Nỗi ám ảnh những dòng sông

Nỗi ám ảnh những dòng sông

    Có một người con quê từ miền sông Mã sông Chu tỉnh Thanh đang định cư và làm thơ bên bờ sông nhỏ Đăk Bla hiền hòa vắt ngang qua lòng thị xã Kon Tum, là Lại Hữu Kim, tác giả hai tập thơ "Gọi người", nhà xuất bản Đà Nẵng 2002 và "Những chiều mây không trôi", nhà xuất bản Quân đội nhân dân 2003.

   Trên 30 năm "dấu chân người lính" của Hữu Kim đã đặt tới khắp các vùng miền đất nước, và dĩ nhiên cũng đã từng ngang qua bao nhiêu dòng sông lớn nhỏ. Có phải vì thế mà trong thơ Hữu Kim người đọc phát hiện tần số xuất hiện những dòng sông nhiều đến độ có thể nghĩ rằng đó là nỗi ám ảnh không rời trong tâm thức nhà thơ! Thử làm một thống kê nho nhỏ: 2 tập thơ có 82 bài thì đã 32 bài viết về sông. Ấy là chưa kể có bài không nói rõ nhưng thấp thoáng đâu đó là bóng dáng những dòng sông. Bài ít nhất có 1 từ"sông", thường thì 2, 3, cá biệt có bài đến 4, 5 từ! Bình quân ra rồi nhân lên với số bài sẽ thấy đến hàng trăm từ sông trên 82 bài thơ, vị chi mỗi bài một từ rưỡi!

     Thơ Hữu Kim cũng có đủ mọi cung bậc của cảm xúc thi nhân, của suy tưởng về quê hương đất nước, về tình yêu, tình người, tình đồng đội, về thế thái nhân tình, thân phận con người v.v... Nhưng đặt biệt dù viết về đề tài gì, chủ đề gì Hữu Kim cũng dùng hình ảnh dòng sông như một biểu tượng để làm tâm điểm, làm điểm tựa từ đó phát triển tứ thơ theo chiều muốn nói. Có thể đó là sông Mã, sông Ghép quê nhà, là sông Đăk Bla, sông Ba nơi Tây nguyên đang ở, hay sông Hồng, sông Cầu, sông Hương v.v... đã từng gặp gỡ hoặc đi qua. Kể cả những "con sông chết", "con sông trắng" nào đó trong cõi linh thức siêu hình viễn tưởng nơi tâm cảm của người thơ!

    Hữu Kim tự thổ lộ nỗi niềm tâm cảm đó: -"Người ơi, đừng hỏi làm chi/ Con sông vỗ sóng, tôi đi tìm người..." (Dâng người). Thì ra những dòng sông vỗ sóng như là một cứu cánh, một bạn đồng hành để đưa Hữu Kim đi về phía cuộc đời, hòa nhập với cõi người nhiều phiền muộn! (Và chắc chắn cái cõi người ấy sẽ hành hạ  Hữu Kim mệt lử sau này)!

     Bắt đầu cùng Hữu Kim từ dòng sông Mã quê anh. Ấy là nơi neo đậu tâm hồn, nơi khơi gợi hồn-thơ-cảm-thức-sông của tác giả để suốt tháng năm dài vọng tưởng, trăn trở, ám ảnh: -"Sông Mã ơi, sông Mã ơi/ Chiều nao in bóng mây trời lênh đênh.../ Trong tôi còn một câu hò/ Nợ em từ thuở chuyến đò sang ngang/ Tôi là cánh bướm của làng/ Mải mê hoa cải nhuộm vàng bờ sông" (Gửi người sông Mã). Cùng Hữu Kim từ con sông Ghép, nơi như còn hằn in bóng dáng người thi nhân Hồ Dzếnh một thời mà cuộc đời và tiếng thơ của ông như một tác động lực, một ấn tượng đầu tiên trong quá trình hình thành hồn thơ Hữu Kim: -"Tôi về sông Ghép chiều nay/ Con sông vẫn chảy từ ngày xa xưa/... Với đời thơ đấy người đâu/ Gọi người nghe sóng lòng đau dập dồn/ Nẻo ngàn khuất bóng hoàng hôn/ Khói sương kia có chở hồn thi nhân?" (Gọi người). Những bến sông quê ấy còn gắng liền với bóng dáng người mẹ già đằng đẵng chờ con: -"Mẹ ta nghèo, đừng tạt nữa - chiều đông!/ Vạt áo người ấp iu hồn thơ trẻ/ Ta như con đò/ Trở lại với bến sông" (Hồn quê); hoặc:-"Sang sông ta gặp lại mẹ già/ Mắt mờ sương khói vẫn chờ ta..." (Sang sông)...

     Rời những dòng sông quê, cuộc đời binh nghiệp đã đẩy đưa Hữu Kim đặt dấu chân mình qua bao dòng sông khác. Ở từng nơi, ở mỗi dòng sông Hữu Kim đều có những cảm nhận xác thực và cảm xúc tinh tế. Này là với sông Hồng: -"Tiếng cá quẫy xôn xao dòng nước/ Nhớ phù sa nhuộm đỏ sông Hồng" (Ta mãi là người lính đã từng yêu) và: -"Làng như trôi bên sông/... Sau mùa lũ phù sa bồi lóng lánh/ Người về làng những dấu chân tìm nhau/ Những dấu chân vẽ ngoằn nghoèo trên đất/ Và theo người màu xanh lên mau"(Xóm nhỏ bên cầu Long Biên). Này là với sông Cầu: -"Ngày xa người hát câu giã bạn/ Lòng tôi như con nước sông Cầu" (Nhớ người Kinh Bắc) và: -"Giã bạn làm chi ướt rồi câu hứa/ Ai hững hờ để sông lững lờ trôi" (Người ơi!). Này là với sông Hương: -"Em xa quê tự bao giờ/ Mà âm điệu Huế lững lờ sông Hương" (Nghe giọng Huế ở miền trong) và: -"Mưa chi chiều Huế u sầu/ Tái tê phương bắc nát nhàu phương nam/ Đội mưa tìm bến đò ngang/ Lối về Vỹ Dạ mơ màng bóng xưa" (Thời gian). Này là với sông Thu Bồn: -"Em về Gò Nổi, Kỳ Lam/ Chờ ai, hay chuyến đò ngang lỡ rồi?/ Dòng sông trôi, cánh buồm trôi/ Bên em tôi đứng tôi ngồi ngẩn ngơ" (Một chiều Kỳ Lam). Này là với sông Sài Gòn: -"Mai tôi lên biên giới/ Tạm biệt mẹ và em/ Tạm biệt Sài Gòn.../ Dòng sông tím như nỗi lòng ai nhớ/ Sông ơi sông, cho hết mình bên lở/ Để bên bồi đầy nỗi nhớ thương nhau" (Tạm biệt Sài Gòn). "Mai tôi đi biên giới" tức là đi về phía Tây nam một thời bất ổn. Bắt đầu từ đây những dòng sông như Mê Kông, Tôn-lê-xan... đã mang âm sắc chiến chinh: -"Tạm biệt rồi, ơi sóng Mê Kông/ Biển Hồ thẫn thờ thao thức/... Thật như nỗi đau bạn bè đã mất/ Xếp hàng trắng nghĩa trang!" (Tạm biệt Áp-xa-ra); hay: -"Cáng Hải ba ngày đêm ròng rã/ Đi từ mờ sương cho đến khuất mặt trời/ Tôn-lê-xan, Tà-veng hạ... Hải ơi!/ Cáng Hải về bên dòng sông chảy ngược" (Hải ơi!)...

      Những con sông nhỏ Tây nguyên cũng đi vào thơ Hữu Kim mang mang nỗi niềm sương khói: -"Thị trấn nhỏ giữa đèo mây hút gió/ Dòng sông Ba đưa tiễn dập dềnh/ ... Mà như thể hồn tôi ở đó/ Với sông Ba như khao khát quê mình" (An Khê ngày tôi xa); -"Giã bạn còn đây mãi lòng ta/ Tình anh như sông nước Đăk Bla/ Giá như nâng chén mời nhau được/ Xin rót vào thơ uống thật thà" (Giã bạn); -"Kon Tum rừng gió tình tôi nhỏ/ Như suối vào sông thỏa nỗi niềm" (Với Kon Tum)...

    Ngoài những con sông cụ thể có tên hoặc không biết tên, trong dòng tưởng niệm, Hữu Kim còn bắt gặp những dòng sông siêu thực của cõi hoài niệm ảo huyền, có khi nhuốm màu thiền triết: -"Anh đi tìm em/ Khoát trên vai túi hạnh phúc/ Gặp dòng sông trên sa mạc chết vùi!" (Em ở đâu); -"Tôi ngồi đây với dòng sông chết/ Từ trong mơ cánh buồm trắng hiện về..." (Về một dòng sông chết) v.v... Lại còn cả dòng sông được nhắc đến như chỉ là một thói quen ám ảnh thường trực vu vơ: -"Có con đê dọc triền sông/ Có dòng nước chảy như... không có gì!" (Bên dòng)...

