Bài hát thiếu nhi - Đôi điều suy nghĩ

Bài hát thiếu nhi - Đôi điều suy nghĩ  

Bùi Anh Tú

I. Vai trò của âm nhạc đối với thiếu nhi

Âm nhạc là một trong những loại hình nghệ thuật có một vai trò rất quan trọng trong việc hình thành nhân cách tâm lý và nhất là giáo dục đạo đức cho trẻ em, bởi vì âm nhạc có tác động mạnh mẽ tới tâm tư, tình cảm của con người.

Âm nhạc có thể nói đến sớm nhất đối với trẻ em. Ngay từ khi còn trong bụng mẹ và khi cất tiếng khóc chào đời các em đã tiếp xúc với âm nhạc qua những câu hát ru yêu thương của mẹ. Âm nhạc có tác dụng phát triển toàn diện đối với trẻ em như nhạc cảm, tâm lý, khả năng nhận cảm, trí nhớ, trí tưởng tượng, khả năng tập trung, chú ý và tính kiên trì… Âm nhạc còn kích thích điều hòa trạng thái tâm sinh lý, cân bằng các hoạt động trong cuộc sống hàng ngày của các em. Âm nhạc làm cho các em linh hoạt, nhanh nhẹn, mạnh dạn tự tin hơn trong cuộc sống. Những bài hát hay viết cho các em đã có tác dụng giáo dục các em biết yêu quê hương, đất nước, yêu ông bà, cha mẹ, thầy cô, mái trường và bạn bè, hướng các em tới những tình cảm trong sáng và lành mạnh…

Nhu cầu về âm nhạc của thiếu nhi là vô cùng to lớn và thực sự rất cần thiết, là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với thiếu nhi.

II. Thực trạng của âm nhạc thiếu nhi hiện nay

Âm nhạc thiếu nhi là một bộ phận trong nền âm nhạc Việt Nam. Tuy nhiên âm nhạc thiếu nhi lại đóng một vai trò không nhỏ và có tầm quan trọng đặc biệt bởi thiếu nhi là lứa tuổi măng non, là thế hệ tương lai của đất nước và chiếm một phần không nhỏ trong công chúng cả nước.   

Nhìn lại chặng đường âm nhạc thiếu nhi Việt Nam từ những ngày đầu tân nhạc Việt Nam cho đến Cách mạng Tháng Tám và về sau này, đã có nhiều những thế hệ nhạc sĩ viết cho thiếu nhi và đã có những đóng góp đáng kể cho nền âm nhạc thiếu nhi Việt Nam. Những sáng tác đó đã được ghi nhận, được phổ biến rộng rãi, và đóng góp một phần quan trọng trong đời sống âm nhạc Việt Nam.

Tuy nhiên, theo nhận định của các nhà chuyên môn cũng như công chúng là hiện nay, âm nhạc thiếu nhi đang ở trong “thời kì khủng hoảng”. Rất thiếu các bài hát cho lứa tuổi thiếu nhi hiện nay. Tìm những bài hát hay cho trẻ em có thể nói là rất khó. Các em thiếu nhi đang rất thiếu bài hát cho lứa tuổi của mình, luôn khao khát có những bài hát mới và hay. Những gì đang diễn ra trên sân khấu ca nhạc thiếu nhi hiện nay thực sự là vấn đề đáng lo ngại thực sự. Là người đã tham gia nhiều chương trình, qua rất nhiều lần chấm thi, chấm hội diễn ca nhạc của các em, tôi thấy có những chương trình trong một ngày phải nghe đến gần 20 lần một bài hát do các đơn vị khác nhau biểu diễn.

Thường thì các em chọn hát những bài hát thiếu nhi đã quá cũ thuộc thế hệ cha và ông của các em đã hát. Thực ra đó là những bài hát rất hay, có chất lượng nghệ thuật cao và phù hợp với lưá tuổi các em. Nhưng đó vẫn là những điều chưa đáng lo ngại lắm vì do không có bài hát mới đáp ứng cho các em nên các em phải sử dụng những bài hát cũ đã được khẳng định theo thời gian và cũng chứng tỏ thẩm mĩ âm nhạc của các em vẫn rất trong sáng.

