VĂN THƠ NHẠC
Chủ Nhật, 15 tháng 11, 2026
Ông nội và ông ngoại
Xuân Quỳnh là nhà thơ nữ hàng đầu của Việt Nam nửa cuối thế kỷ XX, sức ảnh hưởng của Xuân Quỳnh lớn tới nỗi Google từng vinh danh bà trên trang chủ của họ vào năm 2019. Là nhà thơ nên tất nhiên Xuân Quỳnh nổi tiếng về thơ và hầu như khó tìm được ai không biết bài Thuyền và Biển của bà. Nhưng Xuân Quỳnh cũng viết văn và viết rất nhiều truyện cho thiếu nhi, truyện Ông nội và ông ngoại dưới đây là một trong số đó.
Cô Miên
Cô Miên
Tôi gặp chị trong một hội
thảo văn học khu vực, được ban tổ chức xếp ở cùng phòng với nhau. Giống như sự
tình cờ, cũng giống như có ai xếp đặt trước. Nói rằng chúng tôi đã quen nhau
thì không phải, mà không biết nhau cũng không đúng. Bởi cách đây một năm, cũng
trong một hội thảo, tôi và chị đã từng thấy nhau. Lần đó đoàn của tôi và đoàn của
chị ngồi cách nhau một dãy ghế. Hôm nay, ở nơi “xứ lạ quê người” vậy là đủ để
tay bắt mặt mừng chị chị em em rồi.
Tên chị là Cô Miên – Nguyễn
Thị Cô Miên – chị giải thích: Cô miên là ngủ một mình. Cái tên ấy đã vận vào đời
chị như một định mệnh. Bốn mươi lăm năm có mặt trên cõi đời này, cộng lại đã có
hơn ba mươi năm chị phải ngủ một mình, mặc dù chị cũng có chồng tử tế.
Cái đêm đầu tiên ngủ một
mình là nỗi kinh hoàng đeo đẳng chị như một ám ảnh. Đó là năm chị vừa tròn sáu
tuổi. Là con bé Miên bé bỏng. Buổi sáng hãy còn hớn hở vui đùa nhìn mọi người tấp
nập áo đỏ áo xanh. Tối đến tiệc tan, mọi người lần lượt ra về. Nó ngạc nhiên
khi thấy một người đàn bà ở lại nhà nó. Người đàn bà đã nằm đúng vào vị trí của
Miên bên cạnh ba trên chiếc giường đôi của hai cha con trong căn phòng quen thuộc.
Sáu năm trước, thương
Miên phải một mình bơ vơ trong giấc ngủ trẻ thơ, ba đã bế Miên từ chiếc nôi con
đem lên giường đặt nằm cạnh ba. Người đàn ông vụng về, loay hoay, xoay trở mãi
tới sáng cũng vừa lúc chỉ còn đúng một chỗ khô trên chiếu để con nằm. Sáu năm
sau, cũng chính tay ba bế chị từ chiếc giường ấy mang ra phòng ngoài đặt lên
chiếc giường đơn sắt lạnh. Ba hôn lên trán Miên trước khi quay đi. Lần đầu tiên
Miên nghe hơi thở ba nặc nồng mùi rượu.
Cái bóng đèn cà na nhuộm
màu đỏ suộm gắn trên vách tỏa ra một thứ ánh sáng nặng nề khó chịu. Miên nhắm mắt
lại. Nỗi sợ hãi làm nó muốn ngộp thở. Nó nghe hai chân mình trơn lạnh. Có một
cái lưỡi dài đỏ tươi và nhớp nháp đang từ từ liếm láp từ chỗ bàn chân dần lên tới
gối. Nó muốn nhấc chân lên, muốn co người lại, nhưng tất cả đều không thể. Nó nằm
bất động, mồ hôi vã ra rồi đuối sức thiếp đi. Trong giấc ngủ chập chờn, nó ngửi
thấy mùi ngai ngái, tanh nồng của con ma da hút máu rút ruột người. Nó nghe chỗ
cuống họng đau điếng. Nó dùng hết sức lực còn lại la thật lớn: “Ba ơi! Cứu
con”. Đèn bật sáng. Người đàn bà kia bước vào, ngồi xuống cạnh Miên. Mùi phấn
thơm trên người bà ta trộn lẫn với mùi tanh nồng của con ma da làm Miên buồn
nôn. Nó quay mặt vào vách, nhưng rồi lại quay ra. Dẫu sao, sự có mặt của bà ta
bây giờ cũng làm nó đỡ sợ. Nó hỏi: “Ba đâu?”. “Ba mệt, có dì ở đây, Miên ngủ
đi”. Rồi hình như bà ta còn nói gì nữa. Miên không hơi sức đâu để nghe, để giận,
để ghét, để buồn, để tủi. Miên thiếp đi.
“Chị Miên lạnh hả?”. Chị
không trả lời tôi. Giọng chị xa vắng miên man như từ cõi nào: “Không ai chết vì
ngủ một mình. Cho nên chị vẫn sống đến bây giờ…”.
Ngày đầu tiên đến trường,
Miên dậy từ rất sớm. Ba đi công tác chưa về. Dì lui cui dưới bếp chuẩn bị bữa
ăn sáng cho Miên. Dì nhỏ nhắn, nước da đen tái. Hàm răng đều và trắng quá làm
đôi môi thêm thâm sì mỗi bận dì cười (mặc dù dì rất ít khi cười ). Thấy Miên xuống,
dì nhìn Miên vẻ thân thiện. Miên liếc xéo, dậm chân thình thình đi lại chỗ sàn
nuớc. Đã thấy dì để sẵn kem và bàn chải ở đó. Miên vừa đánh rang, rửa mặt, vừa
vẫy nước tung tóe ra sàn nhà…
Dì có tài nấu ăn rất
khéo. Cứ nhìn thấy cái trứng ốp-la nằm gọn trong cái dĩa thì biết. Quả trứng
tròn vành vạnh. Xung quanh rìa vàng giòn. Bên trong màu trắng đục. Ở giữa, lòng
đỏ được ôm gọn mô lên phập phòng bóng nhẫy, ngó như cái nón rộng vành của chú
Chệt mua ve chai ngoài đầu hẻm. Đó là món ăn mà Miên rất thích. Nhưng lần nào
ngồi vào bàn ăn, Miên cũng đều giãy nãy, khua dĩa, quăng dao. Để rồi lần nào
Miên cũng ăn hết một cách ngon lành (khi dì biết ý bỏ đi nơi khác). Điều đó
không qua được mắt dì, nên cứ vài bữa dì lại dỗ: “Miên ráng ăn trứng cho
có dinh dưỡng mà học giỏi…”.
Trong khi Miên ăn, dì lặng
lẽ lấy giẻ lau khô chỗ nước hồi nãy Miên cố tình vung vẫy. Rồi dì đưa Miên đi học.
Nói là đưa chứ thật ra là dì chỉ lẽo đẽo theo Miên. Từ nhà đến trường chưa đầy
một cây số. Hôm ấy vào đợt bão. Gió lao rao mang hơi nước lành lạnh. Bầu trời oằn
xuống nặng trĩu. Không gian phủ lên vạn vật một màu khói lam huyền ảo. Miên tha
thẩn nhìn những cánh phượng cuối mùa sau một hồi chao lượn ngả nghiêng trong
gió sớm, lã chã rơi xuống mặt đường nằm chỏng chơ tội nghiệp. Những cánh phượng
như những cánh bướm già nua bèo nhèo nhuộm đỏ cả một quảng đường. Một chiếc xe
đò trờ tới. Anh lơ vỗ vào thùng xe xèng xèng, miệng hô lớn: “Dô…dô…”. Con bé đi
bên cạnh Miên níu tay mẹ sợ hãi. Từ phía sau dì bươn bả chạy tới nắm lấy tay
Miên. Miên giằng tay ra nhìn dì vẻ bình thản rồi nhìn sang con bé bên cạnh bĩu
môi: “Vậy cũng sợ”. Rồi Miên te te đi một nước.
Bất chợt chị quay sang
tôi: “Ngày đầu tiên đi học của Nghi ra sao kể chị nghe với”. Biết kể sao với chị
bây giờ. Đó là một ngày nắng dịu dàng và gió cũng dịu dàng. Ba cõng Nghi trên
lưng băng qua mấy quảng đồng trong văng vẳng tiếng trống trường. Má theo sau
hai cha con, tay xách cặp, vai đeo lủng lẳng cái bình nước bằng nhựa. Ngày đó đọng
lại trong ký ức của Nghi bây giờ là mùi mồ hôi nồng nàn trên lưng ba. Ánh mắt dịu
dàng khích lệ của má. Và nụ cười xinh xắn của cô giáo. “Nghi ngủ rồi à? Tôi giật
mình: “À chưa! Nghi đang nhớ lại ngày đi học đầu tiên. Nhưng chẳng nhớ được gì
rõ ràng để kể lại cho chị Miên nghe. Trí nhớ Nghi thiệt tệ”.
Hồi bằng tuổi Nghi bây giờ
chị từng được xem là cô gái thông minh mạnh mẽ. Chỉ một mình chị biết là chị yếu
đuối, kém cõi. Nhưng thôi, mọi người đã nghĩ như vậy thì chị hãy cứ thông minh
mạnh mẽ. Để làm được điều đó chị phải gắng sức. Ở nhà, chị tự chăm sóc cho
mình, tự làm thêm mọi công việc có thể: may vá thêu thùa, kết hoa vải, may thú
nhồi bông… để kiếm tiền đóng tiền học, mua sắm quần áo sách vở. Đến trường, chị
tự đề ra mục tiêu phải học thật giỏi. Quả thật suốt mấy năm trung học chị đều
làm cán bộ lớp, cán bộ đoàn. Mà đã là “sếp” lại càng phải tỏ ra “mạnh mẽ”.
Công việc làm ăn của ba
ngày càng phát đạt. Ba bận rộn suốt ngày ở công ty. Lâu lâu hai cha con mới ngồi
ăn chung với nhau một bữa cơm. Những lần như vậy ba thường hay hỏi: “Miên học
hành ra sao? Có cần tiền không? Có thiếu gì không? Dì cháu vui vẻ chứ…?”. Lần
nào chị cũng trả lời ba: “Tất cả bình thường. Miên không cần gì, không thiếu
gì. Dì đối với Miên rất tốt”. Lần cuối cùng ba hỏi chị những câu đại loại như vậy
và chị cũng trả lời ba đại loại như vậy. Đó là năm chị sắp hết lớp mười hai. Ba
xoa đầu chị: “Vậy là tốt rồi. Ba rất mừng khi thấy Miên của ba là một cô gái mạnh
mẽ, biết tự lập”. Rồi ba buông đũa, lên lầu. Chị nhìn theo ba ứa nước mắt. Dì
nhìn chị ái ngại.
Dì bây giờ trông đầy đặn
hơn xưa nhưng vẫn ít nói ít cười, vẫn rụt rè trước sự mạnh mẽ của chị, vẫn thỉnh
thoảng: “Miên ráng ăn trứng cho có dinh dưỡng mà học giỏi”. Suốt những năm tuổi
thơ, những lời thậm thụt của mấy bà hàng xóm kiểu như: “ Mấy đời bánh đúc
có xương…” khiến chị luôn cảnh giác với dì. Chị như con nhím cố xù gai để
đối phương không dám đụng vào mình. Nhưng sự cam chịu, nhân nhượng, nhẫn nại,
khoan dung độ lượng của dì làm chị dần dà cảm thấy đó không phải là cách. Nhưng
phải thay đổi thế nào thì chị lại không nghĩ ra. Thành thử, tình cảm giữa dì và
chị không thừa lạnh nhạt nhưng cũng không đủ mặn mà.
Dì không sinh nở được.
Đó là cái cớ để ba dần dần thờ ơ với dì. Ba thường xuyên vắng nhà vì công việc.
