Cõi
thơ Minh Đức Triều Tâm Ảnh
Trong thế giới văn học nghệ thuật Việt Nam thời hiện đại, mỗi
người có một cõi thơ riêng biệt như cõi thơ Bùi Giáng bát ngát càn khôn, cõi
thơ Hoài Khanh ngậm ngùi tha thiết, cõi thơ Phạm Công Thiện huyền mộng phiêu bồng,
cõi thơ Tuệ Sỹ trầm hùng bi tráng, cõi thơ Nguyễn Đức Sơn rờn lạnh hoang vu lửa
tịch mịch, cõi thơ Phạm Thiên Thư lãng đãng nàng thơ sương khói cỏ hoa còn cõi
thơ Minh Đức Triều Tâm Ảnh thì thanh thoát an nhiên, mở ra một miền Huyền Không
Sơn Thượng trầm ẩn tân kỳ.
Cuối năm 1974 dừng gót lữ phong trần dưới chân đèo Hải Vân lập
cảnh chùa Huyền Không thơ mộng bên triền núi nhìn ra biển trời lộng gió trùng
khơi gần Lăng Cô xanh thẳm. Năm 1978 vì sự đổi thay của thời cuộc, Huyền Không
đành chấp nhận dời về Hương Trà, Huế, nhà thơ cùng với sư Pháp Tông và Huệ Tâm
tạo dựng vườn thiền mới theo phong cách Nhật Bản ngoạn mục bên một con sông lau
lách cạnh làng quê yên ả dặt dìu:
Chùa quê trăng ngủ mái rêu
Đất nghèo hoa nở sớm chiều tự do
Qua sông ta chẳng lụy đò
Hú dài một tiếng bỏ bờ rong chơi
Chơi rong một trận bồng bềnh trên sóng gió bể dâu cho đến năm
1989 hưởng ứng phong trào trồng cây xanh, Triều Tâm Ảnh lên núi cao vào tận rừng
sâu heo hút Hòn Vượn, chọn một khu đất hoang sơ rộng rãi có triền đồi thung
lũng hồ nước lập nên phong cảnh Huyền Không Sơn Thượng. Bằng con mắt thẩm mỹ,
dưới bàn tay nghệ sĩ sắp đặt tài tình đã biến nơi hoang dã thiên nhiên thành cảnh
trí diễm tuyệt đẹp lạ lùng chẳng khác chi cảnh thần tiên trong truyện cổ tích.
Giữa khung cảnh núi rừng tịch mịch tĩnh lặng, thấp thoáng vài mái thảo am, ẩn
hiện mấy nhịp cầu bắt qua hồ nước xanh ngần, phất phơ trúc biếc thảo hoa và có
lẽ đó cũng là một tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời ấn tượng nhất ở nơi “Sơn
cùng thủy tận nghi vô lộ. Liễu ám hoa minh hựu nhất thôn.” Hồn thơ hồn nhạc
hòa quyện cùng hồn thiêng sông núi mỹ lệ để thi sĩ tiêu dao ngày tháng từ thuở
nọ cho đến bây giờ. Thơ và hơi thở cùng chan chứa giữa lòng núi trầm sâu tĩnh lặng:
Lắng nghe hơi thở vào ra
Ngàn năm thân thế sương sa đầu cành
Lắng nghe hơi thở mong manh
Sợi thương sợi nhớ dệt thành mộng con
Lắng nghe hơi thở mỏi mòn
Trái tim nhịp đập mãi còn lang thang
Lắng nghe hơi thở dịu dàng
Câu thơ đại định non ngàn vắng không
Rỗng rang nhập cảnh giới tâm nguyên thiền định, thở bầu không
khí khoáng đãng vùng thượng sơn, bồng tênh trên tinh thần hân hoan sáng tạo diệu
thường, dường như tâm hồn thi nhân đã khai mở được mạch ngầm tâm linh sâu thẳm
nên trào tuôn suối nhạc nguồn thơ tràn bờ chảy lai láng rạt rào. Kỳ lạ là niềm
cảm hứng, sức sáng tạo dào dạt suốt bao nhiêu năm trường vẫn thường xuyên liên
tục đều đều. Nếu như cuồng sĩ Bùi Giáng uống rượu lu bù, nhảy múa quay cuồng giữa
ồn ào phố chợ cũng ra thơ tràn lan lấp lánh thì ẩn sĩ Triều Tâm Ảnh ngồi tịch
nhiên bất động giữa thâm sơn cùng cốc vẫn trào dâng không ngớt thơ văn, thư
pháp rồng bay phượng múa như thường :
Tháng ngày ăn móc uống sương
Lá đùa nắng nhẹ rễ vươn gió ngàn
Non sâu ẩn giả mơ màng
Gặp thời hợp tiết cao sang hiển màu
Nỗi buồn không phủi cũng rơi
Niềm vui thư thái cười tươi với mình
Nhìn xem hoa cỏ hữu tình
Mở ra vô tận trang kinh đời này
Bước ra thấy núi tọa thiền
Bước vô thấy Phật an nhiên mỉm cười
Trong ngoài chẳng thấy chữ lời
Mình còn ham viết bụi rơi cửa sài
Viết và viết miên man, sáng tạo và sáng tạo không ngừng nghỉ
vì thi nhân đã chạm được mạch ngầm tâm tư cảm xúc vi diệu cùng niềm hạo nhiên
chi khí làm bừng dậy cháy lên rực ngời ngọn lửa trong tim hồn rộn rã hòa âm
thâm viễn uyên tư:
Từ ngày đem lửa lên non
Đốt kinh soi chữ lối mòn mù sương
Nhen tim ấm áp khu vườn
Đồi đông hạo khí tùng vươn ngọn tùng
Tùng xanh trúc biếc thông ngàn quyện vờn gió lộng không gian
tịch mịch, lồng bóng hồ trăng thanh tịnh cùng hợp tấu ngân nga quá nhiệm
mầu vô lượng nghĩa thanh tân mới lạ, hòa chan diệu ảo bao nhạc khúc thiên nhiên:
Chuông sương tỉnh thức non triền
Kinh chiều cây cỏ an thiền đã lâu
Trăng khuya chữ trắng sơn đầu
Lời vô lượng nghĩa nhiệm mầu thắng hương
Cần cù đất đá hóa văn
Thông ngàn trỗi nhạc hồ trăng dập dờn
Cỏ hoa lát thảm mảnh hồn
Hương thơ thấm tận đầu non cõi huyền
Huyền Không Sơn Thượng đương nhiên là một chốn miền cố quận,
là cõi giao cảm thâm tình chí cốt, là bằng hữu tri âm tri kỷ đi về:
Tung đốm lửa vào lòng khe
Cháy bùng con nước đi về hạo nhiên
Lá xanh ngủ giữa thung triền
Sáng nay thức dậy một miền cố tri
Thi nhân lấy núi rừng hoang dã làm bạn tâm đầu ý hợp cố tri,
vì thế ngày đêm nhàn nhã tha hồ trao gởi xiết bao nỗi niềm tâm sự, cứ mênh mang
trút xuống tuôn trào nguồn mạch phong quang sáng tạo và kết tinh thành những
tác phẩm tâm tình sinh động độc đáo vô lường.