Điều đáng lo ngại nhất là hiện nay các em lựa chọn biểu diễn những ca khúc nước ngoài đặt lời Việt, chương trình ca nhạc thiếu nhi mà các em lại hát những bài của người lớn hoặc phải hát các ca khúc thiếu nhi mới nhưng lại chưa đạt về yêu cầu của một ca khúc cho thiếu nhi. Đó là những bài hát về giai điệu âm nhạc thì dùng những quãng khó, quá rộng so với tầm cữ giọng của các em, ca từ thì chưa đẹp và chưa hay, nếu chưa nói là thô ráp. Có một số game show dành cho thiếu nhi đã ra đời nhưng bài hát do trẻ em biểu diễn trên sân khấu này hoặc là quá cũ hoặc là quá mới, hoặc là được cover lại những ca khúc của nước ngoài. Điều này sẽ dẫn đến hiện tượng "sân khấu nội nhưng bài hát ngoại"…

Một điều quan trọng hơn cả là các cơ quan thông tin đại chúng hiện nay phát triển quá mạnh mẽ, các chương trình ca nhạc dành cho thiếu nhi không nhiều, một số chương trình dành cho thiếu nhi chưa tốt, chưa phù hợp với thiếu nhi nên đã ảnh hưởng việc truyền bá âm nhạc trong sáng lành mạnh cho các em.

Bàn về tình trạng ca khúc thiếu nhi nói riêng và ca khúc Việt Nam nói chung trong giai đoạn hiện nay đã có không ít các nhạc sĩ, các nhà quản lý, không ít các hội thảo của giới chuyên môn đề cập tới vấn đề này, nhưng hình như vẫn chưa có hiệu quả. Bàn thì vẫn bàn, nói thì vẫn nói, nhiều cuộc vận động sáng tác bài hát cho thiếu nhi được tổ chức, phát động nhưng rồi vẫn đâu vào đấy, bài hát thiếu nhi thì vẫn thiếu và vẫn phải đợi đến “bao giờ cho đến ngày xưa”.

Nhìn nhận một cách thẳng thắn và khách quan nhất có thể nói là hiện nay vẫn có và không thiếu các bài hát viết cho thiếu nhi. Vấn đề cần nói đó là những bài hát đó như thế nào và làm thế nào để những bài hát thiếu nhi tiếp cận được với các em.

Hiện nay, những nhạc sĩ thuộc “cây đa, cây đề” trong làng sáng tác cho thiếu nhi vẫn tràn đầy nhiệt huyết đấy chứ, các nhạc sĩ vẫn trăn trở với sáng tác cho thiếu nhi tuy nhiên do điều kiện tuổi tác, sức khỏe nên sáng tác không đều đặn và sáng tác nhưng cũng khó có điều kiện để phổ biến tác phẩm đến với công chúng. Hiện nay, để viết một tác phẩm đã khó nhưng để phổ biến tác phẩm và đưa tác phẩm đến với công chúng lại càng khó hơn, phải qua nhiều khâu và cần phải có kinh phí.

Những thế hệ nối tiếp trong làng sáng tác âm nhạc cho thiếu nhi hiện nay còn quá mỏng, chưa đáp ứng được với nhu cầu về thưởng thức âm nhạc của các em cả về số lượng cũng như chất lượng nghệ thuật... và càng ngày càng ít các nhạc sĩ chuyên tâm viết cho thiếu nhi. Các nhạc sĩ trẻ là những thế hệ sinh ra và lớn lên trong thời đại hôm nay, nhiều người được đào tạo bài bản và có trình độ âm nhạc nhất định. Họ rất năng động, rất có điều kiện từ phối khí, thu thanh, tự biểu diễn và phổ biến tác phẩm của mình nhưng họ lại không mặn mà viết cho thiếu nhi. Hiện nay xu thế thưởng thức âm nhạc của xã hội đang thay đổi đồng hành với nhịp sống sôi động và hiện đại. Họ say mê âm nhạc hiện đại, thích những loại hình âm nhạc sôi động, trẻ trung và những nhạc sĩ trẻ luôn mong muốn những tác phẩm của họ nhanh chóng đến với công chúng mà công chúng hiện nay là lớp trẻ, thích những gì mạnh mẽ, sôi động, về những vấn đề của xã hội đặc biệt là viết về tình yêu. Mà những ca khúc thiếu nhi khó để đáp ứng được yêu cầu như thế. Hình như các nhạc sĩ trẻ bây giờ đang quá thờ ơ với việc viết bài hát dành cho thiếu nhi, họ quá nhiều việc, chạy theo cuộc sống sôi động, mải mê viết tình khúc hình như quên mất trẻ em. 

Và cũng một lý do phiến diện nữa là một số có vẻ không coi trọng những ca khúc viết cho trẻ em, cho là viết những ca khúc thiếu nhi là việc làm đơn giản, không thể hiện đẳng cấp...

 III- Giải pháp khắc phục

Để khắc phục tình trạng trên có lẽ các cơ quan đoàn thể, các ban ngành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Nhạc sĩ Việt Nam và nhất là Bộ Giáo dục và Đào tạo cần quan tâm hơn nữa đến vấn đề giáo dục âm nhạc trong nhà trường phổ thông nhất là vấn đề ca hát của các em.

Cần có những giải pháp cụ thể trong việc giáo dục cái hay cái đẹp trong âm nhạc, định hướng cho các em khả năng cảm thụ âm nhạc một cách trong sáng, lành mạnh hơn nữa. Sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu những bài hát hay để đưa vào trong sách giáo khoa và giảng dạy trong nhà trường, làm thế nào để có những bài hát mới, hay, phù hợp với lứa tuổi của các  em. Phương pháp dạy âm nhạc trong nhà trường phổ thông cũng cần có những đổi mới, tránh dạy lí thuyết khô cứng mà nên dùng hình thức dạy âm nhạc thông qua các hoạt động thực hành, nên thay đổi cách kiểm tra, đánh giá cũ bằng hình thức kiểm tra đánh giá mới linh hoạt, phù hợp và hiệu quả nhằm động viên, khuyến khích học sinh yêu âm nhạc và học tập một cách hiệu quả hơn.

Các nhạc sĩ hãy xắn tay, hãy vào cuộc thực sự, nhiệt tình hơn nữa với thế hệ trẻ. Các nhạc sĩ trẻ và cũng như thế hệ nhạc sĩ lão thành hãy quan tâm hơn nữa với các em thiếu niên, nhi đồng để các em có được những bài hát hay cho lứa tuổi của mình.

Tổ chức nhiều hơn nữa các cuộc vận động sáng tác bài hát cho thiếu nhi bằng nhiều hình thức khác nhau, tạo sân chơi để đông đảo người sáng tác âm nhạc thiếu nhi trong cả nước tham gia để qua đó các em có được những bài hát hay và phù hợp cho lứa tuổi của mình.

Một điều mà các nhạc sĩ cần lưu tâm là nhu cầu thưởng thức âm nhạc của các em hiện nay khác với những thế hệ trước. Các em có những nhu cầu thưởng thức, cách nhìn nhận, cách tiếp cận với âm nhạc khác với các thế hệ trước kia rất nhiều... Cách viết cho thiếu nhi do đó cũng cần có những thay đổi về ngôn ngữ âm nhạc, về tiết tấu, nội dung và nhất là cách khai thác chủ đề sao cho phù hợp với lứa tuổi, tâm tư tình cảm của các em hiện nay.

Và các em thiếu nhi, hãy tự làm những điều gì mình cần có, hãy chọn lọc sưu tầm những bài hát hay, phù hợp và  hãy tự sáng tác những bài hát cho lứa tuổi của mình, bởi vì những bài hát do chính các em viết hơn ai hết sẽ gần gũi và đó mới chính là của các em.

Theo http://vnmusic.com.vn/