Còn chị, ngoài giờ học ở trường chị đi sinh hoạt đoàn, đi diễn văn nghệ, đi học
ngoại ngữ, đi dạy kèm… Hầu như chị chỉ về nhà ăn tối và đi ngủ. Dì trở thành
cái bóng lặng lẽ trong ngôi nhà mênh mông quạnh vắng. Ba bây giờ thỉnh thoảng mới
về nhà, ở với dì một ngày, ngủ với dì một đêm để dì đừng quên dì là đàn bà có
chồng.
Giải nhì toàn quốc môn
văn năm cuối cấp ba là cái vé ưu tiên để chị bước vào cánh cổng trường đại học
tổng hợp mà không cần thi cữ. Nhưng như vậy thì trong lúc bạn bè tất bật luyện
thi chị biết làm gì bây giờ. Vậy là chị lại nộp hồ sơ thi thêm hai trường nữa.
Kết quả chị đậu cả hai trường. Có một trường đậu thủ khoa. Đối với gia đình và
bạn bè, chuyện chị thi rớt mới là chuyện lạ. Còn đậu đại học dù là thủ khoa mấy
trường đi nữa cũng là bình thường. Ngoài xã hội, chị không đủ tiêu chuẩn để được
tuyên dương rầm rộ trên báo đài vì chị không khuyết tật, không ở nhà rách,
không bán khoai lang. Thành thử, chỉ có mình chị là tự biết mình đã phải nỗ lực
như thế nào để có được kết quả ấy.
Chuông điện thoại vang
lên. Chị với tay lên đầu giường cầm điện thoại tắt máy. “Ông xã chị gọi đó”.
“Sao chị không nghe?”. Giọng chị càng về khuya càng đục khàn: “Suy cho cùng, ở
đời người ta có thể ngộ nhận nhiều thứ nhưng đừng ai dại dột mà ngộ nhận tình
yêu. Cái giá phải trả cho nó có khi là cả một cuộc đời Nghi ạ”.
Dì ngả bệnh. Ba hay tin về
chạy đôn chạy đáo đưa dì đi khắp nơi tìm thầy chữa trị. Tây y, đông y, thầy bùa
thầy ngãi, cô đồng cậu bóng, không ai kêu ra được tên con bệnh của dì. Dì không
nóng sốt, không đau đớn, không lú lẩn, chỉ mỗi tội không ăn, không ngủ được. Dì
như ngọn nến chập chờn vơi dần từng giọt sáp. Lần cuối cùng chị đến bệnh viện
thăm dì, nhìn mảnh hình hài teo tóp, chỉ còn ánh mắt dì nhìn chị là còn một
chút mầm sống. Chị thương quá ôm lấy dì áp khuôn mặt mình vào ngực dì xương xẩu.
Nghe hơi thở dì gấp gáp, chị bất chợt gọi:”Má!”. Dì mỉm cười, hai giọt nước cuối
cùng trong cái thân hình khô đét kia tứa ra ở hai bên khoé mắt. Dì nhẹ nhàng
thanh thản ra đi trong tay chị.
Sau đám tang dì, ba lại
mang về một người đàn bà. Chị không còn là con bé Miên sáu tuổi bé bỏng yếu đuối
năm xưa. Một đứa con gái thông minh mạnh mẽ phải biết đối đầu với hoàn cảnh. Chị
ôm quần áo sách vở vào ký túc xá.
Ngày hè. Ký túc xá vắng
hoe. Lũ bạn chung phòng đã lần lượt về quê. Còn lại một mình chị. Tắm khỏi phải
xếp hàng. Đêm đêm, khỏi phải ngó nhỏ Lan mặc váy củn cởn thoải mái vô tư trèo
lên tầng trên đến xốn mắt. Khỏi phải mất ngủ bởi nhỏ Giang và “anh trai miền
sơn cước” của nó rù rì đằng sau tấm riđô mỏng lét. Khỏi phải chứng kiến cảnh
chúng nó ngồi lê mách lẻo, cãi lộn um sùm. Nhưng chỉ được vài bữa, chị lại cảm
thấy cô đơn trống trải, lại thèm cái không gian ồn ào bừa bộn cũ. Chiều. Nắng
oi nồng, chị tha thẩn bên gốc phượng già ở cuối sân, lượm những bông phượng đỏ
thắm xếp thành một đàn bướm. Phượng đỏ làm chị nhớ xiết bao cái ngày dì lẽo đẽo
theo sau đưa chị đi học buổi đầu tiên. Nỗi buồn trĩu nặng làm chị ứa nước mắt.
Có tiếng con trai sau lưng: “Nghỉ hè sao bạn không về?”. Chị giật mình: “Không
có chỗ về, còn bạn?”. “Không có tiền về”.
Cả hai cùng cười. Rồi anh
kể cho chị nghe về quê anh, dãy đất cù lao nằm mấp mé nước sông Tiền. Ở đó, có
những ngày gió chướng, bông so đũa nở trắng, cá lòng tong lũ lượt kéo về từng bầy.
Có những đêm mưa, ếch ngoài đồng “cặp đôi” mở hội như cái chợ tình. Có những
ngày nắng, đi ngoéo cua đồng về cho má nấu canh bồ ngót. Chị ngồi nghe say sưa
thấy cái gì cũng lạ, cũng hay, cũng gợi trong chị nỗi khát khao về một gia đình
đầm ấm. Cứ thế mỗi ngày, mỗi ngày… anh lấp đầy khoảng trống cô đơn trong chị bằng
chút nắng, chút mưa, chút gió mùa trăn trở. Ba chê anh thằng con trai tỉnh lẻ,
không sự nghiệp công danh. Chị lặng lẽ xách va ly theo anh về quê, không xe hoa
pháo cưới.
Từ ngày bắt đầu biết nhìn
nhận sự việc xung quanh. Chị chưa hề thấy cuộc đời này hào phóng ban tặng cho
chị một thứ gì dẫu chỉ là một chút. Để có được điều gì đó cho mình chị phải
luôn nỗ lực gắng sức. Lần này cũng vậy, để thích nghi được với sự cách biệt
thành thị, nông thôn, chị cũng đã gắng hết sức bằng tất cả thiện chí của mình.
Nhưng với anh, chị hoàn toàn không thể…
Khi chị bị cuộc đời và
gia đình anh (với hơn mười con người lớn bé) vùi dập hiếp đáp, chị ước gì anh
có một chút mạnh mẽ, bản lĩnh dám đứng về phía chị. Khi nghèo khổ, khốn khó, chị
ước gì anh có một chút tự tin, năng lực và chuyên cần để đưa gia đình vươn tới ấm
no. Khi buồn vui, chị ước gì anh biết quan tâm chia sẻ để chị có thể tựa vào
anh mà bước đi trên đường đời thênh thang. Những thứ chị không ao ước thì anh lại
có thừa. Anh thừa tính gia trưởng độc đoán. Anh biết rõ mình kém cỏi hơn chị
nhưng không có dũng khí nhìn nhận sự thật. Anh càng cố chứng tỏ mình, càng làm
cho cuộc sống trở nên tồi tệ. Anh không công nhận vai trò “thống lĩnh” gia đình
của chị mặc dù anh biết rất rõ anh không đủ năng lực để đảm nhiệm nó một cách
hoàn hảo.
Không ai muốn mình trở
thành một người đàn bà mạnh mẽ theo cái nghĩa phải đương đầu hứng chịu giông
bão cuộc đời, nếu nơi ấy có người đàn ông giang tay ra gánh vác. Sự mệt mỏi
chán chường cùng với bề bộn những công việc ở cơ quan và gia đình làm chị suy sụp
cả tinh thần lẫn thể xác. Lấy cớ để chị giữ gìn sức khoẻ và có thời gian yên
tĩnh làm việc, anh dọn ra ngủ ở phòng ngoài. Thế là chị lại bắt đầu những giấc
cô miên một lần nữa trong đời và lần nầy thì mãi mãi. Chị không buồn. Trái lại,
điều đó làm chị đỡ cảm giác ngán ngẩm.
Cho đến một đêm, khi nỗi
khát khao đàn bà trong chị trỗi dậy, chị đưa tay sờ lên ngực mình lạnh giá. Chợt
nhớ hình như đã từ lâu lắm, tiếng gõ cửa phòng chị thỉnh thoảng vào lúc nửa đêm
đã không còn. Chị linh cảm về một điều gì đó mơ hồ, cứ tròng trành như con thuyền
trôi trong sương đêm.
Nếu còn một chút gì đó để
chị hãnh diện về anh thì đó chính là tính thật thà không biết quanh co nguỵ biện.
Nên chỉ cần vài câu hỏi “nghiệp vụ”, chị đã được anh thú nhận về cái
“chương trình” mà anh đang “hân hạnh được tài trợ” ở bên ngoài. Chị lắng nghe
anh, bình thản đến lạnh lùng. Chị có thói quen không khóc trước mọi đau khổ.
Người đàn bà mạnh mẽ thì không nên dễ rơi nước mắt.
“Không còn yêu nhau sao
chị không ly dị?”. Tôi rụt rè hỏi chị với một chút tò mò. Chị cười buồn: “Với
chị bây giờ, mọi sự xáo trộn trật tự có sẵn trong cuộc sống đều không cần thiết.
Bởi vì từ lâu lắm rồi chị có bị ràng buộc bởi điều gì đâu. Chị tự do đi đứng,
quan hệ. Tự do một mình trong căn phòng bừa bộn bên những trang viết thâu đêm
suốt sáng, và một mình với những giấc ngủ không đầu không cuối, không giờ không
giấc.
Giọng chị nặng như ướt nước:
“Nghi biết không, chị cũng có mong muốn bình thường như bao người đàn bà khác,
được tự tay chăm sóc chồng con, đảm đang việc nhà. Có những lúc buồn tủi, chị
cũng thèm được khóc, thèm được dỗ dành. Những lúc bị vùi dập phủ phàng, chị
cũng thèm được an ủi, chở che. Đôi khi thấy mình yếu đuối kém cỏi, chị cũng cần
được bảo ban, dìu dắt. Không có người đàn bà mạnh mẽ. Chỉ có người đàn bà cố giấu
đi sự yếu đuối của mình Nghi ạ!
Chị khóc. Mới đầu là thút
thít, sau đó cứ rưng rức từng cơn. Rồi như không nén được nữa, chị khóc ngằn ngặt.
Tôi thật sự bối rối. Tôi siết chặt đôi tay mềm mại, nồng ấm của chị như một
chia sẻ muộn mằn.
Không biết đêm đã qua
chưa?.
6/2/2025
Ngô Thị Thu Vân
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Bên cõi
Bên cõi
Ông già khùng với hành
trang sặc sỡ lạc lõng và vô định trong Bên cõi chẳng biết giờ đã về tới nhà
chưa? Nhưng không còn ai cười cợt cái trạng thái hư vô của ông nữa. Trong cái
vòng quay mải miết của công cuộc mưu sinh xì xèo bán – mua ấy, hóa ra ông minh
triết nhất.
Sự nhỏ bé và cô đơn của
con người trong cái thăm thẳm và không cùng của hiện thực nghiệt ngã đời sống –
rốt cuộc cái nào hơn cái nào? Ông cũng như bao phận đời nổi trôi, mắc kẹt trong
văn Nguyễn Ngọc Tư, luôn tìm kiếm tự do, hơi ấm nhưng chẳng thoát khỏi cõi này.
Đọc xong Bên cõi, muốn
gác hết mọi bận bịu, lo toan mắc mớ để… về nhà. Nhất là khi, mùa Tết Nguyên đán
sắp về.
Một cái va li nhựa cỡ vừa
màu hồng rực. Một cặp kiếng gọng xanh lá non. Một ông già héo quắt nắng cháy đến
tận lõi. Những vật chất tưởng chừng rời rạc chẳng liên quan gì nhau, nhưng bện
nhau thành một.
Từ lúc ông già xuất hiện
với hành trang sặc sỡ, khu chợ căng nhức bỗng chậm lại một nhịp, ai cũng đậu mắt
lên kẻ đang kéo va li ung dung băng qua vạch vôi dành cho người đi bộ, hoặc dọc
theo vỉa hè cồn cào cuộc bán mua, hoặc đứng/ngồi bên cạnh hành lý mà không làm
gì khác.
Sự không làm gì càng lôi
kéo sự nhìn vào, mùa này là mùa sôi sục kiếm tiền, sao có kẻ thờ ơ chẳng thiết.
Rõ là khùng, nhưng thái độ nhàn nhã, thong thả của ông già khiến người ta ngờ.
Ông khùng thật, hay là không? Sao đôi lúc ánh mắt ông nhìn kẻ lại người qua như
cảm thương, chua xót?
Sao phơi thân ra dưới trời,
đày đọa mình trong mưa nắng, mà mắt mũi mãn nguyện vậy? Ừ thì đúng khùng mới
kéo va li luẩn quẩn mãi trên đoạn đường ngang qua chợ, nhưng chúng ta tỉnh mà
cũng có thoát khỏi những con đường đâu, cũng xuôi ngược rạc rài chẳng biết bao
giờ thực sự dừng.
Ngay đây thôi, trong tầm
tay, tầm mắt, nhưng cảm giác ông già ở cõi nào đó, khác. Cách ông nhẩn nha lui
tới khiến ta tin nơi chốn ông đang nhúng mình vào chẳng tạp nhiễm bởi âm thanh
của những kỳ kèo ngã giá, tiếng còi xua người nán chờ đèn xanh, tiếng chửi bậy
sau cú tạt đầu xe, tiếng rao hàng được thu sẵn tăng âm hết cỡ.
Nơi chốn không có những
cây cân đã được chỉnh già, những sạp rau đẫm thuốc sâu, những thứ hải sản tắm
mình trong hóa chất. Cả những người đứng ra che chắn, giúp đỡ ông già qua cơn
mưa rào, hay cơn khát, cũng như thể được hít thở thứ không khí lanh lảnh cõi
bên kia.
Chỉ có vậy anh bảo vệ cửa
hàng điện máy mới che dù cho ông già đến tàn mưa mà chẳng vẻ gì sốt ruột, hay
anh xe ôm những trưa nâng ly nước mía trước mặt ông già, tay kia giữ ống hút,
nhẫn nại chờ tới khi nước cạn đến đáy.
Những lúc vậy, hỏi ông đi
đâu đây, ông sẽ bảo đang đi về nhà, hỏi nhà đâu thì ông chỉ vào ngực mấy anh
nói nhà đây. Nhưng khi người dưng không ở cạnh, hỏi nhà đâu ông già sẽ chỉ tay
vào đất, bằng chất giọng cả quyết, “nhà đây”.
Những kẻ hỏi han ông già
đa số là muốn chọc ghẹo cho vui, chỉ vài người thật sự tò mò, hy vọng đầu óc vô
minh nhưng còn chút nhớ nơi chốn mình thuộc về. “Cái nhà quan trọng với con người
ta lắm, như cái tên vậy”, một người bùi ngùi.
Kẻ nói câu ấy ngày nào
cũng bắc cái ghế ngồi trước nhà bán nước sâm, nên chứng kiến ông già va li hồng
diễu hành qua mấy lượt. Trước bà cáng đáng cả tiệm cơm phần, nhưng mấy cái khớp
chân viêm nặng, cuộc mua bán trở nên lay lắt.
Căn nhà một trệt một lầu
sau lưng người đàn bà được một tay bà dành dụm cất lên. Bà tin ở nhà cao cửa rộng
mới gọi là ở.
Tin nhìn vào nhà đánh giá
được giàu nghèo. Hồi kéo xe dừa tươi bán dạo, mỗi khi nép vào trú mình dưới cái
bóng đậm đặc nhà ai đó, bà nhớ bóng nhà mình.
Cái bóng mỏng dính nằm ở
bên sông, nơi có hãng nước mắm được coi là bề thế nhất thì cũng xuống cấp, vài
ba nhà máy nước đá xập xệ, những trại cưa trại xuồng, dãy nhà sàn ọp ẹp chắp vá
của dân lao động nghèo. Lúc đó bà nuôi một ý nghĩ ráo riết, mình sẽ đắp dài và
dày bóng nó.
Giờ thì bà, trong những
chuyển động cực hình với các khớp xương mục rã, di chứng của tháng năm lao lực,
đã an trú dưới mái nhà mặt phố kiên cố, vẫn nghĩ bóng này chưa đủ chắc, dày,
nên khi ngó vào ông già khùng nọ, bà giận hung.
Ông nhắc bà nhớ mình rồi
cũng phải dọn đến nơi chốn khác, và dẫu thu vén chẳng chút nào ngơi, có thể
bóng căn nhà cuối cùng ấy vẫn mỏng dính đến không che được cỏ. Nhưng bất chấp
bao cảm xúc chung quanh, ông già tỉnh rụi.
Chờ đèn dành cho người
qua đường bật xanh dưới nắng trưa, có khi xanh đến mười lượt mà ông vẫn đứng y
một chỗ. Đứng đó và không làm gì, va li dựng ngay trước mặt.
Đôi lúc cột điện che khuất
ông, không thấy nhân dạng đâu, nhưng nhìn hành lý người ta vẫn biết ông đang ở
đó, đang nghỉ chân trong chuyến đi vô tận của chính mình.
Ông không biết mình thường
được người đời nhắc trong bữa cơm, cuộc nhậu, những trò chuyện bâng quơ lúc trời
đất mù mưa.
“Không biết thằng chả sắp
tới nhà chưa”, ai đó thốt lên. Có thể là bà già nước sâm, ông nha sĩ có phòng
răng hoang vắng, tay bảo vệ quán bar xăm trổ, chị bán bánh gai vừa bỏ chồng. Nhắc
ông già va li hồng, lâu rồi người ta không còn ra giọng chạnh lòng hay cười cợt.
Họ còn gật gù khen phải,
khi nhắc lại hành động chỉ tay vào bề mặt trái đất nói đây nhà mình. Cũng có lý
chớ không phải không, cuối cùng thì con người ta, giàu nghèo gì, cũng về đúng
căn nhà đó.
Nghĩ vậy, nhìn ra cuộc
bán mua cảm giác được hơi ấm của bến bờ, nhìn thấy cái khối hình xa mờ. Bên kia
đường, ông già ngồi xếp bằng trên gạch vỉa hè và không làm gì, không nhìn gì, đầu
hơi nghiêng như mải lắng nghe tiếng gọi của hư vô.
7/2/2025
Nguyễn Ngọc Tư
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Đất mẹ
Đất mẹ
Dưới trời xanh mây trắng,
kế nước trôi một dòng, trong cái nắng chang chang của miền Bảy Núi, có hai người
đang đi.
Một da trắng, một da
vàng. Người da vàng đi trước, mồ hôi đọng lên chòm râu dưới cằm ông tỏng tỏng.
Ông già chừng năm mươi tuổi, mặc bà ba đen nguyên bộ, bụng quấn khăn rằn, đầu đội
nón lá, chân mang dép nhựa. Màu đen bắt nắng, nó nhân cái hanh hao lên hai lần
rồi cộng với số tuổi của ông, xong đè lên mỗi bước chân của ông nặng trĩu. Nặng
nhưng ông vẫn đi, dẻo dai hết biết. Vai ông đeo cái balo quân đội cũ mòn, nghe
màu thời gian chà xát lên lớp vải rằn ri.
Người da trắng đi sau. Kể
ra thì là da trắng, dù nắng Nam Bộ thui thằng nhỏ gần thành màu nâu rồi. Người
da trắng quốc tịch Mỹ, chừng hai mươi bốn, hai mươi lăm tuổi. Tóc nó dài, xoăn
tít thò lò, ấp ủ mùi nồng nàn châu thổ sông Cửu Long. Cái áo thun ba lỗ đã ra
màu cháo lòng. Nó mang… dép tổ ong. Sau lưng thằng nhỏ ngoại quốc là cái balo tổ
bố, cao hơn đầu, nặng trịch. Lâu lâu, nó lại nhăn mặt rên ư ử vì bàn chân đã phồng
rộp. Nhưng nó vẫn đi, không hề than vãn, vì nó biết có than ông già vẫn không dừng
lại.
Nhà văn trẻ Vương Đình
Khang sinh năm 1988, hiện sống và làm việc tại Tp. Long Xuyên, An Giang; Giải
Nhất cuộc thi viết “Đoàn viên sau đại dịch”, báo Tuổi Trẻ năm 2021, Giải Ba Cuộc
thi Truyện ngắn Đồng bằng Sông Cửu Long năm 2023, Giải Nhất Cuộc thi Truyện ngắn
“Yêu lại Tiếng Việt” năm 2024.
Người da vàng đi miết,
người da trắng đi mãi. Dòng kinh cặp con đường lộ chưa hề ngừng trôi.
– Ông Ba, con khát quá trời
quá đất!
Người da trắng gọi ới lên
phía trước. Ông già da vàng quay đầu, nạt ngang:
– Mới đi có ba tiếng mà
Tèo, mày uống hết bình nước rồi, khát gì nữa?
Thằng Mỹ tên Tèo. Cái tên
nghe không có miếng ăn nhập với ngoại hình của nó. Nó mang một đôi mắt nâu Châu
Á, gương mặt đặc sệt Châu Âu, hàm râu quai nón lỉa chỉa kiểu Châu Mỹ, nhưng
cách nó nói chuyện thì y rang Châu Đốc. Nó nói tiếng Việt sõi dữ thần. Có điều
giọng nó lơ lớ, ngang tràng, hơi đi ra từ mũi với những tâm tiết đánh lưỡi điệu
đà phức tạp. Mà cách dùng từ và câu cú của nó rõ ràng là tiếng Việt pha đầy
phương ngữ như người Nam Bộ thực thụ. Kỳ diệu, ông già hiểu hết trơn.
Ông già nhớ lại tối đêm
hôm trước, khi lần đầu tiên gặp thằng Tèo. Bữa đó, ông nghe tiếng lạt sạt ngoài
bờ rào. Có tiếng chó sủa văng vẳng, rất dai rất dữ. Phía bờ dậu dâm bụt chắc là
có thứ gì đó khiến tụi chó làm ầm lên như vậy. Ông liền bước ra ngoài ngó. Lúc
thảy ánh sáng từ cái đèn pin cổ lỗ sĩ ra cổng rào bằng tre, ông giật mình, xém
hét lên the thé.
Từ ngoài bờ rào thò lên một
bóng đen cao lêu nghêu gần hai mét. Đầu cổ nó bù xù, người ngợm ướt đẫm, lem
nhem nhầy nhụa. Trên vai nó còn vác một cái bao lớn. Đôi mắt long lánh, chớp chớp
phản chiếu ánh đèn vàng. Nó đưa tay vẫy vẫy khiến ông Ba lạnh toát sống lưng.
Ông té bịch xuống đất ngó trân trân. Cặp giò ông run lên dờn dợn.
– Hê-lô ông? Cho con vào
được không?
Ông Ba tim vẫn còn đập
thình thịch, đưa tay lau mồ hôi trán chờ coi bóng đen kia nói gì tiếp nữa? Nó
là người hay ma mà biết hê-lô?
– Con là Tây Ba-Lô, cho
con vô nhà đi?
Thằng quỷ? Nhát ma tao
xong còn đòi vô nhà? Ông gật đầu, đưa tay run run ngoắc nó. Bóng đen đẩy cửa đi
vào trong vùng ánh sáng yết ớt của cái đèn pin cà tàng. Lúc đó mới hiện ra rõ
ràng một anh chàng da trắng lôi thôi, lếch thếch. Người nó đầy sình bùn, quằn
quện tèm lem, từ trên đầu xuống tới ngón chân đều ướt chèm nhẹp. Nó đi bước
nhào là nghe chép chép, nước nhễu tong tỏng tới đó. Ông già ngó thằng nhỏ người
Tây nhăn mặt. Nó thanh minh liền:
– Trời tối quá, con té xuống…
à cống.
