Ba mươi tám bài thơ ngắn không bỏ sót một chữ cho mình
gặp lại mình ở muôn cung bậc đời thường thân thuộc. Nhưng Người bán ngựa
giấy là một trải nghiệm mới. Hẳn nhiên là mình thích những gì mới. Tâm hồn
mình vẫn luôn xao động trước cái mới… Đọc hai tập thơ của Vũ Thanh Thủy, cảm giác thật khác
nhau. Tình núi (2006) rùng rùng, đẫm đìa nỗi niềm. Khi ấy Thủy hai
mươi chín tuổi, cái độ tuổi bộn bề cảm xúc. Vừa phơi trải, giãi bày, vừa tự an ủi
khuây khỏa, tự gặm nhấm buồn thương. Còn tập Tiếng gọi từ phía núi (2019) cho ta sự thú
vị khi gặp một người đàn bà từng trải, chững chạc. Cảm xúc không còn miên man,
lai láng nữa mà khu bó trong từng mảng tự sự và âm thầm triết lý. Ba mươi tám
bài thơ nhỏ xinh đứng cạnh nhau phô diễn một lối viết thiên về sự giản dị, tự
nhiên, khiêm nhường, ít tu từ. Giản dị đến mức giống như người đã chán chê với
hoa mỹ, bóng gió và trau chuốt. Như bàn tiệc không dọn cao lương mĩ vị mà thay
vào đó là dưa cà, mắm, muống… Người đọc muốn ghi lại cảm xúc gì đó về tập thơ này, thú thực,
là thấy không cần thiết phải xâu chuổi cảm hứng từ mạch nguồn bộc bạch ấy. Bởi
vì, bất chợt thấy thích cái cảm giác như có gì đó cứ cộm lên trong lòng, lại
như lởn vởn trước mặt. Tạm gọi là ám ảnh. Thơ ám ảnh có nhiều dạng nhưng đều do
hình ảnh thơ đem lại. Hình ảnh có thể là thực, siêu thực, có thể là do nhà thơ
hư cấu, tạo nên. Bài thơ của Thủy ám ảnh mình từ những hình ảnh thơ mà mình
cho là thực, rất thực. “- Cô ơi, mua mã về tạ tết Tôi dừng bước lại phía câu chào Vàng treo lủng lẳng sau xe đạp Hình nhân nhún nhẩy trước lời rao” Bạn đã bao giờ dạo phố và bắt gặp cảnh này chưa? Mình thì
chưa gặp. Dù từng gặp ngàn vạn món hàng bán rong ở cái xứ sở hàng rong này. Có
tiếng rao tha thiết trìu mến của bà hàng xôi khúc, bánh cuốn, bánh tai mỗi sáng
mai. Có tiếng rao lanh lảnh của cô hàng nồi, mâm, ấm ủ. Có tiếng rao trầm đục của
anh hàng thớt, hàng cối. Có tiếng rao như giễu của cậu chổi lông. Tiếng rao cấp
thiết, trịnh trọng của bác bán thuốc xịt côn trùng hay anh hàng vôi dạo. Tiếng
rao của người bán nhiều, tiếng rao của người mua cũng lắm. Ai nhôm đồng, sắt vụn,
ti vi quạt điện, tủ lạnh, máy bơm, điện thoại…hỏng bán đê… Ai tóc rối, tóc dài
bán đê. Ai bán chó, bán mèo đê… Nhưng quả thật, mình chưa từng gặp hàng mã rong với những cái
hình nhân nhún nhẩy theo lời chào mời. “Từng chùm ngựa giấy to cùng nhỏ Gái gỗ, trai tre nhoẻn nhoe cười Chị bán, màu da bềnh bệch trắng Phải chăng họ một cõi về chơi?” Ôi giời! Giữa thanh thiên bạch nhật. Xe hàng rong của chị
hàng mã xuất hiện. Ngựa từng chùm và trai gái từng đôi. Cái nhoẻn miệng cười của
đôi trai gái làm mình ớn lạnh. Và ngay trong suy nghĩ của tác giả bật lên một
giả định. Phải chăng họ một cõi về chơi? Cõi nào vậy? Còn cõi nào nữa ngoài cõi tâm linh, khi những
hình nhân kia hiện hữu trong vai trò thế mạng con người để hóa giải những tai tật,
kiếp nạn vốn nằm trong chữ “duy tâm” đậm đặc Á Đông? “Họ” là ai? Là hình nhân
trai gái, hay còn có thêm cả người bán hàng mặt bềnh bệch trắng? Cái xe hàng
rong có thật không? Mà nếu có thật, thì trong chừng mực của trí tưởng tượng họ
cũng chỉ về chơi thôi. Là chốc nhát thôi… May quá! Ngày xuân, mà người cõi ấy về chơi một cách hiển nhiên, ung
dung dạo khắp mọi hang cùng ngõ hẻm trong thành phố, ngay trong dòng người tấp
nập thì còn sinh động nào bằng. “Tôi rút tiền dương mua quà âm Tạ quan, tạ tướng, tạ thần linh Cúng mẫu, tổ tiên và dòng tộc Phân phát chúng sinh, giải phận mình…” Bán hàng rong thì nhắm đến khách hàng là những người cố định,
lười di chuyển, đợi hàng rong đến phục vụ hoặc ngẫu nhiên mua những món hàng
không thực sự cần thiết lắm nhưng không cưỡng được sự chào mời. Còn người đi trên đường mà mua hàng rong thì ắt bởi sự bất chợt
nảy sinh như cầu hoặc bất chợt nảy sinh trắc ẩn trước tiếng rao. Ở đây, người
mua chợt thấy mình có nhu cầu mua quà âm. Vì nói thấy bán mà tiện mua thì thật
là không phải với tín ngưỡng. Dù thế, cái sự suy nghĩ cứ chua chát dậy lên.
Không hẳn là những tính đếm thiệt thòi “tiền dương” mua “quà âm” theo kiểu “thừa
tiền mua pháo đốt chơi, pháo nổ lên giời, tiền vứt xuống sông”. Mà sự tính
toán, định mức tín ngưỡng và mê tín trong mình, xem mình đang ở mức độ nào, giới
hạn nào. Hay nói cách khác là suy nghĩ có sự phân vân về cái ranh giới ấy. Nghĩ
thế thôi. Nhưng không khẳng định gì cả. Chỉ hoang mang tự hỏi vu vơ. “Và bao nhiêu việc trong năm tới Dâng lòng tín hóa cầu an tâm Giàu sang có lẽ do hay gửi Mũ lọng ngựa xe xuống cõi âm?” Hỏi xong thì cũng tự mỉm cười. Thấy mình cũng có vẻ như “tham
sân si” giống ai đó khi làm khách của chị hàng mã rong ấy thôi. Chỉ có điều,
cái nhu cầu của mình không giống họ. Và mỗi người lại có chút khác biệt, không
ai giống ai trong cái bể trăm niềm ngàn nỗi khó nói thành lời. Mua để giải tỏa
cái tâm trạng của mình thôi. Rằng mình đang thực hiện một sự quan tâm tới người
âm nhân dịp tết đến xuân về trong cái quan điểm nôm na và gụi gần “trần sao âm
vậy”. Chứ không dám cầu gì, xin xỏ gì. “Tôi tự cười mình nghĩ ẩm ương Rời khỏi gian hàng thiếu khí dương Chị bán mã rong, mặt bớt trắng Thủng thẳng dắt ma hút cuối đường…” Cái sự bán mua kết thúc trong cảnh không thể tưng hửng hơn.
Người mua thì tự cười. Hời quá, sao chả cười. Bỏ ra chút tiền dương mùa được
nào ngựa nào người, nào xe cộ, áo quần, tiện nghi làm quà cho người cõi khác. Rời
khỏi cái gian hàng ngùn ngụt âm khí trở về mặt đất đang tươi tốt ấy sao chả cười.
Còn chị hàng rong thì mặt “bớt trắng” sau khi bán mua suôn sẻ thu về một món lợi
nhuận tính bằng tiền dương. Đôi bên cùng mãn nguyện. Kẻ mua đứng ngây nhìn chị
bán hàng thủng thẳng khuất dạng… thấy đời thật hài hước. “Chị bán mã rong mặt bớt trắng Thủng thẳng dắt ma hút cuối đường…” Cảnh ấy, thật là ám ảnh. Mình với Thủy đồng trang lứa. Lứa tuổi
đàn bà ngoại tứ tuần nếu có làm thơ hay viết văn thì cũng thiên về cảm xúc thật,
đi thẳng vào lõi vấn đề mà không muốn rào đón nữa. Độ tuổi mà không ít người
đàn bà tự thấy mình phân thân, sống ở hai cõi, nửa người nửa ma. Sống với người
mà như nhìn thấy ma hoặc những mưu ma chước quỷ. Cư xử với ma như cư xử với người
khi cố gắng sẻ chia những đồng tiền kiếm được bằng mồ hôi nước mắt hi vọng người
cõi khác cũng ấm áp đủ đầy. Những câu thơ tự sự luôn được kê kích bằng biện
trong sự chủ động cả về vốn sống lẫn vốn ngôn từ, vốn văn hóa. Thơ tuổi ngoài bốn
mươi chẳng còn tung tảy, bỏng giãy, thiết tha đến mức làm người đọc cuộn trào cảm
hứng nữa. Nhưng lại luôn khiến người đọc yên tâm với những xử lý gọn gàng và
tình người. Ba mươi tám bài thơ ngắn không bỏ sót một chữ cho mình gặp lại
mình ở muôn cung bậc đời thường thân thuộc. Nhưng Người bán ngựa giấy là
một trải nghiệm mới. Hẳn nhiên là mình thích những gì mới. Tâm hồn mình vẫn
luôn xao động trước cái mới. Cảm ơn bạn. Vũ Thanh Thủy! Cô bạn đồng hương, thơ
và người song hành bước vào đời. Một cuộc đời trải qua nhiều sóng gió, ghềnh
thác đang tới lúc được lướt trên những khúc êm ả bình yên. Sau đây là toàn văn bài thơ Người bán ngựa giấy của
Vũ Thanh Thủy. Sớm xuân thong thả đi dạo phố Hơi lạnh đâu đây vẫn xoăn lòng Ngõ ngõ bừng đèn lồng, mứt tết Trong tôi náo nức bánh chưng xanh Rặng bàng gặp gió chao từng đợt Khô rắc đầy đường vênh đỏng đanh Vô tình chân dẫm lên lá chết Rộp rộp! vỡ tan khoảng yên lành – Cô ơi, mua mã về tạ tết Tôi dừng bước lại phía câu chào Vàng treo lủng lẳng sau xe đạp Hình nhân nhún nhẩy trước lời rao Từng chùm ngựa giấy to cùng nhỏ Gái gỗ, trai tre nhoẻn nhoe cười Chị bán, màu da bềnh bệch trắng Phải chăng họ một cõi về chơi?.. Tôi rút tiền dương mua quà âm Tạ quan, tạ tướng, tạ thần linh Cúng mẫu, tổ tiên và dòng tộc Phân phát chúng sinh, giải phận mình Và bao nhiêu việc trong năm tới Dâng lòng tín hóa cầu an tâm? Giàu sang có lẽ do hay gửi Mũ lọng ngựa xe xuống cõi âm. Tôi tự cười mình nghĩ ẩm ương Rời khỏi gian hàng thiếu khí dương Chị bán mã rong, mặt bớt trắng Thủng thẳng dắt ma hút cuối đường… 18/6/2020 Tống Ngọc Hân Theo https://vanhocsaigon.com/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét