Nhà thơ Phan Hoàng với thể thơ 1-2-3

Nhà thơ Phan Hoàng với thể thơ 1-2-3

Qua thực tế sáng tác thơ 1-2-3 một số năm gần đây, việc ngồi lại với nhau, đọc lại, thông tin, trao đổi, ghi nhận và rút kinh nghiệm là công việc cần thiết, thậm chí là hào hứng. Tại Cần Thơ, sáng ngày 6/11/2024, Hội Nhà văn Cần Thơ phối hợp với Trường Đại học Cần Thơ tổ chức tọa đàm với chủ đề “Thơ 1-2 -3 trong không gian văn học đương đại”. Nhiều tham luận, ý kiến được nêu lên, đáng chú ý là ý kiến của Lê Xuân, Nhất Nguyên, Bình Địa Mộc, Nguyễn Chí Hoan, Bảo Bình, Đỗ Nguyên Thương, Đoàn Hữu Nam, Trần Thanh Dũng, Nguyễn Minh Ca….
Trao đổi với phóng viên VOV về thể thơ 1-2-3 xuất hiện những năm gần đây, nhà thơ Phan Hoàng (công tác tại Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết: Mùa Thu năm 2018, anh sang thăm nước Nga, chính nước Nga với những giá trị thi ca và cuộc sống đã nuôi cảm hứng, giúp anh tìm ra thể thơ mới này. Có thể nói, thơ 1- 2 -3 ngay từ đầu đã đáp ứng nhu cầu thơ hiện đại là ngắn gọn, cô đúc, thiên về trí tuệ, không thích vòng vo, rông dài.
Theo Phan Hoàng, thể thơ 1-2-3 cũng có “quy chế” riêng của nó: câu 1, tên bài, gọi là đoạn một, tối đa 11 chữ; câu 2 và 3, tức đoạn hai, mỗi câu tối đa 12 chữ; câu 4 và 5, tức đoạn ba, mỗi câu tối đa 13 chữ. Theo nhà thơ Phan Hoàng, 1-2 -3 là một câu, hai câu, ba câu; đồng thời tương ứng với số chữ trong câu thơ ở mỗi vị trí: 11-12-13. Đặt tên 1- 2- 3, nhà thơ ngầm muốn nói với bạn đọc, bạn viết thông điệp này: Mỗi lần làm thơ là mỗi lần chúng ta gần với một sự khởi đầu. Cuộc đời này, bất cứ thứ gì cũng cần có sự khởi đầu, để đi đến cái đích ta mong muốn.
Như vậy, thể thơ 1- 2-3 không phải hoàn toàn tự do, muốn tung tẩy thế nào mặc lòng. Tuy vậy, “quy chế” của nó xem ra khá đơn giản, không có gì cầu kỳ khi ta đã sẵn sàng cầm bút, mang sẵn nỗi niềm và thi tứ trong tim. Thơ 1-2 -3, hiểu nôm na, cũng là mệnh lệnh cho nhà thơ xuất phát trong mỗi cuộc đua nào đó, cũng như khi bắt tay làm một việc trong đời thường, với sự quyết đoán và hào hứng cao. Đề tài không hạn chế, tác giả tự định đoạt, đáng chú ý, không khuyến khích sử dụng một số thể thơ truyền thống vào thơ 1- 2-3 (như lục bát, song thất lục bát, tứ tuyệt, ngũ ngôn, thất ngôn…). Thì ra, niêm luật đó chỉ đơn giản là một hiệu lệnh, mở đường, được thúc giục từ bên trong, đưa ta nhanh chóng và đúng hướng về tới đích nghệ thuật. Xin dẫn lại ở đây chùm thơ 1-2-3 của nhiều tác giả, đã được công bố ở trang vanvn.vn của Hội Nhà văn Việt Nam thời gian gần đây:
Ai có còn khao khát một dòng sông
Gió vẫn chạy tìm cỏ hoa trên triền đê bừng nắng
Những chú bò mơ thơm ngát cỏ non
Cánh đồng nhớ muôn cánh cò chớp trắng
Đầm sen mơ màng gọi những mùa trăng
Có bước chân hoàng hôn lang thang tìm về bến cũ.
(Bùi Thanh Hà)
Anh đến tìm em ngày mưa dầm gió bấc
Gặp em đang cố xóa dấu chân từng nhẵn cổng nhẵn hè
Xóa tiếng từ quy khắc khoải…
Lòng anh là khúc củi
Em lạnh lùng ném vào bếp lửa
Khúc củi không đau mà mắt em cay.
(Đoàn Hữu Nam)
Điều gì buồn hơn cả sự chia ly
Và cảm giác bị lãng quên ngay khi đang trước mặt
Là không một ai hỏi han sau nhiều năm xa vắng
Có nhiều người rời khỏi cuộc đời mà chẳng ai phát hiện ra
Đến cuối cùng buồn bã nhất đâu phải sự chia xa
Mà là khi tâm tưởng mỗi người không còn nghĩ về nhau nữa.
(Trương Mỹ Ngọc)
Chạm
Gió chạm mây, tia nắng chạm ngày
Nụ hoa chạm hạt sương
Con đường thơ chạm mỗi chiều
Cánh chim mỏi chở hoàng hôn
Buồng tim chạm mắt buồn.
(Trần Thị Thùy Vi)
Tác giả Nguyễn Tiến Nên (Quảng Bình) cho xuất bản cả trăm bài 1-2-3 lấy tên “Vụn và Lành”, không chỉ là thể nghiệm, nhà thơ đã bắt gặp ở thể thơ mới này sự đồng điệu và thăng hoa:
Sau mỗi chuyến đi ta lợp lại mái nhà
Lợp lại những ẩm mốc rêu rong
Những sần sùi năm tháng
Lợp tâm hồn bằng lời ru con sóng
Lợp nỗi buồn bằng một thoáng hư vô
Lợp ngày mai bằng những áng thơ…
Qua thực tế sáng tác thơ 1-2-3 một số năm gần đây, việc ngồi lại với nhau, đọc lại, thông tin, trao đổi, ghi nhận và rút kinh nghiệm là công việc cần thiết, thậm chí là hào hứng. Tại Cần Thơ, sáng ngày 6/11/2024, Hội Nhà văn Cần Thơ phối hợp với Trường Đại học Cần Thơ tổ chức tọa đàm với chủ đề “Thơ 1-2 -3 trong không gian văn học đương đại”. Nhiều tham luận, ý kiến được nêu lên, đáng chú ý là ý kiến của Lê Xuân, Nhất Nguyên, Bình Địa Mộc, Nguyễn Chí Hoan, Bảo Bình, Đỗ Nguyên Thương, Đoàn Hữu Nam, Trần Thanh Dũng, Nguyễn Minh Ca… đã được đăng tải trên trang Website của Hội Nhà văn VN được bạn đọc xa gần hoan nghênh. Từ hội thảo này, những ai quan tâm đều hoan hỷ khi biết được thông tin, thể thơ 1-2 -3 tính đến nay đã có hơn 1000 cây bút hưởng ứng, được dịch, giới thiệu qua hơn 20 thứ tiếng trên thế giới.
Cái khó ở thể thơ 1-2-3 này, theo tôi, ở hai vấn đề: Lập tứ và kiệm lời. Còn điều này nữa, làm thơ theo thể 1-2 -3 không khéo dễ sa vào khô khan, khẩu hiệu, lộ rõ ý đồ người viết. Khó đấy, nhưng mỗi khi vượt qua được rồi, bài thơ hay sẽ hiện dần ra thì hạnh phúc cũng không hề nhỏ. Xin dẫn tiếp một bài thơ viết theo thể 1-2 -3 của chính nhà thơ Phan Hoàng để bạn đọc tham khảo, cũng là để thấy anh gắn bó, sống chết với thơ như thế nào:
Những câu thơ tri kỷ
Như con thiêu thân yêu quá trần gian
Đắm say thơ hay, rượu ngon, gái đẹp
Gái đẹp rồi cũng lìa bỏ đôi mắt mù mờ
Rượu ngon rồi cũng lìa xa tấm thân cằn cỗi
May còn những câu thơ an ủi trí nhớ cô đơn.
(2025)
Mỗi thể thơ bao giờ cũng có thế mạnh cũng như hạn chế khác nhau, buộc người cầm bút không thể ngẫu hứng khi chọn lựa sử dụng. Gần đây, cư dân mạng xôn xao quanh tập thơ Ba câu có tên “Thả” của nhà thơ Mai Văn Phấn. Hư thực đến đâu, xin được miễn bàn ở đây. Qua trao đổi, nhà thơ nêu quan niệm cần lưu ý khi người cầm bút tìm kiếm, nắm bắt cho thơ mình một thể thức nào đó. Theo ông, người viết có thể làm thơ với bất kỳ thể thức nào, chủ đích là lập ra một không gian mới. Nếu bạn đọc không nhìn ra thế giới khác lạ trong văn bản thơ, họ cũng sẽ không tìm ra giá trị thi ca của anh ta… Ý kiến này nên được tham khảo.
Thêm một tin vui, trên trang vanhocsaigon.com, cập nhật ngày 1/3/2025, đã thông báo thể lệ cuộc thi sách thơ 1-2-3 lần thứ nhất, xuất bản từ tháng 9/2024 trở về trước với mục đích cổ vũ, ghi nhận, làm lan tỏa thêm thể thơ mới thuần Việt này. Đây cũng là dịp góp phần tôn vinh vẻ đẹp thi ca dân tộc… Xin chúc mừng nhà thơ Phan Hoàng với đóng góp mới mẻ, giàu ý nghĩa này. Tôi, trong lặng lẽ đã thử làm thơ 1- 2 -3, tự thấy thất bại. Tuy nhiên, bản thân lại rất mừng khi đọc đây đó, qua các trang thơ, vài ba cuộc thi thơ, hay hội nghị về thể thơ 1- 2-3 thật đông vui; và tôi biết đề xuất táo bạo, có cơ sở của anh đang dần đi vào đời sống thơ đương đại nước ta.
9/3/2025
Nguyễn Văn Hùng
Nguồn: Tạp chí Sông Lam 3.2025
Theo https://vanhocsaigon.com/