vậy?
– Dễ thôi: bằng tàu hỏa.
Có người sau khi chắc chắn rằng em chỉ là nước
muối liền đổ em vào
đầu máy. Đó là một chuyến đi khó khăn: chẳng mấy chốc em đã biến thành một đám
hơi nước trắng, rồi em hóa một cơn mưa bụi rơi trên con tầu. Em gầy đi rất nhiều.
Em đã mất rất nhiều giọt đấy.
Sự hiện diện của cô ấy đã
thay đổi cuộc đời tôi. Ngôi nhà với những hành lang tối tăm và đồ đạc bám bụi
giờ đây tràn ngập không khí, ánh nắng, những phản chiếu màu xanh lá cây và xanh
lam, một quần thể đông đảo và hạnh phúc của những tiếng vang và tiếng vọng. Một
làn sóng có bao nhiêu con sóng, và làm sao sóng có thể tạo ra một bãi biển hay
tảng đá hay đê chắn sóng cấu thành từ một bức tường, một khuôn ngực, một vầng
trán phủ đầy bọt biển! Ngay cả những góc khuất, những góc bụi bặm và đổ nát
cũng được đôi bàn tay nhẹ nhàng của cô chạm đến. Mọi thứ bắt đầu cười và khắp mọi
nơi là những hàm răng trắng sáng. Mặt trời vui vẻ đi vào những căn phòng cũ và ở
lại hàng giờ khi nó đáng lẽ khi ấy phải rời khỏi những ngôi nhà, khu phố, thành
phố, vùng nông thôn khác. Và một số đêm, rất muộn, những vì sao bị sốc sẽ theo
dõi mặt trời lẻn ra khỏi nhà tôi.
Tình yêu là một trò chơi,
một sáng tạo vĩnh cửu. Mọi thứ đều là bãi biển, cát, một chiếc giường với những
tấm ga trải giường luôn mới. Nếu tôi ôm cô, cô sẽ phồng căng nở rộ đầy kiêu
hãnh, cao ngất ngưởng như thân cây dương sũng nước, và chẳng mấy chốc sự mỏng
manh đó sẽ nở rộ thành một đài phun nước lông vũ, thành một chùm tiếng cười rơi
xuống đầu và lưng tôi và phủ lên tôi một màu trắng. Hoặc cô sẽ vươn ra trước mặt
tôi, vô tận như đường chân trời, cho đến khi tôi cũng trở thành đường chân trời
và sự im lặng. Đầy đặn và uyển chuyển, cô sẽ bao bọc tôi như âm nhạc hay đôi
môi khổng lồ. Sự hiện diện của cô là sự thăng hoa của những cái vuốt ve, của những
lời thì thầm, của những nụ hôn. Khi lao vào làn nước của cô, tôi sẽ ướt đẫm đến
tận tất và rồi, trong nháy mắt, thấy mình ở trên cao, ở độ cao chóng mặt, lơ lửng
một cách bí ẩn, rơi xuống như một hòn đá, và cảm thấy mình nhẹ nhàng hạ xuống đất
khô, hệt như một chiếc lông vũ. Không gì sánh được với giấc ngủ được đung đưa
trong làn nước đó, trừ khi thức dậy bị đánh bởi hàng ngàn cú đánh nhẹ nhàng vui
vẻ, bởi hàng ngàn cuộc tấn công khiến tiếng cười ngừng lại.
Nhưng tôi không bao giờ
chạm đến trung tâm của bản thể cô. Tôi không bao giờ chạm đến sự trần trụi của
nỗi đau và cái chết. Có lẽ nó không tồn tại trong những con sóng, nơi bí mật
khiến một người phụ nữ dễ bị tổn thương và có thể chết, cái nút bấm điện nơi mọi
thứ đan xen, co giật, duỗi thẳng ra, rồi ngất đi. Sự nhạy cảm của cô, giống như
của mọi người phụ nữ, lan tỏa thành những gợn sóng, chỉ có điều chúng không phải
là những gợn sóng đồng tâm, mà là những gợn sóng lệch tâm lan tỏa xa hơn mỗi lần,
cho đến khi chúng chạm đến những thiên hà khác. Yêu cô là mở rộng đến những mối
liên hệ xa xôi, rung động với những vì sao xa xôi mà chúng ta không bao giờ ngờ
tới. Nhưng trung tâm của cô … không, cô không có trung tâm, chỉ là một khoảng
trống như một cơn lốc hút tôi vào và bóp nghẹt tôi.
Nằm dài cạnh nhau, chúng
tôi trao đổi những lời tâm sự, thì thầm, những nụ cười. Cuộn tròn lại, cô ngã
vào ngực tôi và trải ra ở đó như một thảm thực vật của những tiếng thì thầm. Cô
hát trong tai tôi, một vỏ sò nhỏ. Cô trở nên khiêm nhường và trong suốt, ôm chặt
chân tôi như một con vật nhỏ, như mặt nước tĩnh lặng. Cô trong trẻo đến nỗi tôi
có thể đọc được mọi suy nghĩ của cô. Vào một số đêm, làn da của cô được bao phủ
bằng ánh phát quang, cho nên ôm cô là ôm một mảnh đêm được xăm bằng lửa. Nhưng
cô cũng trở nên đen đúa và cay đắng. Vào những giờ phút bất ngờ, cô gầm
lên, rên rỉ, vặn vẹo. Tiếng rên rỉ của cô đánh thức những người hàng xóm. Khi
nghe thấy cô, gió biển sẽ cào vào cửa nhà hoặc gào thét bằng thứ giọng lớn chát
chúa trên mái nhà. Những ngày nhiều mây làm cô khó chịu; cô đập vỡ đồ đạc, nói
những lời tục tĩu, phủ lên tôi những lời lăng mạ và bọt màu xám và màu xanh lục.
Cô làu bàu, khóc lóc, chửi thề, tiên tri. Chịu sự chi phối của mặt trăng, các
vì sao, ảnh hưởng của ánh sáng từ các thế giới khác, cho nên cô thay đổi tâm trạng
và ngoại hình theo cách mà tôi nghĩ là tuyệt vời, nhưng lại mau tan biến
như thủy triều.
Cô ấy bắt đầu phàn nàn về
sự cô đơn. Tôi chất đầy căn nhà bằng vỏ sò và ốc xà cừ, bằng những chiếc thuyền
buồm nhỏ mà trong những ngày giận dữ, cô ấy đã đánh đắm (cùng với những chiếc
tàu khác chất đầy hình tượng mà mỗi đêm rời khỏi trán tôi và chìm trong những
cơn lốc dữ dội hoặc dịu dàng của cô). Bao nhiêu báu vật nhỏ đã bị mất trong thời
gian đó! Nhưng những chiếc thuyền của tôi và tiếng hát thầm lặng của những chiếc
vỏ sò là không đủ. Tôi phải thả một đàn cá vào nhà. Tôi không khỏi ghen tị khi
nhìn chúng bơi trong người bạn tôi, vuốt ve bộ ngực của cô, ngủ giữa hai chân
cô ấy, tô điểm cho mái tóc cô bằng những chùm màu nho nhỏ.
Trong số những con cá đó
có một số con đặc biệt ghê tởm và hung dữ, những chú hổ nhỏ từ bể nuôi cá với
đôi mắt to cố định và cái miệng lởm chởm khát máu. Tôi không biết vì lý do gì
mà bạn tôi lại thích chơi với chúng, trơ tráo thể hiện cho chúng thấy một sở
thích mà tôi muốn lờ đi. Cô đã dành nhiều giờ đồng hồ tự giam mình với những
sinh vật khủng khiếp đó. Một ngày nọ, tôi không thể chịu đựng được nữa; tôi mở
tung cửa và lao vào chúng. Nhanh nhẹn và ma quái, chúng luồn qua giữa hai tay
tôi trong khi cô cười và đập tôi cho đến khi tôi ngã xuống. Tôi nghĩ mình sắp
chết đuối, và khi tôi tím tái và sắp chết, cô ấy thả tôi lên bờ và bắt đầu hôn
tôi, nói rằng tôi không biết những điều gì đang xảy ra đâu. Tôi cảm thấy rất yếu
ớt, mệt mỏi và nhục nhã. Và cùng lúc đó, sự gợi cảm của cô ấy khiến tôi nhắm mắt
lại vì giọng nói của cô ấy ngọt ngào và cô ấy nói với tôi về cái chết ngon lành
của những người chết đuối. Khi tôi tỉnh lại, tôi bắt đầu sợ hãi và ghét cô.
Tôi đã bỏ bê công việc của
mình. Bây giờ tôi bắt đầu thăm bạn bè và nối lại tình xưa nghĩa cũ. Tôi gặp một
người bạn gái ngày xưa. Bắt cô ấy thề giữ bí mật của tôi, tôi kể cho cô ấy nghe
về cuộc đời tôi với con sóng. Không gì lay động phụ nữ bằng khả năng cứu một
người đàn ông. Đấng cứu chuộc của tôi đã sử dụng tất cả các nghệ thuật của
mình, nhưng một người phụ nữ, chủ nhân của một số lượng hạn chế các linh hồn và
thể xác, có thể làm gì, khi đối mặt với người bạn của tôi, người luôn thay đổi
– và luôn giống hệt chính cô trong những lần biến đổi không ngừng của chính cô ấy.
Mùa đông đã đến. Bầu trời
chuyển sang màu xám. Sương mù phủ mênh mang trên thành phố. Mưa phùn giá lạnh
giăng giăng. Bạn tôi la hét mỗi đêm. Ban ngày, cô tự cô lập mình, im lặng và
nham hiểm, lắp bắp một âm tiết duy nhất, giống như một bà già lẩm bẩm trong góc
nhà. Cô trở nên lạnh lẽo; ngủ với cô ấy là phải run rẩy cả đêm và cảm thấy, từng
chút một, máu, xương và suy nghĩ đông cứng lại. Cô trở nên sâu sắc, không thể
xuyên thủng, bồn chồn. Tôi thường xuyên rời đi, và sự vắng mặt của tôi ngày
càng kéo dài hơn mỗi lần.Còn cô cứ trong góc của mình và hú lên không ngừng. Với
hàm răng như thép và cái lưỡi ăn mòn, cô gặm nhấm những bức tường, làm chúng sụp
đổ. Cô trải qua những đêm trong đau buồn, rồi trách móc tôi. Cô gặp những cơn
ác mộng, những cơn mê sảng về mặt trời, về những bãi biển cháy bỏng. Cô mơ thấy
miền cực và biến thành một khối băng lớn, trôi dưới bầu trời đen kịt vào những
đêm dài tới hàng tháng. Cô sỉ nhục tôi. Cô chửi thề và cười, lấp đầy ngôi nhà bằng
những tiếng cười phá lên và những bóng ma. Cô vời gọi những con quái vật mù
quáng, nhanh nhẹn và lỗ mãng từ vực sâu lên. Được nạp điện, cô đốt cháy mọi thứ
cô chạm vào. Đầy axit, cô hòa tan bất cứ thứ gì cô động tới. Đôi tay ngọt ngào
của cô trở thành những sợi dây thừng thắt nút siết chặt tôi. Và cơ thể cô, xanh
lục và đàn hồi, là một chiếc roi không thể làm dịu đi được cứ quất liên hồi.
Tôi bỏ chạy. Những con cá khủng khiếp cười toe toét với nụ cười hung dữ của
chúng.
Ở đó, trên núi, giữa những
cây thông cao và vách đá, tôi hít thở thứ không khí loãng toẹt lạnh giá như một
ý nghĩ về tự do. Tôi trở về vào cuối tháng. Tôi đã quyết định. Trời lạnh đến nỗi
trên mặt đá hoa cương của ống khói, bên cạnh ngọn lửa đã tắt, tôi tìm thấy một
bức tượng băng. Tôi không hề nao núng trước vẻ đẹp mệt mỏi của pho tượng ấy.
Tôi đặt tượng vào một chiếc bao vải bố lớn và ra phố với người bạn đang ngủ
trên vai. Tới một nhà hàng ở ngoại ô, tôi bán pho tượng cho một người bạn làm
nghề phục vụ, anh ta ngay lập tức bắt đầu chặt tượng thành những mảnh nhỏ, cẩn
thận cho vào các thùng đựng toàn chai đang ướp lạnh.
6/12/2024
Octavio Paz Lozano
Nguyễn Văn Chiến dịch
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Bụi tre ngà
Bụi tre ngà
Ké Thảo cố lết tấm thân gầy
như cành củi khô ra khỏi cửa, giương đôi mắt đục mờ nhìn từng cây tre cao vút
vàng óng bị đốn hạ. Chỉ một lúc nữa thôi cả gốc tre cũng sẽ bị cái máy xúc bứng
hết cả gốc rễ lên, gạt xuống cái hũm sâu góc vườn.
Mảnh vườn này sẽ biến
thành rẫy trồng ngô, khoai, làm nhà cửa hay làm gì ké cũng không biết nữa.
Vậy là bụi tre cuối cùng của bản Mang cũng bị chặt hạ rồi. Từ nay bản sẽ chẳng
còn bụi tre nào nữa, sau này muốn tìm cây tre già vàng óng để làm cái đòn gánh
cũng khó hơn cả việc tìm cây gừng núi mọc trên đỉnh núi cấm quanh năm mây mù
bao phủ. Ké Thảo là một một nghệ nhân dân gian, bàn tay ké đã đan hàng ngàn cái
sọt, cái nong, nia, gọt đẽo hàng ngàn cây đòn gánh từ những gốc tre già bán cho
người trong bản xa bản gần. Cả đời ké gắn liền với con dao, cái cuốc, một ngày
ké không được cầm vào con dao là đôi tay gầy guộc cảm thấy thừa thãi. Những cây
vầu, cây nứa dù xấu nhưng qua thay ké đều thành những cây lạt tốt đan thành những
cái sọt, tấm cót phơi thóc đẹp, bền chắc. Những cái nong, nia, sàng, thúng, giỏ,
là… của ké làm ra bày bán ở góc chợ theo người đi khắp muôn nơi.