Trước những tác phẩm đồ sộ, dày cộm dài mười mấy ngàn trang đủ
thể loại biên khảo, truyện ngắn, truyện dài, thi ca như: Chèo vỡ sông
trăng, Đá trắng chiêm bao, Lửa lạnh non thiêng, Chữ cháy bờ lau, Giun dế hư vô
và hạt lửa xanh, Bụi trăng và lửa, Miền mây trắng, Tình mẹ mùa báo hiếu, Đóa hồng
vàng của Phật, Kinh lời vàng, Sương khói Đường Thi (thơ) Ngàn xưa hương bối,
Bức tranh thay đổi thế giới, Người trồng hoa và chàng tu sĩ, Một cuộc đời một
vì sao, Một cuộc đời một vầng nhật nguyệt, Chuyện của Thiền, Thanh gươm Ba la mật,
Hành hương tâm linh, Thắp lửa tâm linh (truyện) Học Phật căn bản, Người cư sĩ
ưu việt, Rèn luyện thơ văn, Phật học tinh yếu, Sử Phật giáo thế giới, Sử Phật
giáo Ấn Độ và Trung quốc, 38 pháp hạnh phúc, Tiếng hú trên đỉnh cô phong (biên
khảo) mang chở nội dung tư tưởng nhân văn và Phật học vô cùng phong phú
giá trị, vì thế Viện nghiên cứu Phật giáo Nguyên Thủy Dallas-fort Worth ở Texas
Hoa Kỳ đã trân trọng tuyên dương, cấp phát văn bằng danh dự Tiến sĩ Văn chương
cho thi nhân vào năm 2011.
Trong các tác phẩm đó, ngoài hàng chục tập thơ, nổi bật lên
là truyện dài 6 tập, dài hơn ba ngàn trang Một cuộc đời một vầng nhật nguyệt, viết
về cuộc đời và tư tưởng Đức Phật. So với Ánh đạo vàng của Võ Đình Cường
hay Đường xưa mây trắng của Nhất Hạnh thì Một cuộc đời một vầng
nhật nguyệt của Minh Đức Triều Tâm Ảnh dài nhất, tái hiện lại được toàn bộ
sinh hoạt xã hội Ấn Độ từ thời Đức Phật ra đời đến xuất gia và thành đạo. Đây
là một công trình vĩ đại, chứa đầy tâm huyết, phải có tấm lòng tha thiết say mê
văn học Phật giáo mới thực hiện nổi.
Văn chương, nghệ thuật, thi ca phải chăng là tiếng hát của
con người từ muôn thuở đến muôn nơi trên mặt đất? Tiếng hát ấy đã bay dậy rung
ngân qua cung bậc nhân sinh vừa ngậm ngùi trầm thống vừa hùng tráng thênh
thang, hòa quyện nhau trong cõi lòng tâm can chan chứa giữa mộng đời vĩnh viễn
thiên thu:
Mai hết cuộc tôi xin về núi cũ
Giã từ ngày áo đỏ đèn xanh
Chẳng phải tôi nhớ nguồn nhớ tổ
Mà bởi tôi chưa dung nổi thị thành
Tôi đã ra đi bằng bài thơ thứ nhất
Thuở đầu đời môi rượu lả đường say
Tôi đã ra đi tự khối tình chân thật
Yêu trần gian mà không dám cầm tay
Tôi chẳng biết nơi nao là quán trọ
Kiếp vốn tha hương cố quận bao giờ?