    Thông qua hình tượng sông Hữu Kim muốn nhắn gửi nhiều điều cùng nhân thế. Mượn sông để tỏ bày nỗi lòng với người yêu dấu: -"Xui sông làm sóng gọi mời/ Nhờ sông nói hộ những lời yêu em/... Cậy trăng nước để làm duyên/ Nhờ sông chao sóng dịu mềm ru em" (Gửi người sông Mã). Mượn sông để nói về lòng nhân ái trung trinh: -"Tôi lặng nghe bên dòng sông chao sóng/ Thì thầm trao bên lở bên bồi/... Dòng sông ấy vẫn trôi về một hướng/ Thương yêu bên bồi bên lở hiến trao nhau/... Cứ nhắm mắt nghe tim mình thổn thức/ Một dòng sông không chảy ngược với tình yêu" (Thầm thì dòng sông). Mượn sông để nói nỗi trắc trở của nhân tình: -"Trăm nămchớp mắt qua mau/ Nghìn con sóng dữ làm đau mạn thuyền!" (Câu thơ gửi lại); -"Hình như sông chở niềm đau/ Hình như nước vẫn giữ màu trinh nguyên" (Ngồi nghe sóng vỗ); -"Sông vẫn lở phía bờ tôi em ạ/ Bến ngày xưa giờ xa mãi giữa dòng" (Bên bờ sông lở); -"Nắng kia dẫu có đổi màu/ Sông kia trắc trở nhịp cầu khó qua/ Ngày mai đường hãy còn xa/ Vịn vào tình mẹ ơi à con đi" (Tình mẹ)... Mượn sông để bày tỏ nỗi niềm tự sự: -"Cát về với cát/ Sông trôi đời sông/ Ta và thơ hát/ Nỗi niềm mênh mông" (Còn ta); -"Đi qua một dòng sông/ Phía bờ kia lau trắng/ Đi qua miền hoang vắng/ Lòng thức đợi ngày mai" (Đi qua)...

    Và cứ thế, Hữu Kim miên man chìm đắm vào ý-niệm-thơ-sông khiến người đọc nghĩ vui rằng sông như là một "linh vật" trong"tín ngưỡng thơ" của Hữu Kim vậy! Từ chỗ "con sông vỗ sóng tôi đi tìm người' đến một lúc Hữu Kim bất chợt thảng thốt kêu lên: -"Cõi người là cõi người ơi/ Ta theo trắng tóc đuối lời mênh mông!" (Cõi người) thì cũng là lúc Hữu Kim ngộ ra điều này: -"Như cánh buồm mê mải những dòng sông/ Trôi bạc tóc lại về nơi bến đợi!" (Bến đợi). Nơi bến đợi ấy, bên dòng sông trầm mặc ngàn đời nào đó, Hữu Kim đã trầm tĩnh lại và lặng lẽ trầm tư chiêm nghiệm cuộc đời: -"Tôi đi trọn kiếp dại khờ/ May mà còn chút hồn thơ dâng người!" (Dâng người)...

    Vâng, Hữu Kim đã dâng đời nhữ ời ngồn ngộn chồng chất đan xen nối kết nhau ngổn ngang nhiều khi làm cho nhòa nhạt mất cái ý tưởng tác giả muốn trình bày. Từ đó người đọc khó nắm bắt thông điệp tác giả muốn gói ghém và gửi gắm vào thơ! Điều này được chính Hữu Kim tự nhận: -"Này đây chút mảnh hồn ta/ Mong manh sương khói la đà chân mây..." (Câu thơ gửi lại); hay: -"Có những chiều mây không trôi/ Tâm hồn ta cũng mù mờ như thể.../ Như bến thuyền lơ mơ thức ngủ/... Xuôi về xa mải miết những bến bờ..." (Những chiều mây không trôi)... Cứ la đà, mù mờ, lơ mơ, mải miết... như thế thì thơ dễ bị giàn trải, tãi dài, loãng ý. Mà thơ đã không cô đọng, cô đặc thì khó đọng, khó lưu vào bộ nhớ bạn đọc được nhiều được lâu đâu nhé! Hữu Kim nên để ý cái "kỹ thuật" này!

     Với bản chất thi sĩ và tài thơ đã ổn định và khẳng định, Hữu Kim đang là một cây thơ đĩnh đạc của Kon Tum nói riêng và cả khu vực Tây nguyên.

Tạ Văn Sỹ