Có cái sàng, nia, giỏ còn
theo khách du lịch đi ra nước ngoài. Ké muốn giữ lại một lũy tre làng, nhưng tiếng
nói của người già đâu vào tai của lớp người trẻ tuổi. “Tre vầu giữ để làm gì?
Đâu còn nhà sàn, nhà mái ngói máng nữa đâu mà cần đến dui? Đồ dùng thì ra ngoài
phố chợ mua đồ nhựa, đồ inox vừa rẻ vừa tiện lợi. Bố muốn giữ lại vườn vầu, bụi
tre để làm nơi trú ngụ của loài muỗi rừng à? Bố không nghe ti vi nói suốt ngày
muỗi là vật truyền bệnh sốt xuất huyết, nhiều người phải nhập viện, có ca tử
vong đó à? Phá đi để làm vườn trồng khoai, trồng ngô không tốt hơn à”. Ké không
nói lại hai người con trai và mấy đứa cháu. Chúng nó nói không sai. Không ai có
thể cưỡng lại được xu thế của thời đại. Xây dựng nông thôn mới, người ta thi
nhau phá bỏ nhà sàn để xây nhà tầng. Đường bản được bê tông hóa, kênh mương được
bê tông kiên cố, giờ muốn kiếm một bữa cá, bữa tép cũng khó. Xây dựng nông thôn
mới có nhiều cái hay cái đẹp, ké biết thế, nhưng vẫn cảm thấy tiếc nuối.
Nhiều người đi qua bản
Mang vẫn nói rằng bản này ít nhà cửa. Họ nói cái bản của ké không có quá hai
mươi nóc nhà. Nhưng sự thật thì bản có gần năm mươi ngôi nhà sàn. Có ngôi nửa
nhà đất, nửa nhà sàn, tùy vào địa hình đất nền nhà. Người đi qua đường chỉ nhìn
thấy những mái nhà sàn lợp ngói âm dương thấp thoáng sau những lũy tre xanh, ngọn
vầu, ngọn nứa. Họ không nhìn thấy những ngôi nhà bị lớp lớp tre, vầu, mai che
khuất, những ngôi nhà lọt thỏm giữa rừng cây. Cây vầu, cây tre, cây mai vừa
giúp gia đình có cái làm dui để lợp ngói sau vài năm nắng mưa làm cho mục nát,
cần phải thay thế, đảo ngói. Mùa măng cho người bản có được nguồn măng sạch để
ăn. Ké đã nhờ măng vầu, tre, mai, ngải cứu, rau rừng, củ mài lớn lên. Tre vầu
đã cưu mang cuộc sống của người bản Mang ta. Cái bản nằm nơi rốn gió, mùa gió
càn rỡ ngày đêm không nghỉ. Những ngọn gió như những bàn tay ma quái xé, giật
tung mái ngói. Không có những lũy tre, vườn vầu những ngôi nhà sàn sẽ
không thể chống đỡ, mái ngói nhà sàn sẽ bị tốc từng mảng. Lũy tre đã làm giảm
đi sức gió, ngăn gió thổi trực tiếp vào những ngôi nhà sàn. Hồi ké còn trẻ mở mắt
ra là nhìn thấy lũy tre, vườn vầu ngút ngàn. Ké cảm giấc người bản Mang được
tre che chở.
Ké mang ơn những bụi tre
xanh. Tre đã giúp ích rất nhiều cho cuộc sống của ké và những người luống tuổi.
Đi đâu ké Thảo cũng tự hào mình là người của sau lũy tre làng. Tận mắt nhìn những
lũy tre bị đốn hạ, ké xót và buồn lắm. Ké muốn giữ lại những bụi tre trên đất của
gia đình, chỉ một bụi thôi cũng được. Nhưng các con, cháu đã lấy đi chút kỷ niệm
còn xót lại của ké. “Ông ơi ông lạc hậu quá rồi. Bản mình giờ có con đường quốc
lộ đi qua, nhà xây cao tầng hiện đại, động đất đến cũng không lo lắng nhà bị sập.
Ông việc gì phải hoài niệm về những ngôi nhà sàn cũ kỹ vậy. Ông nên lưu lại
trong mình những ngôi nhà tầng xây hiện đại, sơn màu đẹp mắt thôi”. Thằng cháu
nội đang học lớp 9 nói với ké. Ké muốn giữ lại ngôi nhà sàn, muốn giữ lại bụi
tre làng là lạc hậu ư? Người Tày vùng cao mình từ lâu đã không còn mặc quần áo
chàm rồi, giờ bỏ hết nhà sàn, phá hết lũy tre xanh thì còn gì là nông thôn, bản
quán? Hóa ra trong mắt của lũ trẻ ranh bây giờ chỉ có những ngôi nhà tầng, nhà
càng xây cao tầng, xây càng đẹp mới là suy nghĩ tức thời. Chúng nó quên ông cha
nó đã từng sống trong những ngôi nhà sàn, ăn măng tre, măng vầu, măng mai, uống
nước mỏ mà lớn lên, dựng vợ gả chồng sinh con đẻ cái mới có chúng nó ngày hôm
nay.
Giờ chúng nó không muốn ở
nhà sàn, phá bỏ lũy tre xanh, không muốn nói tiếng Tày nữa. Thế này thì chúng
nó mất gốc rồi. Bao nhiêu công sức của ông cha chúng phủi sạch, chúng nó muốn
phá bỏ hết những cái cũ kỹ còn sót lại của bản. Vậy mà hằng ngày chúng nó luôn
mồm cần phải giữ gìn phát huy bản sắc dân tộc. Đến tiếng nói còn không muốn lớp
trẻ học thì giữ gìn cái gì? Bản sắc văn hóa nó ở ngay trong bản, trong mỗi người
chứ có xa xôi gì đâu. Bụi tre cuối cùng nó cũng phá, nhưng còn cái nhà này
chúng còn lâu mới động vào được. Ké không ngăn được thằng Thuận phá bỏ nhà sàn
để xây nhà tầng. Thấy anh phá bỏ nhà sàn thằng Duy cũng muốn làm theo. Nhưng ké
khuyên can không cho dỡ. Đất không chịu trời thì trời phải chịu đất thôi. “Bố
già rồi sống được bao nhiêu lâu nữa đâu. Khi nào ông qua đời chúng ta muốn dỡ
thì còn ai ngăn cản nữa”. Thằng Duy động viên vợ, rồi tự tay san đất dựng một
ngôi nhà cấp bốn ở tạm, đợi ngày bố quy tiên…
Chúng muốn ở nhà tầng thì
cứ xây lên. Ké sinh ra ở nhà sàn, lớn lên ở nhà sàn, chết cũng sẽ chết trong
ngôi nhà sàn do bàn tay của bố và ké gây dựng lên. Từng cây cột gỗ nghiến khai
phá ở trong núi xa cách bản hàng cây số, phải nhờ hàng chục người trong bản
giúp khiêng về, tốn không biết bao nhiêu gạo, bao nhiêu chum rượu ngon với anh
em trong bản mới có đủ bộ cột khung hai mươi tư cột rặt toàn gỗ nghiến. Tám cây
kèo và mấy chục cây hoành do đôi bàn tay của bố con ké dùng cưa tay một mái xẻ
ra, đôi vai của ké vác từ núi về. Để làm một ngôi nhà sàn làm bằng gỗ nghiến gỗ
lim phải chuẩn bị cả chục năm trời, đâu phải ngày một ngày hai mà chúng nó muốn
phá bỏ là phá bỏ không chút mảy may nuối tiếc? Chúng nó có được vác cột, vác
kèo, vác từng cây hoành ở núi cao về đâu mà thấy tiếc. Chúng nó chỉ biết giờ ở
nhà sàn, trát vách đất là bẩn, lỗi thời, chứ làm sao biết được công sức ông cha
không thể đong đếm bỏ vào ngôi nhà sàn. Chúng nó đã quên đã từng đẻ trên nhà
sàn, lớn lên trong nhà sàn rồi. Ké buồn vì ké Khoan không giữ được ngôi nhà sàn
sáu gian đẹp nhất bản. Ngồi bên bếp lửa nhâm nhi chén chè nóng, ké Khoan ngậm
ngùi.
– Ké Thảo à, tôi cũng muốn
giữ lại ngôi nhà sàn do chính mình làm ra lắm. Nhưng mình già rồi chỉ giữ đằng
lạng, không cầm đằng cân được nữa. Chúng nó dỡ đi để làm nhà tầng tiện lợi hơn,
mình không phải lên xuống cầu thang sàn nhà mỗi ngày mà.
– Ké không thấy tiếc,
không nhớ đến ngôi nhà sàn mà chúng ta đã bỏ bao nhiêu tâm sức vào đó ư?
– Tiếc thì người già
chúng ta làm được gì hả ké? Già cậy con, chúng muốn làm gì thì cứ làm. Chăm
sóc, lo cho bố mẹ già là trách nhiệm của con cái mà, chúng đâu thể chối bỏ?
Ké tỏ ra đăm chiêu về những
lời của ké Khoan, nó không hoàn toàn vô lý. Ké Khoan có thể xuôi theo những lời
lẽ đẹp đẽ của con cái. Còn ké thì không. Đất ở bản đâu có hẹp như đất thành phố,
chúng muốn làm nhà ở chỗ nào mà chẳng được. Đất vườn rộng thế kia, lẽ nào không
làm được nhà tầng mà cứ phải nhất quyết phá dỡ ngôi nhà sàn đi để lấy đất làm nền
nhà mới. Ké Khoan là người ít xem ti vi, đọc báo, quan tâm đến sự đời, con cái
nói gì cũng ờ cũng gật. Nhà của bố mẹ mặc nhiên là nhà của con cái, nhưng nhà của
con cái không phải là nhà của cha mẹ. Có lẽ ké Khoan không biết đến những lời
này. Mỗi khi có ngôi nhà sàn trong bản được dỡ xuống ké cũng chống gậy đến xem.
Ké tiếc những bộ cột nghiến trở thành củi đốt. Ké vui khi bộ khung ngôi nhà được
người Nùng An mua lại, rồi ngôi nhà sàn sẽ được hồi sinh trên nền đất mới. Bây
giờ chúng nó có tiền có thể làm nhà tầng, một cuộc gọi điện là người ta chở xi
măng, sắt thép, gạch đến tận nơi, miễn là chủ nhà có tiền chi trả. Nhưng có tiền
giờ cũng khó kiếm bột cột gỗ nghiến để làm nhà sàn, đất rừng, núi đã được phân
quyền quản lý khai thác, sử dụng. Rừng, núi giò cũng chẳng còn gỗ nghiến để
khai thác nữa. Những ngôi nhà sàn một thời ké và những người bạn già cảm thấy
hãnh diện sẽ chỉ còn lại trong kí ức lớp người già nua. Những bụi tre cũng chỉ
còn trong quá khứ của những người già.
Thằng cháu ké Thảo đẹp
trai, khỏe mạnh hơn những người bạn cùng trang lứa. Nhưng đáng tiếc là ông trời
lại lấy đi tiếng nói của con người. Hồi vợ thằng Duy mang thai đã đi siêu âm
nhiều lần, các bác sỹ không phát hiện có dấu hiệu bất thường nào. Ngày nó sinh
ra khóc rõ to, vậy mà sau một trận ốm lúc tròn một tuổi nó đã không còn biết
nói. Vợ chồng thằng Duy đem con ra bệnh viện tỉnh, bệnh viện nhi Hà Nội để thăm
khám, nhưng các bác sỹ đều không tìm ra nguyên nhân. Nghe người mách bảo
vợ Duy đi xem bói với bụt thiêng. “Đứa con này đẹp trai, khỏe mạnh, thông minh
lắm. Thời loạn lạc các cụ nhà mình đã chôn một hũ vàng, bạc trong một góc vườn
hướng mặt trời lên, bên gốc một cây đào bản. Đứa con này được sinh trùng với
ngày các cụ chôn hũ vàng xuống đất. Đứa con này sinh ra để nhận lại hũ vàng của
các cụ gia tiên. Về nhà bố mẹ hãy tìm đến gốc cây đào cạnh bụi tre hướng mặt trời
lên đào hũ vàng lên, đặt nó lên trên bàn thờ thắp hương cúng bái tổ tiên rồi mới
được mở nắp hũ vàng. Ngày nắp hũ vàng được mở cũng là ngày đứa con này biết nói
bình thường như bao đứa trẻ khác”. Vợ Duy mừng thầm, cảm tạ ơn bụt rồi ra về. Nếu
quả đúng như lời bà bụt thì thằng Minh sẽ biết nói, nó không phải là một người
câm. Nó sẽ đi học đúng độ tuổi, sẽ trở thành người học giỏi nhất trường… Vợ chồng
cô sẽ tìm bằng được nơi chôn cất hũ vàng, đào nó lên đặt trên bàn thờ và mở nắp
hũ. Vợ chồng cô sẽ có tiền xây nhà tầng. Ngôi nhà của cô sẽ đẹp nhất, to nhất,
rộng nhất ở cái bản Mang này. Nụ cười theo cô suốt quãng đường từ nhà bụt về đến
nhà. Ké Thảo nghe con dâu thuật lại toàn bộ câu chuyện thì ra chiều suy nghĩ.
Hướng mặt trời lên, gốc cây đào bản cạnh bụi tre là chỗ nào nhỉ? Tre bờ vườn
thì có năm sáu bụi, nhưng không có bụi nào có cây đào mọc bên cạnh cả. Cô con
dâu nghe bố chồng nói thì lấy làm buồn lắm. Vườn rộng như thế biết chỗ nào mà
tìm? Vợ chồng cô sẽ đào xới, lật tung cả cái vườn này lên. Nhưng cô không biết
lời của bà bụt có thật sự thiêng không? Muốn cho con biết nói năng như bao người,
vợ chồng cô không ngại tốn thời gian công sức để đào đất. Cho dù mất cả năm trời
cô cũng sẵn lòng, tất cả vì tương lai của con.
– Con có hỏi bà bụt cái
hũ vàng được chôn cất sâu bao nhiêu tấc đất không? Ké Thảo hỏi con dâu.
Nghe ông nội thằng Minh hỏi,
cô con dâu đang suy nghĩ khẽ giật mình. Cô quên không hỏi cặn kẽ bà bụt về cái
hũ vàng được chôn sâu bao nhiêu tấc đất, cách cầu thang sàn nhà mấy bước chân?
Đoảng quá, không hiểu sao lúc đó cô lại quên hỏi bụt tỉ mỉ về nơi chôn cất hũ
vàng. Giờ cô có nên quay lại nhà bà bụt một lần nữa không? Bụt đã nói trong vườn
chôn giấu hũ vàng thì vợ chồng Duy cố mà đào thôi. Vợ chồng Duy bàn bạc với
nhau, xem ngày đẹp, chọn giờ hoàng đạo để đào vàng. Một hố, hai hố, năm hố, mười
hố vợ chồng Duy vẫn chưa tìm được hũ của quý. Những cái hố được đào chi chít khắp
khu vườn rộng, từng bụi tre cũng được phá bỏ, chỉ để lại bụi tre ngà vàng óng đẹp
nhất ở bờ vườn. Nếu bố không ngăn cản Duy đã phá bỏ đi bụi tre ngà. Lẽ nào lời
của bà bụt không đáng tin cậy? Vợ chồng Duy đã lật tung đất trong vườn lên rồi
sao không thấy được hũ vàng đâu cả. Không tìm được hũ vàng thằng Minh sẽ không
biết đến ngày nào mới có thể nói được tiếng nói của con người? Vợ chồng Duy mơ
ước có được hũ vàng để được đổi đời. Có hũ vàng vợ chồng cô sẽ trở thành người
giàu nhất bản nhất xã. Ngay cả trong giấc mơ cô cũng nghĩ về nơi có thể cất giữ
hũ vàng. Trong mơ cô tìm được hũ vàng nặng hàng chục cân. Cô xây được một ngôi
nhà ba tầng đẹp nhất bản, cô sắm được chiếc xe hơi để mỗi lần đến phiên chơ Co
Xàu chồng lái xe đưa vợ con đi chợ mua sắm. Ngôi nhà xây cấp bốn vợ chồng cô
đang ở sẽ là nơi nuôi nhốt đàn trâu. Cuộc sống giàu sang làm vợ chồng cô cảm thấy
sung sướng, hãnh diện với những người trong bản. Cuộc sống đẹp chỉ có ở trong
giấc mộng. Khi tỉnh giấc vẫn thấy mình đang sống trong căn nhà cấp bốn đã xây
được hơn chục năm mà chưa trát áo, phủ sơn tường nhà.
Ké Thảo nhìn thằng cháu nội
hiếu động, cái gì cũng biết, chỉ là cái mồm của nó không biết nói cái lời của
con người thì lòng quặn đau muối xát. Ông trời ơi sao người lại bắt phạt gia
đình này như thế. Từ thuở ông bà, cha mẹ trong cái nhà này có ai ăn ở thất đức,
làm điều ác hại người đâu mà trời nỡ đối xử với chúng con thế này. Nhưng những
lời thầm kín của ké trời đâu có thấu được. Thằng Minh không thể nói ké sẽ
khuyên vợ chồng nó sinh thêm một đứa, trời thương cho thêm một đứa con trai
càng tốt. Nhưng ké biết mở lời với chúng nó thế nào đây? Hằng ngày vợ chồng nó
vẫn không ngừng tìm phương thuốc chạy chữa mong thằng Minh sớm nói được. Làm gì
để thằng cháu nội có thể nói được tiếng của con người? Câu hỏi luôn đeo đẳng
theo ké Thảo từ lâu lắm. Mỗi lần đi qua khu vườn thằng Duy và cả khu vườn đã
chia cho vợ chồng thằng Thuận, ké luôn suy nghĩ về chỗ có thể chôn cất hũ vàng
như lời bà bụt nói.
Ké Thảo lục lọi trong trí
nhớ của mình về nơi có thể đã từng có một cây đào. Vườn nhà Duy đã tìm kĩ rồi,
chỉ còn vườn nhà Thuận là chưa tìm đến. Nhưng vợ chồng thằng Thuận có cho đào xới
khu vườn nhà nó lên không, khi những cây cam quýt đã cho thu hoạch mấy năm nay.
Nhất định vợ chồng nó sẽ không để vợ chồng thằng em đào xới đất trong vườn. Ké
tin chắc như thế. Nhưng ké nghĩ kĩ thì khu vườn thằng Thuận không nằm ở hướng mặt
trời lên. Mà bụt nói cái hũ vàng được chôn trong vườn hướng mặt trời lên, xem
đi nhìn lại chỉ có mảnh vườn Phja Đeng này thôi. Các cụ chôn vàng ở đâu mà kỹ
thế, con cháu tìm mấy tháng trời mà chẳng thấy được chút manh mối nào. Ngồi
trên mỏm đá nhìn ngắm những cây tre già vàng óng ké thấy lòng mình trống trải
vô cùng. Đây là bụi tre cuối cùng của làng. Thỉnh thoảng vẫn có người đến xin
chặt gốc tre già để làm đòn gánh. Ké định không cho, ở trong cái bản này nhà
nào chẳng có vài bụi tre, thi nhau chặt đi để rồi khi cần đòn gánh lại phải đi
xin người khác. Trước măng tre cho không ai lấy, giờ cả bản lại vác mặt xin bữa
măng tre. Lạ kỳ lắm. Ké không muốn cho, nhưng vợ chồng thằng Duy đã cho phép
người ta chặt thì ké sao cản được. Ké nói chỉ làm cho người ta thêm ghét thôi.
Không biết bụi tre này còn tồn tại được bao lâu? Có lẽ khi ké chết vợ chồng thằng
Duy sẽ chặt hạ làm củi đốt. Ngày nào ké còn sống thì không ai được phá bỏ ngôi
nhà sàn và bụi tre ngà đẹp nhất bản này.
Ngày mùa đông ngắn, đêm
dài, người muốn thức dậy mà đêm vẫn chưa đi. Về già ké ngủ ít, mỗi ngày chỉa cần
năm sáu tiếng là đủ. Ké cũng ít ngủ trưa. Ăn vội bát cơm ké rong đàn trâu vào
lũng. Ở nhà cũng buồn, đi vào lũng để ngắm đồi, ngắm núi, dù những nơi đó nơi
nào cũng từng in dấu chân. Về già người ta thích ngắm những nơi mình từng đến.
Lạ thế đấy. Cứ như sợ ngày mai không còn được nhìn thấy vậy. Ai bảo chăn trâu
là khổ? Từ nhỏ ké đã chăn trâu, lấy vợ con nhỏ chưa chăn được thêm một lần theo
sau con vật kéo cày đi vào lũng, về già lại chăn một lần nữa. Có gì khó đâu, cứ
đi sau trâu không để nó ăn của người bản là được. Ké theo trâu mang theo bó lạt
để đan cái lồng gà, lồng vịt, sọt gánh bán ở chợ phiên. Ké thấy mình vẫn còn có
ích, đôi bàn tay vẫn làm ra tiền, dù cái sức của ké đã đi với con cháu cả rồi.
Ngày vận động ăn cơm mới thấy ngon miệng, ngồi một chỗ sao có thể nuốt trôi
cơm. Tối lùa trâu về, trên vai chiếc đòn gánh lủng lẳng những lồng, sọt. Ăn
xong cơm tối ké đi nằm. Trời chưa sáng ké đã thức dậy, ngủ nhiều đau lưng. Ké
nói thế.
Đêm nay ké đi ngủ sớm. Trời
rét thế này chỉ có ngồi bên bếp lửa hồng mới ấm cúng. Nhưng ngồi nhiều lại tốn
củi đun. Đành đi vào giường chui dưới chăn, không say cũng phải nằm cái lưng xuống
giường. Mọi hôm trằn trọc mãi ké mới say giấc. Nhưng đêm nay giấc ngủ đến với
ké một cách nhẹ nhàng. Có thể ngày nay ké phải leo lên quả đồi cao để đuổi đàn
trâu thẫm mệt rồi.
Từng cây tre vàng óng đổ
xuống. Chiếc máy xúc múc nó vào thành một đống gọn. Từng gốc tre được bứng lên
khỏi mặt đất thả vào cái hũm nơi chân núi. Khi gốc tre cuối cùng được dọn đi, một
gốc cây đen sì hiện ra. Ké không biết đó là cây gì. Có thể đó là gốc cây mạy rồm,
chỉ có loài cây đó mới không bị mục nát khi ít bị mưa nắng ngấm vào. Cái gàu
máy xúc toan bổ xuống đất múc nốt gốc cây cổ thụ nhưng ké đã ngăn lại. Ké nhớ
ra rồi, trước đây, ở góc vườn này đã từng có một cây đào, nhưng bụi tre phát
triển quá nhanh nó đã lấn đất, cây đào đã bị tre ép chết. Gốc đào đã bị gốc tre
đè lên. Cây đào đây rồi, nhất định hũ vàng cũng sẽ ở gần đây. Nhà chúng ta có
tiền rồi, thằng Minh có cơ hội nói được rồi các con ơi. Ké gọi toáng cả lên. Giật
mình tỉnh giấc, hóa chỉ là mơ. Ké ngồi dậy, ngoài kia đêm vẫn đan dày lắm. Vợ
chồng thằng Duy ở ngôi nhà cấp bốn bên cạnh không nghe được tiếng la toáng của
bố mình.
Vợ chồng thằng Duy tròn mắt
khi ké Thảo bảo chúng nó chặt hạ khóm tre ngà mà bố coi như vật báu không cho
ai động vào. Duy không tin vào đôi tai của mình hỏi lại bố.
– Bố bảo chặt hạ khóm tre
ngà ở bờ vườn ư? Con không nghe nhầm chứ?
– Ừ, chặt đi.
– Sao vậy bố?
– Bảo vợ chồng mày chặt cứ
chặt, hỏi làm gì nhiều thế.
– Vâng, thế còn cái nhà
sàn…
– Cái nhà sàn thì chúng
mày đừng mong động vào khi bố còn sống. Khi nào bố chết rồi vợ chồng mày muốn
làm gì thì làm.
Những cây tre được vợ chồng
Duy hạ xuống gom vào thành đống. Những cây tre rồi sẽ thành củi đốt. Nhiều tre
thế này có lẽ phải nửa năm mới đun hết củi tre, khỏi phải lên núi kiếm củi. Những
ngày vợ chồng Duy chặt cây, ké Thảo cũng đến xem. Ké còn giúp con chặt mấu cây
với sức mạnh hiếm thấy. Khi những cây tre dần đốn hạ hết, trên mặt ké lộ rõ những
nụ cười. Đôi khi vợ chồng Duy bắt gặp bố cười, tỏ ra nghi hoặc. “Người già hay
lú lẫn, không lẽ bố mắc bệnh lú lẫn, điên điên dại dại rồi sao?” Ké Thảo thừa
biết con mình đang nghĩ gì. Chúng nó đâu biết được rằng, có thể, dưới gốc bụi
tre xù xì kia có gốc cây đào bản nhiều năm tuổi. Đào bên cạnh gốc đào sẽ thấy
được chum vàng. Mở nút hũ vàng thằng cháu nội ké sẽ biết mở miệng nói chuyện
như bao đứa trẻ bình thường khác. Đêm qua tổ tiên hiện về báo mộng cho ké biết
rồi…
Và trên miệng hủm sâu đã
được lấp đầy đất, một búp măng tre được mọc lên từ những gốc tre già bị xúc bỏ…
8/12/2023
Nông Quốc Lập
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Hóa giải
Hóa giải
Mẹ cúi mặt như người có lỗi.
Ngày đưa nhau xuống đây, có lẽ ba mẹ tôi cũng không nghĩ là lại ở nơi đất khách
quê người lâu đến thế này. Tám mặt con rồi, đường về quê cứ ngày mỗi khó, mỗi
xa. Bác xuống, mẹ lại trào nỗi nhớ quê, mắt mẹ dân dấn ướt.
Chứng Thực Số 9
U.B.H.C Thị xã Thái
Bình.
Chứng Thực Anh Nguyễn Văn
Chương
Sinh Năm 1950 Trú quán tại
số Nhà
80- Lý Thường Kiệt Thị xã
T/Bình.
Thành phần gia đình dân
Nghèo.
– Ông nội làm đồ Nho chết
trước CM
– Bố đẻ trước CM chữa ô
tô K.C về Thị Xã Buôn. địch bắt Vợ chạy cho ra, Nay buôn quà bánh. Cậu Ruột DK
địch bắnchết Trong Khi làm Nhiệm vụ được suy tôn là liệt Sỹ.
– Năm 1963 – 1964
gia đình buôn bán cá Thể đầu cơ buôn lậu bị bắt quả tang. lúc Thị Xã tiến hành
đợt Vận động tiểu Thương chuyển Sang Sản Xuất, Gia đình Anh chương Không Nghiêm
Chỉnh Chấp Hành Chính Sách. đoàn cán bộ cải tạo của Thị Xã và Cán bộ Tỉnh Than
gia đến Vận động.
Bố anh chương là ng: Văn
Đông: đã chửi “chế độ này là Chế độ ăn mày” gia đình từ trước tới nay Vẫn buôn
bán cá thể. đầu Cơ o/ chính đáng Thái độ đối Với Ndân Không tốt, Nhiều Người
ghét.
Có 7 em Còn nhỏ. Bản Thân
mới lớn nên trong hòa bình Chuyên đi Học tư cách đạo đức tốt là 1 trong Số ba
em học sinh giỏi toán của trường
Căn cứ Vào lịch sử của
gia đình và Thái độ chấp Hành chính Sách không tốt.
Song Chiếu Cố anh chương
là Học sinh giỏi toán UBHC Thị Xã đề Nghị với ban tuyển sinh tỉnh cho đi Học đại
Học Ngành ít quan trọng/.
Thị Xã Ngày 26.8.68
UBHC Thị Xã.
Chữ ký thì tôi không sao
dịch ra được. Tôi run lên. Dư âm của những năm tháng cũ tràn về, nhấn chìm tôi.
Rét thấu xương. Mưa dầm
đã cả tháng. Tôi kiên nhẫn theo sự chỉ dẫn của U, khi trông coi siêu thuốc bắc
cho ba. U đã phải về quê rồi! Chiều qua tôi đã đi cùng U đến tận cuối tỉnh. U dặn
dò tôi bao nhiêu là việc. U bảo đang lúc “nước sôi lửa bỏng” thế này, cứ để U về
đã. Liệu liệu rồi U sẽ lên. U khóc! Tôi cũng khóc! U quàng lại khăn phu la, kéo
lại quần áo cho tôi. Một tay xiết chặt quai, U sốc lại cái bị cói trên vai. Tôi
đờ đẫn nhìn theo cái dáng lủn củn, dầm dề trong mưa của U qua lần áo tơi.
Ruột gan tôi quặn lên. Mọi
việc trong nhà bây giờ hầu như chỉ còn trông vào một mình tôi, thằng anh chưa kịp
lớn của bảy đứa em. Ba thì nằm liệt gường đã mấy thámg nay. Năm nào ba tôi cũng
ốm, ốm vì đầu đau từ lúc thời tiết mới chớm hạ. Năm nay thì ác quá, trận ốm của
ông đã kéo ra đến quá nửa mùa đông. Không biết ba tôi có qua được, như lời U sụt
sịt nói trước lúc phải về quê không? Mẹ tôi thì đã mấy lần ôm mặt khóc, khi vừa
trút gánh hàng quà ngoài sân, chạy đến bên giường ba. Chúng tôi sợ lắm! Tôi kê
lại siêu thuốc. Cảm giác làm chưa đúng được như U dặn cứ bám riết, khiến tôi
không yên tâm. Lò than dấm thế này có lẽ được rồi, giống U rồi. Mặt lò không một
vết nứt, bóng một màu than mỡ, đen huyền. Giữa lò được thông một lỗ to bằng quả
nhót, lửa đỏ lịm, sâu hun hút đến tận đáy, hơi lửa từ lỗ thông cuộn lên, tỏa đều
đặn, khiến siêu thuốc chỉ râm rỉ sôi. Có lẽ đúng rồi đây!
– Chiều nay không đi học
hở Chương? Bác Châu bên hàng xóm đã đến bên tôi từ lúc nào.
– Dạ… cháu đang sắc thuốc.
– U Chương về quê rồi
hả? Chiều nay cháu học bồi dưỡng học sinh giỏi toán phải không?
– Cháu…
– Từ chiều mai để thuốc đấy,
các bác sẽ thay nhau sắc giúp cho, cả mấy đứa em và ba mày nữa, để đấy các bác
trông giùm cả cho. Không được bỏ bồi dưỡng học sinh giỏi nữa, nghe chửa. Giá
thằng Thức nhà bác cũng học giỏi, ngoan ngoãn được như cháu. Ôi dào!
– Nhưng các bác… với lại,
U cháu dặn đợi bác Sáu cháu xuống mới được đi học cơ ạ.
– Biết rồi! Chúng tôi khắc
sắp xếp được công việc, anh chả phải lo. Tôi sẽ bảo mẹ anh cứ yên tâm buôn bán
mà kiếm gạo. Phố này, ai còn lạ gì hoàn cảnh nhà anh. Rõ khổ! Bao giờ bác anh
xuống hẵng hay. Thế đã đánh điện cho bác anh chưa?
Điện thì U con tôi đã
đánh cho bác tôi từ mấy hôm trước rồi. Hôm ấy ở bưu điện người ta cũng quát U.
U chỉ vâng dạ nho nhỏ và rơm rớm nước mắt. Sao dạo này có nhiều người quát U
tôi thế, mà lại toàn những người còn trẻ tuổi. Chị bưu điện xinh thế mà cau có,
gắt lên: “Sao lại đánh giây thép. Cái bà này”.
– Có chuyện gì thế? anh
nhân viên ngồi gần đấy hỏi với sang.
– Bá cáo đồng chí Sắc, bà
này vẫn gọi là đánh giây thép, rõ là quen cái lối nói theo bọn thực dân phong
kiến.
Anh bưu điện nhìn u con
tôi – “Người ở nhà bà Đông bán phở, buôn lậu ở số nhà 80, đường Lý Thường Kiệt
phải không? Bà này thành phần cơ bản, bần cố nông, con trai còn là chiến sỹ Điện
Biên cơ đấy. Mà sao bà không theo tiếng gọi của Đảng, tẩy chay, xóa bỏ bọn gian
thương, bọn buôn bán cá thể đi mà cứ đi ở cho cái nhà ấy mãi thế”.
– Dạ. Bác nói thế phải tội.
Tôi với mẹ Đông nó coi nhau như chị em từ hồi còn kháng chiến chín năm, các
cháu đây đều gọi tôi là U. Khó khăn thì chị em nương tựa vào nhau, chứ có kẻ ăn
người ở gì đâu ạ. Tôi đánh xong cái giây thép… à, à, cái điện cho bác cháu ở Hà
Nội xuống là cũng phải về quê lo mùa màng ngay a. Mẹ cháu bây giờ đã chấp hành
chính sách, vào tổ hợp tác tiểu thương của khu phố chứ không dám làm ăn cá thể
nữa đâu ạ.
– Bà này rõ là ăn phải bả
của bọn con buôn, cứ là bênh chằm chặp. Con mẹ Đông ở cái thị xã này thì ai lạ
gì. Bún phở, rượu lậu… ngày nào nó chả vi phạm chế độ lương thực của nhà nước.
Buôn lậu cỡ nó mới nuôi nổi lũ con ăn học và ông chồng đau ốm quanh năm chứ.
Tôi bảo thật nhá, bà xa nhanh chỗ tối ấy ra, kẻo lại mất cái thành phần cơ bản,
còn làm ảnh hưởng đến anh chiến sỹ Điện Biên con giai bà nữa đấy. Này, mà cái
anh chiến sỹ Điện Biên kia kể cũng lạ. Thành phần gia đình cơ bản là thế. Độc lập
rồi, sắp vượt qua thời kỳ quá độ, tiến thẳng lên chủ nghĩa cộng sản đến
nơi rồi, sao cứ để bu mình đi ở cho cái gia đình con buôn ấy mãi thế. Lạ thật!
Anh nhân viên bưu điện nói một thôi một hồi.
– Vâng. Tôi hiểu rồi! U
rơm rớm nước mắt: “Anh chị làm ơn cho tôi đánh cái điện cho bác cháu ở Hà nội”.
– Đánh điện chứ không phải
đánh giây thép, bà nhắc lại đi. Chị nhân viên trẻ đẹp cau có nói.
– Vâng. Tôi đã nói là
đánh điện rồi đấy thôi.
– Tôi bảo bà nhắc lại là
muốn tốt cho bà, muốn bà quên hẳn cái thói quen nói theo lối bọn thực dân phong
kiến ấy đi, bà hiểu chưa? Bà cũng nên ăn nhời đồng chí Sắc mà về quê ngay đi,
đừng có ở mãi cái nhà ấy. Hư người.
– Vâng! Xin anh chị cho
tôi đánh cái điện đi Hà Nội cho bác cháu ạ. U tôi lại nhỏ nhẹ trong nước mắt.
– Sao U lại để người ta
nói thế? Tôi giận dỗi với U trên đường về.
– Người ta là người nhà
nước. Nhịn đi con.
– Thế anh Luân nhà mình
cũng là người nhà nước hả u?
– Ừ. Anh Luân cũng là người
nhà nước.
– Thảo nào!
Tối ấy cả U và mẹ tôi đều
phải khóc trước sự gay gắt, quyết liệt của anh Luân. Anh không cho U và mẹ tôi
phân trần. Anh nói cũng từa tựa cái giọng của anh Sắc nhân viên bưu điện, nhưng
gay gắt hơn nhiều. Có lẽ vì anh là con trai U, là chiến sỹ giải phóng Điện
Biên, là người mà như anh Sắc bưu điện đã nói, nếu không thận trọng thì có khi
chỉ vì bu mình, cái lý lịch trong sáng của anh có cơ bị hoen ố.
– Sao bu dở hơi thế. Bu
và cái nhà cô Trâm thì chị em làm sao được. Nhà mình thành phần bần cố nông,
cơ bản! Còn… mà tôi cũng cấm mọi người ở đây gọi bu tôi là U Chương. Nghe
chửa.
– Vâng! Có lẽ vì quý các
cháu mà U cho chúng nó gọi vậy, chứ chúng tôi đâu dám. Mẹ tôi nhỏ nhẹ.
– Quý! Cô là cái hạng xảo
quyệt, buôn gian bán lậu, hạng bóc lột. Cô đã biến bu tôi thành con ở cho nhà
cô bao nhiêu năm nay. Tôi thì lạ gì cái miệng lưỡi con buôn của nhà cô.
– Anh! … Mẹ vừa
cất tiếng thì U tôi đă nói át đi.
– Luân! Anh không được ăn
nói thế. Bu và mẹ Đông nó coi nhau như chị em từ cái ngày cô chú ấy phải bỏ
Hà Nội, chạy tản cư về làng Ô Mễ. Bố anh mất sớm. Anh thì thăm thẳm mãi
trên Việt Bắc. Bu một thân một mình, những lúc vui buồn, những khi trái gió giở
giời cũng một tay cô chú ấy lo cho đấy. Những lúc ấy bu có nhờ cậy anh được
không? Anh phải thấy cái ơn nghĩa của người ta, mới ra con người chứ. Mẹ Đông
nó phải lo chạy chợ kiếm cơm, lũ trẻ này một tay bu chăm bẵm từ khi chúng
nó còn đỏ hỏn. Bu coi chúng nó như con. Mắc mớ gì mà anh cấm chúng nó gọi tôi
là U? Hả? Chị em tôi khó khăn thì thương lấy nhau, nương tựa vào nhau. Ân nghĩa
sâu dày! Anh không còn hiểu được cả cái lẽ “Nhiễu điều phủ lấy giá gương” của
ông cha mình nữa à?
– Bu đừng có lý sự! Tôi hỏi
lại một lần nữa, bu có chịu về quê lo cấy hái không? Không về, tôi sẽ báo
chính quyền gô cổ cái nhà còn rơi rớt tư tưởng của bọn thực dân phong kiến này
lại đấy.
– Thôi! Tôi xin anh! Tôi
lạy anh! Tôi về. Nhưng anh cũng thư thư cho vài ngày, để chúng tôi đánh giây
thép gọi bác cháu xuống lo thuốc thang không thì ông ấy chết mất. Còn lũ trẻ nữa,
anh thấy đấy, cô ấy thì đầu tắt mặt tối suốt ngày nơi hàng quán, chạy gạo từng
bữa cho bằng ấy cái “tàu há mồm”. Chồng ốm, con đông thế này biết trông cậy
vào đâu? “Sung sướng” quá em ơi! U tôi sụt sịt – Anh thư thư cho chúng tôi vài
ngày, anh nhá.
– Bu đừng có biện bạch lý
do lý trấu, ngày mai bu không có mặt ở nhà là tôi báo chính quyền đấy. Lúc ấy,
đừng có trách là tôi không nói trước.
Anh Luân nói như quát, rồi
hầm hầm bước ra khỏi nhà.
Ngôi nhà bán phở số tám
mươi, phố Lý Thường Kiệt của gia đình tôi được trưng dụng thành cửa hàng ăn uống
số hai, hợp tác xã tiểu thương khu Trần Phú. Mẹ tôi được bầu làm tổ trưởng. Anh
em tôi được chuyển đi, ở tạm một gian, trong dãy nhà của bà địa chủ Lan Than mà
khu phố đang tạm thời quản chế. Xă viên cửa hàng là mười một người, cả những bà
bán hàng rong, bán xôi sáng cũng được tập trung học tập ngắn ngày, được vận động
xóa bỏ lối làm ăn cá thể, tiến tới tập thể hoá, xây dựng xã hội mới, con người
mới xã hội chủ nghĩa. Cơm áo của mười một hộ gia đình bỗng dưng trông cả vào
đây. Lượng khách thì cứ thưa dần, thưa vì quà không ngon, thưa vì sự đón tiếp
luộm thuộm của mười một con người, được ghép vào với nhau theo cái lối ông chằng
bà chuộc. Ấy vậy nhưng cũng chẳng ai dám bỏ hợp tác xã. Được học tập rồi, bỏ,
chẳng hóa ra là chống lại sự tiến lên của xã hội mới à? Vậy họa có là bọn gián
điệp phản động. Những cái ngáp vặt trong ngày, của xã viên cửa hàng ăn uống cứ
vươn mãi lên.
– Tôi chỉ ăn phở của bà
Đông, chứ không ăn cái thứ phở hợp tác hợp te này.
Nhiều ông khách quen của
nhà tôi ngày trước quát lên thế, rồi tức tối bỏ đi. Thực ra phở nhà tôi nổi tiếng
ở thị xã này cũng lâu rồi. Thời nào thì cũng có nhiều người sành ăn, sành uống,
nhiều ông lắm tiền quen thói phách lối, cũng chả trách người ta được. Mười một
gia đình của cái cửa hàng hợp tác xã ăn uống này đang có nguy cơ bị đói. Nhà
tôi lại càng nguy, bởi, nhà tôi đông miệng ăn nhất, ba tôi lại đang cần thuốc
thang, tẩm bổ. Tôi là con trưởng trong gia đình nghèo, nên có phần khôn trước
tuổi. Tôi lo lắm! Một lần rụt rè, tôi nói với mẹ:
– Mẹ cho con thôi học,
con lên chùa Bứa gánh đất thuê, lấy thêm tiền thuốc thang cho ba, mẹ nhá!
– Không được thế! Mẹ nấc
lên – Con học giỏi, con đang là niềm tự hào của cả nhà. Dù thế nào con cũng
không được bỏ học. Nhớ chưa. Mẹ rầu rĩ: Có học mới nên người con ạ. Con phải cố
lên, còn làm gương cho các em nó noi theo nữa chứ. Ông nội, ông ngoại con ngày
trước đều nổi tiếng hay chữ, là ông đồ, ông giáo làng ta đấy, con cố mà theo
gương các ông.
– Thế thì mình phải làm
thế nào mà sống được hở mẹ?
– Đấy không phải là việc
của con! Mẹ gắt lên, bỏ đi, để mặc tôi đứng trơ ra đó.
Bác Sáu tôi đã xuống! Nhận
được điện là bác quăng hết công việc, xuống ngay. Ba tôi vẫn chưa đỡ.
– Sao cậu xanh dờn như
tàu lá thế này hở giời! Bác khóc! – Về ngay. Song đận này cậu phải về quê ngay.
Bác hạ giọng – Về còn có chị, có em. Cậu ạ! Rõ đã khổ chưa, có mỗi thằng em
giai mà tự dưng lại cách sông cách núi thế này hở giời!
Mẹ cúi mặt như người có lỗi.
Ngày đưa nhau xuống đây, có lẽ ba mẹ tôi cũng không nghĩ là lại ở nơi đất khách
quê người lâu đến thế này. Tám mặt con rồi, đường về quê cứ ngày mỗi khó, mỗi
xa. Bác xuống, mẹ lại trào nỗi nhớ quê, mắt mẹ dân dấn ướt.
– Cô Nghinh Con gửi quà
cho mợ đây. Bác đưa cho mẹ một bọc áo mưa được chằng buộc chặt chẽ.
Bác Nghinh Con! Những lời
mẹ kể về quê hương lại dậy lên trong tôi. Bác là dâu trưởng bên họ ngoại tôi,
góa bụa ngay trong ngày cưới chồng, son sắt được như bác cũng chỉ có một. Bác
cùng trung đội tự vệ thành Hà Nội với ba tôi trong những ngày quyết tử thủ đô.
Cái đêm ba tôi bị thương ở đầu đường Khâm Thiên, một mình bác luồn lách, bảo đảm
thông tin liên lạc cho cả trung đội. Bác bảo, quả lựu đạn đường Khâm Thiên đêm ấy
đã làm cho ba tôi mất sức khỏe, ốm đau quanh năm như bây giờ. Mẹ ngậm ngùi xác
nhận. Mẹ bảo mẹ thương nhất bà ngoại. Bà đã có ba người con trai khôn lớn, trưởng
thành, nhưng cứ một mực buộc vào mình cái tội không làm tròn bổn phận dâu con
dòng họ phạm Xuân. Dòng họ Phạm Xuân đến nông nỗi phải tuyệt tự, tội bà lớn lắm!
Bà day dứt đến độ khi chết, không ai có thể giúp bà nhắm được đôi mắt. Mẹ tôi
đau lòng lắm! Mẹ bảo, con trai bà đều là những người quả cảm, đặc biệt là cậu
Thụ. Tôi cứ tưởng tượng hình ảnh cậu tôi từ trong lùm cây nhảy ra, dí súng vào
bụng thằng Tây lùn mà mê cả người. Rồi cậu lập kế hoạch, bắt sống hai thằng Tây
giữa ban ngày ban mặt ngay trong làng. Cậu tôi cũng bị địch bắt ngay trong ngày
hôm ấy, và không bao giờ cậu trở về đựơc nữa. Nghe đồn là cậu bị Tây đưa
lên cầu Long Biên bắn chết, rồi quẳng xác xuống sông Hông. Cậu đi, đã dập
tắt niềm hy vọng cuối cùng của bà về người nối dõi tông đường dòng họ Phạm
Xuân. Đau đớn, chẳng bao lâu bà cũng đi theo cậu. Mẹ bảo, cậu con tiếng là liệt
sỹ, nhưng có ai được hưởng chính sách chế độ gì đâu.
– Nghe nói cậu mợ có U
Chương tốt lắm. Thế U đâu?
– Dạ! U cháu mới phải về
quê làm mùa màng rồi ạ. Mẹ tôi thưa.
– Đang lúc này thì lại bỏ
về quê. Tốt cái nỗi gì! Mà phải thôi, người ta thì máu mủ ruột dà gì với mình
mà người ta xót.
– Dạ! Không phải thế đâu ạ.
Tôi cất tiếng bênh U.
– Mày trẻ con, biết gì mà
nói. Bác tôi gắt lên. Quay sang mẹ, bác hạ giọng – Nào! Hết cái đận ốm đau này,
cậu mợ quyết định về quê chứ. Đất cát ông bà dành cho cậu mợ còn cả đấy. Về
thôi các em, đất khách quê người sống mãi thế nào được.
– Bác để thư thư rồi nhà
em tính. Ba tôi nói nhát gừng.
– Còn phải tính toán cái
nỗi gì? Cậu thấy vẫn chưa đủ khổ à.
– Em nghe nói thằng Mỹ nó
rục rịch ném bom miền Bắc. Lại chiến tranh, lại tản cư sơ tán, về Hà Nội lúc
này làm sao được hở bác. Mẹ tôi nói chỉ đủ nghe.
– Loạn lạc mãi, không biết
có còn sống nổi nữa không? Bác tôi thở dài – Cứ cái cửa hàng ăn uống ế ẩm, với
cả đống cái “tầu há mồm” thế này, liệu cậu mợ có nuôi nổi lũ con không?
– Em cũng đã tính rồi. Mẹ
tôi nhỏ nhẹ: “Hợp tác thì không bỏ được, nhưng hợp tác chỉ bán ban ngày. Buổi
tối, em nấu nồi cháo gà bán ở cửa rạp hát Kiến Thiết, chắc chúng em cũng lần hồi
qua ngày được bác ạ”.
– Mẹ nó không làm thế được
đâu. Làm thế là vi phạm chính sách lương thực của nhà nước đấy. Ba tôi run run
lên tiếng.
– Không làm thế thì ngồi
nhìn lũ con cậu chết đói à? Cái cậu này. Mợ cứ làm đi. Việc này không thể nghe
theo cậu ý.
Có bác, công việc nhà đã
trở lại ổn định như những ngày U tôi còn ở đây. Có lẽ còn hơn, vì bác nghiêm
khắc, chứ chả chiều trẻ con như U. Bác quản lũ em tôi nghiêm ngặt lắm, đứa
nào đứa ấy là cứ phải một phép chứ chả dám tơ lơ mơ. Nồi cá kho của bác thì ba
phần bã chè, một phần cá. Bác ngồi đầu nồi, lũ em tôi là cứ ngoan ngoãn xơi cơm
với bã chè kho mà chả đứa nào dám nho nhoe gì. Có bác, bác Châu và mấy bác
hàng xóm không còn phải thay nhau sang giúp đỡ gia đình tôi nữa. Bác tôi cảm
ơn. Bác Châu bảo: “Bán anh em xa mua láng giềng gần bác ơi. Cô chú Đông hiền
lành, lũ con thì ngoan ngoãn mà học giỏi nhất cái phố này đấy bác ạ”. Tôi cũng
có thêm thời gian cho bài vở. Ngày thi học sinh giỏi toán toàn miềm Bắc cũng đã
kề cận. Tôi lo lắm!
Bác và mẹ tôi đã “quyết một
phen vi phạm chính sách lương thực của nhà nước”. Một hôm mẹ xách về đôi gà, bảo
tôi làm rồi luộc lên để đấy – “Con cứ để đấy, trưa mẹ tranh thủ về rồi mẹ
tính”. Mẹ nói vội, rồi te tái chạy ra cửa hàng hợp tác xã. Đôi gà đối với tôi
thì chẳng nhằm nhò gì, tôi làm chỉ nhoáy cái là xong. Ngày còn hiệu phở ở số
nhà tám mươi, cả hai chục con gà tôi cũng chỉ làm một lúc là xong. Tôi chỉ lo
cho mẹ.
– Mẹ nó cẩn thận.
Tôi thấy thế kia thì nguy hiểm lắm! Ba tôi rên lên. Bác tôi cũng nói: “Cẩn thận!
Nguy hiểm đấy mẹ Đông”. Mẹ tôi đã cất gánh, cười – “Không sao đâu! Mọi người đừng
lo. Tôi đi đây”. Tôi xách cái chậu rửa bát, cái đèn dầu, đi gần như chạy mới
theo kịp mẹ. Trời đã nhá nhem tối. Ánh lửa trong lò than hồng rực từ gánh hàng
của mẹ hắt lên. Dáng mẹ chúi về phía trước. Chiếc đòn gánh kiên nhẫn kẽo kẹt
theo nhịp bước dồn của mẹ. Tôi sợ quá! Phía trước và phía sau mẹ tôi, cái gánh
hàng đang đè nặng trên vai mẹ toàn là dầu sôi, lửa bỏng. Một lò than hồng, một
nồi cháo sình xịch sôi phía trên. Rồi rổ bát, rổ gà, mấy cái ghế con… Mẹ
chất tất cả những thứ nguy hiểm ấy lên đôi quang, ghé vai vào, kiên quyết cất
lên để kiếm tiền thuốc thang cho chồng, cho chúng tôi ăn học. Thế kia thì chỉ một
nhịp lỡ chân, một cái vấp la cả khối nguy hiểm kia sẽ trùm lên mẹ. Mẹ ơi!
– Cháo gà bà Đông, cửa rạp
hát Kiến Thiết ấy. Tuyệt!
– Thật không? Thế bà ấy bỏ
cửa hàng ăn uống hợp tác xã rồi à?
– Bố thằng nào dám bỏ! Vẫn
phải hợp tác hợp te. Bà ấy chỉ bán thêm cháo vào buổi tối thôi.
– Có thế chứ!
Những khách quen của nhà
tôi ngày trước, đã rỉ tai nhau đến hàng cháo mẹ tôi đông lắm. Tôi và cô em gái
giáp tôi cứ lăn ra mà rửa bát, xé thịt cho mẹ cũng không kịp. Được hơn một tuần
thì bà Hiền, bên ban quản lý thị trường của thị xã đến hàng mẹ. Mẹ tôi sợ tái mặt,
mẹ làm bát cháo thịt chặt rõ ngon, mời bà.
– Chị thương em, không
thì nhà em đến chết đói mất. Em vẫn làm trong hợp tác, chỉ dám bán thêm buổi tối,
kiếm chút cháo loãng cho các cháu thôi ạ.
– Biết rồi! Bà Hiền vừa
ăn, vừa nói – Tôi không thương cô, không nói đỡ cho thì cô còn ngồi thế này được
à? Nhưng cô cũng phải cẩn thận, có đợt là người ta hốt hết đấy.
– Vâng! Thôi thì trăm sự
em nhờ cả vào chị. Chị thương lấy các cháu.
– Bao giờ thấy tôi “đánh
tiếng”, thì phải nghỉ đi mấy ngày, nghe chửa. Bà Hiền nói nhỏ.
– Vâng! Em xin đội ơn chị.
Mẹ tôi vồ vập.
Đêm ấy mẹ mừng lắm, khoe
với bác và ba tôi. Bác tôi cũng mừng. Ba thì bảo: “Tôi vẫn lo lắm, làm thế là
vi phạm chính sách lương thực của nhà nước đấy mẹ nó ạ.”
– Cái cậu này! Bác tôi lườm
ba.
Tôi đã đạt giải, trong kỳ
thi học sinh giỏi toán lớp mười toàn miềm Bắc. Kết quả này khiến chính tôi cũng
ngỡ ngàng. Sự vui mừng của nhà tôi thì khỏi phải nói. Mẹ ôm mặt, rồi ôm lấy tôi
khóc trong sung sướng. Mẹ bảo, con trai mẹ nối được cái tiếng hay chữ của ông nội,
ông ngoại rồi. Ba tôi gượng dậy, lặng lẽ đến bàn thờ thắp hương khấn vái. Bác
Sáu thì thưởng cho tôi hẳn một cây bút máy Trường Sơn màu đen, mới cứng cựa.
Hàng xóm láng giềng sang nhà tôi đông lắm, ai cũng xuýt soa khen, mừng cho tôi.
Thầy hiệu trưởng, thầy giáo chủ nhiệm cũng đến tận nhà mừng cho tôi, động viên
ba mẹ tôi. Thầy bảo tôi đã mang vinh quang về cho nhà trường, tôi là niềm hãnh
diện của trường… thầy bảo, theo tiêu chuẩn, tôi sẽ được đi đào tạo bậc đại học ở
nước ngoài, thầy sẽ gửi hồ sơ của tôi và đơn đề nghị của trường lên bộ giáo dục
ngay. Ba mẹ tôi đúng là chỉ còn biết nói mỗi cái câu: Ơn thầy! Tối ấy mẹ tôi
nghỉ bán cháo. Mẹ thổi sôi gà cúng tổ tiên và đãi cả nhà.
Rồi cái gánh cháo lậu của
mẹ tôi cũng bị ban quản lý thị trường bắt. Hình như bà Hiền đã không kịp “đánh
tiếng” cho mẹ. Cái biên bản phạm pháp quả tang là một gánh cháo gà, và một lít
rưỡi rượu lậu. Mẹ điểm chỉ vào, vì mẹ không biết chữ. Toàn bộ tang vật phạm
pháp quả tang đều bị tịch thu. Cũng không thể ngồi đấy mà nhìn lũ con bị đói, mẹ
tôi vẫn dấm dúi bán cháo lậu, nhưng mà lui vào mãi trong một ngõ sâu.
Rồi ngày vui cũng đến. Giấy
gọi vào một trường đại học ở nước Nga – Liên Xô của tôi đã về đến ban tuyển
sinh thị xã. Thầy hiệu trưởng tìm đến tận nơi gia đình tôi sơ tán, báo tin (Lúc
này giặc Mỹ đã ném bom bắn phá Miềm Bắc). Tôi mừng quá, vội vàng lên ban tuyển
sinh. Ông Bình trưởng ban niềm nở tiếp, chúc mừng tôi – “Giấy gọi của cháu đến
đây rồi, bác đang định chuyển cho cháu thì bên ủy ban hành chính thị xã họ qua
cầm lại. Chắc họ muốn xác minh lại điều gì. Nhưng cháu đừng lo. Không sao đâu!
Mấy hôm nữa bác sẽ chuyển đến tận nhà cho”.
Tôi về. Cả nhà tôi sống
trong tâm trạng chờ đợi. Không biết nghe ai, mấy hôm sau mẹ tôi xách đôi gà trống
thiến đến nhà ông Bình. Ông vẫn niềm nở, động viên mẹ. Ông còn dặn đi dặn lại mẹ
là đừng có lo lắng, học giỏi như tôi thì trước sau gì cũng được đi đại học
nước ngoài. Mẹ về có vẻ vui… rồi, một lần nữa mẹ lại xách gà, đeo bị cam đến
nhà ông phó chủ tịch thị xã. Nghe mẹ trình bày, ông cau mặt: “Làm gì có chuyện
đó! Làm gì có cái chuyện giữ con chị, để thay vào đấy con một đồng chí bên ủy
ban tỉnh. Kẻ nào dám nói thế với chị? Chế độ ta là chế độ tốt đẹp. Chị đừng có
nghe bọn gián điệp, phản động nó phao tin đồn nhảm, nói xấu chế độ… phải giữ vững
lập trường cách mạng chứ. Chị cứ yên tâm, về đi. Chúng tôi cần xác minh lại một
số vấn đề, trước khi chuyển giấy gọi cho cháu”.
Cả nhà tôi lại sống trong
tâm trạng khắc khoải, chờ đợi.
Thằng em thứ năm của tôi
từ Tây Nguyên về. Nó cứ xuýt xoa mừng, vì tôi đã thực hiện được nguyện ước của
bố mẹ – Đã về được quê! Chú em tôi vất vả nhất nhà, nó cứ long đong mãi, rồi định
cư tít tận Tây Nguyên. Ngày mẹ mất, mẹ cứ khắc khoải rằng nó làm có đủ ăn
không? Tôi thương nó lắm! Thằng này có cái tật thích sống trong kỷ niệm, nó lục
lọi hòm cũ, xem hết cái này đến cái khác. Tôi mặc nó, ngồi xem lại giáo án của
bài giảng ngày mai.
– Anh dạy học dễ đến gần
nửa thế kỷ rồi đấy nhỉ?
– Mới có ba mươi tư năm.
Chú mày! Bốn năm nữa anh về hưu. Tôi kéo dài giọng, nhát gừng.
– Anh yêu nghề giáo
không?
– Đầu tiên thì không, sau
thì có.
Một lúc không thấy nó nói
gì, tôi ngoái nhìn thì thấy nó đang chăm chú đọc một tập giấy mầu xám xịt, cái
loại giấy thịnh hành trong thời chiến tranh, thời bao cấp.
Nó chậm chạp tiến về phía
tôi, đặt tập giấy màu xám, loang lổ những vết ố lên bàn.
– Cái gì thế này. Anh?
– À! Cái lý lịch cán bộ,
anh rút ở sở giáo dục Thái Bình. Bản phô tô thì nộp cho cơ quan mới ở Hà Nội.
Đây là bản chính.
– Anh chưa đọc lại à?
– Đọc! Tính anh chú lạ
gì! Anh nghĩ cũng chẳng có gì cần mà phải đọc.
– Thế thì anh đọc trang
này đi!
Nó mở tập giấy, để đến
trước mặt tôi một trang ố nhòe, rất khó đọc. Tôi tròn mắt, kinh ngạc đến không
thể tin nổi mấy chữ được gạch chân rất đậm, ở phần lề trang giấy – Gia đình nói
xấu chế độ. Tôi trợn mắt nhìn em.
– Thì anh cứ đọc hết đi!.
– Thế mới biết tại sao
ngày ấy anh không thể có mặt ở nước Nga!.
9/12/2024
Nguyễn Khương Trung
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Điều kỳ diệu có xảy ra
Điều kỳ diệu có xảy ra
Muốn làm người lương thiện
phải trải qua đớn đau, bầm dập. Còn anh từ người thiện
lương đàng hoàng, một lý lịch sạch trơn lại tự chui vào đám cặn bã của
xã hội? Hùng suy nghĩ ấu trĩ quá. Anh chấp nhận. Vì trong anh còn một nỗi đau
quá lớn. Có lúc Hùng cũng nghĩ một khi đạt được mục đích rồi mình sẽ ra sao?
Con đường Hùng đi chưa
bao giờ bằng phẳng nếu không nói luôn đầychông gai, gập ghềnh, thậm chí có lúc
cái chết treo lơ lửng đang chờ đợi bất cứ nơi đâu Hùng đến. Hùng dấn thân vì đó
chỉ là suy nghĩ non nớt, nhất thời, khiến mình rơi vào bi kịch của cuộc đời.
Nơi đất khách, Hùng có thể lo cho má đầy đủ hơn, chăm sóc má chu đáo hơn. Nhưng
đâu đó tận cõi tâm can anh ta vẫn đau đáu một tiếng vọng cố hương không thể
quay về.
Hùng là ai?
Một ngày kia có hai mẹ
con nhà nọ nói giọng miền Tây xuất hiện tại vùng đất cách nơi họ sinh ra và lớn
lên hơn hai ngàn cây số. Họ đã mua một căn nhà nhỏ ven thành phố để sống. Anh
ta đâu biết nương thân và lập nghiệp ở một nơi xa xôi là điều không dễ dàng
chút nào. Vì sao dân miền Tây lại ngược ra đất Bắc sống? Điều này đã khiến người
dân nơi đây có chút nghi ngờ. Tạo được niềm tin bằng tính thật thà, chất phác
nên họ dễ hòa nhập nơi ở mới, thỉnh thoảng có ông công an ghé thăm cũng không
có vấn đề gì.
Trở ngại lớn nhất là
“ngôn ngữ vùng miền” nên họ có chút e dè. Với Hùng là chuyện nhỏ chỉ lo cho bà
Hai. Việc đầu tiên sau khi ổn định, Hùng đã tìm cho má một ngôi chùa để bà sớm
hôm kinh kệ. Người già, họ muốn đến nơi ấy để tìm sự an yên, thanh tịnh dưới
chân đức Phật từ bi. Hùng cũng tập dần ăn chay theo má, buông bỏ quá khứ. Đôi
khi Hùng thấy mình có lỗi với má. Chính Hùng đã đặt bà Hai vào tình huống khó.
Hỏi Hùng có ray rứt với lương tâm không? Tất nhiên Hùng nói có. Dù hai mẹ con
có những tháng năm sống bên nhau rất ấm áp, đầy ắp tình thương yêu. Bà cảm thấy
đây là giây phút hạnh phúc nhất nếu có thêm dâu và cháu. Nhưng không sao, tất cả
đều tuỳ duyên. Hùng nợ má cả một cuộc đời này, kiếp này. Và chỉ có Hùng mới hiểu
vì sao mình phải làm vậy. Luật nhân quả không chừa một ai!
Ở một vùng quê hẻo lánh.
Mưa rỉ rả suốt đêm, Hùng
trằn trọc nghĩ về những điều bà Hai nói lúc ban chiều:
– Hùng à! Lớn tuổi rồi cưới
vợ đi con! Mày cứ đi biền biệt hoài má ở nhà một mình thấy hiu quạnh quá. Chung
quanh ai cũng có cháu ẵm bồng, còn má ngày thì thui thủi, đêm vò võ thâu đêm.
Hay con cho má theo để mẹ con sớm tối có nhau?
– Không được đâu má! Nguy
hiểm lắm. Hùng hốt hoảng kêu lên.
– Bây làm cái gì mà nguy
hiểm. Đi trộm cắp, cướp giật mới sợ chớ làm ăn đàng hoàng thì sợ ai?
– Má nói nữa con đi liền
bây giờ! Hùng phản ứng gay gắt.
Bà già có vẻ xuôi chiều.
Thấy lấn cấn điều chi chẳng yên cái bụng. Hùng chẳng thể nói rõ cho má biết những
việc đang làm, vì để lộ có thể nguy hiểm đến tính mạng của hai mẹ con. Hùng sẽ
nói cho má biết nhưng không phải lúc này. Cả hai mẹ con cùng im lặng, mỗi người
theo đuổi ý nghĩ riêng mình. Trời đã khuya, Hùng giục bà Hai đi ngủ.
Hồi chiều, Hùng về có dẫn
theo một cô gái. Tối lại, Năm Tơ nằm nép sát vô vách mùng không dám xoay trở. Cả
hai bị ép vô tình thế khó xử. Bà Hai nằm im lắng nghe có động tĩnh gì bên trong
không. Bà có nỗi niềm của bà. Hùng có nỗi khổ của Hùng. Năm Tơ có nỗi đau chất
chứa của Năm Tơ. Bà biết làm vậy là không đúng, vô tình đẩy con mình vô con đường
tội lỗi. Tại sao bà hành động như vậy? Cái lý của bà đưa ra “chỉ có đàn bà mới
giữ chân được đàn ông”. Nó nhất định phải lấy vợ. Còn Hùng nói nhỏ với Năm Tơ:
– Cô thông cảm cho tình
thế bắt buộc này. Chiều bà già đêm nay, mai tui đi rồi.
Năm Tơ đành chấp nhận, biết
có nói cũng không thay đổi gì. Nhưng lòng cô lại muốn nó xảy ra. Trái tim cô đã
dành cho Hùng một tình cảm khó nói lắm. Cô trả lời cho Hùng yên tâm:
– Tôi hiểu mà! Anh ngủ
đi, có gì mai tính tiếp.
Nói vậy chớ Năm Tơ thao
thức đợi chờ, chỉ cần người đàn ông ấy xoay lại cô nguyện suốt cuộc đời còn lại
gắn bó với anh. Hùng thì khác. Anh không muốn điều bất trắc xảy đến với những
người thân yêu, ruột rà của mình. Ngay cả với Năm Tơ, người phụ nữ mới gặp
không lâu trong hoàn cảnh hết sức “nhạy cảm”. Năm Tơ, người còn sót lại duy nhất
trong gia đình sau trận giết người tàn ác nhất lịch sử loài người. Cô ta sống vất
vưởng, lớn lên nhờ sự cưu mang đùm bọc của những người cùng may mắn sống sót
sau khi được bộ đội giải cứu.
Còn bà Hai, trước khi về
làm dâu miệt Núi Nổi, là cô lái đò đưa khách sang sông tại bến đò Đu Đủ. Con
sông đủ dài và rộng. Đến mùa, nước từ thượng nguồn đổ về, cuồn cuộn chảy, lục
bình gởi đời mình theo con nước mênh mông, phù sa đỏ quạch, tới ngã ba Vàm lớn
tách ra. Một nhánh chảy về sông Trước, một nhánh xuôi sông Sau. Cá tôm nhiều vô
kể. Bà bồi hồi nhớ. Mù u mọc dọc hai bên bờ sông Sau, thường thì nó đơm bông kết
trái quanh năm, nhưng rộ nhất là vào hai mùa cuối xuân và cuối thu. Mùa nào
cũng man mác buồn. Bà đã quên những bông trắng kết từng chùm khắp nhánh mù u đẹp
như thế nào, những cánh nhỏ rụng xuống thành một vệt dài chảy xuôi theo con nước
rồi tan biến ở một nơi mênh mông vô định. Gắn với đời bà nó buồn như một khúc
ru. Bà hờ hững với dòng sông khi nhìn cánh đồng bát ngát xanh. Bà lỡ hẹn với
con nước đầy vơi khi những bông lúa vàng cúi xuống cảm ơn phù sa đã vun bồi làm
nên những vụ mùa trĩu hạt. Lưng bà dần cong theo bông lúa trổ. Tóc bà xơ bạc
như cọng rơm khô. Bà bỗng nhớ mình gắn bó với nơi đây đã quá lâu rồi. Bà luôn
nhìn về một nơi xa ngái cho đến ngày thằng Hùng dắt về đứa con gái xa lạ giao
bà. Một tín hiệu đáng mừng chăng? Nó không bỏ bà bên khung cửa ngó ra cánh đồng
có con đường chạy theo hướng mặt trời tiếp giáp con sông dần khô cạn. Bà luýnh
qua luýnh quýnh, kêu con trai bắt con gà bà nuôi bằng cơm thừa những buổi trệu
trạo nhai mà nuốt không nổi. Chén cơm lưng, thường thì chỉ mấy con gà ăn no bụng.
Đêm qua con gà trống gáy lưng chừng lúc bà vẫn còn đang thao thức. Trằn trọc
nghĩ, từ ngày gia đình gặp biến cố, Hùng xin bà tầm sư học võ, rồi sau đó bỏ bà
đi miết. Đôi lần về thăm bà nó ít khi nói cười, không ôm má, cạ hàm râu vô lưng
cho bà nhột như xưa nữa. Nó đã lớn thật rồi. Một thằng đàn ông rắn rỏi, mắt hay
đăm chiêu cố giấu bà chuyện gì đó. Chuyện của nó, bà có hỏi nó cũng chẳng nói
đâu. Biết tánh con, bà chỉ quan sát bằng trực giác người mẹ.
Mắt vẫn nhắm, nghe bước
chân quen thuộc của con bà biết nó đang đi về phía mình. Giỡ mùng. Ngồi xuống
bên cạnh, nắm lấy tay má, Hùng nói:
– Má có giận con không?
Bà im lặng, không biết
con định nói gì.
– Má à! Cho con gởi Năm
Tơ ở đây với má nghe. Từ nay có người hủ hỉ với má cũng đỡ buồn!
– Bây định đi đâu nữa? Bà
chậm rãi hỏi. Có phần hụt hẫng khi nghe Hùng nói.
– Con đi có việc. Khi nào
xong, con về sẽ kể hết má nghe. Má cứ yên tâm.
Vậy là Hùng vẫn kiên quyết
không nói rõ lý do những chuyến đi xa của mình. Bà Hai linh cảm một điều gì đó
khá nghiêm trọng nhưng không dám nói ra.
– Cô gái con dắt về là
con cái nhà ai? Tốt xấu như thế nào lại kêu má chứa trong nhà? Bà không khỏi lo
lắng.
– Năm Tơ là người tốt,
hoàn cảnh đáng thương. Con mới biết gần đây thôi.
– Mới gặp sao biết người
tốt được? Bà thắc mắc hỏi lại.
Sự trải nghiệm trên đường
đời, Hùng tự tin nói với má rằng “con bảo đảm với má”.
Bữa cơm chia tay, không
khí trong ngôi nhà hiu quạnh bỗng có chút ấm nồng hơn. Ấm từ bếp lửa tỏa làn
khói mong manh trong sương sớm. Tiếng nói cười dù có ba người thôi nghe cũng sưởi
ấm lòng người mẹ héo gầy. Hùng len lén quan sát cách Năm Tơ đứng làm cơm từ
gian bếp cũ càng, những que củi khô bùng cháy lách tách reo. Gương mặt cô ửng hồng,
còn bà Hai cười rạng rỡ, những nếp nhăn trên trán bà, nơi đuôi mắt bà giãn ra.
Đó là lúc bà vui nhất. Một chút nữa thôi, Hùng vác ba lô đi bà trở lại trạng
thái cũ nên cố vui cho trọn. Năm Tơ bẽn lẽn gắp miếng thịt gà kho sả ớt đưa lên
miệng ăn. Mùi thơm của tô mướp xào lòng gà làm bao tử cô thêm réo rắt. Bà Hai
thấy vậy gắp tiếp thức ăn để vô chén cho cô gái. Tội nghiệp. Con gái mới về nhà
bạn trai, đứa nào không mắc cỡ. Thấy cảnh này lòng Hùng có chút xốn xang. Anh
cũng mong có một mái ấm gia đình như anh và Năm Tơ đang diễn. Chỉ có một khán
giả cổ vũ quá nhiệt tình không hề biết tấn trò đời đang bủa vây ngoài sân khấu.
Bà Hai cứ thiệt thà chất phác:
– Ăn đi con! Ở nhà bác ăn
cơm một mình buồn lắm. Ngồi ăn mà mắt cứ ngó ra ngõ trông thằng Hùng về. Lâu lắm
rồi, bác mới được ăn chung cùng nó đó. Cái thằng, không biết thương má là gì. Từ
nay con cứ ở đây với bác, thằng Hùng đi đâu kệ nó.
Năm Tơ ngỡ ngàng trước bộc
bạch của bà Hai, cô chưa kịp lên tiếng, Hùng đã trả lời thay:
– Phải đó! Em cứ ở đây,
anh đi thỉnh thoảng lại về thăm má, thăm em.
Năm Tơ đưa mắt nhìn Hùng
muốn hỏi “có thật vậy không?”.
Hùng gật đầu ra hiệu Năm
Tơ đừng hỏi nữa. Buổi chia tay có ngập ngừng, bịn rịn.
Từ lúc Hùng đi cây chuối
mới trổ buồng, rồi già, tới chín chưa thấy trở về. Con gà mái đẻ thêm lứa nữa.
Đám gà con chuẩn bị nhổ giò. Bà Hai để ý hoài cái bụng con Tơ không thấy lớn.
Dù bà sớm hôm bên cạnh nhưng con Tơ ngày càng héo hắt. Nó đã thông thuộc đường
đi lối lại miệt Núi Nổi này rồi. Nếu muốn, nó cứ đi, chớ đâu có ủ rũ sầu từ bữa
thằng Hùng vừa cất bước. Bà muốn hỏi mà sợ chạm phải nỗi đau đâu đó trong lòng
nó. Nó chỉ nhớ mình chui từ trong hang núi ra, chung quanh một không khí tang
thương chưa từng có. Nó đứng không vững vì đói và khát. Xác người nằm la liệt cạnh
cửa hang không biết ba má mình nằm đâu trong số đó. Rồi được bộ đội hướng dẫn
quay về nơi ở cũ, gặp nhiều người trong trạng thái thất thần vừa trở về từ cõi
chết. Bà con về đứng trước đống đổ nát điêu tàn chỉ biết khóc. Sau đó là những
chuỗi ngày vất vả tìm kế sinh nhai trên vùng đất khô cằn, tang tóc vừa qua.
Hùng gặp Năm Tơ trong nhóm người cửu vạn, vận chuyển hàng lậu qua biên giới,
may mắn gặp được Hùng cứu thoát đưa về.
Năm đó, Hùng đang học năm
hai đại học, biến cố gia đình bất ngờ xảy ra làm bà Hai chới với. Trung tá Năm
Minh, em trai của bà, đang phụ trách đội công tác đặc biệt của Công an tỉnh về
phòng chống tội phạm, hy sinh trong khi làm nhiệm vụ. Các đối tượng cướp của giết
người, buôn lậu xuyên biên giới đã từng treo giải thưởng “xử đẹp” ông với số tiền
rất cao. Xác ông được tìm thấy dưới gốc cây thốt nốt cạnh con đường mòn bọn
buôn lậu hay qua lại giữa hai nước. Trận đó Công an tỉnh tổn thất khá nhiều. Đồng
đội đã đưa ông và các chiến sĩ hy sinh về làm lễ truy điệu. Đến dự ai cũng tiếc
thương người chiến sĩ công an bản lĩnh vững vàng, kiên quyết đấu tranh với bọn
tội phạm. Chúng quá thâm độc và tàn ác làm xáo trộn cuộc sống người dân vùng
biên vừa mới thoát khỏi chiến tranh của Pôn Pốt.
Nhận được tin cậu Năm mất,
Hùng không tin đó là sự thật. Vì một người võ thuật đầy mình, một trinh sát giỏi
rồi một đội trưởng rất gan dạ, nắm rõ đường đi nước bước của bọn tội phạm tại
sao lại bị hạ thủ dễ dàng như vậy? Bà Hai báo tin cho Hùng hay. Lòng bà như nước
tháng chín cuồn cuộn chảy về. Bà lờ mờ nghĩ đến một người. Nếu đúng như vậy, sự
thật này quá đau đớn.
Cậu Năm mất. Hùng không
còn người thân bên cạnh để động viên, chỉ dạy. Người thầy đầu tiên trong đời
truyền dạy những đường võ cơ bản cho tới những mảng miếng của võ công cao siêu
hơn cho Hùng. Cậu nói “học võ trước hết là rèn luyện sức khoẻ, để tự vệ bản
thân, sau đó mới nói đến chuyện giúp người cô thế”. Hùng làm gì cũng nhớ đến lời
dặn dò của cậu. Cậu mất, gia đình Hùng mất đi chỗ dựa tinh thần. Hùng không
đành lòng nhìn má khóc tiếc thương người em trai duy nhất còn sót lại của mình.
Hùng quyết định nghỉ học.
Nghe má nói trên đỉnh núi
Cấm có một võ sư tiếng vang lừng lẫy, đã lui về ở ẩn. Một người khí khái, ngang
tàng đã lánh xa mọi phiền toái cuộc đời. Ông từ chối nhận đệ tử lâu rồi. Con cứ
đến, may ra… Nếu thật như vậy, trong giới sẽ thất truyền những ngón, miếng đòn
hiểm hóc chỉ có người tu luyện lâu năm sáng tạo ra nên không “đụng hàng”. Nhiều
tên cướp cũng đến “bái sư”, ông nhẹ nhàng từ chối vì đã “rửa tay gác kiếm”.
Hùng quyết tâm ra đi.
Hùng đến trước cửa hang,
bên trong thanh tịnh, không khí lạnh toát ra, anh có chút lo lắng. Bỗng một giọng
nói trầm ấm vang lên:
– Con vào trong đi! Ta chờ
con đã lâu rồi!
Hùng có chút e sợ. Tại
sao ông biết mình đến mà có ý chờ? Có sự kỳ bí gì ở đây chăng? Chân anh bước ngập
ngừng. Giọng nói ấy dứt khoát như ra lệnh:
– Con không có gì phải sợ
cả. Cứ vào đây ta có chuyện muốn nói với con!
Rõ ràng anh không nghe lầm
mà. Một ông lão người tầm trung, gương mặt vô ưu nhìn kỹ rất cương nghị giọng
nói toát lên uy lực người thường không có. Hùng ra mắt sư phụ sau khi bình trà
đã cạn. Ông đã hiểu rõ hoàn cảnh hiện tại của Hùng, hứa sẽ truyền dạy đệ tử tất
cả những gì mình có. Hùng nhận được ân sủng đầy ưu ái từ thầy trong trạng thái
hoang mang không hiểu tại sao thầy đã thề giải nghệ từ hơn mười năm trước bây
giờ lại nhận anh?
Ba năm ở lại núi luyện tập
cùng sư phụ, Hùng không phụ công ơn thầy. Ông Ba Son cũng hài lòng vì từ rất
lâu ông mới gặp được một học trò xuất sắc như vậy. Một hôm, sau tuần trà sáng
trên đỉnh núi Cấm đầy sương, ông bỗng nói với Hùng:
– Con là một đệ tử ta hài
lòng nhất. Tất cả những gì ta truyền dạy, con có thể ra đời không sợ ai nữa.
Hãy luôn sống đúng với lương tâm mình, không được làm hại người khác khi chưa
được phép. Ngày mai con xuống núi được rồi. Ta chúc con bình an. Con đường con
đi còn gập ghềnh lắm đó.
Tuy chưa hiểu hết những
thâm ý của sư phụ, nhưng lẽ nào thầy đọc được hết suy nghĩ của mình? Ông Ba Son
đúng là một bậc kỳ tài không phải ai muốn gặp cũng được. Cơ hội này đến với
Hùng không có lần thứ hai. Hùng bái tạ sư phụ và xuống núi. Anh hít một hơi thật
sâu không khí trong lành, nhìn khắp một lượt khung cảnh nơi mình đã quen thuộc
suốt ba năm qua. Lòng thoáng chút ưu tư. Anh đi bộ xuống núi như mọi khi cùng
thầy đi dạo. Lần này bước chân có vẻ nặng nề hơn, như có gì níu lại. Một ân trọng
nghĩa sâu. Sư phụ vẫn không chịu xuống núi cùng anh. Ông quyết định gắn bó cuộc
đời mình nơi thâm sơn cùng cốc này.
Hùng về thăm má. Bà Hai gặp
con trong sự ngỡ ngàng trông anh chín chắn, rắn rỏi hơn xưa. Sự từ tốn khi tiếp
xúc bà con làng xóm đến thăm hỏi làm bà vui nhưng không bất ngờ. Mừng cho bà
Hai từ nay vui cửa vui nhà không còn vò võ thâu đêm nữa. Riêng Hùng vẫn canh
cánh một câu hỏi lớn. Đến giờ công an đã tóm được hung thủ chưa? Hùng không thể
ngồi yên. Anh tìm cách lân la với đám giang hồ. Vài lần anh để cho nó “xử đẹp”,
ngoan ngoãn để “thâm nhập” vào giới “chuyên môn” của bọn chúng.
Muốn làm người lương thiện
phải trải qua đớn đau, bầm giập. Còn anh từ người thiện lương đàng hoàng, một
lý lịch sạch trơn lại tự chui vào đám cặn bã của xã hội? Hùng suy nghĩ ấu trĩ
quá. Anh chấp nhận. Vì trong anh còn một nỗi đau quá lớn. Có lúc Hùng cũng nghĩ
một khi đạt được mục đích rồi mình sẽ ra sao? Cái giá phải trả bằng cả tương
lai sự nghiệp, sự sống còn của hai mẹ con nữa. Bao nhiêu đêm đấu tranh tư tưởng.
Cuối cùng anh cũng chọn con đường tìm ra sự thật. Hành trình đi đến đích anh mới
vỡ ra nhiều bí mật của cuộc đời mình.
Trong giới giang hồ bắt đầu
lan truyền một thông tin nóng hổi. Luật ngầm các đại ca đàn anh trong băng nhóm
đều không muốn ai hơn mình. Biết nhau vì tiếng tăm, vì tranh giành miếng mồi
ngon, một phi vụ làm ăn nào đó. Ai cũng muốn có lãnh địa riêng để “hoạt động”.
Biết để khi đối đầu, tạo thanh thế làm bá chủ. Hùng tham gia vài vụ, nhỏ có, lớn
có. Thắng lợi cũng kha khá. Chính sự điềm tĩnh nhưng không lạnh lùng được đàn
em bắt đầu nể phục. Thậm chí bọn chúng còn nói “anh Hùng sanh ra không phải để
làm đại ca”. Trượng nghĩa là bản chất nhưng không gặp thời. Cướp của bọn bất
lương chia cho người thiếu thốn. Đại ca này hiếm lắm. Hùng là cái gai nhọn
trong giới giang hồ. Bọn chúng nhiều lần đánh tiếng “mời” anh hợp tác. Không
vào hang làm sao bắt được cọp? Anh nhận lời. Tất nhiên lực lượng công an cũng nắm
được những thông tin về Hùng và luôn theo sát mà Hùng chẳng hề hay biết. Bi kịch
cuộc đời Hùng dần gỡ nút từ đây. Một bi kịch khác xé lòng hơn.
Tám Công, trùm buôn lậu
kiêm bảo kê sòng bạc bên Cam. Hắn là tên máu lạnh khét tiếng. Là người cùng quê
với cậu Năm nên biết rõ cậu Năm là ai, làm gì. Việc hắn nhận dạng cậu Năm để ra
tay quá dễ dàng. Năm lần bảy lượt bị cậu Năm “vồ” hụt, hắn càng cay cú. Việc hắn
bỏ vợ con ở quê qua Cam đánh bài rồi trượt dài trong các sòng bạc không tiền
chuộc thế thân đã được người đàn bà lắm tiền bỏ ra với điều kiện phải về ở với ả,
trong giới giang hồ vùng biên này ai cũng biết. Thâm nhập sâu hơn, qua đàn em,
Hùng biết chính hắn là kẻ chủ mưu, lên kế hoạch bắt sống và giết cậu Năm Minh.
Máu căm hận đến uất nghẹn trào lên, Hùng hạ quyết tâm bằng mọi giá phải trả thù
cho cậu Năm. Hùng cũng nằm trong tầm ngắm của hắn. Nếu chuyến hàng về Việt Nam
bị băng nhóm của Hùng “giải quyết êm đẹp” hắn sẽ không tha cho Hùng. Hắn đích
thân thực hiện chuyến hàng lần này. Theo nguồn tin báo, hắn sẽ về qua đường mòn
trong rừng sâu, tập kết hàng tại điểm kín đáo nhất. Người nhận hàng phải là
Hùng. Ok! Ý đồ hắn muốn tiêu diệt thằng nhãi con vừa mới nứt mắt trong giang hồ
mà tiếng tăm nó nổi lên khắp nơi làm hắn ngứa tay, ngứa mắt lắm. Hắn muốn nhổ cỏ
khi vừa nhú mầm. Hùng đã nhanh tay hơn hắn nghĩ. Còn công an tra còng vào tay
Hùng cũng nhanh không kém. Trận đó công an đã nhận được tin trùm Tám Công về Việt
Nam giao hàng theo thoả thuận với “đại ca” Hùng. Kế hoạch ém quân của trinh
sát, đồng đội cũ của cậu Năm đã phục kích bao nhiêu lần mà chưa tóm được hắn
nay đã thành công. Giết người là phạm tội. Hùng trả thù được cho cậu Năm là món
quà chuộc lỗi lầm với má. Hùng cảm thấy lòng thanh thản. Mọi kế hoạch hành động
của Hùng đều được báo cáo đầy đủ về người phụ trách chuyên án Hùng không hề hay
biết.
Bà Hai cuống cuồng khi
hay tin Hùng giết người bị công an bắt. Người nhận ra bà không ai khác là anh
công an Trung, đội phó lên thay thế từ ngày Năm Minh hy sinh. Anh hỏi bà có việc
gì lên tận đây trong tình trạng bấn loạn như vậy. Bà kể sự tình nghe báo về thằng
con bà vừa bị bắt đang tạm giam.
– Cậu ấy, Trần Hùng phải
không?
– Phải. Sao cậu biết? Bà
hỏi lại.
– Chị có quen với ai tên
Tư Hậu không? Anh công an Trung hỏi thăm dò.
– Tư Hậu nào? Tôi không
biết. Có liên quan gì tới thằng Hùng?
Bà Hai bấn loạn thật sự
khi nhắc đến Tám Công.
– Chẳng lẽ nào thằng
Hùng…? À! Chị không quen cậu à!
Thái độ của bà không qua
khỏi ánh mắt của anh trinh sát giàu kinh nghiệm đấu tranh phòng chống tội phạm.
Hơn nữa bà lại là người chân chất, quê mùa không biết giấu cảm xúc làm sao nói
dối được?
– Tám Công chính là Tư Hậu
người giết em trai chị. Anh Năm Minh – người thủ trưởng, người đồng đội gan dạ
của tụi em.
Mặt bà Hai biến sắc. Bà
không còn giữ được bình tĩnh nữa rồi.
– Cậu ơi! Cho tôi hỏi, thằng
Hùng con tôi nó giết ông ấy à?
– Hùng phạm tội giết người
mà không biết đó là “cha” mình. Điều này quá đau xót cho gia đình.
– Tội nặng lắm phải không
cậu? Tôi phải làm gì cho con tôi giảm nhẹ tội đây?
– Rất khó chị à! Hùng còn
tham gia băng cướp nữa.
– Không! Thằng Hùng con
tôi nó hiền lắm mà cậu!
– Cha mẹ nào cũng tin con
mình như thế. Nhưng khi nó gây ra tội, mình biết đã muộn rồi.
– Ai là người thông tin
cho chị biết tin này?
– Bạn nó.
Anh công an Trung yên
tâm. Vì đồng đội đã làm đúng theo kế hoạch.
– Thôi chị cứ về đi. Có
gì về Hùng cơ quan sẽ báo cho chị hay.
Bà Hai thất thểu ra về. Tội
thằng Hùng nặng quá rồi. Nó đâu biết người chết dưới tay nó lại là người chồng
bất nhân đã bỏ mẹ con bà hơn hai chục năm nay không một lần gặp gỡ thì làm sao
nó nhận ra. Người giết em mình là chồng. Người giết chồng là con. Bi kịch cuộc
đời bà, của Hùng do đâu mà ra?
Mười lăm năm tù! Toà
tuyên án. Một mức án đủ sức răn đe, có yếu tố giảm nhẹ tình tiết vì đã đã tiêu
diệt được trùm giang hồ, bảo kê sòng bạc là kẻ gây ra cái chết nhiều cán bộ,
chiến sĩ công an. Cuộc đời Hùng coi như chấm hết.
Hùng có cơ hội làm lại cuộc
đời không? Quá trình chấp hành án, Hùng đã cải tạo rất tốt. Có ý thức được sai
phạm, tội lỗi của mình. Yếu tố nhân thân là cháu của đội trưởng trinh sát đã hy
sinh trong khi làm nhiệm vụ. Bản thân Hùng mới vi phạm lần đầu, chưa có tiền
án, tiền sự cũng giúp Hùng phần nào được giảm nhẹ.
Cán bộ trại giam theo dõi
nhận thấy bản chất con người Hùng rất tốt. Anh không từ chối bất cứ công việc
gì được giao, để có cơ hội trở về hòa nhập cộng đồng. Hùng khá bất ngờ khi được
cán bộ thông báo một số phạm nhân chuyển về trại giam Tây Ninh. Nơi đó khắc
nghiệt hơn ở đây rất nhiều. Hùng đau xót vì không được gặp má. Nỗi ân hận dày
vò khiến Hùng thu người lại, lầm lì ít nói hơn. Anh ta khá sốc nghĩ cán bộ đã
nói dối mình. Vì sao cải tạo tốt mà đưa đi giam ở nơi dành cho tù nhân tội nặng?
Hùng không biết đó là kế hoạch của cấp trên.
Một kế hoạch khá mạo hiểm,
xét về nhiều mặt Hùng vào vai này phù hợp nhất. Một đường dây buôn lậu ma tuý rất
lớn đang chuẩn bị tuồn vào Việt Nam. Hùng sẽ hoạt động như một đặc tình. Sau
khi nghe cán bộ giải thích lý do đưa Hùng về đây là đánh lạc hướng bọn chúng.
Hùng chấp nhận lấy công chuộc tội. Chỉ gởi gắm một việc là nhờ cán bộ làm “công
tác tư tưởng” với bà Hai giùm nếu bất trắc có xảy ra. Hùng yên tâm cùng đội
công tác âm thầm thực hiện kế hoạch và đã góp phần thành công trong chuyên án
ma tuý rất lớn tại thời điểm đó.
Cuộc đời Hùng đã sang
trang? Được cán bộ trại giam nhận xét tốt rồi đưa Hùng một thử thách khác. Khá
hốc búa. Cải trang thành tay anh chị cần số lượng ma tuý lớn để cung cấp trên địa
bàn thành phố. Đối tượng cần tiếp cận có biệt danh là Sang Ròm. Tất nhiên sau
anh luôn có lực lượng công an, trinh sát hỗ trợ lẫn theo dõi. Không ngờ Sang
Ròm chỉ là tên tép riu. Nhận được lệnh bằng mọi giá phải bắt giữ hắn. Việc này
không khó đối với Hùng. Anh đã hoàn thành nhiệm vụ và bị bắt cùng Sang Ròm. Một
trớ trêu khác tiếp tục thử thách Hùng. Anh vào chung buồng giam với Sang Ròm.
Tình huống quá nhạy cảm. Bằng kinh nghiệm và bản lĩnh của mình, Hùng đã tạo được
uy tín với đàn em trong trại. Sang Ròm luôn được anh bảo vệ. Nó bắt đầu quí mến
và quy phục. Anh đã cảm hoá thành công một tay háo danh ăn chơi lêu lổng và
khai ra ổ nhóm. Ngày hắn mãn hạn ra tù, Hùng được Ban Giám đốc trại giam gọi
lên ngợi khen khích lệ. Điều bất ngờ hơn nữa anh được Giám đốc chính thức nhận
làm con nuôi vì Sang Ròm không ai khác là cháu trai đích tôn của dòng họ ông. Với
những “thành tích” trong quá trình chấp hành án giúp Hùng được ra tù sớm hơn thời
gian toà đã tuyên.
Chuyên án thành công,
Giám đốc Tuyên chính thức nghỉ hưu, cán bộ cấp dưới cũng đã trưởng thành, có thể
đảm nhiệm công việc ông bàn giao lại. Ông quyết định trở lại quê nhà. Trước khi
chia tay, ông Tuyên hỏi Hùng có muốn chuyển ra Bắc sinh sống không, ông sẽ tạo
điều kiện giúp đỡ. Ông nói:
– Thay đổi môi trường sống
đôi khi rất quan trọng. Nếu thấy không có gì trở ngại nên thử đến một vùng đất
mới sinh sống, làm lại cuộc đời.
Sau thời gian suy ngẫm mọi
việc đã qua, Hùng quyết định nói tất cả với má. Bà nói “tuỳ con”. Hùng và má rất
đau lòng đành chấp nhận bỏ quê hương bản quán làm lại cuộc đời ở một nơi thật
xa. Trước khi rời nơi chôn nhau cắt rún, Hùng hỗ trợ Năm Tơ một ít tiền nói với
cô cố gắng làm lại cuộc đời. Hiểu ra lòng tốt của Hùng, cô nhận lời và không
quên cảm ơn bà Hai đã cưu mang giúp đỡ.
– Hùng à!
– Dạ má kêu con?
– Con có muốn gặp lại ông
Ba Son người dạy võ cho con trên Cấm Sơn không?
Tự nhiên nghe má nhắc sư
phụ, Hùng biến sắc.
– Sao má biết sư phụ con?
– Ông ấy chính là…!
– Má! Còn ông Tám Công là
ai? Hùng không khỏi bàng hoàng.
– Cũng là Tư Hậu, người
cướp má từ tay ba con khi con còn trong bụng má. Sống với ông ta là một chuỗi
bi kịch cuộc đời cả má và con.
Cuộc đời Hùng đã thật sự
sang trang chưa? Chắc chắn còn nhiều thử thách mới đang chờ đón Hùng phía trước.
Bà Hai trìu mến nhìn con như tiếp thêm động lực mới cho hành trình tiếp theo của
Hùng.
Hơn một năm sau Hùng mới
hay ông Ba Son đã mất. Người trông coi nơi thờ tự ấy cũng là một đệ tử cũ được
ông nhắn lại rằng “đời ông gặp được Hùng, biết Hùng là con ruột mình là mãn
nguyện lắm rồi”. Chính bà Hai là người kết nối hai cha con với nhau nhưng tuyệt
đối giữ bí mật không cho Hùng biết.
Đến khi nào Hùng trở lại
Cấm Sơn viếng sư phụ, tạ lễ với cha mình. Mọi ngã rẽ đều có ý nghĩa của nó. Liệu
điều kỳ diệu có xảy ra với Hùng?.
11/12/2024
Cao Thanh Mai
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)
Một trang đời
Một trang đời Cuốn sách mới xuất bản là tập hợp những trang ghi chép hằng ngày của ông từ khi là một tân binh, nói cách khác, nó là nhật k...
-
Thẩn thơ Võ Phiến Nhà văn Võ Phiến, sinh năm1925 tại Bình Định - qua đời chiều 28-9-2015 tại Quận Cam, Hoa Kỳ. Dư luận chợt nhớ đến một sự n...
-
Nỗi khắc khoải kiếm tìm bản thể trong truyện của Nguyên Minh Nguyên Minh như một chứng nhân sinh động cho một thế hệ cầm bút từ trước 1975...
-
Đến với thơ của Bùi Hoàng Linh Tác giả Bùi Hoàng Linh đến với nghiệp văn chương khi còn đang học phổ thông tại Trường Quốc Học Huế. Thơ Bù...
.gif)