Nếu còn thở tôi vẫn còn bày tỏ
Yêu cuộc đời với nguyên vẹn tình thơ
Từ tình thơ nguyên vẹn đó, từ những cảm hứng xuất thần nhập
diệu, thi nhân bước xuống dòng sông tâm thức lung linh tĩnh lặng mà chèo vỡ
sông trăng trên con thuyền hồn phiêu nhiên qua khắp mọi miền sông dài biển
rộng, rong chơi thong thả và ung dung nhàn hạ. Đã tự bao giờ, người thi sĩ lên
đường dấn mình vào cuộc khám phá cánh đồng vô tướng, khu rừng huyền mặc tâm
linh. Chuyện ấy khác hẳn với chuyện chinh phục vũ trụ hay khai khẩn thiên
nhiên, bởi vì cảnh giới đó không thể chỉ trỏ cầm nắm gì được cả mà chỉ thầm trực
nhận, cảm nhận ra thôi, nên ghềnh và thác, suối và đèo ở đây là thác ghềnh của
tâm cố chấp vào âm thanh, là đèo núi của tâm nô lệ dính mắc vào sắc tướng, cần
phải vượt qua và vượt qua:
Qua sông bèn gọi con đò
Nôn nao lá rụng hai bờ sắc không
Qua sông giữa cuộc phiêu bồng
Mới hay trăm sự trăng lồng nước xuôi
Khi thấy được mọi sự ở đời như trăng lồng trong bóng nước chảy
trôi thì bao nhiêu phiền não khổ đau trĩu nặng oằn vai trong cõi người ta bỗng
chốc tan biến và tất nhiên nhà thơ liền thấy nhẹ nhõm cất bước tung tăng, chẳng
còn chi nặng nề trầm trọng âu sầu. Sầu tư chi nữa, khi biết liền lập tức cái
phù du ảo mộng của muôn sự việc ở đời một cách rốt ráo “vạn pháp giai
không, duyên sinh như huyễn” rồi, nhất là cảm nhận được sâu xa thăm thẳm
cái mặt mũi xưa nay của chính mình từ lúc chưa sinh ra đời, thành thử tự
nhiên mỉm cười tỉnh thức vững chãi thảnh thơi:
Hóa ra chỉ thở và cười
Là trăm niềm nỗi một đời xa bay
Hóa ra tỉnh thức phút giây
Là ta thấy rõ mặt mày chưa sinh
Trong Pháp Bảo Đàn Kinh, Lục Tổ Huệ Năng hỏi Huệ Minh: “Không
nghĩ thiện, không nghĩ ác, ngay lúc đó cái gì là bản lai diện mục của ông?” Bất thần nghe hỏi như thế, Huệ Minh chợt hoạt nhiên liền ngộ ngay đương
xứ tức chân hiện tiền sờ sờ trước mắt. Thấy là thấy liền tức khắc, chẳng đợi
mai mốt, tương lai hay vô lượng kiếp sau. Ồ cái mặt mũi thật, cái bản lai diện
mục chân dung ấy ở ngay nơi chính mình, hãy nhận lấy đi thôi, đừng có vọng tưởng
chạy tìm kiếm bên ngoài tận đâu đâu nữa. Xưa nay cũng nhiều cuộc lữ vạn lý du
mù mịt rồi, thi nhân rong ruổi dặm ngàn viễn xứ, cứ trầm tư khắc khoải mải mê
kiếm tìm trong vô vọng quắt quay… Bây giờ thì dường như đã thấp thoáng thấy hiện
mặt mày ban sơ nên dừng gót phiêu bạt giang hồ, trở về với cái thân yêu :
Mải mê giữa chốn chợ chiều
Vai đau tóc lấm đã nhiều gian truân
Ta bèn rũ áo phủi chân
Dặm không đủng đỉnh chiếc thân nhẹ hều
Nhẹ hều nhẹ nhõm nhẹ thênh trên con đường mây trắng phong
quang, thi nhân vẫn nhẹ nhàng như sương như khói thong dong giữa tuế nguyệt
phiêu bồng. Lòng vô vi vô trú, ngao du suốt bốn mùa mưa nắng, lãng đãng qua lại
chốn phù sinh. Đôi khi như con chim rừng hứng chí hót chơi dăm ba điệu vô thanh
lảnh lót vu vơ :
Cửa sài hai cánh mở
Mây trắng bước vào ra
Phù sinh chừ rỗi việc
Rong chơi suốt bốn mùa
Con chim qua rừng tía
Buồn nghển cổ hót chơi
Ta có mặt giữa đời
Đổ thơ lên suối chảy
Cõi này cao thăm thẳm
Gậy này bước khơi vơi
Năm tháng ta rong chơi
Chỗ chẳng trời chẳng đất
Cuộc chơi ở đây chính là cuộc lữ thi ca hoằng viễn thênh
thang biển rộng sông dài giữa vũ trụ mênh mông. Không có một thi nhân nào từ vạn
cổ đến nay mà không lấy nhật nguyệt thiên địa, trăng nước gió mây làm chỗ giao
du qua lại, bởi vì mặt trời mặt trăng, mặt đất trần gian ngút ngàn sông biển
mây gió bao la kia là ẩn ngữ thi ca, hàm dung tất cả tinh túy mật ý mà người
thi sĩ muốn bày tỏ với cõi tạm trần ai:
Như mây lãng đãng sông dài
Và như hoa nắng trên vai ửng màu
Và như tóc trắng trên đầu
Hạo nhiên gót lữ qua cầu nhân sinh
Chút lãng mạn của mây trời
Giữa hư không vẽ một đời phiêu du
Chút lãng mạn của mùa thu
Giữa chiêm bao vẽ sương mù lòng ta
Đầu năm nhặt cỏ vườn trăng
Câu thơ thiền đạo mầm măng nhú chồi
Xanh non màu mắt xuân vui
Bút tâm vừa chạm đất trời nhẹ rung
Xanh xanh chiếc lá nhân sinh
Hôm qua giọt nước hữu tình đến chơi
Vì thương sa mạc lòng đời
Hóa văn tình lọc chữ đời nguồn trong
Vì thương yêu vô điều kiện, không mục đích nên thi nhân vẫn
trung thành với bước đi cô liêu độc hành ca qua khắp nẻo tồn lưu, nhìn ngắm mọi
sự đời như nước chảy mây trôi, không dính mắc chẳng ràng buộc vào đâu hết cả.
Buồn vui, sướng khổ… ừ thì biết là sướng khổ, buồn vui… thế thôi. Đôi khi cũng
chạnh lòng, trằn trọc thao thức khi nghe tiếng chuông chùa Hàn San của Trương Kế,
từ mấy nghìn năm trước vọng về văng vẳng ngân nga. Tuy sống với núi với đá mà hồn
chưa thành đá thành núi, vẫn còn lẩn thẩn với dòng sông với trăng nước cánh buồm
xa vì trái tim vẫn còn đập nhịp tình đời. Tình đời lý đạo giao thoa ở đây trong
một niềm tri kỷ tri âm thâm thiết không nói nên lời :
Sống với núi mà hồn chưa hóa núi
Nên đôi khi lẩn thẩn một dòng sông
Lẩn thẩn cánh chim màu hoàng hôn ướt sẫm
Cùng cánh bèo xao xuyến nỗi sầu đông
Tiếng ai hát mà bờ xa sóng vỗ
Đẩy con đò trôi hút cõi cô liêu
Rừng không ngủ và ngàn sao không ngủ
Tưởng lắng nghe chuông vọng bến Phong Kiều
Sống như đá mà tình chưa hóa đá
Lẩn thẩn trăng và lẩn thẩn cánh buồm khơi
Đốm lửa chài nhấp nhô miền hư ảo
Tưởng cùng ta nhấp nháy trái tim người
Nên nỗi buồn cũng chàm rêu thành quách
Dòng sông đêm con nước chảy mơ hồ
Dăm tri kỷ tơ đàn xưa buốt lạnh
Thoảng mộng trường dăm bảy hạt sương khô
Giữa nhân sinh trường mộng, mỗi người trong chúng ta có lẽ ít
nhiều đều chạm mặt với nỗi buồn cô đơn khốc liệt, riêng với những tâm hồn thi
nhân thượng đẳng hoằng đại, họ sẵn sàng đón nhận sự cô đơn như đón nhận một tri
âm, tâm đắc ăn nằm với cô đơn một cách thân mật, đậm đà, họ thích tự do tự tại
bước thênh thang những phương trời cao rộng để sáng tác sáng tạo. Chính sự cô
đơn là nguồn cảm hứng sáng tạo vô biên. Sứ mệnh của kẻ cô đơn là viết và viết
lên những tác phẩm siêu đẳng, viết văn siêu đẳng, làm thơ siêu đẳng, vẽ tranh
siêu đẳng vì cuộc đời siêu đẳng thượng thặng, tuyệt vời như cảnh giới huyền ảo
sương khói trăng sao:
Cô liêu đứng giữa sa mù
Nửa lòng lạnh trắng nửa thu nhạt mờ
Cô liêu đá cô liêu thơ
Và cô liêu nữa chơ vơ bốn bề
Bốn bề tám hướng mười phương đều phả một màu cô đơn trầm hậu.