Ông Ba thầm đoán là chắc
là nó muốn nói tới cái mương. Nó cười toe toét đưa hàm răng trắng bóc đang đánh
bò cạp. Ông già thấy tội, liền dắt thằng nhỏ ngoại quốc vô nhà. Nó khui balo ra
lau lau, dọn dọn rất lâu. Tắm táp, phơi mớ đồ ướt xong, thằng nhỏ ngó ra thấy
ông già đang ngồi uống trà ngoài hàng ba. Nó đi ra, tiếp tục cảm kích bằng thứ
tiếng Việt giọng mũi.
– Bây tên gì? Nước nào?
– “Bây” là “con” đúng
không? Con tên Tèo. Con ở Mỹ.
Ông Ba nghe tên thằng nhỏ
thì cười sặc cả nước trà. Gì mà Tèo? Nhìn từ trên xuống dưới mày cũng không có
xíu dính dáng tới Tí Tèo gì hết. Thấy ông già bất ngờ, nó chỉ vô đôi mắt rồi cười
toe, nhắc về người mẹ Việt Nam của nó. Mắt nó màu nâu sẫm, chắc là một nửa
trong đó mang dòng máu Châu Á. Ông Ba đoán chắc má dạy nó tiếng Việt nhiều, nói
giỏi dễ sợ. Ông Ba hỏi bây đói không?
Tèo chưa kịp trả lời thì
tiếng ọt ọt nhảy ra từ bụng nó. Ông Ba lắc đầu đi vô nhà, bới tô cơm nguội rồi
đổ chao ra chén. Tèo chụp đôi đũa và ngon lành. Chèn, cầm đũa gọn hơ ta? Biết
ăn chao luôn?
Sau đó thằng nhỏ ngoại quốc
kể cho ông già Nam Bộ nghe về hành trình đi bộ xuyên miền Tây của nó. Nó nói đi
“phiêu lưu”. Nó đã đi từ Sài Gòn dài về tới Long Xuyên, rồi từ đó đi lạc ra tới
tận Thoại Sơn, mở đầu của chập chùng vùng bảy núi. Ông già há hốc miệng, hỏi lại
coi mình có nghe lầm không? Mày đi bộ thiệt hả? Đi bộ hơn 200km rồi? Dữ thần à!
Chắc phải mất sáu bảy ngày đêm. Ủa mắc gì mày không đi xe? Rồi ăn đâu? Ngủ đâu?
Tèo đưa tay vén lọn tóc xoăn ra khỏi miệng, nhai ngồm ngoàm mà trả lời:
– Đi bộ… sướng! Con ngủ
trong lều – anh chàng liếc qua cái balo – rồi đánh đàn kiếm tiền ăn cơm – lại
liếc qua cái bao guitar bên cạnh. Con “đi bụi” mờ!
Chèn ơi, nó biết xài chữ
“đi bụi” nữa. Cả tiếng lóng nó cũng biết nói. Ông Ba tưởng tượng về hình ảnh một
bà má Việt Nam hiền hậu nhỏ xíu đứng cạnh thằng Tèo da trắng, tóc nâu, cao lêu
nghêu. Thằng nhỏ đang cười nói vui vẻ thì đanh mặt lại, hỏi rõ ràng nghiêm túc:
– Ông Ba có biết chùa
Long Ấn ở đâu không?
Chùa Long Ấn… Đó là một
cái chùa nhỏ xíu nằm trên núi Dài. Sao thằng nhỏ người Mỹ này biết chỗ heo hút
đó? Hình như đâu phải danh lam thắng cảnh? Nghe tên cái chùa, ông Ba hơi
dợn sống lưng. Mắc mớ gì nó đòi đi chỗ đó? Chỗ này là Núi Sập, cách núi Dài hơn
năm mươi cây số. Đâu có gần?
Tèo trở lại cười hê hê
thân thiện. Ông Ba nghĩ thầm mấy thằng Tây balo này quái thiệt chớ? Khoẻ thân hỏng
muốn, sao đi chơi cái kiểu gì cực khổ gần chết? Ngay cả bản thân ông sống ở xứ
Thất Sơn mà còn chưa đi xe được giáp vòng Bảy Núi. Đằng này nó đi bộ? Rồi chừng
nào tới? Tới rồi sức đâu mà ngắm cảnh?
Ăn xong, Tèo đòi rửa chén
để trả ơn bữa ăn. Ông già nói bây ăn có một hai cái chén mà bày đặt rửa, xạo xạo
mày. Ông chỉ tay: nhà tao có một cái giường thôi, nên Tèo có thể trải chiếu ngủ
dưới đất. Tèo nháy mắt, con có lều mà! Nói xong nó ra hàng ba căng chiếc lều vải
vồng lên như cái bánh ú, thò đầu ra vẫy tay bái bai ông già. Đêm rơi tõm xuống
con mương trước nhà, chỗ khi nãy thằng Tèo hụt giò. Sương phủ trắng mái nhà
ngói xanh rêu. Ông Ba thao thức, trằn trọc cả đêm không tài nào chợp mắt. Ông
chìm vô rồi lại bơi ra khỏi những cơn mơ hư hư thực thực. Hình ảnh cái chùa cổ
núp sau tượng Mẹ Quan Âm chớp tắt trong vòm rừng, vừa xanh rì, cũng vừa đỏ
loét.
Sáng, thằng Tèo dậy rất sớm.
Nó lụm được mấy cây củi khô bắt lửa ngon lành (làm như có ai chặt sẵn xếp ngay
ngắn kế nhà). Anh chàng chụm bếp, nấu nước bằng cái ca nhôm dã chiến ngay giữa
sân. Nó pha cà phê. Trong khi chờ nước sôi, Tèo hít đất, gập bụng, hì hục tập
thể dục. Bà Tám hàng xóm đi chợ ngang giật mình, sao nay nhà ông Ba có thằng Mỹ
bự con dữ vầy nè? Tèo luộc trứng gà, ăn uống xong thì dọn hành lý chuẩn bị chào
ông Ba. Khi nó mở miệng gọi, chợt thấy ông bước ra, vai vác cái balo lính bay
màu. Ông nhập ngũ hả?
– Tao dắt bây đi Núi Dài.
Tèo trợn mắt kinh ngạc.
Sao tự nhiên ông lại đòi dắt mình đi? Ông có đi bộ nổi không? Nó mới mở miệng định
hỏi thì ông già đóng cửa, đi thẳng ra khỏi rào, coi như không cho phép thằng
Tèo từ chối. Khi bà Tám nhìn thấy ông hàng xóm cùng với thằng nhỏ người Mỹ xấp
xải ra đầu xóm, ông nói với qua bờ dậu dâm bụt, nhờ bà Tám ngó dùm cái nhà mấy
bữa nghe. Nói xong ông đi luôn không quay đầu lại. Tèo lẽo đẽo ôm đàn, vác túi
lịch kịch chạy theo sau. Nó nghĩ thầm người già Việt Nam ai cũng nhanh nhẩu như
vậy sao trời?
2. Vậy là cuối cùng hai người,
một già một trẻ, giăng nắng trên con đường lộ cặp mé kinh nóng hầm hập này. Ông
Ba và thằng Tèo đã cuốc bộ ra khỏi xóm lưng chừng núi Sập, hướng theo mấp mô ổ
gà chạy về núi Chóc. Sau đó phải đi qua Óc Eo, Ba Thê, núi Tô, Tri Tôn, Châu
Lăng, đi miết mới tới núi Dài. Hành trình hơn năm chục cây số, đi xe máy chắc
hai tiếng. Đi bộ thì hai ngày. Còn đi bộ mà vác đồ khệ nệ, thanh cảnh tình tang
như hai thầy trò hả? Ai biết bao lâu?
Thằng Tèo vẫn chưa hết thắc
mắc vì sao ông già lại chịu cực khổ, đích thân dắt mình đi. Nó nhớ lại hành
trình từ hồi về Việt Nam tới giờ, người Nam Bộ ai ai cũng hào sảng, thân thiện,
tốt bụng. Chắc ông già sợ mình lạc như hồi hôm nên bỏ công giúp đỡ tới cùng?
Hay là vì ông có máu “đi bụi” giống mình? Ông muốn đi chơi? Nghĩ tới đó Tèo chắc
rằng mình đoán đúng, thôi không nghĩ nữa. Nó mở ra nhìn bản đồ, trên đó thấy đường
sá chằn chịt, sông ngòi chồng chéo. Hơn phân nửa không có tên. Tèo dẹp luôn,
nhìn theo cái bản đồ sống là ông già Nam Bộ đương đội nón lá đi lệch xệch phía
trước.
Trưa, ông mặt trời vén
mây, bước ra ngó hai thầy trò. Nắng trời rọi thẳng xuống đỉnh đầu một già một
trẻ. Ông Ba chỉ cắm đầu đi, làm như không ưa nói chuyện phiếm. Mặt ông luôn
nhăn nhăn và miệng thì cộc lốc. Cổ họng thằng Tèo khát khô, mồ hôi mồ kê nhễu
tong tỏng xuống đường. Nó ngó qua con kinh cập mé, nghĩ xứ này nơi đâu cũng là
sông hết trọi? Nó nheo mắt thấy căn nhà gần nhất cũng cách cả trăm mét, cửa
đóng then cài, không bóng người. Bình nước đã uống hết, sao ông Ba không thấy mệt
cà? Ông già đi chậm nhưng dai sức, đi hoài không hề giảm tốc độ.
Đuối quá rồi, thằng Tèo
nhìn ra con kinh màu nâu lững lờ trôi. Nó ngỏ ý hỏi muốn uống nước có được
không? Ông già ngần ngừ. Đã rất lâu rồi, ông không thấy ai vốc nước kinh mà uống.
Ờ, sao kì vậy ta? Ông nhớ hồi nhỏ mình vẫn uống ực ực mà. Sao sống ở xứ kinh rạch
mà lại khát nước được? Ông ngó qua bên kia thấy có bà già đang giặt đồ. Ngó qua
mé nọ thấy có người mới quăng rác xuống cái chủm, rồi có thằng nhỏ đang tè xuống
sông. Dù vậy, ông vẫn nhìn Tèo gật đầu. Nó còn chờ gì nữa, bỏ balo, cởi áo, bay
thẳng ra bờ kinh cắm đầu xuống hớp ừng ực. Người nó dài sọc, chổng mông uống nước
nom y như con chó. Cái thằng ngộ, sao bình đây kìa bây không múc nước? Tèo nghĩ
là uống vậy mới đã, mới gần thiên nhiên. Ông già thấy nó uống ngon lành, khát
quá, cũng đưa tay xuống dòng nước nâu đục phù sa, vốc lên mà uống. Nước bây giờ
đảm bảo dơ hơn hồi xưa, nhưng sao vẫn ngọt lành dữ vậy? Có mấy chục năm mà thói
quen uống nước trời nó mất đi hồi nào không hay. Lúc Tèo ngóc đầu lên thì một
ghe chở lúa đi ngang. Vài anh trai trên đó thấy thằng Tèo thì chào um sùm
“Hê-lô, hê-lô!!!”. Nó vẫy tay: “Việt Nam đẹp quá!” làm tụi kia cười rộ lên. Ông
Ba khó khăn:
– Má mày, gặp người già
không chào, đi chào thằng Mỹ!
– Ông Ba, sao ông hay nói
“Má” đầu câu vậy? Kêu má có nghĩa là gì? “Má” là “Mẹ” đúng không?
Ông Ba ngần ngừ, không lẽ
nói với nó là mình bị liệu tật chửi thề? Kì chết. Rồi ông cười tinh quái:
– Cách nói thân thiện của
người miền Tây thôi mày.
Thằng Tèo tin liền. Ông
Ba bây giờ là “thổ địa” của nó mà. Nó lầm bầm “Má mày, má mày…”. Ông Ba nhịn cười
tới ứa nước mắt, cái thằng ngu dễ sợ. Hai thầy trò lội bộ quá trưa thì tới chợ
Ba Thê, bụng bắt đầu sôi ục ục. Vậy là tìm chỗ ăn cơm.
Chợ Ba Thê hiện ra trong
mắt thằng Tèo là một mái chợ quê nho nhỏ, lụp xụp những căn sạp lợp tôn giống hệt
nhau. Những thịt cá, rau củ quay quắt vì nhiệt độ xứ nhiệt đới. Mùi tanh của
thuỷ sản hoà vô nước thải bốc lên. Những cái nón lá nhấp nhô, những nụ cười
tươi rói hiện ra trên gương mặt hoặc rám nắng, hoặc trùm kín mít. Nó cời cời
vào giữa chợ, xung quanh đôi ba người vẫy tay. Người Việt khoái nói “hê-lô” với
ngoại quốc, trong khi nó thì thích nói “xin chào” với người Việt. Ngó vòng
quanh một hồi thằng Tèo tự nhiên thấy thân thuộc, những người đàn bà này có nét
hệt như mẹ mình. Nó vác cây đờn guitar xin ngồi kế một cô bán trái cây. Bà cô
liền đưa ghế cho nó, vô cùng tử tế. Rồi nó móc đờn tưng tưng điêu luyện. Ông Ba
lại thắc mắc sao mày ngồi giữa chợ đờn chi vậy? Thằng Tèo trả lời đàn để bà con
cho tiền mua cơm ăn. Con “cháy túi” rồi!
Ông Ba có tiền mà, nhưng
để chống mắt coi trò này có xin tiền được thiệt không? Dễ gì mà… Vừa nghĩ tới
đó thôi là tự nhiên bên đường có bà bán chuối nướng chỉ trỏ thằng Tèo ra vẻ
khoái chí lắm, lội qua bỏ vô cái nón dưới đất của nó mười ngàn. Ông Ba bất ngờ
hết sức. Tại sao hồi đó mình cầm cây đờn kìm đi bán vé số, nhiều bữa đàn thấy mẹ,
ca khan hết cổ mà không ai giúp hội? Nó mới đờn có năm phút thôi mà lạ vậy? Thằng
Tèo bắt tay bà già. Bà cười hi hí híp cả mắt.
– Bà tên gì?
– Tui… tên Bảy.
– Máaaa Bảy!
Bà già chuyển từ hí hí
sang há há. Chèn ơi, nó biết kêu má Bảy luôn kìa? Nói tiếng Việt giỏi quá trời!
Bà Bảy liền chạy lịch kịch mang qua cho nó thêm hai trái chuối nướng. Nó nháy mắt
với bà: “Máaa Bảy, cảm ơn!”.
Nửa chợ Ba Thê xúm lại
coi thằng Tèo đàn. Tiền trong nón nó càng lúc càng nhiều. Nó hỏi có ai hát
boléro được không? Một anh xe ôm đưa tay xung phong hát bài “Qua cơn mê” bằng
chất giọng nhừa nhựa nghe não nghe nề.
“Rồi đây sau cơn mê
Sông cạn lại thành dòng
Xuôi về ngọt quê hương…”
Nó đàn ngọt sớt, còn lẩm
bẩm hát theo nữa chớ. Nó nói mẹ con dạy chỉ cần biết đàn boléro, về miền Tây ở
đâu cũng có người hát được. Cả chợ nghỉ bán, nhốn nháo hết trơn. Họ hỏi thăm
coi hai ông cháu đi đâu? Xong rồi nghe nói đi bộ lên chùa trên núi Dài, ai cũng
ồ lên. Thằng Mỹ biết hành hương kìa! Họ dúi vô tay hai ông cháu nào là cam, nào
là mận. Họ gởi bịch nước mía, cái bánh tét. Hai ông cháu ngập trong quà bánh,
ông Ba thắc mắc nếu mình đi một mình thì có quà không ta? Chắc là không. Mặt
ông Ba trở nên quạu đeo, nó có cái gì mà xúm lại dữ? Nó cũng là con người như
mình thôi mà. Ông cũng đi hành hương, sao không thấy ai khen?
Rồi thằng Tèo cất cây đàn
vô giữa chừng, chào tạm biệt bà con, đi tiếp. Ông Ba nghĩ nó đàn tới chiều chắc
kiếm ít gì cũng năm trăm ngàn, sao lại ngưng? Nó trả lời: “Đủ ăn cơm rồi, nghỉ
thôi ông!”. Thằng lạ bây? Chê tiền? Thằng Tèo cười thân thiện:
– Má ông Ba, ông dạy con
chữ “Má” hay quá!
3. Hai người quyết định ăn
bún cá. Món đặc sản xứ này, Tèo nhất quyết phải ăn cho biết. Tô bún với cái đầu
cá lóc vàng ươm màu nghệ được bưng ra. Thằng nhỏ hỏi ông già líu ríu rau này là
rau gì, cái này là thân cây chuối thiệt hả? Ông già vừa ăn vừa lèm bèm là mày
lo ăn đi, hỏi hoài hỏi quỷ! Thế nhưng ông vẫn trả lời. Nhìn xa xa cũng giống
ông cha với đứa con ngu ngơ lắm!
Hai người rong ruổi tiến
về chợ Óc Eo, cứ mệt thì nghỉ, khoẻ thì đi. Bóng cây, bờ kinh, nơi nào nằm được
là cứ nằm ra đó. Tính ra là vô cùng thanh cảnh, tự do. Gió đưa hương lúa chín về
ngang, lại có đàn cò trắng chấp chới bay xa xa. Có gốc me dốt, thằng Tèo nhón
người hái mấy trái nhai nhóp nhép rồi nhăn mặt chua quá! Ông Ba trề môi có gì lạ
đâu mà mày hái chi vậy? Liếng khỉ dễ sợ! Khi qua mấy khu dân cư, ai cũng nhìn
thằng Tèo thích thú, còn ông già không ai thèm ngó hết trơn. Vì thế mà ông già
càng bực mình, càng đi nhanh.
Ông già dẻo dai, đi miết.
Còn Tèo nó đi mấy ngày nay rồi, bắp chân đã căng cứng. Lòng bàn chân nó cà vào
đế đôi dép tổ ong phồng lên đau nhói. Ông Ba hỏi giày mày đâu? Nó nói sứt mỏ rồi
nên mua dép đi cho khoẻ. Ông kêu để tao chỉ cho mày một tuyệt chiêu. Ông vô tiệm
tạp hoá mua một gói vuông vuông, màu sắc sặc sỡ. Tèo hỏi cái gì đây ông?
– Băng vệ sinh phụ nữ! Bộ
đội toàn lót cái này dưới đế giày hành quân.
Thời ông Ba còn tại ngũ
thì chưa có món này, nhưng về sau thời bình ông biết tụi lính trẻ chơi trò tiểu
xảo này dữ lắm! Ông xé lớp keo, dán dính vô lòng đôi dép mủ, lại dán luôn cho
thằng Tèo. Tèo mang vô thấy êm hẳn, chờn ơi, ngon lành hơn mang giày chạy bộ mắc
tiền nữa ông? Hay quá! Ông thúc thằng Mỹ đi tiếp, đi tới xế chiều, sụp tối, bìm
bịp kêu văng vẳng ông mới chịu dừng. Hai thầy trò ngồi bóp chân trong quán cà
phê, chân thằng Tèo bị bể chỗ phồng ra, tứa máu dính lem nhem vô miếng băng. Nó
gỡ ra khỏi dép để dưới đất. Bà chủ quán đi ngang nhìn thấy liền la oai oái, nói
ai chơi kì vậy? Thằng nhỏ ngơ ngác, sao bà giận dữ? Ai làm gì đâu? Ông Ba mặc kệ,
hỏi phải đây là chợ Óc Eo không? Bà chủ quán đang quạu vụ miếng băng, chỉ tay
vô tấm bảng chỉ đường khu di tích Óc Eo kế bên, không thèm đáp.
Tèo nhớ tới khu di tích
Óc Eo, nơi xưa lơ xưa lắc là vùng đất của người Phù Nam, chủ nhân đầu tiên của
đất Thất Sơn. Nó đòi đi xem, ông già nói ngược đường. Năn nỉ ỉ ôi, ông Ba mới
nhăn mặt, gật đầu, rẽ ngang qua khu phế tích xưa cũ. Gần mười cây số chớ đâu có
ít? Ông Ba không ngờ là xa quá, đi tới tối mịt mới thấy cái cổng chào.
Vương Quốc Phù Nam, hơn một
ngàn rưỡi năm trước tồn tại ở đây, khi mà đất đai đa phần còn là đầm lầy rừng rậm.
Cả một nền văn minh biến mất, chỉ còn lại tàn tích. Khu di tích tối thui lọt thỏm
giữa đồng trống, bóng mấy đọt cây xa xa đen sì phất phơ. Bây giờ chừng tám giờ,
chung quanh vắng te, ánh sáng leo lét từ ông trăng trên đầu soi lờ mờ dáng một
già một trẻ.
– Đóng cửa rồi, thôi đi
ra!
Ông Ba trợn mắt nhìn thằng
Mỹ bắt trớn phóng lên chụp vào thành rồi đu lên trên. Tèo thì thào: đưa dùm con
hành lý đi! Ông Ba vừa nhón lên đưa vừa ngần ngừ… Mày khùng hả? Lỡ công an bắt
tội ăn trộm rồi sao? Xong ông quay đầu nhìn, vắng hoe, làm gì có ai mà bắt? Tèo
chìa tay chờ nhưng ông già cứ đứng im re. Tèo lại nói:
– Ông sợ thì ra chợ ngủ
đi! Tối con cắm trại trong này.
Xong nó nhảy hẳn vô trong
cái bịch, rồi im re luôn. Ông Ba nghe gió hú u u, mấy đọt cây xa xa nhảy nhót
như có ai lướt ngang. Khu này hơn ngàn rưỡi tuổi rồi, toát ra thứ không khí
lành lạnh dờn dợn. Ông nhìn lối ra, thấy mịt mùng không bờ bến. Tự nhiên mồ hôi
lạnh ông rịn rịn, da gà da vịt nổi cục. Ông đứng trân không dám nhúc nhích.
– Tèo ơi… tao… vô với! –
ông già nói như sắp khóc. Ông Ba nghe rõ ràng tiếng thằng quỷ nhỏ cười hí hí
bên kia bờ tường.
Hai ông cháu đi xuyên qua
khuôn viên cây cảnh, thưở xưa, sâu dưới đây từng là miếu mạo, lăng tẩm, đền
đài. Những công trình kiến trúc vang vọng một thời xa vắng. Màn đêm bao trùm
(dĩ nhiên, tại đâu có dám mở đèn soi), ông Ba ngó thấy vài căn nhà trưng bày, một
khu di chỉ khảo cổ che mái tôn rất lớn. Thằng Tèo nhất quyết tới đó coi mặc cho
ông già mếu máo. Ông sợ cái gì cổ cổ, xưa xưa, làm như có vong trong đó. Ông
già ngó mấy cái hố đào lem nhem, vài cục đá, bức tượng kỳ quặc, dăm ba mống nhà
bằng gạch. Ủa, gì đâu mà di chỉ? Thằng Tèo nói cái này hình như là lăng mộ nè.
Cái kia hình như tượng thờ. Cả ngàn mấy năm trước mà làm được gạch rồi, ghê thiệt!
Ông già chửi eo éo trong bụng nửa đêm đi coi nhà mồ rồi trầm trồ vậy thằng quỷ?
Nó nói đọc trong sách, khu này vua chúa ở đó nghe. Thì ra nó có nghiên cứu sẵn
hết trọi. Nó biết còn nhiều hơn ông Ba thổ địa nữa. Mắt nó nhìn vô vật nào cũng
trở nên long lanh, hiếu kì, vô cùng mê mẩn. Coi đã, nó đi vòng quanh vườn cây.
Bảo vệ hình như ngủ mất đất. Hông ấy ai ra bắt nó lại đi, chớ để nó đi rong vầy
sao?
Cuối cùng, mệt, thằng Tèo
cũng chịu dừng chân. Nó đòi căng lều ngủ ngay gốc cây cho… mát. Ông Ba cảm thấy
như ngồi trong tủ lạnh, mát cái nỗi gì? Nó mặc kệ, cứ vừa vén lều chui vô vừa tủm
tỉm. Y như rằng, ông già chui vô theo. Mắt ông còn liếc ngang thấy bên gốc cây
nọ có cái miếu nhỏ nhỏ, không biết thờ ai. Thần nào cũng được, miệng ông Ba “Mô
Phật” liên tục.
Cả đêm ông trằn trọc,
nghe rõ ràng có tiếng ai thì thào. Sợ rúm quéo một hồi mới hay là tiếng ngáy thằng
Tèo. Ông tính thụi nó một cái cho bỏ tức, nhưng sợ nó la lớn bảo vệ tới. Cuối
cùng gần sáng ông mới thiếp đi. Lúc mặt trời lên tỏ, ông bò ra đã thấy thằng
Tèo đi lò dò qua khu nhà trưng bày. Ông thấy nó đang nói chuyện với chú bảo vệ.
Không ngờ một hồi thằng nhỏ chạy lon ton qua khoe mới xin được ca nước sôi, để
con pha cà phê “hai đứa mình” uống nha. Chèn ơi, sao chú bảo vệ không bắt nó
cái tội leo rào đi chú?
Hai người trở ra lộ trình
cũ thì mặt trời đã lên cao. Vừa đi ông Ba vừa chửi rủa thằng Tèo làm chuyện ruồi
bu. Nó cười hề hề “Vui mà ông!”. Chuyến hành trình tiếp tục. Hai thầy trò vừa
đi vừa nói, mà chủ yếu là một người hỏi đủ thứ, một người nhăn nhó trả lời. Tèo
đụng cái gì cũng thắc mắc, từ nết ăn nết ở, cây cầu, con chó… cái gì nó cũng chỉ
trỏ hết trơn. Ông Ba cảm thấy vô cùng bực mình, ba cái thứ quỷ này ở đâu mà
không có? Cái đất này nghèo thấy bà, làm sao sánh được với xứ của nó mà nó bày
đặt tìm hiểu? Con gái xứ này chân lấm tay bùn, đen nhẻm không son phấn, mắc gì
nó khen đẹp? Cây cầu khỉ ọp ẹp, trời mưa đi té nhào đầu, mắc gì nó khen hay?
Tôm tép, cá đồng ba mớ, nhìn chèo queo làm sao ngon bằng tôm hùm, cá biển mà nó
chặc lưỡi? Nó đang móc mỉa xứ này hay là nó khen thiệt?
Lại kể chuyện đi suốt một
ngày đường nữa, rong chơi qua những nẻo đường vừa quen vừa lạ. Trong đầu thằng
Tèo, những miền ký ức xa xăm nào đó của mẹ nó hiện ra qua đôi mắt màu nâu sẫm.
Còn ông Ba, cảnh vật miên man vẽ lên khung vải cũ bằng những mảng màu mới. Đi
qua xóm làng, đồng lúa, núi đồi. Kìa lờ mờ trong cái nắng bạt ngàn là núi Tô,
núi Ba Thê? Kia xa xa có phải núi Cấm không? Đó có phải là cái cầu cá tra còn
sót lại? Cái vó cá chỗ này đâu mất rồi? Khi họ đi thời gian trôi tới hay lội
ngược về? Không biết, nhưng chiều hôm đó, họ ở chân núi Dài.
Núi Dài – Ngoạ Long Sơn.
Con rồng cuộn mình nằm ngủ, ôm quanh rừng tầm vông xanh thẳm. Thằng Tèo chọn một
vòm la đà. Nó dựng lều xong thì ông Ba xách về chai rượu đế.
– Nhậu!
Nước mắt quê hương, ngọt
lành hay nóng hực cũng tuỳ vào tâm thế của người uống. Ông Ba lấy ngót bằng ba
ly liên tiếp. Thằng Tèo chép miệng, chà, cũng ngon dữ à nhen! Ông già cười, chứ
sao nữa! Hai người xổ ra thứ âm thanh hoan hỷ khề khà. Xong một trong hai người
cười mà làm như khóc. Rồi uống tới cạn chai, cũng một trong hai người, khóc mà
như cười. Đêm ôm lấy rừng tầm vông.
Trời trở gió. Thằng Tèo
ôm đàn gảy. Nó hát vang trong tiếng guitar thùng bằng thứ tiếng Việt lơ lớ: “Bằng
lòng đi em về với quê anh, một cù lao xanh một dòng sông xanh…”. Ông Ba ngồi
bó gối, nhìn một chiếc lá tầm vông phai úa trên đầu.
Có tiếng xe máy trờ tới,
ba thằng ất ơ nhảy xổ ra. Lời bài hát đẹp như tranh cắt ngang bằng ba chữ, cũng
là tiếng Việt với nhau, nhưng nó khác một trời một vực:
– Có tiền không?
Ông Ba lắc đầu. Một trong
ba thằng du đãng đưa tay xô ông già rồi nhào qua cái balo thằng Tèo lục soát.
Thằng du đãng vừa mở được dây kéo thì nghe cái “tưng”, cây đàn trên tay Tèo đập
thẳng vào đầu nó như trời giáng. Miệng thằng Tèo văng tục: “Má tụi mày!”. Đám
giang hồ hoảng hồn, liền nhào vào thằng Mỹ. Cơ bắp Tèo có ở không đâu chớ? Nó đấm
vào giữa mũi con chấu chấu đang tính đá xe. Thằng còn sót lại kinh sợ, biết sợ
rồi sao? Đoạn sau không tả nữa, cuộc chiến còn có một bên ra đòn mà thôi. Ông
Ba lồm cồm ngồi dậy ngó chiếc xe đang cán qua cán lại ba con châu chấu.
Sau đó, năm người được
đem hết lên đồn công an. Anh cán bộ trẻ ngồi ngó ba thằng cướp mặt mày sưng vù,
lỗ mũi ăn trầu, một trong ba đã gọi điện cầu cứu. Trong khi đó, hai nạn nhân
khoẻ mạnh ngồi cạnh bên uống trà, nói chuyện. Lời khai của Tèo rõ ràng ngay thẳng,
nhưng nó nói sõi chứ không biết viết tiếng mẹ đẻ. Với ông Ba, anh cũng phải viết
từ đầu chí cuối vì ông già không biết chữ luôn. Tới khi điểm chỉ, Tèo ngó thấy
ông lúng túng, cuối cùng chấm bằng ngón trỏ tay trái. Ngón trỏ tay mặt đã cụt
hai đốt, không có vân tay. Nó đã thắc mắc hổm giờ mà không dám hỏi. Cán bộ nói
hai ông cháu cứ về, lần này coi như bỏ qua, ba thằng xin đểu vốn từ trước đã có
tiền án. Đi du lịch phải cẩn thận không được bạ đâu ngủ đó. Tèo nhai đi nhai lại:
ủa sao không tạm giam, em đánh người mạnh lắm đó! Phải tạm giam chớ anh? Anh
công an ngần ngừ một hồi chưa hiểu tại sao nó xin ở tù? Nó nói luôn:
– Rừng lạnh quá, cho ông
cháu em ngủ nhờ được hông?
Cuối cùng, lần đầu tiên
trong đời, ông Ba ngủ trong đồn công an. Nhưng sướng là có giường chiếu, gối mền
hẳn hòi. Thôi cũng được. Ông Ba sực nhớ một chuyện, hỏi:
– Lúc nãy làm như tao
nghe bây chửi “má tụi mày”. Sao hôm qua mày nói không hiểu chữ “má”?
Thằng Tèo tủm tỉm khoái
trá. Ông già lắc đầu, thằng quỷ nhỏ!
Khuya, không hiểu sao cả
hai thầy trò không ai ngủ được. Cả hai cùng nằm dàu dàu, ngó ra ô cửa, trăng
treo vàng vọt trên đỉnh núi Dài. Đích đến cuối cùng đã cận kề.
4. Trời hửng sáng. Rượu đã
bay hơi đâu hết, Tèo và ông Ba tìm đường lên núi. Chùa Long Ấn đâu đó giữa lưng
chừng sườn đèo. Con đường mòn len lỏi, như con rắn uốn quanh thân con rồng lớn.
Trên đường đi, Tèo không nói, ông già cũng nín thinh. Tâm trạng của hai kẻ hành
hương dường như còn đang lạc ở đâu đó dưới rừng tầm vông. Nắng sớm chấp chới.
Trời mở ra một khoảng rộng ngó xuống trăm ô ruộng xanh nõn. Mái ngói cong vút
rêu phong của chùa che nghiêng vòm mây. Chùa Long Ấn tĩnh tại trước mắt.
Tèo mừng ra mặt như muốn
khóc. Đi ngắm cảnh thôi mà, sao lại xúc động? Nó tính đi thẳng vào trong nhưng
ngó qua ông già thì còn đang đứng trân, run run như cây khô trước sân Phật. Ông
Ba, phai nhạt bộ râu dài, mặt xanh lét, mồ hôi chảy vài giọt ở thái dương. Chín
ngón tay rưỡi bấu cứng vào vạt quần bà ba nhàu nhĩ. Mắt ông nhắm nghiền như
cách con nít nằm sấp chờ ba vung roi mây vào đít. Thằng Mỹ nhìn ông, ngạc
nhiên, chờ lời giải thích. Tiếng trả lời bật ra mềm nhũn, đúng ra đó là một câu
hỏi:
– Tại sao tao mất một
ngón tay bây biết không?
Thằng nhỏ người Mỹ đứng
giữa sân ngó ông già Nam Bộ ngơ ngác. Sau lưng nó là mẹ Quan Âm. Rồi ông già kể,
cho nó và cho Phật nghe. Chỗ này, ngay chính chỗ này, thời đó, có một trận càn
lớn lắm. Lính Mỹ quyết lùa cho hết quân kháng chiến. Bảy thằng lính trẻ chống
trả tới cùng, bị dồn hết vô chùa. Sáu thằng ngã xuống. Mười bảy, mười tám, thằng
lớn nhất cũng chỉ hai mươi bảy. Có thằng lính may mắn trốn được sau lưng Mẹ
Quan Âm, nhìn máu me văng tung toé. Kẹo chì nó đi qua da thịt đâu phải chỉ để lại
cái lỗ sâu hoắm? Anh Tài vừa khoác vai nó hồi sáng, bây giờ anh nằm ở đây nè, đầu
mất một mảng. Thằng Long mới vừa khoe hình người yêu hôm qua, nói hoà bình sẽ
cưới, bây giờ cánh tay nó nằm ở kia… Sáu người anh em thương nhau như ruột thịt.
Sáu người lận đó! Thằng lính không biết băng đạn nó còn mấy viên. Nó nhào ra xả
cho hết, không bắn thì chết. Bắn vì bản năng sinh tồn. Toàn bộ tám người lính Mỹ
hồn lìa khỏi xác giữa sân chùa. Thằng lính duy nhất còn sống, quỳ trân ngay chỗ
này nè, giữa mười bốn thi thể con người tan nát, nham nhở. Tổng cộng mười lăm
người lìa đời trước mắt Phật.
Ông Ba kể tới đó, nước mắt
ầng ậc, gương mặt nhăn nhúm, cái hàm giật giật. Ông kể mà đoạn cuối tan nát nhạt
nhoà. Trong trí ông chỉ còn những cái chớp đỏ tươi, những đôi mắt trợn trừng,
những mảnh da thịt rách toạc. Đoạn cuối, cơn ác mộng xé tan tâm hồn thằng lính
một đoạn dài cuộc đời. Kẹo chì nó đi tới đâu là đời hoá ra sỏi đá tới đó. Chắc
thằng lính không có sức chống lại kẹo chì. Nó chết theo mười bốn người kia, Việt
có, Mỹ cũng có. Chết queo rồi. Ngón tay siết cò đã biến mất. Nó giải ngũ, thành
anh hùng. Hay thành thằng đào ngũ hèn nhát?
Ông Ba khóc, tiếng hức hức
lèn vào giữa những cái chớp mắt của Tèo. Mặt Tèo chuyển từ cơn ngỡ ngàng thành
cảm thông rất chân thành. Ông già đang thú tội trước mặt một thằng Mỹ con? Lạ
hươ lạ hoắc, không cùng dòng máu? Khác xa thế hệ, ở một nền văn minh không có
lúa nước? Hay ông thú tội với Mẹ Quan Âm? Ông đi bộ mấy ngày đường, leo tới tận
đây để thú tội hay sao? Trong giây phút đó, Tèo đã hiểu tại sao tự nhiên ông
già đòi đi bộ theo mình tới Núi Dài. Ông đi tìm lại chỗ ông đã chết. Đi bằng
hai chân.
Vậy rồi, Tèo mở balo, thứ
mà hôm qua nó bảo vệ tới mức đánh luôn tụi du côn vì dám đụng vào. Nó moi ra một
cái bao lớn niêm phong cẩn mật. Nó xé nilon qua ba lớp. Nó bứt tung lớp giấy dầu.
Nó lại moi hết túi khí đệm hơi. Cuối cùng, Tèo đem từ sau lớp vải nhung ra một
chiếc hũ men trắng. Ông Ba nhìn thằng nhỏ, rồi nhìn qua cái hũ.
– Mẹ con nè ông Ba.
Ông Ba há hốc miệng nhìn
sợi dây liên kết Tèo với vùng đất này: một bà mẹ Việt Nam. Tèo, bằng cái giọng
Việt phát âm qua mũi, nhưng nó vừa biết nhấn nhá như người bản xứ, chữ “mẹ” rõ
ràng dấu nặng, không phải “mé”, không phải “me”.
– Mẹ trước khi chết, nói
muốn về ngắm nhìn quê hương.
– Quê bây ở đâu?
Tèo chưa biết trả lời ông
già ra sao. Nước Mỹ, hay Việt Nam? Đầu nó thoáng qua hình ảnh người mẹ tóc đen
nhỏ xíu lọt thỏm giữa rừng tóc vàng da trắng. Người mẹ khi đặt chân sang xứ
khác, lạ lẫm và cô đơn như cánh cò bị vây kín bởi cao ốc, công trình, nhà máy.
Người mẹ tới lúc lìa đời chỉ biết mỗi “hello” là “xin chào”, “thank you” là “cảm
ơn”. Người hứng chịu những kỳ thì sắc tộc, những ganh ghét màu da. Người mẹ ôm
Tèo trong tay, nghe trăm ngàn lời sẻ chia, ca ngợi chồng bà bằng thứ ngôn ngữ
bà chưa từng thấu hiểu. Buổi lễ truy phong anh hùng chiến tranh cho ba nó, chỉ
có bà quạnh quẽ như cái cù lao lạc giữa ngã ba vàm. Nó là thứ duy nhất bà ôm
trong tay, giữ chặt.
Người ba nó chưa từng gặp
mặt là một anh hùng. Ông ngã xuống trong một trận giao tranh máu lửa ngay tại xứ
sở này. Hay nói chính xác hơn là ở núi Dài, trước ngôi chùa này, ở đúng cái sân
này. Chùa Phật Ấn. Nghe đâu bên kia chiến tuyến là một thằng lính trẻ, một tay
diệt hết cả toán lính Mỹ. Trái đất tròn vo, thằng lính trẻ đó bây giờ đang khóc
nấc trước mặt nó đây. Vậy là thắng hay thua cũng đều là anh hùng. Anh hùng với
những lý tưởng khác nhau. Anh hùng là chiến thắng hay chiến bại?
Tèo không biết. Chiến
tranh khó hiểu thiệt! Nó chỉ biết ý niệm của đời người là được về lại quê
hương. Như mẹ nó vầy nè. Tèo đưa bàn tay to bè thừa hưởng từ gien người da trắng,
nắm lấy bàn tay nhăn nheo da vàng còn bốn ngón của ông Ba. Nắm chặt lắm, nắm
như truyền hết ấm áp trong người nó sang đó. Có những sự thật mình phải làm lơ
mà sống.
– Không có mấy người như
ông thì quê mình đâu còn đẹp vậy? Đi bộ mấy ngày nay, ông không thấy quê đẹp lắm
sao? Nếu ông không làm, thì ai làm?
Ông Ba ngó đầu ngước lên
nhìn thằng cháu khác dòng máu cao lớn. Mẹ Quan Âm cúi đầu nhìn xuống hai người.
Hai kẻ lạc loài, à mà không, đâu có lạc loài? Quê hương họ ở ngay đây mà? Những
điều ông gặp trên suốt đường đi, với cái nhìn của ông là đói nghèo, lạc hậu, là
bình thường, thì trong mắt đứa con lai xa quê như thằng Tèo là bình dị, dân dã,
là cái hồn của xứ sở. Mình đã hy sinh cuộc đời để bảo vệ quê hương đó sao?
Họ đi ra triền núi, phóng
mắt xuống biển lúa mênh mông. Những con kinh xanh thẳm màu nước biên biếc. Những
cụm mây thong thả về ngang triền đèo. Tâm sự trong lòng mỗi người có bay đi
theo mây hay không, chắc chỉ có người đó biết. Có thể liền bây giờ, hoặc là
ngày mai, ngày mốt, hoặc là trăm ngàn ngày nữa. Ông Ba bỗng nghe lòng mình được
an ủi. Thằng Mỹ gỡ cái nút thắt trong lòng mình rồi sao? Tèo mở cái hũ ra, nắm
bột trắng trong tay thả cho bay theo gió. Ông già hoảng hồn: “Mày làm gì vậy
Tèo?”.
– Cho mẹ con đi chơi!
Ông Ba tần ngần nhìn cái
thằng lập dị. Xong rồi ông cũng nắm vào tay từng nắm, tiễn bà mẹ nhỏ bé của nó
một đoạn rất xa. Bà sẽ đi từ đây, từ núi Dài. Bà sẽ đi ngang qua Bảy Núi, đi
xuyên An Giang. Bà sẽ về dọc Cần Thơ, Vĩnh Long. Bà thăm Sài Gòn, Đồng Nai. Bà
bay cùng nắng gió miền Trung, qua đèo Hải Vân về Huế. Bà sẽ đến tận Hà Nội, sẽ
ghé thăm Hà Giang. Đất nước nối liền một dải rồi, ai mà cản ngăn bà nữa. Rồi ở
một nơi nào đó, có khi hạt bụi của bà sẽ gặp lại hạt bụi của ông chồng ngoại quốc
quá cố? Tèo nhìn ông Ba, toe hàm răng cười, nói cái câu nó vẫn lập lại hằng
trăm lần suốt mấy ngày nay:
– Việt Nam đẹp quá!.
9/2/2025
Vương Đình Khang
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Ván cờ thả bên kia sông
Ván cờ thả bên kia sông
Câu chuyện của chúng ta
hôm nay được kể vào một buổi trưa.
“Đăng Đàn quán” không
nhân viên và vắng khách.
Gọi là “vắng” cho oai chứ
thực chất không có mống nào. Còn nhân viên dọn dẹp tổng hợp là mụ Sò – mẹ chồng
Đàn – thì cũng đã bảo cách đây hơn tuần: “Tầy rầy chúng bay tự đi mà quét tước,
lau lọt. Tao còn phải về cơm nước cho thầy mày chứ cứ để lão ấy suốt ngày ngoài
đầm với tre pheo, chim cò, ăn sương nằm gió, mặt rúm như tã chó, nhìn y con ma
nước”…
Mụ Sò đã nói là làm.
Thế là từ tuần trước,
quán chỉ còn có Đàn tổng chỉ huy trên mọi mặt trận. Đăng làm văn thư kiêm phát
thanh viên đài truyền thanh xã, giờ nhà nước, chốc dắt xe đi nhát dắt về, thoắt
ẩn thoắt hiện không biết đâu mà lần, sau đợt nhận giấy khen của huyện về phong
trào xã hội hóa truyền thông và lên tivi tỉnh mục điển hình tiên tiến lại càng
bấn tợn, thường có mặt ở nhà chỉ đúng giờ ăn.
Thế nên câu chuyện của
chúng ta, nếu muốn xuất hiện đủ các nhân vật thì phải kể vào buổi trưa.
Lúc ấy, Đăng đang nằm thẳng
cẳng trên dãy năm cái ghế, xếp hàng ngang chắn giữa lối vào quán, mồm vừa dứt
câu dạo này sao tự yên mất ngủ thì đã ngáy như công nông chở đá hộc leo dốc đê
mùa lũ. Đàn ngồi góc quầy thu, dựa lưng vào tường, mắt cứ nhắm vào một tí lại mở
choàng ra, hóng về phía cửa, kiểu như chờ ai, nhưng cũng chỉ được dăm lần rồi tịt
hẳn.
Yên ắng một lúc lâu.
Tận đến lúc bên ngoài có
tiếng xe máy đỗ, chân chống gạt đánh “uỵch”, rồi người từ đâu bổ nhào vào, vấp
phải quãng ghế chắn đâm chúi xuống, cùng với tiếng kêu “Ối giời ơi!” là tiếng
ghế đổ thì Đàn mới giật nẩy mình. Mở mắt được ra đã thấy ghế trên, người dưới,
không bò dậy được như bọn ngã thường, đành rên rỉ, bảo cứu với, kiểu này gẫy
xương sống rồi. Người vừa vào cũng ngã, nhưng đè lên đống ghế, nghe chừng cáu lắm,
quát dập thôi, gẫy làm sao được. Mà giường chiếu đàng hoàng không ngủ, tự dưng
bắc ghế giữa nhà, nằm lù lù một đống như mả thằng ăn mày như này, không đâm vào
mới lạ…
Người quát ấy là Thanh,
anh trai Đăng, vừa ra ngoài huyện làm nhiệm vụ đặc biệt về.
Đàn xớn xác xốc nách
Thanh kéo lê về phía quầy bảo bác ngồi tạm. Hôm nay nóng quá, trong nhà cứ phải
bật quạt. Chúng em ra đây đợi bác, vừa thông gió, vừa trông quán, lại đỡ tốn tiền
điện. Rồi sực nhớ ra, vơ lấy cái đĩa nhựa để trên mặt quầy quạt lấy quạt để vào
mặt Thanh, hỏi bác có nóng không, bác uống gì em lấy? Café hay chanh đá? Thanh
cau có gạt cái quạt đĩa, vuốt lại tóc, gắt phê pha đá đấm gì? Thím bật cái máy
lạnh lên! Quán xá gì như cái lò tôn. Làm ăn cò con kiểu nông dân cày ruộng
trũng thế này bao giờ mới tiến được lên làm người?
Trong khi Đăng – lúc này
đã bò dậy được, vừa chân lê chân rệt đi về phía cái quạt cây, bật số to nhất,
cho thốc thẳng vào mặt Thanh thì Đàn sụt sùi phân trần, bảo nào em muốn thế,
nhưng dạo này ế quá, cả ngày ngồi vêu mõm chờ khách như ăn mày chờ phát chẩn.
Nhân viên không công như bu mình em còn phải giải tán quốc hội thì tiền đâu mà
nuôi máy lạnh hử bác? Chúng em sắp chết toi rồi…
Thanh giơ tay trấn, bảo
chú thím bình tĩnh! Hôm nay tôi ra huyện cũng là vì việc ấy. Đàn thôi khóc, đổi
thành hớn hở bảo quên quên, tình hình như nào rồi hả bác? Em thật, nhà mình chỉ
có bác khôn cạnh sắc rìa, xin bác vạch đường chỉ lối… Thanh chừng tâm đắc với
câu khen, gật gù bảo cứ bình tĩnh. Làm cái gì cũng phải có kế hoạch, có lộ
trình. Tôi đã tính hộ chú thím cả rồi. Nhưng phải chuẩn bị ngay từ bây giờ. Lúc
cần bài nào là giở phát ra ngay, tránh tình trạng trở tay không kịp.
Đăng Đàn cùng lúc sán đến,
đồng thanh hỏi giở như nào, bác chỉ em với!
Thanh kéo cái bàn, rút
trong cặp ra cuốn sổ giắt cây bút, cẩn trọng nhìn quanh một lượt. Đàn nhanh ý
hiểu ngay, bảo bác yên tâm, sáng giờ quán em chưa có mống khách nào. Thanh gật,
cái này nhất thiết phải bí mật, càng trước sau không thấy bóng người càng hay.
Tôi lập kế hoạch cụ thể đây cả rồi, tạm gọi là “Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất”,
chỉ người trong nhà biết với nhau thôi, không được hở ra ngoài. Giờ tôi nói cho
chú thím nghe, buôn bán quán xá kiểu năm xu một xèng mà mật ít ruồi nhiều như
này mục kiếp mới giàu. Mà giàu được thì mục kiếp chú thím cũng chỉ là tầng lớp
nhân dân phục vụ, gọi dạ bảo vâng với cả đứa trẻ con. Tầng lớp ấy người ta gọi
là dưới đáy xã hội đấy! Đàn nghe đến đây vội vã chen ngang, bảo chuẩn rồi, là
dưới đáy. Bây giờ chúng em muốn lên được giai cấp trên đỉnh, vừa giàu vừa sai
thì làm thế nào? Thanh ngạc nhiên, thắc mắc sao lại “vừa giàu vừa sai”, thím có
nhầm không đấy? Đàn lắc, nhầm sao được hử bác? “Sai” ở đây là sai bảo được mọi
người! Thanh hiểu ra, gật gù khen thím xác định mục tiêu rõ ràng như thế là tốt.
Giờ nghe tôi phân tích nhá! Còn hơn năm nữa là đến kì bầu cử hội đồng nhân dân
các cấp, tôi kiểu gì cũng phải lên Phó chủ tịch (cây bút bi trong tay khoanh một
vòng, viết chữ “Phó chủ tịch” như gà bới vào góc phải). Vậy là chân trưởng ban
văn hóa xã sẽ trống (viết tiếp “Trưởng ban văn hóa” vào góc trái sau đó gạch
chéo). Chú Đăng từ văn thư sẽ phải thế vào (viết chữ “văn thư” rồi đánh mũi tên
xiên vào chỗ vừa gạch). Đây chính là kế hoạch dài hơi, nhằm tạo thế chân vạc,
đưa người nhà mình lên làm cán bộ. Tôi với chú Đăng là hai chân. Chân thứ ba có
thể là mụ nhà tôi, hoặc thím Đàn…
Đàn nghe đến đấy, càng hớn
hở tợn, giơ tay bảo em xung phong ra làm thủ quỹ, em chỉ thích giữ tiền. Thanh
bảo cái ấy cứ hượm đã, giờ mình tính chuyện bằng cấp trước. Nói chú thím biết,
làm cán bộ không phải cứ thích là được. Phải có bằng cấp. Có nghĩa là phải đi học
đấy. Đăng giật mình bảo em bao năm không động đến sách vở, quên vãn chữ rồi.
Đàn cũng tái mặt hỏi thế làm thủ quỹ chỉ việc đếm tiền cũng phải đi học à?
Rồi ỉu dần, de mông ngồi
xê ra xa, tận ngoài mép ghế.
Thanh chừng thông cảm,
quay sang an ủi, bảo không lo.Tôi định liệu hết cả rồi. Cái chức sắp tới của
chú chỉ cần bằng trung cấp thôi. Học cấp tốc ở chỗ tôi dạo trước, vài tháng là
xong. Đơn giản ấy mà. Đăng vẫn băn khoăn hỏi đơn giản thế nào? Có phải chép
bài, làm bài tập không? Nếu phải thì thôi. Ngày xưa đi học em có bao giờ chép
bài đâu, viết mỏi tay lắm. Thanh nhìn quanh lượt nữa rồi ghé sát xuống, che mồm,
thì thào bảo quan trọng nhất là ngồi có mặt. Cũng nên ghi chép vài chữ cho người
ta khỏi để ý nhưng không phải làm bài tập về nhà, không phải thi cử gì sất. Có
nghĩa là người ta lo cho mình tuốt. Chỗ này uy tín lắm, còn có cả bảo hành và
liên thông. Nghĩa là có bằng xong rồi, ý định mình dùng bằng ấy vào việc gì cứ
nói, họ lại chỉ lối cho mà đi, không sợ lạc đường. Kiểu như một cửa một dấu ấy…
Nhưng muốn thế thì phải đầu tư…
“Nhiều tiền không anh?” –
Đăng lo lắng, nhìn quanh, chừng xem có cái gì đáng giá.
Thanh cáu, quát ầm lên,
tôi nói cho chú biết, cửa này, tôi đi trước nên mới rõ như thế. Chứ đầy đứa có
tiền mà không biết lối kia kìa! Chú thử nghĩ xem nếu ngày xưa tôi không mạnh dạn
đầu tư vụ bằng cấp thì có tôi ngày hôm nay không? Hôm nọ, gặp ngoài bến,
chú hỏi tôi đã làm trưởng ban văn hóa xã rồi còn đi học làm gì nữa, tôi thực
chán không muốn trả lời. Đầu chú nảy số đi, học ngày xưa là học sơ cấp, trung cấp,
học giờ là đại học, là cao cấp, có thế rồi mới làm chủ tịch, mới ra huyện, lên
tỉnh được. Đấy gọi là kế hoạch dài hơi, là tầm nhìn chiến lược, là muốn tiến
hóa thành người…
Đăng im thít…
Đàn nghe phân tích đến
đây, chừng hiểu ra, cũng gắt theo, anh mau tiến hoá thành người đi, thiếu thì
vay. Đầu tư này là hiệu quả nhất, không buôn bán nào bằng đâu! Thanh khen thím
nhạy bén đấy! Nếu đã xác định thì nộp tiền giữ chỗ luôn! Nay tôi ra huyện gặp
người ta, chỗ thân tín, cũng đã nói qua tình hình của chú. Vừa hay có mấy lớp sắp
mở. Học giờ, sang năm dùng bằng là vừa…
Rồi lại ghé sát xuống, hạ
giọng, bảo để tôi nói cho mà nghe, mình cứ lên dần dần, theo đúng quy trình, cứ
bắt đầu từ cán bộ xã là thuận nhất…
“Thầy phán đền Bia cũng bảo
đúng 8 giờ là đẹp nhất, làm việc gì cũng thuận!”
Đàn vừa nhìn chằm chằm
cái đồng hồ quả lắc trên tường vừa lẩm bẩm. Đăng gắt biết rồi, giờ ấy là giờ
quan văn đi tuần, hợp với hướng mình cầu làm trưởng ban văn hóa. Rồi he hé cái
bọc vải nãy giờ vẫn ôm khư khư trong lòng, vừa nhòm vừa hỏi Đàn phong bì đâu,
chuẩn bị chưa? Chỉ có một cái thôi hử? Đàn gắt lại, bảo không nhớ à? Bác Thanh
bảo giang sơn thu về một mối thôi. Chỗ ấy người ta lo một mạch…
Tiếng chuông đồng hồ
thong thả điểm tiếng đầu tiên. Đàn giật mình, kêu toáng lên đến rồi, đến rồi!
Đăng vội vã mở cái túi, dốc ngược. Mấy tập tiền rơi xuống. Hai vợ chồng đếm ngược
đếm xuôi mấy lần, lấy máy tính cộng đi cộng lại, hỏi nhau đủ chưa, để đếm lại lần
nữa… nhộn cả lên.
Khi cho mớ tiền vào phong
bì, thè lưỡi dán nước bọt xong thì chuông đồng hồ lại thong thả điểm. Ấy là báo
đã mất 15 phút. Đàn giục nhanh lên, đi hơn về kém, các cụ đã bảo rồi. Đăng bảo
hượm đã, có phải ghi gì ngoài phong bì không? Đàn sực nhớ ra, ừ nhỉ, tí quên.
Phải ghi tên họ mình, địa chỉ, điện thoại với ghi các khóa học chứ. Nhưng để chốc
bác Thanh bác ấy ghi cho, chữ anh xấu, lại toàn sai chính tả!
Giờ cứ ra bến đã…
Bến ở đây chính là bến đò
Cồn Rạng. Phải qua sông mới sang được huyện. Các lớp Đăng đăng kí học ở bên ấy
cả.
Lúc này là lưng lửng buổi.
Gió mát trời trong, đò thư thái vắng, chỉ có ba người hớn hở sang ngang. Thanh
bảo sáng giờ chẳng làm được việc gì, toàn ngồi chờ giờ. Việc lớn chưa xong, ăn
cái gì cũng không ngon, ruột gan cứ sôi ùng ục. Nhưng cứ nghĩ tầm này sang năm,
toàn người nhà mình trấn thế chân vạc ở Cồn Rạng cũng đủ no rồi, chú thím ạ!
Mấy tiếng “chú thím ạ!”
chốt cuối câu rơi vào im lặng.
Đăng Đàn không trả lời vì
cả hai đang chúi đầu vào mấy dòng chữ vừa ghi trên phong bì. Đàn bảo học lắm lớp
nhỉ? Đăng nhăm nhăm cầm cuốn sổ với cây bút bảo lại chả thế! À mà đi học phải
mua cặp sách với cái gì nữa?
Đàn đang mải nâng thử xem
cái phong bì nặng nhẹ thế nào nên Đăng phải hỏi đến câu thứ hai mới giật mình
trả lời học hử, mua vở. Đăng cắm cúi viết, rồi lại ngẩng lên bảo vở ô li cho dễ
viết nhá! Đàn cau mặt gắt dở hơi à? Trẻ con đâu mà ô li mới luyện viết. Mua sổ!
Bìa đen cho nó sang. Cả thước kẻ…
Đăng gật gù, lại chép. Rồi
sực nhớ ra, hớn hở bảo này hay mua tẩy với bút chì. Viết sai thì tẩy luôn. Cho
nó sạch…
Lần này không thấy đồng ý
hay phản đối vì người được hỏi đang mơ màng nhìn sang bên kia sông, mồm lẩm bẩm:
“Bao giờ em được ra xã làm thủ quỹ nhỉ? Lúc ấy đầy tiền…”
Hôm ấy là lưng lửng buổi,
gặp lúc gió mát trời trong đò thư thái vắng, ở bến sông Cồn Rạng, có ba người hớn
hở sang ngang…
16/2/2025
Nguyễn Hải Yến
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)
Ông nội và ông ngoại
Ông nội và ông ngoại Xuân Quỳnh là nhà thơ nữ hàng đầu của Việt Nam nửa cuối thế kỷ XX, sức ảnh hưởng của Xuân Quỳnh lớn tới nỗi Google từ...
-
Thẩn thơ Võ Phiến Nhà văn Võ Phiến, sinh năm1925 tại Bình Định - qua đời chiều 28-9-2015 tại Quận Cam, Hoa Kỳ. Dư luận chợt nhớ đến một sự n...
-
Nỗi khắc khoải kiếm tìm bản thể trong truyện của Nguyên Minh Nguyên Minh như một chứng nhân sinh động cho một thế hệ cầm bút từ trước 1975...
-
Đến với thơ của Bùi Hoàng Linh Tác giả Bùi Hoàng Linh đến với nghiệp văn chương khi còn đang học phổ thông tại Trường Quốc Học Huế. Thơ Bù...



.gif)