Thắm tình nơi thành phố biển

Thắm tình nơi thành phố biển

Trung tuần tháng 10/2014, Hội Văn học Nghệ thuật Bắc Ninh tổ chức một Đoàn văn nghệ sĩ vào dự trại sáng tác ở Nhà sáng tác Nha Trang. Đoàn có 15 thành viên gồm các bộ môn: Văn học, Âm nhạc, Mỹ thuật và Sân khấu... Đặc biệt trong Đoàn có hai nghệ sĩ hát quan họ đó là nghệ sĩ Thúy Tình và Minh Phức. Hai nghệ sĩ gạo cội của Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh.

Hai nghệ sĩ đã để lại tình cảm tốt đẹp 
nơi thành phố biển Nha Trang 

Trong thời gian 15 ngày đến với thành phố biển Nha Trang, hai nghệ sĩ (chị Hai Quan họ) Thúy Tình - Minh Phức đã làm việc “hết công suất”. Hai nghệ sĩ có nhiều buổi đi giao lưu ở các trường học, các câu lạc bộ thơ của thành phố Nha Trang, với Hội đồng hương Bắc Ninh ở Nha Trang, với văn nghệ sĩ Khánh Hòa... Ở bất cứ đơn vị nào, nghệ sĩ Thúy Tình và Minh Phức cũng chiếm được cảm tình nồng ấm của mọi người. Hai chị đã hát các làn điệu Quan họ cổ, hát Chèo làm đắm say lòng người. Nhiều buổi giao lưu kéo dài cả hai, ba giờ đồng hồ. Ngoài hát ra, hai chị còn trả lời rất nhiều câu hỏi của các em học sinh, sinh viên về tục hát Quan họ, về cái hay, cái đẹp của từng làn điệu Quan họ, về sự gìn giữ và bảo tồn Quan họ... Chất trữ tình sâu lắng của những làn điệu Quan họ như: “Đêm qua nhớ bạn”; “Ngồi tựa mạn thuyền”; “Ăn ở trong rừng”; “Người ở đừng về”... đã thực sự cuốn hút người nghe một cách lạ lùng. Khá đông các em học sinh sau đêm giao lưu đã lưu luyến quây quần lấy nghệ sĩ Thúy Tình và Minh Phức xin chữ ký và xin được chép lại lời ca của các làn điệu Quan họ cổ như “Ngồi tựa song đào”, “Người ở đừng về”... Nhiều thành viên của các câu lạc bộ nghệ thuật của Nha Trang còn tranh thủ thời gian sau ngày làm việc đến Nhà sáng tác Nha Trang mong muốn được hai nghệ sĩ Thúy Tình và Minh Phức truyền dạy cho hát Quan họ. NSƯT Minh Vương của Nhà hát truyền thống Khánh Hòa, một người rất yêu Quan họ, một nghệ sĩ đã hát được nhiều làn điệu dân ca ba miền Bắc, Trung, Nam, đặc biệt là hát Quan họ. Sau buổi giao lưu với văn nghệ sĩ Khánh Hòa, Minh Vương xúc động nói: “Từ xưa đến nay Minh Vương chỉ được nghe hát Quan họ trên đài phát thanh, trên màn ảnh nhỏ và từ đó học lỏm hát theo. Hôm nay có vinh hạnh được nghe hai nghệ sĩ quan họ trực tiếp hát những làn điệu Quan họ cổ, Minh Vương cảm động và học hỏi được nhiều điều, bổ sung cho kỹ thuật hát của Minh Vương thêm mượt mà hơn. Tin rằng sau lần học hỏi này ở hai chị Thúy Tình và Minh Phức, Minh Vương sẽ hát hay hơn”.

Đáng nhớ là buổi giao lưu chiều ngày 24/10 tại hội trường Nhà sáng tác Nha Trang với anh chị em văn nghệ sĩ Khánh Hòa. Buổi giao lưu kéo dài suốt gần 10 tiếng đồng hồ. Anh chị em văn nghệ sĩ của hai hội Khánh Hòa và Bắc Ninh đọc thơ, đờn hát cho nhau nghe những sáng tác mới của mình về chủ đề biển đảo, về con người, đất nước và tình yêu cuộc sống. Trước sự ngưỡng mộ của mọi người, Thúy Tình và Minh Phức đã hát hàng chục bài Quan họ cổ, hát say sưa không biết mệt mỏi. Hát trên hội trường, hát cả trong bàn tiệc:

“Ngậm ngùi trong dạ ấy mới mong tôi nhớ mong

Ngẫm xem là xem thế sự ấy dẫu rằng chị ba ơi!...

Chạnh lòng i hi lòng tôi cả hai...”

 Câu hát ngọt ngào, đằm thắm của Thúy Tình và Minh Phức cứ thấm sâu vào lòng người nghe như dòng mật ngọt. Nhà thơ Lê Khánh Mai nói lên cảm nghĩ của riêng mình sau khi nghe Thúy Tình - Minh Phức hát: “Là người Khánh Hòa, tôi đã nhiều lần được nghe, xem đoàn Quan họ Bắc Ninh biểu diễn. Nhưng hôm nay nghe hai nghệ sĩ Quan họ hát không nhạc đệm (hát mộc) những làn điệu Quan họ cổ tôi mới thực sự cảm nhận được hết cái hay, cái đẹp đích thực của Quan họ”. Còn Võ Chí Trường - một cây bút thơ, quê gốc ở xứ Nghệ, một vùng quê cũng có những làn điệu dân ca độc đáo, dân ca Ví dặm, sau khi giao lưu với hai chị Hai Quan họ đã cảm hứng viết lên mấy vần thơ: “Nhớ em anh nhẩm mấy câu Quan họ/ Hát thầm cho vơi nỗi nhớ mong...” hay: “Ước gì nối được sông quê/ Giương buồm ví dặm thuyền về Hội Lim”. Và còn nhiều cảm xúc sau đêm giao lưu với hai nghệ sĩ Quan họ Thúy Tình và Minh Phức tôi không thể kể hết.

Khi chia tay trong đêm giao lưu mọi người không muốn ra về, cứ dùng dằng trong câu hát: “Người ơi người ở đừng về”. Nguyễn Thanh Tâm, một thành viên của Đoàn văn nghệ sĩ Khánh Hòa tức cảnh làm mấy câu thơ:

“Đêm đã khuya

Chẳng ai nỡ ra về

Và cả vầng trăng vàng

Cũng muốn hát cùng ta

Hát nữa đi ơi chị Hai

Người con gái Kinh Bắc

Đồng quê ta lúa đang vào mẩy

Hạt căng tròn rạo rực một mùa vui...”

Quả là một đêm khó quên của hai chị Hai Quan họ với văn nghệ sĩ Khánh Hòa. Tôi rất cảm phục hai chị bởi cả hai đều ở tuổi ngoại lục tuần nhưng vẫn còn giữ được nét thanh xuân và giọng hát vẫn ngọt ngào, đằm thắm. Đặc biệt là giàu nhiệt huyết với dân ca Quan họ, một “đặc sản” của miền quê Kinh Bắc. Thế mới biết sức sống của dân ca Quan họ mãnh liệt nhường nào.

Nghệ sĩ Nguyễn Thúy Tình và nghệ sĩ Nguyễn Minh Phức, đều sinh ra ở thôn Ngang Nội, xã Hiên Vân, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, là một trong những làng Quan họ nổi tiếng của vùng Kinh Bắc.

Nguyễn Thúy Tình sinh năm 1943, Nguyễn Thị Minh Phức sinh năm 1949.

Thúy Tình biết hát Quan họ và yêu hát Chèo từ năm 13 tuổi. Ngày ấy, cô bé Thúy Tình vừa đi học văn hóa, vừa say sưa tham gia hoạt động nghệ thuật ở địa phương. Đến tháng 7 năm 1954, Đoàn Văn công Hà Bắc (Đoàn Chèo Hà Bắc) tuyển Thúy Tình vào Đoàn. Với vóc người nhỏ nhắn, gương mặt xinh đẹp, Thúy Tình đã được các nghệ sĩ đàn anh, đàn chị truyền dạy cho đóng vai Thị Mầu trong vở Chèo cổ “Quan Âm Thị Kính”. Từ vai diễn này, Thúy Tình đã trở nên nổi tiếng khắp vùng Kinh Bắc. Năm 1969, chị được Đoàn Chèo Hà Bắc cử đi học lớp Trung cấp sân khấu - trường Trung cấp Sân khấu Hà Nội (nay là trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội). Học xong, ra trường với tấm bằng loại ưu, chị lại trở về Đoàn Chèo Hà Bắc. Trong khoảng thời gian hơn chục năm là diễn viên của đoàn, Thúy Tình đã đóng hàng chục vai diễn cả nữ chính và nữ lệch. Tiêu biểu như các vai: Thị Mầu trong “Quan Âm Thị Kính”, Xúy Vân trong “Xúy Vân giả dại”, Cúc Hoa trong vở “Tống Trân Cúc Hoa”, Cô Thơm trong vở “Vườn cam”; Nàng Ba Châu Long trong vở “Lưu Bình Dương Lễ”...

Ngoài diễn Chèo ra, chị còn hát Quan họ, Ca trù... Thúy Tình suốt những năm chống Mỹ cứu nước đã tham gia vào Đội xung kích đi biểu diễn phục vụ ở các trận địa pháo, vào phục vụ đồng bào và bộ đội vùng tuyến lửa Quảng Bình, Vĩnh Linh. Chị đã được Nhà nước tặng Huân chương chống Mỹ hạng hai và nhiều Huy chương Vàng, Bạc qua các kỳ Liên hoan và Hội diễn sân khấu trong tỉnh, khu vực miền Trung du Bắc bộ và toàn quốc. Hiện nay tuy đã nghỉ hưu nhưng chị vẫn hăng say hoạt động nghệ thuật, tổ chức lớp dạy cho các em, các cháu trong thành phố Bắc Ninh hát Chèo, hát Quan họ, góp phần bảo tồn nghệ thuật dân tộc.

Nguyễn Thị Minh Phức khác với Nguyễn Thúy Tình, chị chỉ hát Quan họ. Với chất giọng bẩm sinh và say mê hát Quan họ từ thuở sáu, bảy tuổi, năm 1969, Minh Phức trúng tuyển vào học ở trường Trung cấp văn hóa, văn nghệ Hà Bắc. Thông minh, học giỏi, vào trường Minh Phức tiếp thu rất nhanh, sau năm học thứ hai, chị đã được nhà trường cử đi sưu tầm vốn Quan họ cổ ở khắp các vùng miền trong tỉnh Hà Bắc. Suốt từ năm 1970 đến năm 1975, làm công tác sưu tầm, chị học được rất nhiều làn điệu Quan họ cổ về dạy cho lớp đàn em và tổ chức các chương trình hát Quan họ cổ phục vụ nhân dân trên khắp mọi miền đất nước. Chị là một trong số những người sáng lập ra Đoàn dân ca Quan Họ Bắc Ninh (nay là Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh).

Phong cảnh Nha Trang

Trong Quan họ Bắc Ninh có khoảng hơn 400 làn điệu, nghệ sĩ Minh Phức đã hát được 200 làn điệu cổ. Giọng hát điêu luyện “vang, rền, nền, nẩy”, nghệ sĩ Minh Phức đã trở thành một chị Hai Minh Phức. Chị đã có công đào tạo ra các nghệ sĩ như: Thúy Hường, Khánh Hạ, Hải Xuân... Cũng như nghệ sĩ Thúy Tình, trong những năm chống Mỹ, chị đã mang tiếng hát Quan họ đi phục vụ cán bộ, chiến sĩ khắp nơi trong và ngoài tỉnh; vào phục vụ bộ đội và nhân dân tuyến lửa Quảng Bình, Vĩnh Linh... Trong quá trình hơn 40 năm hoạt động nghệ thuật, Minh Phức đã được trao tặng nhiều Giấy khen, Bằng khen và Huy chương Vàng, Bạc. Nay đã nghỉ hưu nhưng chị vẫn tham gia tích cực trong Hội Văn học Nghệ thuật Bắc Ninh. Ngoài việc mở các lớp truyền dạy hát Quan họ, cả hai chị Thúy Tình và Minh Phức còn sáng tác nhiều làn điệu hát Quan họ lời mới, hát Chèo và hát Văn...

Tuy tuổi đã cao nhưng giọng hát Chèo, hát Quan Họ của hai chị Thúy Tình và Minh Phức vẫn cuốn hút người nghe.

 Trong hơn chục ngày sống và hoạt động ở thành phố biển Nha Trang của Đoàn văn nghệ sĩ Bắc Ninh, là những ngày đáng nhớ của nhiều bạn trẻ, của giới văn nghệ sĩ Khánh Hòa. Đoàn văn nghệ sĩ Bắc Ninh và hai nghệ sĩ Thúy Tình - Minh Phức đã góp phần làm cho thành phố biển thêm đầm ấm, vui tươi, làm cho mùa thu Nha Trang mát trong hơn, đẹp như trong lời ca của nhạc sĩ Văn Ký:

“Ơi Nha Trang mùa thu lại về

Trong nụ cười và trong tiếng hát say mê...”.

                                Xuân Tuynh / nghethuatbieudien.vn