Nỗi cô đơn, niềm cô độc không phải là xa lánh cuộc đời mà trái lại, để cho thi
nhân có dịp trầm tư, cúi xuống lắng nghe giữa lòng đời một cách thành tâm sâu sắc
hơn. Cô đơn và sáng tạo thường đi đôi sánh bước với nhau để cùng khơi mở suối
nguồn uyên nguyên trong tâm thức, nhà thơ Minh Đức Triều Tâm Ảnh biết rất rõ điều
đó nên đã chọn cho mình một thái độ ẩn dật giữa núi non:
Con chim ẩn sĩ qua vườn
Làm rơi chiếc bóng bên sườn nước trong
Ai kia đứng lặng giữa dòng
Mà nghe nửa có nửa không bàng hoàng
Núi cao chẳng đứng hai mình
Không trung chẳng thể trăm tình ở chung
Bao năm khói bụi đi cùng
Cô đơn chiếc bóng hành tung khó tìm
Cô đơn rờn lạnh quạnh vắng hoang liêu, người thi sĩ thì thầm
khuya sớm chuyện chi mà trăng tỏ rạng ngời nỗi lòng thiết tha như thế, để cho
thỉnh thoảng xuống núi chơi rong, có bài thơ sương khói làm quà tặng cho dâu bể
vô thường, lòng bồi hồi gió cát và mỉm nụ cười với tứ xứ mười phương hoa cỏ
khơi vơi:
Thơ về phố chợ rong chơi
Đề câu quán khách dặm lời khói sương
Có khi chữ lấm tro hường
Có khi bụi trắng cúng dường bể dâu
Dẫu như mây hiện giữa trời
Chút tình trăng nước tạc lời làm vui
Mười phương gió cát bồi hồi
Mười phương hoa cỏ nụ cười mênh mông
Có lẽ đó là nụ cười như Ma Ha Ca Diếp trong tích niêm hoa vi
tiếu thuở nào trên tuyệt đỉnh Linh Sơn rờn mây trắng hay nụ cười vô sự của thiền
sư xuống núi hoặc nụ cười vô vi của thi sĩ phiêu bồng những phương trời thi ca
bát ngát mông mênh:
Đạo tình nửa nhớ nửa quên
Chừ ta ở lại giữa miền bụi bay
Thơ còn mây trắng phương tây
Thì lòng thi sĩ tháng ngày còn xanh
Trên dặm trường sương gió ra đi, thi nhân ngây ngất sững sờ
giữa quên và nhớ cũng như giữa có và không, giữa mộng và thực, giữa sống và chết,
giữa mê và ngộ… Hai trạng thái chỉ cách nhau kẽ tóc đường tơ nhưng thực ra chẳng
khác nhau gì cả mà hòa nhập tương dung tương tức, bất nhị tự thuở nào rồi:
Đạo đời một mối khôn phân
Tình thiên thu nọ mà gần mà xa
Dòng lên dòng xuống cũng là
Đầu nguồn cuối biển sương pha mấy màu
Mấy màu sương pha hỡi dòng đời suối đạo? Thôi chớ bận tâm, đừng
có mơ màng mộng mị chi thêm nữa mà hãy bất động rỗng rang với lòng như thị như
nhiên. Tuyệt diệu làm sao! Bước đi không chỗ trú của đạo và thơ giữa ta bà huyễn
mộng phù du:
Ngàn xưa Đạo xuống thảo lư
Trăng vàng ghé đọc tương tư mấy mùa
Ngàn sau Thơ xuống hiên chùa
Chỉ nghe lá rụng gió lùa lạnh hiu
Dìu dặt thần hồn giữa trăm miền quyến rũ đầy âm thanh và màu
sắc mà nhà thơ chẳng mắc dính buộc ràng trói cột vào bất cứ gì vì đã giã từ,
buông xả sạch trơn hết rồi. Đến nỗi bỏ luôn phồn hoa đô hội, trút hết mộng mị
thị thành để đơn thân độc mã, một mình một bóng lặng lẽ âm thầm lên tận chốn
non cao giữa rừng sâu rú thẳm, cắt cỏ lợp tranh trồng hoa vàng gầy trúc biếc, dựng
lên cảnh thần tiên Huyền Không Sơn Thượng. Một cảnh giới thuần túy thiên nhiên,
phảng phất ngợp đầy chất thiền vị thi ca giữa trời thơ đất mộng, bồng tênh
lênh láng lãng đãng sương mù và mây trắng chập chùng bay lượn suốt sớm trưa chiều
tối phiêu diêu. Tiêu dao tiêu sái, nhàn nhã thưởng ngoạn trăng ngàn bàng bạc
ngân nga hòa quyện suốt đêm ngày :
Gánh mộng lên non thả gió bay
Đem thơ vào núi gởi cho mây
Thân ta sương khói phiêu bồng cõi
Biết dính vào đâu giữa chốn này?
Giữa chốn trần gian đầy hỗn độn, lộn nhào đảo hoán mọi giá trị
tinh thần, nhất là giá trị đạo đức đều sụp đổ tan hoang, kể cả tôn giáo cũng
đeo mặt nạ giả dối vì những thủ đoạn của thế lực vô minh xen vào âm mưu phá hoại
một cách tinh vi quỷ quyệt. Biết rõ tận tường chuyện đời điên đảo xảo trá mưu
mô đó, cho nên thi nhân vất bỏ ngoài tai những chuyện thị phi, xem thường mọi sự
như được và mất, khen và chê, sướng và khổ, danh thơm và tiếng xấu… Thấy mọi hiện
tượng, màu sắc, âm thanh, danh lợi đều huyễn hoặc vô thường như sương bóng phù
du, nên lặng lẽ từ tạ giã biệt bỏ đi, có chi đâu mà vướng bận dính mắc,
chẳng có gì phải đuổi bắt hy vọng mong cầu:
Tạ từ xuôi ngược bể dâu
Tạ từ danh tướng sắc màu thế gian
Non sâu đã lặng tiếng đàn
Đêm đêm nguyệt trúc gió ngàn vô thanh
Hai bờ trang giấy vô hư
Chữ bơi ở giữa tưởng tư cuộn dòng
Ta bèn giọt mục sang sông
Đỡ phiền bát nhã đỡ công sắm đò
Bỏ lên non cao, tìm vào rừng sâu rú thẳm với phong độ
khinh an, thoát vượt mọi tham si, thi nhân nhẹ nhàng lắng nghe cung đàn
vô thanh vi vu vi vút vọng về. Để rồi, mỗi sớm tinh sương óng ả hay những buổi
chiều tà hoang lương cô tịch, bình yên thả bước dạo vòng quanh qua nhịp cầu Lãm
Thương dịu ngát hương sen rồi rong rêu qua hồ Thủy Nguyệt xanh ngần bóng núi trầm
hùng, nhẹ mỉm cười với mấy vần thơ đung đưa thư pháp bên hiên Am Mây Tía hay thỉnh
thoảng, đôi khi cùng tâm sự với hoa vàng trúc biếc lung linh huyền ảo dưới ánh
trăng ngà long lanh lấp lánh:
Qua vườn thăm thảm cỏ xanh
Thăm câu lục bát thăm cành liễu trơ
Có khi trăng động mặt hồ
Bóng hồn lẫn với bóng thơ bồng bềnh
Bốn mùa xanh biếc trúc ơi!
Ruột không tiết thẳng đứng trời hạo nhiên
Quanh năm nhả khí cao hiền
Còn tung xác lá án thiền tặng ta
Ta yêu trời đất sương mờ
Và yêu mây trắng ngu ngơ non tùng
Bao năm gót lữ đã từng
Dặm người dặm bụi xin đừng hóa dâu
Sâu thẳm tình yêu lồng lộng không tên, bềnh bồng thanh khí,
thở cùng hồn đất hồn trời, hồn sông núi thiên nhiên, Huyền Không Sơn Thượng gợi
nhớ đến cảnh giới tuyệt vời Lô Sơn mà Tuệ Sỹ giới thiệu trong Tô Đông Pha
những phương trời viễn mộng: “Lô Sơn hùng vĩ phiêu bồng nhưng u ẩn. Lòng núi
giấu kín những tâm sự nghìn năm không nói, lòng núi ủ kín những cuộc đời trầm mặc,
những thân thể khô gầy như hạc như trúc, những tâm hồn nguội lạnh như tro tàn
mùa đông. Núi âm thầm cho gió ngàn gào thét cho mây trời vần vũ và những dòng
thác từ trên tuyệt đỉnh cao mù đổ ào xuống. Lô Sơn đồng vọng một cõi thi ca bát
ngát. Cõi thi ca trùng trùng điệp điệp những ẩn ngữ kỳ diệu.”* Ẩn ngữ ấy
được thi nhân nhận biết là hơi thở trong vô biên và là nụ cười trong thực tại
bây giờ:
Chừ vô biên chỉ còn là hơi thở
Và nụ cười bất diệt khắp quanh đây
Đời đạo sĩ con còng già bỏ tổ
Hóa thân làm lau cỏ ngát đồi tây
Hóa thân làm cỏ lau xào xạc ven sông, làm hồn hoa cỏ may lay
động bóng chiều tà óng ả, làm giọt sương mai óng ánh, làm đá tảng triền đồi hát
vang những lời vu vơ thơ nhạc ban sơ phơi phới:
Có khi tâm đá thốt lời
Có khi hồn cỏ dạo chơi thung triền
Cũng là thơ cũng là thiền
Sương treo công án một miền lá xanh
Xanh ngát ngàn thông vi vu vi vút giữa truông đồi mây gió
hoang vu, không còn phân biệt đâu là ngày đâu là đêm, đâu là thực đâu là mộng,
đâu là đến đâu là đi… Chỉ biết rằng chút thân bèo bọt này đã trải qua vô lượng
kiếp trùng trùng sinh diệt giữa biển trầm luân nghiệp báo lưu linh rồi:
Hôm qua mộng thấy tụng kinh
Tỉnh ra mới biết chính mình là trăng
Bao nhiêu cát của sông Hằng
Là bấy nhiêu kiếp đã từng tử sinh
Thấy sinh tử như những bọt sóng nhấp nhô nổi trên mặt biển hiện
tượng có sinh có diệt đồng thời cũng nhận biết bản thể của sóng là nước, vốn
không sinh không diệt thì lòng trạm nhiên rỗng lặng, chẳng còn sợ hãi gì nữa.
Mưa nắng phiêu nhiên, tuế nguyệt phiêu bồng mở ra bát ngát cõi thi ca lồng lộng
để hồn thơ phiêu diêu sương khói vô vi, quên ta quên người, quên thân quên thế,
quên mộng quên thực, quên hết xưa sau… Chỉ còn lại hương vị cô liêu dìu dặt
tình yêu thương không đối tượng mà chứa chan bao cảm mộ giao hòa với thực tại
bây giờ và ở đây:
Bài thơ viết giữa khói mây
Ngẩn ngơ sương trắng lay bay rừng chiều
Chim trời rớt hạt cô liêu
Mới hay câu chữ nghiêng xiêu bóng mình
Qua cầu bỏ bóng quên mình
Bóng bao nhiêu ảnh mê tình bấy nhiêu
Cỏ xanh liễu biếc yêu kiều
Thế thân sương khói phiêu diêu mấy bờ
Mấy bờ lau lách xanh reo cười nói điều chi như thế, để trên
ngõ về cố quận, nếu ngày xưa nhà thơ Phạm Thiên Thư có lần mơ ước một ngày nào
đó sẽ lên núi rừng cao thẳm lập am mây bên động hoa vàng để tự do ca hát say
sưa cho thoải mái, thỏa nguyện, thỏa chí bình sinh:
Mai sau trời đất thái bình
Về lưng núi phượng một mình túy ca
Gây giàn thiên lý vàng hoa
Lên non cắt cỏ lợp nhà tụ mây**
Thì hôm nay, nhà thơ Triều Tâm Ảnh đã thực hiện được ước mơ
đó một cách ngoạn mục như ý rồi. Ơi chao! Suốt bình sinh một đời người, thi sĩ
buông xuống xả ly hết mọi sự để thể nghiệm niềm tự do vô ngại ngay nơi bản thân
và đã cảm ngộ vô ngần niềm tự do đó giữa nhật nguyệt thiên địa, mưa nắng gió
trăng, cỏ hoa mây nước, sương ngàn núi biếc quyện hòa trên cung bậc Nhất Như:
Lối nhỏ qua cầu bóng thảo lư
Vườn thơ vườn cỏ dáng khiêm từ
Mấy mùa lặng lẽ màu thanh thủy
Bao độ u nhàn nghĩa cổ thư
Trăng ghé hồ trăng không lại có
Gió xao cành gió thiệt rồi hư
Hốt nhiên tâm ý đàm hương quyện
Soi tỏ trời chiều một chữ Như
Chữ Như của thi sĩ Triều Tâm Ảnh khiến cho chúng ta sực nhớ lại
chữ Như của thiền sư Phước Hậu:
Kinh điển lưu truyền tám vạn tư
Học hành không thiếu cũng không dư
Đến nay nghĩ lại đà quên hết
Chỉ giữ trong lòng một chữ Như
Như Lai, Như Như hay Chân Như, Phật Tánh đều giống nhau, chỉ
cái bản thể Diệu Tâm thâm thúy của vũ trụ nhân sinh vốn có sẵn, luôn luôn hiện
hữu ngay trước mắt mình đây thôi như trong kinh Đại Bát Niết Bàn đã nói: “Tất
cả chúng sinh đều có Phật Tánh, Phật Tánh ấy là Thường Lạc Ngã Tịnh.” Khi
mình thấy muôn loài vạn vật đều sống trong Phật Tánh thì tức là thấy tánh và tướng
của sanh tử là Niết bàn đều an lạc, vô ngại tự tại tự do.
Có một hành giả hỏi thiền sư Cảm Thành: “Thế nào là Phật?” Sư đáp: “Khắp tất cả chỗ.” Lại hỏi tiếp: “Thế nào là
tâm Phật?” Lại đáp: “Chẳng từng che giấu.” Như thế, chẳng
từng che giấu và khắp tất cả chỗ là sự bình đẳng tuyệt đối của
Phật Tánh. Đây là sự bình đẳng rốt ráo, bất nhị của Niết bàn và sanh tử, của Phật
Thích Ca và chúng sinh.
Tánh Phật bất khả tư nghì cũng giống như Tánh Không mông mênh
chẳng ngằn mé kia, cho nên không có bất cứ một chúng sinh nào có thể sống ngoài
Tánh Không được cả. Tánh Không vô ngại rỗng rang vốn tự do tự tại, giải thoát
triệt để ngay từng giây phút như thị như nhiên, như vầy như thế, như thơ
như nhạc, như có như không, như mộng như huyễn, như rứa như ri ngay đang là đó
tức thì:
Ta và mặt nhật cùng đi
Chẻ câu thơ thấy man di kiếp người
Trăm năm một hơi thở thôi
Ta cùng chữ thức giữa trời tự do
Tay buông tay bắt phí công
Thế tình tan tụ có không lẽ thường
Ai người còn bỏ còn vương
Ngắm nhìn như thị bụi hường ở đâu
Bụi hồng khói đỏ, cỏ vàng lá xanh hay niết bàn sinh tử, thiên
đường địa ngục… đều tùy duyên biểu hiện chập chùng như hoa đốm giữa hư không mà
thôi. Vậy thì, chúng ta hãy sống trọn vẹn, hít thở bầu tự tánh Chân Không, Tánh
Không rỗng lặng, tuyệt nhiên chẳng nên hoài công phí sức tiêu diệt hoa đốm làm
chi nữa:
Sợi tóc chẻ vô công
Chẳng thể thấy Chân Không
Tìm đốm hoa mà diệt
Có sạch được trần hồng?
Hỏi tức là trả lời rồi. Vì thế, cuộc đời người thi sĩ xuất
chúng kia tự nhiên thanh thoát, sáng ngời như một bài thơ bất tuyệt giữa đỉnh
cao và hố thẳm tâm linh đã về đã tới:
Bài kinh đi suốt cuộc đời
Đêm nghe gió nổi tiếng lời sạch không
Chừ đây một cõi phiêu bồng
Chỉ còn ta đứng mênh mông bóng mình
Muôn xưa bóng bọt đăng trình
Muôn sau bóng bọt tấp ghềnh chiêm bao
Chiêm bao huyễn mộng cũng là thực tại, một thực tại hiện tiền
ngay trước mắt. Đức Phật đã chỉ rõ cho chúng ta thấy cái pháp thực tại ấy trong
kinh Pháp Bảo: “Pháp đã được khai thị bởi đức Thế Tôn là thực tại hiện tiền,
phi thời gian. Hãy quay đầu là thấy ngay trên đương xứ mà mỗi người trí tuệ đều
có thể tự mình chứng nghiệm.” Hay như Lục Tổ Huệ Năng: “Trong sát na
không có tướng sanh, không có tướng diệt mà cũng chẳng có sự sanh diệt nào phải
diệt đi cả. Đó là cái thực tại hiện tiền tuyệt đối, không hạn cuộc bởi một ranh
giới nào, nên lúc nào cũng tự tại an vui.”
Như vậy, nói theo sư Viên Minh, người bạn thâm tình chí
cốt, huynh đệ với Triều Tâm Ảnh: “Pháp của Phật phải hội đủ những tánh chất: Thực tại hiện tiền, hồi đầu mà thấy, thấy ngay lập tức không qua thời gian,
phải ứng xử ngay trên thực tại thì mỗi người sẽ tự thấy ngay… Thiền tông nói rằng: “Trực chỉ nhân tâm, kiến tánh thành Phật.” Trực chỉ không thể ngày mai, ngày
kia phải thế không? Thẳng vào tâm mình cũng có nghĩa là trở về ngay nơi thực tại
hiện tiền này, đừng đợi thời gian, hãy trở lại mà thấy cái ngay tại đây và bây
giờ. Đó cũng chính là kiến tánh… Khi đang sân, ngay lúc đó chỉ có cái sân là thực,
chúng ta cần trọn vẹn thấy rõ cái sân đó với toàn bộ tính chất của nó. Ấy mới
là kiến tánh, mới là cước căn điểm địa. Nó chính là định là tuệ, chẳng có cái định,
tuệ nào tối thượng hơn.”***
Có lẽ thường xuyên sống trong thực tại mới mẻ đang là như thị
đó, cho nên thi nhân vẫn im lặng sáng tỏ, buông bỏ xuống hết trăm công nghìn việc,
vắng vẻ mọi nỗi ưu phiền:
Trần gian trăm việc tạm yên
Thơ đề góc núi đầy hiên nắng vàng
Gió trăng thế sự không bàn
Giấc thiền lặng lẽ nhẹ nhàng tình không
Rỗng rang nhàn nhã, bao nhiêu nhiêu khê tế toái chuyện thế
gian chẳng còn bận tâm luận bàn chi thêm nữa cho mệt, chỉ còn biết hứng thú làm
thơ, thường xuyên viết thư pháp, đàm đạo uống trà cùng hư vô hố thẳm và lắng nghe
trăng khuya đọc thơ chơi giữa ngàn sao chiếu diệu vời :
Trăng khuya tìm đọc thơ rơi
Núi rừng đã ngủ đất trời còn ta
Mời hư vô cạn chung trà
Giọt sương thinh lặng la đà hiên văn
Trăng ngồi góc núi làm thơ
Mây qua đỉnh biếc viết tờ kinh không
Thương ai tất tả dặm hồng
Lên đây lượm chút phiêu bồng về chơi
Còn hoa thì bướm tìm về
Còn kinh còn chữ tỉnh mê còn bàn
Còn lý sự còn lan man
Ra sông úp chiếc đò ngang khỏe liền
Tuyệt diệu là khỏe liền như thế đó mà có mấy ai thực hiện được
gì đâu? Thôi thì, một khi thi nhân lãnh hội được điều ấy rồi thì cứ việc thong
dong thoải mái đến đi, tùy thuận tùy duyên mà chuyển hóa những tâm hồn đồng điệu
bằng phương tiện nghệ thuật thi ca thiền học. Thiền và thơ như đôi cánh phụng
hoàng tung bay chín tầng trời cao ngất như thi nhân nhận định: “Thơ
bay vi vút trong không gian thẩm mỹ ước lệ, Thiền bay thênh thang trong cõi tịch
mặc, trong sáng và vô duy. Thơ là tinh hoa của ngôn ngữ, làm cho con chữ lấp
lánh nhiều sắc màu, ý tưởng, lung linh đa chiều tư duy và cảm xúc, Thiền là
tinh hoa của minh triết Đông phương, là đóa trăng soi giữa miền u tĩnh, đánh thức
vô minh, vọng lầm để tao ngộ với quê hương sơ thủy. Thơ là sự suy tưởng của triết
lý thất bại, là giấc mơ tại thế, là cánh chim ước vọng bay vào giấc mơ riêng
tư, cô đơn nhưng lại xa rộng khôn cùng, nó còn muốn nhảy vào cả hố thẳm vô thức
câm nín nữa, Thiền là miền đất bên kia, thuộc lãnh địa của tâm năng trực giác,
là chỗ mà lý trí tuyệt lộ, là ngôn ngữ vô ngôn của cố quận thuở ý tưởng và khái
niệm chưa sinh ra đời… Cả thơ và thiền đều như trăng, chẳng soi chiếu cho riêng
ai mà làm sáng cho tất cả. Trăng còn để dành cho khách lãng tử và bạn tri âm,
đôi khi nó đối ẩm với chính mình, cỏ hoa và trời đất nữa.”
Thật vậy, trăng gió nước mây, hoa vàng trúc biếc, giun dế chim
muông… là ẩn ngữ của thiền và thơ như Thiền Lão đại sư có lần tuyên bố:
Trúc biếc hoa vàng đâu cảnh khác
Trăng trong mây trắng hiện toàn chân
Chân Tâm, chân lý như thị như nhiên, hiện tiền ngay trong từng
sự vật bé nhỏ, ngay trong mỗi lá cỏ đóa hoa dại ven đường như thi sĩ Quách Thoại
có lần đã sực thấy thẳm sâu:
Đứng yên bên hàng giậu
Em mỉm nụ nhiệm mầu
Lặng nhìn em kinh ngạc
Vừa thoáng nghe em hát
Lời ca em thiên thâu
Ta sụp lạy cúi đầu
Còn nhà thơ Triều Tâm Ảnh thì thấy nghe vi diệu tuyệt vời
ngay trong các loài động vật nhỏ bé như giun dế, chim chóc líu lo ríu rít huyền
hòa:
Chim và giun dế du ca
Hát lên nào hỏi quê nhà là đâu
Lang thang trăm quán nghìn cầu
Trái tim nốt nhạc bên nhau chẳng rời
Dĩ nhiên đó là những ẩn ngữ của thi ca và thiền. Tiếng thơ
Minh Đức Triều Tâm Ảnh là tiếng lòng rung động khôn dò của một đạo nhân hay một
thi sĩ đã dấn mình đi sâu vào hố thẳm và đỉnh cao của cuộc đời, lang
thang trong thế giới phiêu lãng của ngôn từ, đốt cháy lên từng con chữ, từng
khái niệm hữu vi vô vi làm bừng sáng tư tưởng thượng thừa vượt thoát nhị
nguyên, huyễn ảo chiêm bao:
Dấu chân trên cỏ hôm nào
Vẫn còn sương ướt lời chào cố tri
Kẻ hữu vi người vô vi
Mênh mang mây nước cuộc đi cuộc về
Có thiền ẩn tận hang sâu
Có thiền vào chợ dăm câu ba vần
Hỡi ai phiêu lãng đường trần
Quay nhìn chiếc bóng chợt gần chợt xa
Câu thơ đốt lửa ra đi
Đất trời khát vọng trí tri cuộc bồng
Phiêu nhiên cháy một đốm hồng
Soi vài vệt tối chút không tìm về
Tay cầm một đóa đông phương
Niềm vui hoa nở con đường hữu duyên
Nước mây chan chứa đạo thiền
Yêu thương khổ đế não phiền trăng soi
Trần ai còn khổ đế, ta bà còn khổ lụy là thi nhân vẫn còn tiếp
tục làm thơ và hành thiền. Tiếng thơ ấy đang cưu mang một tính mệnh quê hương
Việt Nam lớn lao như lời nhận xét tinh tế của thi sĩ Phạm Công Thiện: “Đọc
đi đọc lại mấy lần, mấy chục bài thơ của Triều Tâm Ảnh, tôi có linh cảm rằng
thi sĩ đang cưu mang một Tính Mệnh lớn lao mà có ít thi sĩ Việt Nam nào hiện
nay có thể đủ trầm lặng đạo lực cưu mang nổi. Không phải vì những tên tuổi bi
tráng như Nietzsche hay Rimbaud mà tác giả yêu thích đã khiến tôi nhận xét như
trên mà vì chính những gì loáng thoáng đàng sau những dòng thơ kỳ diệu của thi
sĩ.
Thi nhân ở đây đồng thời cũng là một đạo nhân. Thi nhân
đang đứng giữa trung tâm điểm cơn bão tố địa cầu, đứng giữa Triệu dương của
Đông phương và Tịch dương của Tây phương, đứng giữa Tây nhập và Đông khởi của
Hoa Nghiêm Kinh… Như những đám mây trôi nổi ở vùng mặt trời lặn, tôi xin gởi
đôi dòng linh cảm này về thi sĩ và tạ ơn được đọc những bài thơ sâu sắc tuyệt đẹp,
ít thấy trong thi ca Việt Nam hiện đại.”
Cõi thơ Minh Đức Triều Tâm Ảnh hay cõi thơ thanh thoát an
nhiên đó đã khơi mở biết bao cảm hứng cho những nghệ sĩ thi nhân, nhất là cảnh
giới kỳ tuyệt Huyền Không Sơn Thượng kia, như có một thần lực vô hình chiêu cảm
những bước chân du tử lãng tử, những hành nhân thi sĩ đi về hân hoan nôn nao hồn
reo vui rộn rã:
Huyền Không Sơn Thượng rất xa
Đã qua làng xóm còn qua núi đồi
Ở đây vườn cảnh xanh tươi
Lan rừng nở rộ chim trời hót vang
Đã trở về mái nhà xưa
Thì trăng thì gió bốn mùa thênh thang
Lắng nghe chim tấu khúc ngàn
Lắng nghe hơi thở dịu dàng cỏ thơm
Đợi làn mây tía qua hiên
Chung trà hương sói kết duyên bạn bầu
Khói sương ý hợp tâm đầu
Lá hoa cười nói chữ câu xóa liền
Huyền Không Sơn Thượng ơi! Lang thang sĩ này cũng từng về
nơi chốn ấy nhiều lần rồi, thường lặng lẽ một mình lên nằm mắc võng đong đưa giữa
hai đầu nhật nguyệt một vài hôm để lắng nghe tiếng thơ tịch mịch vang dội rền
mênh mang khắp đất trời. Có bận đi với thi sĩ Trần Đới, Phạm Thư Cưu, Hải Tuệ,
Kiều Trung Phương, vài lần cùng với Nguyễn Văn Nho chọn một đêm rằm lên
ngắm trăng Huyền Không Sơn Thượng. Sương khuya lãng đãng hòa quyện trăng ngàn
xanh biếc lùa vào thảo am ngan ngát hương trầm, chỉ còn nghe gió thiên thu đồng
vọng trong giọng ngâm thơ của Nguyễn Văn Nho truyền cảm làm xao động mấy cành
trúc la đà phất phơ quanh bờ suối hoa vàng và tôi cũng trầm hùng đọc một bài
thơ mới vừa cảm tác giữa cùng cốc thâm sơn:
Đường lên đó thoảng lời chim lảnh lót
Dọc ven sông hoa nắng trổ thơm lồng
Dòng Hương khuất sau cánh rừng cây lá
Qua dốc đồi thoáng hiện bóng Huyền Không
Không mà có khi lòng buông bỏ hết
Thì thong dong là cái được của Huyền
Kinh lời vàng vọng ngàn xưa hương bối
Chợt bừng ra vi diệu nghĩa uyên nguyên
Miền sương trắng lặng hồn sâu trầm tịch
Tình non thiêng hiển lộ cái vĩnh hằng
Cầm rất khẽ làn hương khuya mới mẻ
Nghe ngoài kia ai chèo vỡ sông trăng
Về ngõ hạnh hành hương tâm linh nọ
Gió muôn trùng không dấu vết thơ bay
Ồ đá trắng chiêm bao thành thực tại
Cõi thi ca bát ngát giữa phương này
Chú thích:
* Tuệ Sỹ. Tô Đông Pha những phương trời viễn mộng. Ca Dao xuất
bản, Sài Gòn 1973
** Phạm Thiên Thư. Động hoa vàng. Tiếng Thơ xuất bản, Sài Gòn
1971
*** Viên Minh. Thực tại hiện tiền. Tôn Giáo xuất bản 2005
Thơ Minh Đức Triều Tâm Ảnh trích trong các
tác phẩm:
Chèo vỡ sông trăng. Hội Văn Học Nghệ Thuật Thừa Thiên Huế
xuất bản 1993
Chữ cháy bờ lau. Thuận Hóa xuất bản 2004
Giun dế hư vô và hạt lửa xanh. Văn Học xuất bản
2008
Bụi trăng và lửa. Văn Học xuất bản 2011.
Tâm Nhiên
Theo http://www.chuabuuminh.vn/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét