Đường xưa mây trắng 1
Với cá nhân tôi, “Đường xưa mây trắng” không phải một tác phẩm
mà phần nội dung có thể khiến tôi bàng hoàng, ngỡ ngàng, hay kiểu “mặt trời
chân lý chói qua tim”. Một phần là vì trước đây tôi đã được đọc khá nhiều các
giai thoại về đức Phật, một phần là vì cách thầy Thích Nhất Hạnh nhìn nhận về đức
Phật trong tác phẩm vốn tương đồng với quan điểm của tôi từ bao lâu nay. Tuy
nhiên cảm xúc của một người mới khi đọc tác phẩm chắc chắn sẽ rất rất rất khác.
Hồi đầu năm nay, tôi có đưa con trai đi thăm quan chùa Ba
Vàng, chiêm bái xá lợi đức Phật. Ở trên chính điện, khi đang kể cho cậu con
trai nghe về cuộc đời đức Phật theo các bức bích họa cực đẹp được bố trí xung
quanh đại điện, bỗng có một cô gái (xinh lắm) rụt rè cắt ngang lời tôi:
– Xin lỗi anh, em nghe thấy anh đang kể chuyện cho bé và em rất
thích, anh có thể kể lại từ đầu cho em cùng nghe được không?
Tôi thiết nghĩ, đã đi chùa thì không nên vội vã, cũng vì cô
gái trẻ kia đã khá dũng cảm khi dám ngỏ lời đề nghị như vậy với một người lạ
nên đã vui vẻ kể lại từ đầu câu chuyện về cuộc đời đức Phật cho cô và con trai
cùng nghe. Lúc đó tôi kể hăng say lắm, vừa kể vừa mô tả vừa phân tích các hình ảnh,
nhân vật trên tranh, lược bỏ đi mọi thần tích huyền hoặc, mọi kỳ ảo hoang đường
để nhìn nhận đức Phật như một người phàm. Một người phàm với tình yêu vĩ đại, với
tư tưởng vĩ đại, một đời hoằng pháp không biết mệt mỏi. Tôi vẫn còn nhớ lúc kết
thúc tôi đã nói thế này:
– Đức Phật đã từng nói “cả một đời hoằng pháp, ta không nói một
câu nào”, bởi sao lại nói vậy, bởi vì bản thân ngài chính là hiện thân của chân
lý rồi. Ngài đã dùng cả đời để minh chứng cho chân lý của mình. Học về phật
giáo, tìm hiểu về phật giáo vốn không ở đâu xa, hãy nhìn vào chính cuộc đời của
ngài. Tạm gạt qua một bên hàng ngàn cõi giới, hàng ngàn vị phật, hàng ngàn vị bồ
tát, la hán, hàng ngàn thiên chúng vv… Vén tất cả các bức màn kỳ ảo lên để nhìn
nhận đức Phật vốn là một người phàm tu hành giác ngộ. Vì vậy câu chuyện về đức
Phật sẽ trở thành một câu chuyện rất truyền cảm hứng, khiến chúng ta tin “chúng
ta là Phật chưa thành”. Đạo Phật vốn giản dị, gần gũi như thế.
Khi tôi nhìn lại, không phải chỉ có con trai và cô gái kia
đang đứng sau tôi mà có thêm nhiều cô, chú cũng đang nghe chăm chú. Tôi thấy
nét mặt họ bừng sáng, hoan hỷ. Có cô còn bảo tôi rằng: cô đi làm công quả cho
nhà chùa 3-4 năm rồi mà hôm nay cô mới biết nội dung, ý nghĩa của các tranh tượng
bày quanh đây. Cô gái trẻ thì tâm sự: trước đây em thấy đạo Phật phức tạp rối rắm
lắm, đọc kinh sách rất khó hiểu, mẹ em đi làm công quả ở đây nên bắt em đi
theo, hôm nay tự nhiên em được thấy đạo Phật rất rõ ràng và sáng tỏ, cứ như vừa
vén mây mờ để thấy trời quang. Hôm đó tôi đã được nhận rất nhiều lời cảm ơn.
Tôi nghĩ rằng, những người mới, muốn tìm hiểu về đạo Phật,
khi đọc “Đường xưa mây trắng” sẽ có cảm xúc y như những thính giả của tôi trên
chùa Ba Vàng những ngày đầu xuân.
Tôi cảm thấy niềm hạnh phúc râm ran khó tả khi thưởng thức
tác phẩm trong chánh niệm.
Trước khi bắt đầu đọc sách (thường là khi sáng sớm), tôi luôn
tập thể dục nhẹ nhàng để cơ thể sảng khoái, không còn mỏi mệt, ngồi thiền để
đưa tâm về trạng thái tĩnh lặng, sau đó ngồi xếp bằng ngay ngắn để đọc sách.
Trong khi đọc, tôi luôn đọc chậm rãi, không đặt mục tiêu về số trang phải đọc
hay nóng vội đặt ngón tay lên mép sách để sẵn sàng lật trang, không để ý đến những
trang đã đọc, không để ý đến những trang chưa đọc (đây vốn là một cuốn sách rất
dày), điện thoại cũng được tôi cất xa tầm tay. Khi đọc biết mình đang đọc, tĩnh
lặng, chuyên tâm. Việc đọc sách vì vậy đem tới cho tôi niềm hạnh phúc khó tả.
Thay lời tựa
Tôi còn nhớ là tôi đã viết Đường Xưa Mây Trắng ở trong cái
quán của Xóm Thượng. Hồi đó chưa có lò sưởi trung ương, trong phòng chỉ có một
cái lò sưởi đốt củi thôi và trời rất lạnh. Tay phải tôi viết còn tay trái thì
đưa ra hơ trên lò sưởi. Tôi đã viết những chương của Đường Xưa Mây Trắng với
rất nhiều hạnh phúc. Thỉnh thoảng tôi đứng dậy pha trà để uống. Mỗi ngày viết mấy
giờ cũng như được ngồi uống trà với đức Thế Tôn. Và tôi biết trước người đọc sẽ
rất có hạnh phúc vì khi viết mình cũng đang có rất nhiều hạnh phúc. Viết Đường
Xưa Mây Trắng không phải là một lao động mệt nhọc mà là cả một niềm vui lớn. Đó
là một quá trình khám phá. Có những đoạn tôi cho là khó viết, như đoạn Bụt độ
cho ba anh em ông Ca Diếp. Tài liệu thường nói là Bụt độ ba anh em đó nhờ thần
thông của Ngài, nhưng khi viết thì tôi đã không để cho Bụt dùng thần thông mà cứ
để Bụt sử dụng từ bi và trí tuệ của Ngài để độ ba ông ấy. Bụt có rất nhiều trí
tuệ, rất nhiều từ bi, tại sao Bụt không dùng mà lại phải dùng thần thông? Và
tôi có một niềm tin rất vững chắc là mình sẽ viết được chương đó. Chương này là
một trong những chương khó nhất của Đường Xưa Mây Trắng nhưng cuối cùng tôi đã
thành công. Chương khó thứ hai là chương nói về cuộc trở về của Bụt để thăm gia
đình. Ngài đã thành Phật rồi, Ngài đã thành bậc toàn giác rồi, nhưng về thăm
gia đình thì Ngài vẫn còn là một đứa con của cha, của mẹ, vẫn là một người anh
của các em. Viết như thế nào để Bụt vẫn còn giữ lại được tính người của Ngài.
Cũng nhờ niềm tin đó mà tôi thành công. Quý vị đọc lại, sẽ thấy Bụt về thăm nhà
rất tự nhiên. Cách Ngài nắm tay vua cha đi từ ngoài vào, cách Ngài đối xử với
em gái, cách Ngài đối xử với Yasodhara và Rahula, rất tự nhiên. Tôi có cảm tưởng
là có chư Tổ gia hộ nên tôi mới viết như vậy được. Trong Đường Xưa Mây Trắng
chúng ta khám phá ra Bụt là một con người chứ không phải là một vị thần linh.
Đó là chủ tâm của tác giả, giúp cho người ta khám phá lại Bụt như một con người
và lột ra hết các vòng hào quang thần dị người ta đã choàng lên cho Bụt. Không
thấy Bụt như một con người thì người ta sẽ tới với Bụt rất khó.
Nhất Hạnh
Chương 1 - Đi để mà đi
Trong bóng me im mát, vị khất sĩ Svastika đang thực tập phép
quán niệm hơi thở. Chú ngồi trong tư thế hoa sen. Từ hơn một tiếng đồng hồ, chú
đã ngồi thực tập như thế một cách chăm chú. Đó đây trong tu viện Trúc Lâm, hàng
trăm vị khất sĩ cũng đang ngồi thực tập thiền quán, hoặc trong bóng tre, hoặc
trong những chiếc am lá nhỏ dựng rải rác khắp nơi trong tu viện, xen lẫn giữa
những bụi tre xanh tươi và khỏe mạnh.
Bụt hiện đang cư trú trong tu viện này cùng với khoảng gần bốn
trăm vị khất sĩ, học trò của người. Tu viện đông như thế mà vẫn thanh tịnh. Đất
của tu viện rộng đến bốn chục mẫu. Những giống tre trồng ở tu viện đều là những
giống tre đẹp khỏe, lấy từ khắp nơi trong vương quốc Magadha. Tu viện tọa lạc ở
phía Bắc thành Vương Xá. Tu viện này do chính vua Bimbisara hiến tặng cho Bụt,
và cho giáo đoàn khất sĩ của người cách đây bảy năm.
Svastika mở mắt. Chú mỉm cười. Hai bắp chân chú đã mỏi. Chú
tháo chân ra khỏi tư thế hoa sen và bắt đầu xoa bóp cho máu chạy đều trong hai
chân. Svastika năm nay mới hai mươi mốt tuổi. Chú chỉ mới được xuống tóc và thọ
giới khất sĩ cách đây ba hôm. Thầy Sariputta, một trong những vị cao đệ của Bụt
đã làm lễ truyền giới cho chú.
Svastika quê ở Uruvela gần Gaya, chú được làm quen với Bụt
ngay từ hồi Bụt chưa thành đạo, cách đây đúng mười năm. Hồi đó chú mới mười một
tuổi.
Bụt thương chú lắm, cách đây nửa tháng, Bụt ghé lại làng
Uruvela tìm chú. Bụt đưa chú về đây, và Bụt đã bảo thầy Sariputta truyền giới
khất sĩ cho chú. Được chấp nhận vào giáo đoàn của Bụt, Svastika sung sướng lắm.
Chú nghe nói trong giáo đoàn của người có rất nhiều vị khất
sĩ xuất thân từ giới quyền quý, như thầy Nanda. Thầy Nanda cũng là hoàng thái tử,
em ruột của Bụt. Lại có những vị hoàng thân khác như Bhaddiya, Devadatta,
Anuruddha và Ananda. Chú chưa được trực tiếp chắp tay chào hỏi các vị này, tuy
chú đã được trông thấy họ.
Các vị này tuy đã đi tu, tuy đã khoác những chiếc áo cà sa bạc
màu trên người nhưng dáng điệu vẫn còn mang tính cách thanh lịch và quý phái.
Svastika có cảm tưởng là còn lâu lắm chú mới làm quen thân được với các vị.
Bụt là một vị hoàng tử con vua thật đấy, nhưng Svastika không
còn tìm thấy được sự ngăn cách nào giữa người và chú.
Có lẽ vì chú quen với Bụt lâu rồi và ngày xưa đã từng ngồi với
Bụt hàng giờ hoặc trên bờ sông Neranjara hoặc dưới cội bồ đề im mát. Chú thuộc
về hạng những người cùng đinh, những người thấp kém và nghèo khổ nhất ở xứ chú.
Chú đã làm nghề giữ trâu trên mười năm nay.
Trong vòng nửa tháng vừa qua, chú đã chung đụng với những người
tu thuộc giai cấp quý tộc. Những người này đều là khất sĩ và là học trò của Bụt.
Tuy họ rất tử tế với chú, tuy họ đã nhìn chú với con mắt có cảm tình và nhiều
khi đã mỉm cười với chú, nhưng chú vẫn chưa cảm thấy thật sự thoải mái với họ.
Chắc là tại chú chưa quen. Có lẽ phải sống với họ trong nhiều tháng nữa chú mới
thực sự cảm thấy đây là thế giới của chú.
Nghĩ tới đây, Svastika lại mỉm cười. Ở đây ngoài Bụt ra, chú
còn cảm thấy thoải mái với một người khác nữa. Đó là chú Rahula, con trai Bụt.
Rahula năm nay mười tám tuổi, được theo Bụt tám năm rồi và trên đường tu học,
Rahula đã bước được những bước thật dài. Hiện Rahula là bạn thân nhất của chú.
Chính Rahula đã chỉ cho chú phương pháp quán niệm hơi thở. Rahula giỏi giáo lý
và hành trì hơn chú nhiều nhưng sở dĩ chú ấy chưa được thọ giới khất sĩ vì tuổi
chưa đến hai mươi.
Muốn được thành khất sĩ, muốn được thọ giới bhikkhu, nghĩa là
giới khất sĩ thì ít nhất phải là hai mươi tuổi.
Tháng trước khi Bụt ghé vào làng Uruvela tìm Svastika thì gặp
lúc Svastika không có ở nhà, chú đang chăn trâu ngoài ruộng với đứa em trai tên
là Rupak. Chỉ có hai đứa em gái của chú là ở nhà.
Bala là chị Rupak năm nay lên mười sáu, còn Bhima là đứa em
gái út năm nay mười hai tuổi.
Bala nhận ra ngay được Bụt. Nó đòi ra bờ sông tìm anh, nhưng
Bụt nói là để Bụt tự ý đi tìm. Rồi người rủ Rahula cùng đi.
Hôm ấy đi với Bụt còn có hai mươi mấy vị khất sĩ nữa. Ai cũng
theo Bụt đi ra bờ sông. Quả nhiên khi ra tới bờ sông thì Bụt gặp Svastika. Lúc ấy
trời đã chiều, và Svastika đang cùng Rupak tắm cho đàn trâu. Đàn trâu của
Svastika chăn có tới tám con trâu lớn và một con nghé. Hai anh em Svastika cũng
nhận ra Bụt ngay tức khắc.
Svastika cùng Rupak vội chạy đến chắp tay búp sen cúi đầu
chào Bụt.
“Các con đã lớn quá”, Bụt nhìn hai anh em và mỉm cười một
cách thân ái.
Svastika đứng ngây người ngắm Bụt. Vẫn khuôn mặt trầm tĩnh và
hai con mắt sáng ngời ngày xưa. Vẫn nụ cười bao dung và hiền hậu đó. Vẫn những
lọn tóc nhỏ xoắn hình ốc trên đầu. Bụt khoác một chiếc y màu chàm, do nhiều miếng
vải may kết lại. Người vẫn còn đi chân đất như thuở nào, Svastika đưa mắt nhìn
các vị xuất gia đứng sau lưng Bụt. Chú nhận thấy vị nào cũng đi chân trần như Bụt.
Vị nào cũng quấn y màu chàm. Chú để ý thì thấy y của Bụt dài hơn các vị thầy
khác độ một tấc. Đứng gần Bụt là một thầy rất trẻ, trạc tuổi Svastika. Vị thầy
này cứ nhìn chú mà mỉm cười hoài. Bụt xoa đầu Svastika và Rupak. Người bảo người
đang trên đường về thành Vương Xá, tiện đường chiều này ghé lại thăm mấy anh
em. Người bảo người sẽ đứng trên bờ sông, đợi hai anh em xuống tắm trâu cho
xong rồi sẽ cùng về nhà.
Trên đường về làng Bụt giới thiệu chú Rahula với hai anh em.
Chú Rahula là vị xuất gia trẻ tuổi nhất hồi nãy trên bờ sông cứ đứng nhìn hai
anh em Svastika mà cười hoài. Rahula thua Svastika ba tuổi nhưng cũng đã cao bằng
Svastika. Rahula chưa thọ giới khất sĩ, nhưng đã thọ giới xuất gia làm
s’ramanera, nghĩa là một vị sa di. Trông chú không khác gì những vị khất sĩ
khác. Rahula đi giữa hai anh em. Chú trao chiếc bát cho Rupak giữ, và chú đặt
tay trên vai hai người một cách thân ái. Chú đã từng được nghe Bụt nói chuyện về
gia đình Svastika rồi, và chú có rất nhiều cảm tình với gia đình này. Cũng vì vậy
nên hai anh em Svastika cảm nhận ngay được thân tình mà Rahula bộc lộ.
Về tới nhà, Bụt hỏi Svastika có muốn theo học với Bụt và gia
nhập giáo đoàn khất sĩ không. Đây là một điều mà Svastika mong ước từ lâu. Mười
năm trước, Svastika đã từng tỏ lộ ước mơ ấy với Bụt. Ngày ấy Bụt cũng đã hứa là
sau này sẽ thừa nhận chú làm học trò xuất gia. Và bây giờ đây người đã trở lại.
Người đã không quên lời hứa. Các em của Svastika đã lớn cả rồi. Rupak em trai của
Svastika đã có đủ khôn ngoan để một mình chăm sóc bầy trâu. Em gái lớn của
Svastika là Bala cũng có đủ sức để làm một người nội trợ rồi.
Bụt ngồi ngoài sân, trên một chiếc ghế đẩu nhỏ. Tất cả các vị
khất sĩ đều đứng sau lưng người. Nhà của mấy anh em Svastika là một túp lều lụp
xụp, vách đất, làm gì có đủ chỗ để mời tất cả mọi người vào. Rupak đi lùa trâu
về nhà ông chủ trâu, cũng chưa về. Bala nói với Svastika:
– Anh cứ đi theo Bụt và các thầy đi. Tụi em ở nhà cũng đủ sức
lo. Thằng Rupak nó mạnh lắm, mạnh hơn cả anh hồi xưa. Anh đi chăn trâu nuôi tụi
em đã hơn mười năm rồi, không lý bây giờ tụi em không đủ sức để tự lo cho chính
mình sao.
Ngồi bên lu nước, con Bhima ngửng lên nhìn chị, không nói
năng gì. Svastika nhìn nó. Con bé năm nay đã lớn. Hồi Svastika mới được gặp Bụt,
Bhima còn chưa đầy tuổi thôi nôi. Bala hồi đó mới sáu tuổi, đã phải vừa ẵm em vừa
nấu cơm. Rupak hồi đó mới có ba tuổi, cả ngày vọc đất vọc cát chơi ngoài sân.
Cha chúng vừa mất được sáu tháng thì mẹ chúng cũng bỏ chúng, ngay sau khi sanh
em Bhima. Svastika mười một tuổi mà đã phải làm chủ gia đình. May mắn mà nó được
chăn trâu cho gia đình ông Rambhul trong xóm. Nhờ chăn trâu giỏi cho nên nó kiếm
đủ thức ăn mỗi ngày cho chính nó và cho các em. Nó còn kiếm được cách xin sữa
trâu cho bé Bhima nữa.
Bhima có khuôn mặt xinh xinh. Thấy anh nhìn mình như có ý dọ
hỏi, Bhima mỉm cười. Nó ngần ngừ một lát rồi nói, giọng nhỏ nhẹ:
– Anh đi với Bụt đi.
Nói xong Bhima quay mặt đi nơi khác, rơm rớm nước mắt. Bhima
đã từng nghe anh nói về dự tính đi theo Bụt để tu học. Nó muốn anh nó được đi,
nhưng nó lại buồn khi biết anh nó sắp đi.
Vừa lúc ấy, Rupak về tới. Rupak nghe được câu nói của em. Nó
hiểu tất cả. Nó nhìn Svastika, và nói:
– Anh cứ đi với Bụt đi.
Mọi người im lặng, Rupak nhìn Bụt nói:
– Bụt cho anh con được đi học với Bụt. Con ở nhà đủ sức lo
cho chị và cho em con rồi.
Và quay sang Svastika, Rupak nháy mắt:
– Nhưng thỉnh thoảng anh phải xin phép Bụt về thăm tụi em.
Thế là vấn đề của Svastika được giải quyết. Bụt đứng dậy xoa
đầu Bhima và nói:
– Các con đi ăn cơm và chuẩn bị đi nhé. Sáng mai, ta sẽ trở lại
đây đón Svastika cùng lên đường đi Rajagaha. Bây giờ ta và các thầy khất sĩ sẽ
đi về cây Bồ Đề và sẽ nghỉ đêm trong ấy.
Ra tới cổng, Bụt quay lại. Người nhìn Svastika và nói:
– Ngày mai, con không cần đem theo gì hết. Chỉ cần áo mặc
trên người thôi, con nhé.
Đêm đó, bốn anh em thức khuya. Svastika dặn dò các em đủ điều.
Svastika ôm từng đứa em trong vòng tay, thật lâu. Bé Bhima khóc thút thít trong
tay anh. Nhưng rồi bé lại ngửng lên nhìn anh và mỉm cười. Nó không muốn anh nó
buồn. Ánh sáng chiếc đèn dầu tuy tù mù nhưng vẫn soi rõ được nụ cười của bé. Tối
hôm đó không ai nghĩ đến chuyện ăn cơm tối cả, dù Bala đã nấu cơm sẵn cho bốn
anh em từ hồi xế chiều.
Sáng tinh sương hôm sau, khi Svastika vừa dậy thì đã thấy chị
Sujata đến thăm. Chị đến để chào từ giã Svastika, bởi chiều hôm qua trên đường
bờ sông chị đã được gặp Bụt và đã được Bụt báo tin cho biết là Svastika sẽ lên
đường theo Bụt. Chị Sujata là con gái của ông hương cả. Chị lớn hơn Svastika
hai tuổi, ngày xưa, chị cũng đã được gặp Bụt hồi người chưa thành đạo, và chị
cũng từng giúp mấy anh em Svastika nhiều lần trong những cơn ốm đau hoạn nạn.
Sujata đem đến tặng Svastika một lọ dầu, nói là để đánh gió
những khi bị nhức đầu. Hai chị em mới nói được vài ba câu chuyện thì Bụt và các
thầy tới. Các em của Svastika cũng đã dậy và sửa soạn để tiễn đưa anh.
Chú Rahula đến ân cần hỏi thăm từng đứa em của Svastika. Chú
hứa trong tương lai nếu có dịp đi ngang qua vùng Gaya thế nào chú cũng sẽ ghé
thăm mấy đứa. Chị Sujata và ba đứa em của Svastika đưa Bụt và đoàn khất sĩ ra tới
bờ sông. Đoàn người theo con đường ven sông để đi về phía Đông Bắc. Bốn chị em
chắp tay chào Bụt, chào các thầy, chào chú Rahula và chào Svastika. Svastika thấy
lòng nao nao. Đây là lần đầu tiên chú Svastika rời bỏ quê hương. Nghe nói phải
đi đến mười hôm mới tới được thành Rajagaha. Bụt và các thầy khất sĩ đi thật
khoan thai. Đi như thế này thì lâu đến là phải. Nhưng Svastika cũng chậm bước lại.
Bước chân Svastika cũng trở nên khoan thai. Lòng Svastika bây giờ bình yên hơn.
Svastika đã một lòng quay về nương tựa Bụt, nương tựa Pháp và nương tựa Tăng.
Svastika đã có đường đi của mình.
Chú quay lại nhìn một lần chót. Bóng của chị Sujata và các em
đã khuất sau rừng cây.
Svastika có cảm tưởng là Bụt đi để mà đi chứ không phải đi để
mà tới. Đoàn khất sĩ đi theo người cũng vậy. Không ai tỏ vẻ nóng ruột hoặc hấp
tấp muốn cho chóng tới Rajagaha. Mọi người bước những bước vững chắc, chậm rãi
và thanh thản. Đi như là đi chơi. Không ai tỏ vẻ mỏi mệt. Vậy mà mỗi ngày đoàn
người đi được rất xa. Cứ vào khoảng mười giờ sáng thì đoàn khất sĩ lại ghé vào
một thôn xóm bên đường để khất thực. Họ đi thành một hàng. Bụt đi đầu, tay phải
người nâng bình bát, Svastika đi chót, ngay sau chú Rahula. Đoàn người trang
nghiêm vừa đi vừa theo dõi hơi thở, mắt nhìn phía trước. Thỉnh thoảng đoàn người
dừng lại. Đó là khi có người trong xóm đem thức ăn ra cúng dường. Họ đứng
nghiêng mình đổ thức ăn vào trong bình bát của các vị khất sĩ. Có người quỳ xuống
bên đường để dâng cúng thức ăn. Các vị khất sĩ sau khi nhận thức ăn thầm lặng hộ
niệm cho người thí chủ.
Đoàn khất sĩ sau khi khất thực từ từ đi ra khỏi thôn xóm và
tìm tới dưới một khu rừng hay dưới một bãi cỏ. Họ ngồi xuống thành vòng tròn và
chia xẻ thức ăn đã xin được cho những chiếc bình bát chưa có gì. Chú Rahula từ
bờ sông đi lên mang theo một bình nước đầy. Chú cung kính mang bình nước tới
trước mặt Bụt. Bụt chắp tay lại thành một búp sen. Chú đổ nước trên tay Bụt để
Bụt rửa tay. Rồi chú đến trước các vị khất sĩ, cung kính đổ nước trên tay từng
vị. Sau cùng chú đến đổ nước cho Svastika rửa tay. Sau đó mọi người chắp tay lại
để quán niệm và chú nguyện. Rồi mọi người nâng bát lên ăn. Bữa ăn trang nghiêm
và im lặng. Svastika chưa có bát. Chú Rahula đã chia thức ăn cho Svastika trên
một tàu lá chuối tươi.
Thọ trai xong, đoàn khất sĩ tìm nơi nghỉ trưa. Có vị tiếp tục
đi thiền hành. Có vị ngồi thiền tọa dưới gốc cây. Khi nắng bắt đầu dịu xuống, mọi
người lại lên đường. Đoàn người đi cho đến khi bóng chiều ngả thì mới tìm nơi
tá túc. Chỗ nghỉ đêm tốt nhất của họ là một khu rừng thưa. Mọi người đều có
mang theo tọa cụ. Họ ngồi xếp bằng trong tư thế hoa sen để thiền tọa dưới một gốc
cây. Có vị thiền tọa đến quá nửa đêm mới ngả lưng xuống nghỉ trên áo cà sa xếp
tư của mình. Các vị khất sĩ thường mang theo mình một chiếc y khác. Họ dùng y
này để đắp khi trời trở lạnh. Svastika cũng bắt chước mọi người thiền tọa, và
chú cũng học cách ngả lưng ngủ dưới một gốc cây, đầu chú gối trên một chiếc rễ
cây.
Buổi sáng thức dậy, Svastika thấy Bụt đã dậy từ hồi nào và
đang an nhiên ngồi tĩnh tọa. Dáng điệu của người trầm tĩnh và an lạc lạ thường.
Nhìn quanh, Svastika thấy nhiều vị khất sĩ cũng đã dậy và đang thực tập thiền
quán. Khi trời đã sáng rõ, mọi người lại xếp y, cầm bát và chuẩn bị lên đường.
Ngày đi đêm nghỉ, như thế được mười hôm thì đoàn người tới thủ
đô Vương Xá. Đây là lần đầu tiên trong đời Svastika thấy nhà cửa phố xá đông
đúc như vậy. Xe ngựa rộn rịp. Tiếng cười tiếng nói vang vang. Tuy nhiên, đoàn
khất sĩ vẫn đi khoan thai, nghiêm chỉnh và tịnh lạc như đi trên một bờ sông hoặc
một con đường giữa hai cánh đồng lúa nơi thôn dã. Nhiều khách bộ hành dừng lại
để ngắm đoàn khất sĩ. Có người nhận ra được Bụt. Họ vội sụp xuống lạy một cách
kính cẩn. Đoàn khất sĩ vẫn an nhiên đi. Rồi đoàn khất sĩ về tới tu viện Trúc
Lâm.
Tin Bụt về tới Trúc Lâm phút chốc đã được truyền đi khắp tu
viện. Chỉ trong chốc lát, gần bốn trăm vị khất sĩ cư trú tại Trúc Lâm đã tề tựu
lại tịnh xá của người để thăm hỏi. Bụt không nói chuyện nhiều, người chỉ hỏi
thăm mọi người về hiện trạng tu học và hành đạo tại Trúc Lâm và tại thành Vương
Xá. Rồi người giao Svastika cho thầy Sariputta. Thầy Sariputta hiện là vị giáo
thọ của chú Rahula. Thầy cũng là vị giám viện của tu viện Trúc Lâm. Hiện thầy
đang hướng dẫn việc tu học cho gần năm trăm vị khất sĩ tân học, nghĩa là những
vị khất sĩ trẻ mới được xuất gia trong vòng vài ba năm. Người đứng đầu tu viện
là đại đức Kondanna.
Chú Rahula có phận sự chỉ dẫn cho Svastika về thể thức sinh
hoạt hàng ngày trong tu viện: cách đi, cách ngồi, cách đứng, cách chào hỏi,
cách thiền hành, cách thiền tọa, và cách quán niệm hơi thở. Rahula cũng chỉ cho
Svastika cách khoác y, mang bát, cách khất thực, chú nguyện rửa bát.
Nội trong ba hôm, Svastika theo sát chú Rahula để học tất cả
những thứ đó. Rahula chỉ dẫn rất tận tình, nhưng Svastika biết rằng để có thể
làm được những việc này một cách ung dung và tự nhiên như chú Rahula, chú phải
thực tập trong nhiều năm. Cuối cùng thầy Sariputta gọi Svastika vào thảo am
riêng của thầy. Thầy bảo Svastika ngồi xuống trên một chiếc ghế thấp bên cạnh
thầy và bắt đầu giảng cho Svastika về giới luật của người khất sĩ.
Khất sĩ là người từ bỏ đời sống gia đình, nương vào Bụt như
người đưa đường chỉ lối cho mình trong cuộc đời, nương vào Pháp như con đường
đưa tới sự thành tựu đạo nghiệp giải thoát, và nương vào Tăng như đoàn thể của
những người cùng đi trên một con đường chí hướng. Người khất sĩ phải sống đời đạm
bạc và khiêm nhường. Đi khất thực là để thực hiện tinh thần ấy mà cũng là để có
cơ hội tiếp xúc với dân chúng và hướng dẫn mọi người vào con đường của hiểu biết
và thương yêu mà Bụt chỉ dạy.
Mười năm về trước dưới cây Bồ Đề, Svastika và các bạn đã từng
được nghe Bụt nói về đạo giải thoát như con đường của hiểu biết và thương yêu,
nên bây giờ chú hiểu rất chóng những điều mà thầy Sariputta đang giảng dạy. Nét
mặt thầy nghiêm trang, nhưng hai mắt và nụ cười của thầy bộc lộ rất nhiều từ
ái. Thầy nói sáng ngày mai Svastika sẽ được làm lễ thế phát xuất gia để được
gia nhập vào giáo đoàn khất sĩ. Và thầy dạy cho Svastika học thuộc những câu
nói mà chú phải nói trong lễ thọ giới.
Trong lễ thọ giới của Svastika, chính thầy Sariputta, là giới
sư truyền giới. Chỉ có khoảng trên hai mươi vị khất sĩ tham dự. Bụt cũng đến
tham dự lễ truyền giới này. Rahula cũng có mặt. Svastika rất sung sướng. Thầy
Sariputta làm lễ xuống tóc cho Svastika. Tay cầm dao cạo, thầy im lặng một lát
để chú nguyện rồi đưa dao cạo một vài đường tóc trên đầu Svastika. Sau đó
Rahula nhận trách nhiệm hoàn tất việc cạo đầu cho vị giới tử mới. Svastika được
thầy Sariputta trao cho ba chiếc y, một chiếc bình bát và một dụng cụ lọc nước.
Đã học cách quấn y với Rahula rồi nên chú mặc y vào người một cách tự nhiên và
mau chóng. Chú sụp lạy trước Bụt và đoàn thể các vị khất sĩ để biểu lộ niềm quý
kính và lòng biết ơn của chú.
Ngay sáng ngày hôm ấy Svastika được tập sự đi khất thực. Chú
đã là một bhikkhu. Quấn y, mang bát, chú gia nhập vào đoàn của vị y chỉ sư của
mình, tức là thầy Sariputta. Rahula là thị giả của thầy Sariputta nên cũng có
trong đoàn của chú. Mấy trăm vị khất sĩ trong tu viện Trúc Lâm chia nhau thành
nhiều đoàn, mỗi đoàn đi khất thực trên một con đường khác nhau của thành Vương
Xá. Hôm ấy Bụt không đi trong đoàn của Svastika.
Vừa bước ra khỏi tu viện, Svastika thấy ngay rằng đi hóa trai
là một phương thức hành đạo. Lập tức chú trở về theo dõi hơi thở. Chú bước từng
bước đoan nghiêm, đôi mắt nhìn thẳng về phía trước. Chú Rahula hiện đi ngay
phía sau chú. Tuy Svastika có ý thức rằng mình là một vị khất sĩ thực thụ, chú
cũng biết rất rõ là kinh nghiệm tu học của chú còn kém xa kinh nghiệm tu học của
Rahula. Và chú thường nguyện nuôi dưỡng đức khiêm cung nơi chú.
Chương 2 - Nghệ thuật chăn trâu
Hôm nay trời mát, sau bữa cơm trưa ăn trong quán niệm, các vị
khất sĩ lặng lẽ đi rửa bát của mình và đem trải tọa cụ ngoài trời ngồi quây quần
quanh Bụt. Tu viện Trúc Lâm có rất nhiều sóc. Chúng quanh quẩn bên các thầy,
không có vẻ gì sợ hãi. Nhiều con sóc leo lên trên các thân tre, đưa mắt nhìn xuống.
Svastika đưa mắt tìm Rahula. Chú thấy Rahula ngồi ngay trước
mặt Bụt. Chú rón rén đến trải tọa cụ bên cạnh Rahula và nghiêm chỉnh ngồi xuống
trong tư thế hoa sen. Không khí thật trang nghiêm. Không ai nói với ai lời nào,
nhưng Svastika biết rằng ai cũng đang theo dõi hơi thở trong khi chờ đợi Bụt mở
lời chỉ dạy.
Bụt ngồi trên một chiếc chõng tre, cao hơn mọi người chừng
vài gang tay để mọi người có thể nhìn thấy. Người ngồi ung dung và uy nghiêm
như một con sư tử chúa ngồi giữa bầy sư tử. Người đưa mắt nhìn đại chúng một
cách từ hòa. Rồi cái nhìn của người dừng lại nơi Svastika và Rahula. Bỗng
nhiên, Bụt mỉm cười. Người cất tiếng:
– Hôm nay tôi muốn nói chuyện với đại chúng về việc chăn
trâu, và thế nào là một em bé chăn trâu giỏi. Một em bé chăn trâu giỏi là một
em bé có thể dễ dàng nhận ra được trâu của mình, biết hình tướng của mỗi con,
biết cách cọ xát tắm rửa cho trâu, biết thương yêu trâu, biết tìm bến tốt để
cho trâu qua sông, biết tìm chỗ có cỏ non và nước uống cho trâu, biết bảo trì
những vùng thả trâu và cuối cùng là biết để cho những con trâu lớn làm gương
cho những con trâu nhỏ.
Ngưng một lát, Bụt tiếp:
– Này các vị khất sĩ! Một vị khất sĩ giỏi cũng phải làm tương
tự như một em bé chăn trâu. Nếu em bé chăn trâu biết nhận ra được trâu của
mình, thì người xuất gia cũng phải biết nhận ra được những yếu tố tạo nên sắc
thân của mình. Nếu em bé chăn trâu biết được hình tướng của mỗi con trâu trong
đàn trâu của mình, thì người xuất gia cũng phải thấy được những hành động nào của
thân, của miệng, và của ý là những hành động đáng làm, và những hành động nào
là những hành động không đáng làm. Nếu một em bé chăn trâu biết cách cọ xát tắm
rửa cho trâu, thì người xuất gia cũng phải biết buông xả và gột rửa khỏi thân
tâm những tham dục, si mê và hờn oán…
Trong khi Bụt nói những lời trên, mắt Bụt không rời Svastika,
Svastika có cảm tưởng rằng chú là nguồn cảm hứng cho những lời mà Bụt đang nói.
Chú nhớ rằng ngày xưa chú đã được ngồi bên Bụt hàng giờ, và Bụt đã từng hỏi
chuyện chú một cách tỉ mỉ về công việc chăn trâu và cắt cỏ. Vốn là một vị hoàng
thái tử xuất thân, làm sao Bụt có thể hiểu rõ như thế về nghề chăn trâu, nếu
chính chú đã không kể hết những chuyện đó cho người nghe?
Bụt vẫn nói. Tiếng nói người vừa rõ vừa trong.
Tuy người chỉ nói giọng bình thường, tiếng của người vẫn vọng
ra rành mạch từng âm, không ai là không nghe thấy:
– Nếu em bé chăn trâu biết chăm sóc các vết thương của trâu,
thì người xuất gia cũng phải biết hộ trì sáu căn của mình là mắt, tai, mũi, lưỡi,
thân và ý, và để cho sáu đối tượng, tức là sáu trần không thể lung lạc được
mình.
Nếu em bé chăn trâu biết cách đốt khói un trâu để trâu khỏi bị
muỗi đốt, thì người xuất gia cũng phải đem đạo lý giải thoát để dạy cho người
chung quanh, để họ tránh được những khổ đau dằn vặt trong thân tâm họ.
Nếu em bé chăn trâu biết tìm đường đi an toàn cho trâu, thì
người xuất gia cũng phải biết tránh những con đường đưa tới danh lợi, sắc dục,
quán rượu và hí trường. Nếu em bé chăn trâu biết thương yêu trâu, thì người xuất
gia cũng phải biết quý trọng những niềm an vui do thiền tập đưa tới. Nếu em bé
chăn trâu biết tìm bến tốt cho trâu qua sông, thì người xuất gia cũng phải biết
nương vào diệu lý bốn sự thật để biết đến bến bờ. Nếu em bé chăn trâu biết tìm
chỗ có cỏ non và nước uống cho trâu, thì người xuất gia cũng phải biết rằng bốn
lãnh vực quán niệm là mảnh đất tốt nhất để làm phát sinh giải thoát. Nếu em bé
chăn trâu biết bảo trì những vùng thả trâu, không tàn hại phá phách môi trường
nuôi trâu, thì người xuất gia cũng phải cẩn thận và dè dặt trong việc tiếp xúc
với quần chúng, và thu nhận của cúng dường. Nếu em bé chăn trâu biết dùng những
con trâu lớn làm gương cho những con trâu con, thì người xuất gia cũng phải biết
nương vào đức hạnh và kinh nghiệm của các bậc thầy đi trước… Một vị khất sĩ biết
làm đúng theo mười một điều vừa nói, thì có thể đạt đến quả vị A La hán trong
vòng sáu năm tu học.
Vị khất sĩ trẻ tuổi Svastika lấy làm kỳ lạ. Những điều chú
nói với Bụt cách đây mười năm, Bụt còn nhớ hết. Người đã nhắc lại tất cả những
chi tiết, và còn đem áp dụng vào việc tu học của người khất sĩ. Tuy Bụt đang dạy
giáo lý chung cho đại chúng, nhưng chú có cảm tưởng là Bụt đang dạy riêng cho một
mình chú. Chú nhìn đăm đăm vào mặt Bụt, hai mắt không rời khỏi người.
Những lời Bụt dạy thật hàm súc. Những danh từ như “sáu căn”,
“sáu trần”, “bốn sự thật”, “bốn lãnh vực quán niệm”… mà Bụt đã sử dụng trong
bài pháp thoại, Svastika chưa hiểu được tường tận. Chú tự bảo là sẽ nhờ chú
Rahula giảng giải cho. Nhưng chú có cảm tưởng là dù sao chú cũng hiểu được khái
quát những lời Bụt dạy. Chú sẽ ôn lại những điều học hôm nay với chú Rahula.
Nhưng Bụt đã lại lên tiếng, người giải thích thêm về việc chọn con đường an
toàn cho trâu đi. Nếu con đường có quá nhiều gai góc, trâu có thể sẽ bị thương,
và những vết thương có thể bị nhiễm độc. Nếu em bé chăn trâu không biết cách trị
thương cho trâu thì trâu có thể lên cơn sốt và lăn ra chết. Sự tu học cũng giống
như thế. Không tìm chánh đạo mà đi thì sẽ bị mang thương tích trong thân thể và
tâm hồn. Những vết thương do các độc tố tham sân si làm cho ung thối sẽ có thể
làm hư hỏng cả sự nghiệp giác ngộ.
Bụt ngừng nói. Người ra dấu cho Svastika lại gần người.
Svastika vâng lời, đến đứng chắp tay búp sen bên Bụt. Bụt tươi cười giới thiệu
chú với đại chúng. Người nói:
– Mười năm trước, tôi đã được gặp chú Svastika tại rừng Gaya,
trước ngày thành đạo. Chính chú Svastika đã cho tôi những nắm cỏ kusa để trải
làm tọa cụ mà ngồi dưới gốc cây Bồ Đề. Hồi đó chú mới mười một tuổi. Những điều
mà tôi biết về nghệ thuật chăn trâu là do chú dạy tôi hồi đó. Tôi biết Svastika
là một em bé chăn trâu giỏi. Và tôi tin tưởng rằng vị khất sĩ Svastika hôm nay
cũng sẽ là một vị khất sĩ giỏi trong ngày mai.
Mọi con mắt đổ dồn về phía Svastika. Chú biết là hai tai và
hai má chú đang đỏ bừng.
Mọi người chắp tay búp sen để chào chú. Chú cúi đầu chắp tay
đáp lễ.
Bụt kết thúc buổi pháp thoại bằng cách yêu cầu chú Rahula lặp
lại những phép quán niệm hơi thở. Chú Rahula đứng dậy chắp tay. Chú đọc rành mạch
từng phép. Giọng chú sang sảng như tiếng chuông đồng. Đọc xong, chú lại chắp
tay cung kính xá đại chúng. Bụt đứng dậy. Người trở về am tranh. Đại chúng giải
tán. Mọi người thu xếp tọa cụ và trở về vị trí mình. Tại tu viện Trúc Lâm không
phải ai cũng cư trú trong các tịnh xá. Có nhiều vị khất sĩ ngồi thiền và ngủ
ngay dưới các bụi tre. Chỉ khi nào trời mưa các vị mới xếp tọa cụ và tìm vào ẩn
mưa ở các tăng xá hoặc ở giảng đường.
Svastika được thầy Sariputta cho phép ở chung một liêu với
chú Rahula. Năm nay chú Rahula đã chững chạc rồi nên không còn phải ngủ chung một
liêu với thầy y chỉ sư như những năm còn bé. Svastika rất sung sướng được thân
cận với Rahula. Chú thầm cảm ơn vị y chỉ sư. Thầy Sariputta hiểu chú không kém
gì Bụt. Hèn gì ai cũng nói thầy là học trò lớn của người.
Chiều nay sau giờ thiền tọa, Svastika tập đi kinh hành một
mình. Chú chọn một con đường vắng trong tu viện để khỏi phải gặp nhiều người.
Trong lúc kinh hành, chú không được nhất tâm cho lắm, bởi vì chú đã bắt đầu cảm
thấy nhớ nhà và nhớ các em. Hình bóng con đường làng dẫn ra bờ sông hiện rõ
trong trí. Hình bóng của bé Bhima đang cúi mặt xuống gần như khóc. Hình bóng của
thằng Rupak một mình chăm sóc đàn trâu đông đảo của ông Rambhul. Chú cố xua đuổi
những hình ảnh ấy đi để chú tâm vào bước chân và hơi thở, nhưng thỉnh thoảng
các hình bóng ấy lại lảng vảng về.
Chú hơi giận chú là đã không hết lòng tu học, đã không xứng
đáng với lòng tin cậy của Bụt. Chú định bụng sau giờ thiền hành sẽ đi tìm chú
Rahula để hỏi thêm về phương pháp nhiếp tâm. Với lại còn có mấy điều Bụt dạy hồi
trưa mà chú ghi nhận chưa được kỹ càng. Rahula chắc chắn là có thể giúp chú.
Nghĩ đến Rahula, chú thấy vững tâm hơn và tự nhiên tâm trí chú trở nên định
tĩnh. Giờ đây chú có thể tập trung được tâm ý vào hơi thở và bước chân một cách
dễ dàng hơn trong việc thực tập thiền hành.
Svastika chưa kịp đi tìm Rahula thì Rahula đã tìm đến chú,
Rahula kéo chú ngồi xuống bên một gốc tre.
– Hồi xế trưa tôi có gặp thầy Ananda. Thầy đã được nghe Bụt
giới thiệu về chú và thầy muốn gặp chú để được nghe chú kể chuyện ngày xưa, hồi
chú còn bé và chú đã được gặp Bụt như thế nào.
– Thầy Ananda là ai vậy hả chú?
– Thầy là một vị vương tử dòng họ Sakya, và là em chú bác của
Bụt. Thầy xuất gia đã bảy năm nay. Thầy học giỏi lắm và rất được Bụt thương, thầy
thường để tâm săn sóc đến sức khỏe của Bụt. Hồi xế trưa thầy mời anh em mình
chiều mai đến thảo am của thầy đàm đạo. Tôi cũng rất muốn được nghe chú kể chuyện
Bụt hồi người còn tu ở rừng Gaya.
– Thế Bụt chưa kể cho chú nghe sao?
– Có chứ, nhưng người chỉ kể sơ lược thôi. Tôi tin chắc là
chú có rất nhiều chuyện hay để kể lại.
– Chuyện thì cũng không có gì nhiều đâu, nhưng nhớ được điều
gì tôi sẽ kể lại điều ấy. Này chú, thầy Ananda có dễ thương không? Tôi ngại
quá.
– Dễ thương lắm, và hiền lắm. Tôi đã có nói sơ lược về chú và
về gia đình chú cho thầy ấy nghe, thầy ấy tỏ vẻ ưa thích lắm. Thôi nhé, chúng
ta sẽ gặp lại nhau ngày mai vào giờ đi khất thực. Tôi sẽ đi giặt y cho kịp khô.
Rahula đứng dậy, Svastika kéo áo bạn:
– Chú ngồi chơi thêm chút nữa, tôi có mấy điều muốn hỏi chú.
Hồi sáng Bụt dạy rất rõ về mười một điều mà một vị khất sĩ cần
phải làm theo. Tôi đã không ghi nhớ hết mười một điều. Vậy nhờ chú chỉ bảo lại
tôi.
– Hồi chiều tôi cũng có nhẩm lại mười một điều ấy nhưng tôi
cũng chỉ nhớ được có chín điều. Thôi thế này nhé, ngày mai gặp thầy Ananda
chúng ta sẽ nhờ thầy nhắc lại.
– Có chắc thầy Ananda nhớ được hết không?
– Chắc chứ! Ai chứ thầy Ananda thì một trăm mười một điều thầy
cũng nhớ được chứ đừng nói mười một điều. Chú mới tới thành ra không biết thầy
Ananda đấy thôi. Thầy có một trí nhớ kinh khiếp lắm; ở đây không có người nào
là không phục. Những điều Bụt nói, thầy ấy có thể trùng tuyên lại vanh vách
không sót một chi tiết nào. Ai cũng xưng tụng thầy là “đệ nhất đa văn” đấy. Hễ
ai quên một điều gì Bụt đã dạy thì người ấy lại tìm đến thầy Ananda. Ở đây lâu
lâu đại chúng lại tổ chức một buổi học ôn lại và mời thầy trùng tuyên những bài
dạy căn bản của Bụt.
– Vậy thì chúng ta may mắn quá. Chúng ta đợi đến chiều mai vậy.
À mà quên, tôi lại định hỏi chú: làm thế nào để nhiếp tâm trong khi đi kinh
hành?
– Chú muốn nói là khi đi kinh hành chú cứ nghĩ đến những chuyện
khác phải không? Hẳn là chú nhớ tới các em chú ở nhà?
Svastika nắm tay bạn:
– Sao chú thông minh quá! Quả thật tôi có nghĩ đến các em ở
nhà. Chiều hôm nay sao tôi thấy nhớ nhà thế. Tôi rất hối hận đã không nhất tâm
với việc tu học. Tôi cảm thấy xấu hổ với Bụt và với chú lắm.
Rahula cười:
– Chú đừng cảm thấy xấu hổ. Hồi tôi mới đi theo Bụt tôi cũng
nhớ mẹ, ông nội và bà dì của tôi lắm. Có nhiều đêm tôi nằm úp mặt vào vách mà
khóc một mình. Tôi biết mẹ tôi, ông nội và bà dì tôi cũng nhớ tôi lắm. Nhưng mà
lâu ngày thì quen đi.
Rahula kéo Svastika đứng dậy. Chú ôm ngang hông Svastika một
cách thân ái:
– Các em chú dễ thương lắm. Chú nhớ nhà là phải. Nhưng rồi
chú cũng sẽ quen đi như tôi. Ở đây chúng ta có nhiều chuyện phải làm lắm. Phải
tu và phải học. Có dịp tôi sẽ kể chuyện mẹ tôi, ông nội tôi và bà dì tôi cho
chú nghe. Chú có muốn nghe không?
Svastika nắm chặt bàn tay của Rahula trong hai tay mình. Chú
gật đầu.
Hai bạn chia tay. Rahula đi giặt y.
Svastika đi tìm chổi quét lá tre xung quanh các tịnh xá và
gom lá tre lại thành từng đống.
Chương 3 - Mớ cỏ kusa
Tối hôm đó trước khi đi ngủ, Svastika ngồi trước gốc tre ôn lại
những gì đã xảy ra trong thời gian mấy tháng được gặp Bụt trong rừng để chiều
mai kể lại cho thầy Ananda và chú Rahula nghe. Chú có cảm tưởng chú không có
chuyện gì nhiều để kể. Hồi đó chú mười một tuổi. Mẹ chú vừa mất, chú phải chăm
sóc ba đứa em. Em gái út của chú là bé Bhima mới chỉ được có mấy tháng, Bhima
không có sữa uống. Cũng may Svastika đã được ông Rambhul trong xóm giao cho
công việc chăn trâu.
Hồi đó đàn trâu chỉ có bốn con và một con trâu nghé. Mỗi ngày
Svastika đã lén vắt sữa trâu cho em uống. Nó chăm sóc bầy trâu rất cẩn thận vì
biết rằng nếu nó không được giữ trâu cho ông Rambhul thì các em nó sẽ đói. Từ
ngày ba nó mất, căn nhà chưa lợp lại lần nào. Mái tranh đã nát, hễ trời mưa lớn
là nhà dột, và thằng Rupak phải đi lấy mấy cái chậu sành đã mẻ ngoài hiên vào để
hứng nước dột. Bé Bala mới có sáu tuổi mà đã phải học nấu cơm, ẵm em và đi nhặt
củi ngoài rừng. Có khi nó phải ẵm em ra rừng, để vừa giữ em vừa nhặt củi. Còn
nhỏ tuổi nhưng bé Bala đã biết nhồi bột làm bánh chappati cho cả nhà. Mấy anh
em ít khi có đủ tiền để mua bột cà-ri. Có khi lùa trâu về chuồng, đi ngang qua
nhà bếp ông Rambhul nghe mùi cà-ri bốc lên thơm lừng, Svastika chảy cả nước miếng.
Từ ngày ba chúng nó mất, ít có khi nào chúng nó được ăn bánh chappati cuốn hoặc
chấm trong nước cà-ri nấu thịt đâu.
Áo quần của đứa nào cũng tơi tả. Svastika chỉ vận có một cái
xà rông khi đi chăn trâu. Hôm nào trời lạnh lắm, nó mới quấn thêm tấm vải màu
nâu lên người. Tấm vải đã bạc màu và mốc thếch nhưng nó quý lắm. Svastika phải
tìm những nơi có đủ cỏ cho trâu ăn. Nó biết hễ trâu tới nhà mà bụng còn lép là
nó sẽ bị ông Rambhul đánh mắng. Mỗi buổi chiều lùa trâu về, Svastika phải gánh
theo một gánh cỏ tươi để cho trâu ăn. Đàn trâu ăn cỏ suốt đêm. Vào những hôm có
nhiều muỗi, Svastika còn phải đốt lửa un khói để đuổi muỗi cho trâu trước khi
ra về. Ông Rambhul trả lương cho nó bằng gạo, bột mì và muối, cứ ba hôm một lần.
Có hôm đi chăn trâu về, Svastika đem được về cho Bala vài ba con cá mà nó câu
được ở bờ rông Neranjara.
Một buổi chiều sau khi đã tắm xong cho trâu và đã cắt cỏ được
đầy gánh, Svastika định vào rừng ngồi chơi một lát trước khi lùa trâu về chuồng.
Để bầy trâu ăn ở cửa rừng, Svastika đi tìm một gốc cây ngồi tựa lưng. Bỗng dưng
nó thấy một người đang ngồi yên lặng dưới gốc một cây pippala thật lớn về phía
trước, cách nó chừng hai chục sải tay.
Svastika ngạc nhiên đứng lại nhìn. Nó chưa bao giờ thấy có ai
ngồi đẹp như vậy. Người ấy ngồi lưng rất thẳng, chân xếp tréo vào nhau, dáng vững
chãi và hùng mạnh. Mắt người ấy như là đang nhắm lại, và hai tay người ấy đan
vào nhau đặt thoải mái phía giữa. Người ấy ăn mặc rất giản dị: một tấm vải màu
vàng nhạt một đầu quấn phía dưới và một đầu phủ lên vai. Toàn thân người ấy tỏa
chiếu một cái gì vừa thanh thoát, vừa trầm hùng và vừa an bình. Chỉ cần nhìn
người ấy, người ta cũng đã cảm thấy khỏe khoắn trong mình. Tự nhiên Svastika cảm
thấy một thứ tình cảm nẩy sinh trong nó và làm rung động trái tim nó. Nó không
hiểu tại sao nó có cảm tình ngay với một người khi mà nó cũng chưa biết người
đó là ai. Nó đứng trân trân nhìn ngắm người ấy một hồi lâu, không dám cử động.
Một lát sau người ấy mở mắt. Nhưng người ấy vẫn không trông
thấy Svastika. Người ấy dao động thân thể, rồi tháo chân ra để xoa bóp. Rồi người
ấy từ từ đứng dậy và bắt đầu đi từng bước chầm chậm. Vì đi về phía bên kia cho
nên người ấy vẫn chưa thấy được em bé chăn trâu. Svastika vẫn đứng lặng yên
nhìn người ấy đi những bước chân vững chãi, trầm lặng và nhẹ nhàng trên lối mòn
của khu rừng. Đi được bảy tám bước người ấy quay trở lại, và người ấy nhận ra sự
có mặt của Svastika. Thấy em bé, người ấy mỉm cười. Nụ cười thật hiền hậu và
bao dung. Chưa bao giờ Svastika thấy ai cười với mình như thế. Như bị một sức
hút lôi kéo, Svastika chạy về phía người ấy. Nhưng khi còn cách người ấy chừng
bốn bước, Svastika ngừng lại. Nó nhớ là nó không được quyền đụng chạm vào những
người thuộc giai cấp trên.
Svastika thuộc về giới ngoại cấp, nghĩa là không thuộc giai cấp
nào trong bốn giai cấp của xã hội cả. Nó đã từng nghe ba nó nói rằng giai cấp
Bà la môn (Brahmana) là giai cấp cao quý nhất trong xã hội. Những người trong
giai cấp này phần lớn là những giáo sĩ thông hiểu kinh Vệ Đà biết đọc kinh, biết
cúng tế, có thể tiếp xúc với thần linh. Khi Phạm Thiên tạo ra loài người thì
giai cấp Bà la môn được sinh ra từ miệng Ngài. Những người thuộc giai cấp Sát đế
lợi (Ksatriya) là những người có quyền bính chính trị và quân sự, họ đã được
sinh ra từ hai tay của Phạm Thiên. Những người thuộc giai cấp Phệ xà (Vaisya)
là những người trong giới buôn bán, trồng tỉa, chăn nuôi và tiểu công nghệ, họ
đã được sinh ra từ bắp đùi của Phạm Thiên. Còn những người thuộc giai cấp Thủ
đà (Sudra) là những người đã sinh ra từ hai bàn chân của Phạm Thiên. Họ thuộc về
giai cấp nghèo nhất, phải làm những nghề cực nhọc mà người trong ba giai cấp
trên không làm. Giai cấp ấy là giai cấp thấp nhất rồi mà gia đình Svastika lại
thuộc vào một tình trạng thấp kém hơn nữa. Gia đình Svastika ở vào hạng ngoại cấp,
nghĩa là không thuộc vào giai cấp nào cả. Những người như họ phải làm nhà ở một
khu riêng biệt bên ngoài làng. Nghề nghiệp của họ chỉ là những nghề thấp kém
như đổ phân, đắp đường, nuôi heo, giữ trâu, cày ruộng. Ai sinh ra ở giai cấp
nào thì phải chấp nhận hoàn cảnh của mình. Thần linh đã dạy như vậy và kinh điển
cũng dạy như vậy.
Những người thuộc giới ngoại cấp như Svastika mà nếu lỡ lầm đụng
phải một người thuộc giai cấp cao thì có thể bị trừng phạt nặng. Trong làng
Uruvela đã có người bị đánh bầm tím thân thể vì lỡ tay đụng nhầm một người Bà
la môn. Lỡ tay đụng phải một người Bà la môn hay một người Sát đế lợi tức là
làm ô nhiễm người ấy, và người ấy phải về ăn chay, nằm đất và sám hối nhiều tuần
lễ mới được trong sạch trở lại.
Mỗi khi lùa trâu về chuồng, Svastika phải cẩn thận lắm. Nó
không bao giờ dám tới gần một người nào trong cái xã hội cao quý, dù trên đường
đi hay là trong sân nhà ông Rambhul. Nhiều lúc Svastika thấy con trâu còn có
may mắn hơn mình. Một người Bà la môn có thể đụng tới con trâu mà không bị ô uế,
nhưng nếu người ấy đụng nhầm Svastika là phải về sám hối cả hai ba tuần lễ. Dù
mình không đụng người ta mà người ta đụng nhầm mình thì mình cũng có thể bị
đánh đập tàn nhẫn.
Hiện đứng trước Svastika là một người thật dễ thương nhưng
theo kiểu cách của người đó thì chắc chắn ông ta không phải là người cùng đẳng
cấp với Svastika rồi. Nụ cười người ấy hiền hậu như thế và cái nhìn của người ấy
bao dung như thế thì chắc hẳn người ấy sẽ chẳng nỡ đánh đập Svastika đâu, dù
Svastika có lỡ đụng nhầm. Nhưng Svastika nghĩ rằng nếu lỡ đụng nhầm người ấy
thì sẽ làm người ấy ô nhiễm, tội nghiệp. Cho nên nó vội ngừng lại khi khoảng
cách giữa hai người chỉ còn ba bước. Thấy Svastika không bước tới, người ấy lại
bước tới gần Svastika. Svastika tự khắc lui một bước, để tránh sự đụng chạm.
Nhưng người ấy nhanh nhẹn lắm. Chỉ trong một chớp mắt người ấy đã tóm được
Svastika. Tay trái người ấy ôm ngang vai Svastika còn tay phải người ấy xoa lên
đầu nó. Svastika đứng yên, ngoài má nó, chưa có ai xoa đầu nó một cách âu yếm
như thế bao giờ. Tuy nhiên nó vẫn còn sợ.
– Em đừng sợ. Người ấy nói, giọng nhỏ nhẹ và thân mật.
Svastika rất yên tâm khi nghe người ấy nói. Nó ngửng đầu lên
thì lại gặp cái nhìn bao dung và nụ cười hiền hậu của người ấy. Ngập ngừng một
lát, nó nói:
– Chú dễ thương lắm.
Người ấy lấy tay nâng cằm nó lên và nhìn vào mắt nó:
– Em cũng dễ thương lắm. Nhà em ở gần đây phải không?
Svastika không trả lời. Nó nắm lấy bàn tay trái của người đó
trong hai bàn tay của nó.
Nó hỏi cái câu hỏi đang nằm trong đầu nó:
– Con nắm tay chú như thế này thì chú bị ô nhiễm rồi phải
không?
Người ấy cười và lắc đầu:
– Không đâu, em. Em là con người, tôi cũng là con người. Em
không làm ô nhiễm tôi đâu. Đừng có nghe lời người ta nói.
Người ấy cầm tay Svastika đi ra phía cửa rừng.
Đàn trâu của Svastika còn đó. Gánh cỏ tươi của Svastika cũng
còn đó. Người ấy nhìn Svastika hỏi:
– Em chăn những con trâu này phải không? Và đây là gánh cỏ mà
em đã cắt cho trâu ăn, phải không? Em tên là gì? Nhà ở gần đây không?
Svastika lễ phép thưa:
– Dạ đây là trâu của con chăn. Bốn con này và con nghé này nữa.Đây
là cỏ của con mới cắt. Con tên là Svastika. Nhà con bên kia sông, ở cuối làng
Uruvela. Thưa chú, còn chú tên gì, và nhà chú ở đâu, chú nói cho con nghe được
không?
Người ấy ôn tồn đáp:
– Được chứ. Chú tên là Siddhatta. Nhà chú ở xa lắm. Hiện giờ
chú ở tạm trong rừng này.
– Chú là sa môn, phải không?
Người ấy gật đầu. Svastika biết rằng sa môn là những người
tu, thường hay cư trú trong núi.
Hai người mới quen nhau, mới trao đổi với nhau có vài câu
chuyện mà Svastika đã có cảm tưởng là mình đã rất thân với người bạn mới này.
Trong làng Uruvela, nó chưa thấy có ai đối xử với nó một cách
thân ái như thế hay nói chuyện với nó một cách ôn tồn như thế. Nó cảm thấy một
niềm hạnh phúc dâng lên trong lòng. Nó muốn bày tỏ nỗi hân hoan của nó. Nó nghĩ
giá nó có một cái gì để làm quà tặng cho người này thì hay biết bao. Trong túi
nó không có một đồng tiền, cũng không có một cục đường phèn, biết lấy gì làm
quà tặng. Nhưng Svastika có can đảm nói ra những gì mình đang nghĩ.
– Thưa chú, con muốn tặng chú một món quà, nhưng con không có
gì trong người con hết.
Siddhatta nhìn Svastika rồi mỉm cười nói:
– Có chứ, em có một thứ mà nếu em làm quà cho tôi thì tôi
thích lắm.
Svastika ngơ ngác:
– Con có gì đâu?
Siddhatta chỉ gánh cỏ:
– Cỏ của em cắt cho trâu ăn mềm và thơm lắm. Nếu em cho tôi
vài nắm để tôi trải dưới gốc cây làm nệm ngồi thì tôi sẽ sung sướng biết bao.
Mắt Svastika sáng lên. Nó chạy tới gánh cỏ, cúi xuống ôm lấy
một ôm đầy trong hai vòng tay nhỏ. Rồi nó trở về dâng ôm cỏ cho Siddhatta:
– Cỏ kusa này con mới cắt bên bờ sông. Con xin biếu chú. Lát
nữa con sẽ ra bờ sông cắt thêm cho đầy gánh.
Siddhatta chắp tay cung kính nhận bó cỏ từ tay em bé. Ông
nói:
– Em rất dễ thương, tôi cảm ơn em. Thôi bây giờ em ra bờ sông
cắt cỏ thêm cho đầy gánh đi, rồi về kẻo muộn. Chiều mai nếu có dịp em ghé vào rừng
thăm tôi nhé.
Bé Svastika cúi đầu chào. Nó đứng đợi cho Siddhatta ôm bó cỏ
đi khuất vào rừng rồi mới tới gỡ lưỡi liềm gài trên chiếc đòn xóc đặt nghiêng
trên gánh cỏ và bước ra phía bờ sông.
Nó thấy ấm áp trong lòng. Trời đầu mùa Hạ, cỏ kusa còn non và
lưỡi liềm của Svastika còn sắc nên cắt rất ngọt. Chẳng mấy chốc mà Svastika đã
cắt được đầy một ôm lớn.
Svastika lùa trâu về. Sông Neranjara có một khúc rất cạn gần
đó, Svastika cho trâu lội qua khúc ấy. Con nghé con còn lưu luyến đám cỏ non
bên bờ sông, Svastika phải tới lùa nó chạy theo đàn trâu. Gánh cỏ trên vai
không có gì là nặng, Svastika lội qua sông cùng một lượt với bầy trâu.
Chương 4 - Chim thiên nga trúng tên
Ngày hôm sau, Svastika thả trâu bên bờ sông và bắt đầu cắt cỏ
ngay từ buổi sáng.
Đến trưa nó đã cắt cỏ xong và nhét đầy cứng hai cái giỏ. Để
gánh cỏ bên này sông, Svastika lùa trâu sang bên kia sông. Bên kia sông chỉ có
rừng mà không có ruộng lúa, thành ra Svastika thường cho trâu ăn bên ấy để có
chút thì giờ ngả lưng trên đám cỏ non bên bờ sông gió mát. Nó chỉ đem theo chiếc
liềm. Chiếc liềm đối với nó rất quý giá vì đó là phương tiện sinh sống của nó.
Qua bên kia sông, Svastika giở nắm cơm mà Bala đã gói cho nó
từ hồi sáng trong một tờ lá chuối. Vừa định bốc cơm ăn thì nó nhớ đến vị sa môn
trong rừng. Nó nhớ đến Siddhatta. “Mình có thể đem cơm này chia xẻ với người ấy.
Người ấy chắc là sẽ không chê cơm của mình là hèn mọn đâu”.
Nghĩ như thế, Svastika gói nắm cơm trở lại. Nó lùa đàn trâu về
ăn phía cửa rừng.
Rồi nó theo lối cũ, tìm về chốn gặp gỡ chiều qua.
Từ xa, nó đã thấy dáng của Siddhatta, ngồi dưới gốc cây đại
thọ pippala. Nhưng Siddhatta không ngồi một mình. Trước mặt Siddhatta còn có một
người khác. Đó là một cô bé trạc tuổi Svastika, ăn mặc rất tươm tất. Cô bé vận
sari màu trắng đang ngồi nhìn Siddhatta ăn cơm. Svastika dừng lại. Nhưng
Siddhatta đã ngửng lên, và đã trông thấy Svastika.
– Svastika!
Người ấy vừa gọi vừa đưa tay vẫy ra hiệu cho nó lại gần. Cô
bé cũng nhìn ra. Svastika nhận ra cô bé này. Nó chưa biết tên cô bé nhưng đã gặp
cô bé một vài lần trên đường làng. Svastika bước tới gần. Cô bé ngồi xích ra một
bên. Siddhatta chỉ một chỗ ngồi trước mặt và ra hiệu cho Svastika ngồi xuống.
Trước mặt Siddhatta có một mảnh lá chuối tươi. Trên mảnh lá chuối là một nắm
cơm và một ít muối mè. Siddhatta chỉ mới bẻ nắm cơm ra làm hai chứ chưa bắt đầu
ăn.
– Em ăn cơm chưa? Siddhatta nhìn Svastika.
– Thưa chú, con chưa ăn.
– Vậy chúng ta cùng ăn cơm với nhau cho vui được không?
Nói xong Siddhatta trao cho Svastika một nắm cơm. Svastika
cung kính chắp tay nhưng không nhận. Nó đưa nắm cơm của nó ra:
– Con cũng có đem cơm theo đây.
Rồi nó mở gói cơm. Cơm của Svastika là cơm gạo đỏ không trắng
trẻo như cơm của Siddhatta. Với lại nó không có muối mè. Nó chỉ có vài hạt muối
trắng. Siddhatta mỉm cười nhìn hai đứa trẻ:
– Vậy chúng ta gom lại và cùng ăn chung được không?
Nói xong Siddhatta lấy một nửa nắm cơm hẩm của Svastika và ăn
ngon lành. Svastika hơi bỡ ngỡ, nhưng thấy Siddhatta ăn cơm rất tự nhiên nó
cũng đưa cơm lên ăn.
– Cơm của chú dẻo, mềm và thơm lắm, nó nói.
– Đó là cơm của Sujata đem cho, Siddhatta vừa nói vừa nhìn cô
bé.
À thì ra cô bé này tên Sujata. Svastika nhìn kỹ lại. Cô bé
này lớn hơn mình, có lẽ lớn hơn một hoặc hai tuổi. Hai mắt cô ta to đen lay
láy. Svastika ngừng nhai, nói:
– Em có gặp chị một vài lần trên đường làng. Em không biết chị
tên Sujata.
Sujata nói:
– Chị là con gái ông hương cả làng Uruvela. Còn em, có phải
em là Svastika không? Thầy Siddhatta vừa kể chuyện em cho chị nghe xong. Này
Svastika, em đừng kêu thầy Siddhatta là “chú” nữa. Thầy là sa môn mà, mình kêu
thầy bằng thầy thì đúng hơn.
– Dạ.
Siddhatta ngừng nhai nhìn hai đứa trẻ mỉm cười.
– Như vậy là ta khỏi giới thiệu hai con với nhau. Này các
con, thầy thường ăn cơm trong im lặng. Những hạt cơm và những hạt mè mà các con
đem đến quý giá vô cùng. Ta muốn ăn cơm trong im lặng để thấy được giá trị của
những hạt ấy. Sujata, chắc con ít có dịp được ăn cơm gạo đỏ. Có thể là con đã
ăn cơm rồi, nhưng con nên ăn một miếng cơm gạo đỏ của Svastika đem đến. Ngon lắm
đó con. Bây giờ chúng ta nên im lặng mà ăn. Xong bữa cơm thầy sẽ nói chuyện cho
hai con nghe.
Siddhatta bẻ một miếng cơm từ nắm cơm của Svastika và trao
cho Sujata. Cô bé chắp tay thành búp sen, kính cẩn nhận lấy. Ba người lặng lẽ
ngồi ăn cơm trong cảnh rừng trưa u tịch.
Sau khi cơm và muối mè đã hết, Sujata thu lượm các mảnh lá
chuối lại. Cô lấy bình nước trong để bên cạnh, rót vào một cái bát bằng đá duy
nhất mà cô đem theo và dâng lên. Siddhatta tiếp nhận bát nước và trịnh trọng
đưa mời Svastika. Svastika vội nói:
– Con xin mời chú, à quên… mời thầy uống trước.
Siddhatta nhìn nó, ôn tồn nói:
– Con uống trước. Thầy muốn con uống trước.
Và ông nâng bát lên bằng cả hai tay.
Svastika hơi luống cuống nhưng không còn cách nào từ chối. Nó
chắp tay lại, đón lấy bát nước và đưa lên uống một mạch cạn chén, rồi trao bát
lại cho Siddhatta, cũng bằng hai tay. Siddhatta chìa bát ra để Sujata rót bát
thứ hai. Khi bát nước đã đầy ông nâng lên với dáng điệu cung kính và thong thả
uống từng ngụm nhỏ. Uống xong bát nước, Siddhatta lại chìa bát ra để Sujata rót
cho bát thứ ba. Bát này Siddhatta đưa lên mời Sujata. Sujata đặt bình nước xuống
trước mặt. Cô chắp hai tay và nhận lấy bát nước. Hồi nãy đến giờ mắt Sujata
không ngừng quan sát hai người. Bây giờ cô mới nâng bát nước lên và uống từng
ngụm nhỏ giống như Siddhatta vừa uống. Sujata ý thức rằng đây là lần đầu tiên
cô uống nước từ một cái bát mà một người thuộc hạng ngoại cấp uống. Siddhatta
là thầy mình. Ông đã uống thì tại sao mình lại không uống? Tuy nhiên, cô bé
không hề có cảm tưởng mình bị ô nhiễm. Bất giác cô đưa tay trái của cô ra, và sờ
vào đầu tóc của cậu bé chăn trâu ngồi bên cạnh.
Cử chỉ rất bất ngờ, khiến cho Svastika không tránh kịp.
Sujata đã chạm được vào đầu Svastika. Tay phải vẫn còn nâng bát nước, Sujata
thu tay trái lại. Rồi với hai tay cô nâng bát lên và uống hết nước trong chiếc
bát. Cuối cùng cô bưng bát đặt xuống gốc cây, và nhìn hai người, mỉm cười.
Siddhatta gật đầu:
– Các con đã hiểu được lời ta nói. Con người sinh ra không có
giai cấp. Nước mắt của người nào cũng mặn, máu của người nào cũng đỏ. Chia người
ra thành giai cấp để mà kỳ thị lẫn nhau, đó là một điều sai lầm. Thầy đã thấy
được điều đó trong khi thầy thiền quán.
Sujata trang nghiêm:
– Chúng con là học trò của thầy và chúng con tin lời thầy dạy.Nhưng
ở đời hình như không có ai nghĩ như thầy hết. Ai cũng tin rằng những người
Sudra và những người ngoại cấp đã được sinh ra từ bàn chân của Chúa trời Phạm
Thiên. Kinh điển cũng nói như vậy. Có ai dám nghĩ khác hơn đâu.
– Thầy biết. Nhưng sự thật là sự thật, dù không có ai tin
theo. Một điều sai lầm mà được hàng triệu người tin theo thì cũng là một điều
sai lầm. Các con phải có thật nhiều can đảm mới có thể sống theo sự thật.
Để thầy kể chuyện này cho các con nghe. Hồi đó thầy mới có
chín tuổi. Một hôm thầy đang chơi thơ thẩn một mình ở trong vườn thì có một con
chim thiên nga từ trên trời rơi xuống, ngay trước mặt thầy. Con chim có vẻ đau
đớn lắm. Nó quằn quại trên mặt đất. Thầy chạy tới ôm nó lên, và thấy có một mũi
tên cắm sâu vào cánh nó. Thầy cầm mũi tên trong tay, ngậm miệng lại, và rút mạnh
mũi tên ra. Con chim run bắn lên, và máu rỉ ra ướt đỏ cả cánh chim. Thầy vội lấy
ngón tay cái ấn lên trên vết thương cho máu ngưng chảy. Ôm con chim trong tay,
thầy chạy vào nhà trong đi tìm cô cung nữ Sundari. Thầy nhờ cô đi hái một nắm
lá dâu nhai nhỏ và rịt lên vết thương của con chim. Con chim run rẩy. Hình như
nó bị lạnh. Thầy cởi chiếc áo lông cừu ra, bọc chim vào cho chim ấm, và đặt
chim gần lò sưởi.
Siddhatta ngưng lại, nhìn Svastika:
– Svastika, ta chưa nói cho con biết hồi đó ta là hoàng thái
tử, con vua Suddhodana ở thành Kapilavatthu. Điều này Sujata đã biết rồi.
Thầy đang định đi kiếm cơm nguội cho chim ăn thì Devadatta đẩy
cửa chạy vào, Devadatta là em chú bác của ta, hồi đó tám tuổi. Tay Devadatta
còn cầm cung và tên. Devadatta hỏi:
– Siddhatta, anh có thấy một con chim trắng rơi xuống đâu đây
không?
Ta chưa kịp trả lời thì Devadatta đã nhìn thấy con chim để gần
lò sưởi. Nó định chạy tới giành lấy con chim. Ta vội ngăn nó lại:
– Em không được lấy con chim. Con chim này là của anh.
Devadatta không chịu:
– Con chim ấy là của em. Chính em bắn nó rơi xuống.
Lúc đó ta đứng chận trước mặt Devadatta, cương quyết không
cho nó rờ tới con chim. Ta nói:
– Con chim này bị thương. Anh cứu nó. Anh che chở cho nó. Nó
cần anh, chứ nó không cần em.
Devadatta là một đứa em cũng cứng đầu lắm, nó có chịu thua
đâu. Nó lại là một đứa trẻ thông minh. Nó lý luận:
– Này nhé, anh nghe đây. Con chim này, khi nó còn bay trên trời
thì nó không thuộc về ai cả. Em bắn nó rơi xuống, thì lý đương nhiên nó thuộc về
em.
Nghe nói như thế, thầy tức lắm. Lý luận của nó có vẻ vững
chãi đanh thép, nhưng thầy thấy nó có một cái gì sai sai ở trong ấy mà không biết
đích xác là sai ở chỗ nào. Thầy thấy nghẹn cả họng, và rất muốn thụi nó một cái
thật mạnh vào vai, nhưng thầy đã không làm thế, thầy cũng không biết tại sao. Bỗng
nhiên thầy tìm thấy được cách trả lời Devadatta. Thầy nói:
– Em cũng nghe anh nói đây. Thói thường, những kẻ thương yêu
nhau mới ở chung với nhau, còn những kẻ ghét bỏ nhau thì không bao giờ sống
chung với nhau. Em có ý dữ muốn bắn giết con chim, như vậy em và con chim là những
kẻ thù ghét nhau, làm sao con chim có thể ở chung với em được. Trong khi đó,
anh cứu con chim, anh rịt vết thương cho nó, anh sưởi ấm cho nó, và anh đang đi
kiếm thức ăn cho nó ăn… vậy thì anh và con chim là những kẻ biết yêu thương
nhau, anh và con chim có thể ở chung với nhau… Như anh đã nói, con chim nó cần
anh, chứ nó không cần em.
Sujata vỗ hai tay lại với nhau kêu đốp đốp:
– Thầy nói đúng lắm! Thầy nói đúng lắm!
Siddhatta quay sang nhìn Svastika:
– Còn con, con thấy lý luận của thầy thế nào?
Svastika ngẫm nghĩ. Một lát sau nó nói:
– Con… con cũng thấy thầy có lý. Nhưng con nghĩ rằng ở đời ít
ai chịu chấp nhận cái lý ấy. Phần đông người ta theo lý luận của chú Devadatta
hơn.
Siddhatta gật đầu:
– Con nói đúng. Người đời phần lớn đều hùa theo lý luận của
Devadatta. Để thầy kể tiếp cho các con nghe. Cuộc tranh chấp giữa thầy và
Devadatta không đi đến đâu, vì vậy sau đó được đưa ra giữa những người lớn. Hôm
đó có buổi họp trong triều. Thầy thì ôm con chim, còn Devadatta thì ôm cung
tên, cả hai chạy ùa vào nhờ các quan phán xử. Lúc ấy phụ vương của thầy đang ngồi
ở giữa buổi chầu. Cuộc đàm luận việc nước phải được tạm ngừng lại. Các quan
nghe xong lý luận của Devadatta thì nghe đến lý luận của thầy. Họ bàn tán phân
vân, rất lâu, rất lâu, và chẳng đi đến kết quả gì cả. Số người theo phe
Devadatta rất đông. Giữa lúc ấy thì phụ vương của thầy ngứa cổ. Ông ho lên mấy
tiếng. Lập tức các quan đều im lặng. Ai cũng nhìn vua. Và sau đó, buồn cười
chưa, mọi người đều nghĩ lý luận của thầy đúng hơn, và nên giao con chim cho thầy
giữ. Devadatta tức lắm.
Thầy được con chim, nhưng cũng không thấy vui mấy. Bởi vì tuy
còn nhỏ tuổi, thầy cũng dư sức để biết rằng sự thắng cuộc của thầy không được vẻ
vang. Người ta vì nể phụ vương thầy mà cho thầy thắng cuộc chứ không phải vì họ
thấy lý luận của thầy là đúng.
– Buồn quá thầy nhỉ, Sujata buột miệng.
– Buồn thật. Nhưng lúc đó nghĩ đến sự an toàn của con chim,
thầy cũng cảm thấy được an ủi ít nhiều. Nếu không thì con chim đã bị đưa xuống
nhà bếp để làm thịt rồi.
Ở đời, ít người biết nhìn bằng con mắt thương yêu. Vì vậy họ
ác độc với nhau, họ không tha thứ cho nhau. Hồi ấy tuy mới có chín tuổi, thầy
đã thấy được điều đó. Những kẻ yếu đuối và đứng ở cô thế thường thường là dễ bị
bắt nạt và làm hại. Lý luận của thầy hồi đó, bây giờ thầy vẫn thấy có giá trị.
Đó là lý luận của tình thương yêu và sự hiểu biết. Đó là sự thật có thể làm vơi
bớt nỗi khổ của mọi loài. Dù số đông không công nhận thì đó vẫn là sự thật. Cho
nên thầy dặn các con: Các con phải có thật nhiều can đảm mới có thể đứng về
phía sự thật mà bảo vệ sự thật.
– Còn con chim, sau đó nó ra sao, hả thầy? Sujata hỏi.
– Thầy nuôi con chim được bốn ngày. Khi thấy vết thương nơi
cánh của nó đã lành hẳn, thầy thả nó ra. Thầy đã dặn nó bay thật xa để đừng bị
Devadatta bắn rơi một lần nữa.
Siddhatta nhìn hai đứa trẻ ngồi trước mặt mình. Cả hai đứa
đang ngồi trầm ngâm, không nói năng gì. Ông lên tiếng:
– Sujata, đã đến lúc con phải về nhà kẻo mẹ con đợi.
Svastika, con đi chăm sóc đàn trâu của con đi. Và nếu chưa cắt đủ cỏ thì con
hãy cắt. Ôm cỏ mà con cho thầy hôm qua, thầy đã trải làm nệm ngồi, tốt lắm. Đêm
qua và sáng hôm nay thầy ngồi thiền rất thành công và thầy đã đạt tới nhiều cái
thấy quan trọng. Công đức của con không phải là nhỏ. Chừng nào thầy đạt được đạo
quả viên mãn, thầy sẽ đem dạy cho các con. Đến giờ thầy thiền tọa rồi.
Svastika nhìn xuống. Quả thật ôm cỏ đã được Siddhatta trải
làm nệm ngồi. Các lá cỏ đã cuốn tròn lại nhưng chắc chắn là cỏ còn mềm. Cậu bé
nghĩ là cứ ba hôm một lần, cậu có thể dâng cho thầy một ôm cỏ mới. Cậu đứng dậy
cùng với Sujata, rồi hai đứa trẻ chắp tay vái chào Siddhatta. Sujata về nhà,
còn Svastika thì lùa trâu về lại bờ sông cho trâu ăn cỏ.
Chương 5 - Bát sữa cứu mạng
Từ hôm ấy về sau, mỗi ngày Svastika đều có ghé vào rừng thăm
Siddhatta.
Những hôm nào cắt được đầy gánh cỏ thì Svastika ghé vào và ăn
trưa với Siddhatta. Nắng càng gay gắt thì cỏ càng ít đi, vì vậy có hôm phải đến
xế chiều Svastika mới vào thăm vị sa môn trong rừng được. Có khi Svastika vào rừng
thì gặp lúc Siddhatta đang ngồi thiền tọa. Những lúc ấy cậu bé chỉ ngồi ngắm
Siddhatta một hồi rồi lặng lẽ đi ra khỏi rừng, sợ làm phiền nhiễu đến công phu
thiền tập của thầy. Chỉ khi nào vào rừng mà gặp Siddhatta đang đi kinh hành thì
Svastika mới dám đến gần để được chuyện trò chốc lát.
Năm bảy hôm một lần, Svastika cùng gặp Sujata trong rừng. Hôm
nào Sujata cũng đem dâng cho Siddhatta một nắm cơm và một ít thức ăn, hoặc muối
mè, hoặc đậu phụng, hoặc nước sốt cà-ri, có hôm chị đem theo cả sữa hoặc đề hồ
hoặc đường phèn. Hai chị em đã nhiều lần có dịp nói chuyện ở cửa rừng, bên cạnh
những con trâu ăn cỏ. Có khi Sujata đi với cô em gái tên là Supriya, trạc chín
mười tuổi. Svastika nghĩ thầm là một hôm nào đó nó cũng sẽ đưa các em nó vào rừng
thăm Siddhatta. Nó sẽ ẵm con Bhima. Bala sẽ dắt tay thằng Rupak. Thế nào chúng
nó cũng lội qua được khúc sông cạn nhất gần đó.
Sujata đã kể lại cho Svastika nghe những gì mà chị ấy biết về
vị sa môn tên Siddhatta. Chị ấy đã làm quen với Siddhatta mấy tháng nay rồi, và
từ hôm ấy đến nay mỗi ngày chị đều có đem cơm cúng dường Siddhatta vào khoảng
trước giờ Ngọ. Cái hôm đầu tiên mà Sujata được gặp Siddhatta là một ngày rằm.
Nghe lời mẹ, Sujata mặc sari mới màu hồng, bưng một mâm đồng đầy thức cúng vào
cửa rừng để cúng các thần linh. Trên mâm có bánh, có sữa, có đề hồ, có mật. Đó
là vào khoảng giữa trời trưa. Trời nắng chang chang. Mới tới bờ sông, Sujata thấy
một người nằm sóng soài dưới nắng. Sujata bèn đặt mâm xuống bên bờ cỏ và chạy tới
quan sát. Người này còn thoi thóp thở.
Ông ta ốm lắm, chỉ còn da bọc xương. Hai mắt ông ta nhắm nghiền.
Má ông ta hóp hẳn lại như người đã lâu ngày thiếu ăn. Tóc và râu của ông ta ra
dài, chắc đã lâu ngày rồi không cạo. Nhìn cách phục sức của ông ta, Sujata biết
đây là một ông thầy tu núi. Vốn là một cô bé thông minh, Sujata biết rằng ông
này té xỉu vì đói quá. Cô bé liền cúi xuống lấy bình sữa rót đầy vào một cái
bát nhỏ đem theo. Rồi cô kê bát sữa vào môi người kia và đổ xuống từng giọt.
Ban đầu người ấy không đáp ứng. Nhưng sau đó đôi môi động đậy và người ấy há miệng
ra. Sujata kê hẳn bát sữa vào miệng người ấy và đổ sữa vào từ từ. Người ấy bắt
đầu uống. Chẳng mấy chốc bát sữa đã cạn.
Sujata ngồi xuống một bên bờ cỏ để đợi phản ứng. Người kia từ
từ ngồi dậy, mở mắt. Thấy Sujata, người ấy mỉm cười. Ông kéo chiếc khăn choàng
lại trên vai, ngồi xếp bằng lại trên bờ cỏ, trong tư thế hoa sen, thân hình rất
thẳng, và bắt đầu thở. Thế ngồi của ông rất vững và rất đẹp. Tưởng đây là một vị
thần linh của rừng núi hiện ra để thử mình, cô bé chắp hai tay để lạy xuống,
nhưng người ấy đã đưa một bàn tay ra ngăn lại.
Sujata còn ngẩn ngơ thì người ấy lên tiếng nhỏ nhẹ bảo cô:
– Con rót thêm cho ta một ít sữa nữa.
Sung sướng, Sujata rót sữa đầy bát dâng lên. Người ấy tiếp lấy
và uống cạn. Sữa thật là mầu nhiệm. Trong chưa đầy một khắc đồng hồ, sức khỏe
người ấy hình như đã được phục hồi. Mắt người đó thật sáng. Nụ cười người đó thật
hiền. Sujata hỏi thăm về duyên cớ tại sao người ấy ngất xỉu giữa đường. Người ấy
nói:
– Ta tu ở trong rừng này. Vì tu khổ hạnh lâu ngày nên thân thể
ta yếu mòn. Hôm nay ta đã quyết định xuống xóm để hóa trai, nhưng đi đến đây
thì kiệt sức. May mà con đến kịp để cứu ta.
Ngồi trên bờ sông, người ấy kể cho Sujata nghe sơ lược về cuộc
đời tu hành của ông. Nhờ đó mà Sujata biết được rằng vị sa môn mà mình đã cứu
thoát chết tên là Siddhatta, con của một vị quốc vương đang trị vì ở nước
Kapilavatthu. Sujata ngồi nghe rất chăm chú, Siddhatta nói với cô bé:
– Ta đã thấy rằng kềm chế xác thân không phải là con đường có
thể giúp con người đạt Đạo. Thân thể không phải chỉ là một dụng cụ. Thân thể là
đền thờ của tâm linh, thân thể là chiếc thuyền vượt biển. Vì vậy ta đã từ bỏ
con đường kềm chế xác thân bằng sự đói khát và bằng sự chịu đựng. Ta đã quyết định
mỗi ngày sẽ xuống xóm để hóa trai vào giờ Ngọ.
Sujata chắp tay:
– Nếu thầy cho phép thì mỗi ngày con sẽ đem dâng cúng thực phẩm
cho thầy. Thầy cứ ở trong rừng mà hành đạo, đừng xuống xóm để khỏi mất thì giờ.
Nhà con cũng gần đây thôi, và ba mẹ con cũng sẽ bằng lòng cho con mỗi ngày đem
cơm dâng cúng cho thầy.
Siddhatta im lặng. Một lát sau, ông nói:
– Ta vui lòng nhận cơm cúng dường của con mỗi ngày. Nhưng ta
cũng muốn thỉnh thoảng đi vào xóm để khất thực và tiếp xúc với bà con trong
xóm. Hôm nào con đưa ta tới nhà con nhé. Ta muốn làm quen với ba và mẹ của con.
Ta cũng muốn gặp các em bé khác trong xóm.
Sujata mừng rỡ. Cô bé chắp tay bái tạ. Cô rất vui khi nghĩ đến
lúc được vị sa môn này ghé lại nhà và thăm ba mẹ của cô. Cô không nghĩ rằng
cúng dường cho vị sa môn này là tốn kém. Gia đình cô là một trong những gia
đình khá giả nhất ở Uruvela. Nhưng Sujata không muốn nói điều ấy ra. Cô nghĩ
đây là một ông thầy tu núi, cúng dường cho ông quan trọng gấp mấy lần cúng dường
các vị thần núi thần rừng. Sau này mà ông ấy tìm được Đạo thì cuộc đời sẽ được
vơi bớt bao nhiêu là nỗi khổ…
Siddhatta đã chỉ cho Sujata rặng núi Dangsiri, nơi có những
hang động mà ông đã từng cư trú để hành đạo. Rồi ông nói:
– Bắt đầu từ hôm nay, ta sẽ không cư trú ở đó nữa. Bên bờ
sông, có một khu rừng rất mát và có một cây pippala thật sum xuê. Ngồi dưới gốc
cây ta có thể thấy được cả dòng sông. Ta đã chọn nơi ấy để tu hành. Mai mốt khi
con đem theo thức ăn cúng dường cho ta, con sẽ đem tới đấy. Để ta đưa con đi
xem qua chỗ ấy cho biết.
Rồi ông đưa Sujata vào thăm khu rừng êm mát bên bờ sông
Neranjara. Ông chỉ cho cô bé xem gốc cây pippala mà ông thường ngồi để thiền định.
Sujata ngắm thân cây rồi ngửng lên nhìn cành lá. Cây lớn quá. Cây che mát cả một
vùng khá rộng. Đây là một loại cây đa, lá lớn bằng bàn tay Sujata. Lá cây giống
như trái tim và có những cái đuôi thật dài. Sujata nghe tiếng chim hót ríu rít.
Nơi đây quả là một nơi thanh tịnh và êm mát. Sujata cũng đã có lần tới đây với
ba mẹ cô để dâng cúng phẩm vật cho thần linh.
– Vậy đây là nhà mới của thầy, có phải thế không?
Sujata nhìn Siddhatta với hai mắt to và tròn lấp láy: “Mỗi
ngày con sẽ vào đây thăm thầy.”
Siddhatta gật đầu. Ông đưa tiễn Sujata ra cửa rừng, rồi trở về
gốc cây ngồi thiền tọa.
Từ hôm đó, ngày nào Sujata cũng mang cơm hoặc bánh vào cúng
dường vị sa môn, trước khi mặt trời đứng bóng. Có khi cô bé mang theo cả sữa,
hoặc đề hồ. Có khi Siddhatta cầm bát tự mình đi vào làng khất thực. Ông đã gặp
được cha mẹ của Sujata, và biết rằng cha của Sujata là vị hương cả trong làng.
Sujata cũng đưa ông đi và gặp những đứa trẻ khác mà cô bé quen ở trong xóm. Cô
cũng đưa ông tới nhà người thợ cạo và nhờ người này cạo sạch tóc và râu cho vị
sa môn. Sức khỏe của Siddhatta phục hồi thật mau chóng. Siddhatta cũng cho cô
bé thí chủ biết rằng công phu thiền quán của người đang mang lại nhiều hoa trái
quan trọng. Cho đến một hôm, Sujata được gặp Svastika.
Hôm ấy Sujata đến sớm và đã được Siddhatta nói cho nghe về cuộc
gặp gỡ với Svastika chiều hôm trước. Sujata vừa mới ngỏ ý muốn được gặp
Svastika thì Svastika đã hiện ra trong rừng. Sau này có dịp gặp Svastika,
Sujata đã hỏi thăm về các em của Svastika. Và Sujata cũng đã cùng với Purna tới
nhà Svastika chơi. Purna là con hầu mới của Sujata. Con hầu cũ, tên là Radha,
đã bị bệnh thương hàn chết cách đây hai tháng. Trong những lần thăm viếng sau
này Sujata đã đem cho các em của Svastika một ít áo quần cũ nhưng còn rất tốt.
Và Sujata đã ẵm bé Bhima trước sự ngạc nhiên của con hầu Purna. Sujata dặn
Purna đừng mách cho ba mẹ cô biết là cô đã ẵm trong tay một em bé ngoại cấp.
Một bữa trưa hôm nọ, bọn trẻ rủ nhau vào thăm Siddhatta khá
đông. Các em của Svastika đều có mặt. Sujata rủ theo Balagupta, Vijayasena,
Ulluvillike và Jatilika. Bốn người này đều là bạn gái của Sujata. Sujata cũng mời
được chị họ là Nandabala cùng đi. Chị Nandabala đã mười sáu tuổi. Anh Nalaka
năm nay đã mười bốn. Còn Subash mới chín tuổi. Mười một đứa ngồi thành một vòng
cung trước mặt Siddhatta.
Hôm ấy ngoài thức ăn đem theo để cúng dường vị sa môn, bọn trẻ
còn đem theo thức ăn trưa của chúng. Sau khi dâng cơm cho Siddhatta, bọn trẻ
cũng mở thức ăn của mình ra ăn trong yên lặng. Bala và Rupak đã được anh dặn dò
và huấn luyện kỹ càng rồi cho nên chúng ngồi ăn thật nghiêm trang. Bé Bhima mở
to mắt nhìn mọi người: chưa bao giờ bé thấy nhiều người như thế. Bé ngồi thật
ngoan trong lòng Svastika và không hề khóc.
Hôm ấy Svastika đã cúng dường một ôm cỏ mới cho Siddhatta.
Svastika cũng đã nhờ đứa bạn chăn trâu của nó là thằng Gavampati coi trâu giùm
trong giấc trưa. Ngoài ruộng trời nắng gắt lắm nhưng trong rừng bọn trẻ đang
cùng với vị sa môn ngồi trong bóng cây im mát. Cây pippala này lớn quá, cành lá
xòe ra che mát cả một vùng lớn bằng cả mười mấy căn nhà.
Bọn nhỏ chia sớt thức ăn cho nhau. Rupak và bé Bala hôm nay
được ăn bánh chappati với nước xốt cà-ri. Chúng cũng được ăn cơm trắng chấm muối
đậu phụng và muối mè. Sujata và Balagupta đã đem đủ nước uống cho mọi người.
Không khí ở đây thật lặng lẽ, nhưng niềm vui ở đây thật lớn lao.
Hôm ấy theo lời thỉnh cầu của Sujata, Siddhatta đã kể cho bọn
trẻ nghe về cuộc đời của mình.
Bọn trẻ đã ngồi nghe say mê từ đầu đến cuối.
Chương 6 - Bóng mát cây hồng táo
Hồi mới chín tuổi, Siddhatta đã nghe kể lại rằng ngày có mang
Siddhatta, mẹ của Siddhatta nằm mộng thấy một con voi trắng sáu ngà từ trên trời
đi xuống. Trên không nhã nhạc vang lừng và tiếng ca hát chúc tụng của chư thiên
vọng lên không ngớt. Con voi trắng đi xuống càng lúc càng gần, da của nó trắng
như tuyết trên đỉnh núi và vòi của nó quấn một đóa sen hồng. Con voi tới gần
bà, đưa đóa hoa chạm vào người bà. Rồi con voi ấy đi vào trong bà. Tự nhiên bà
thấy trong người sảng khoái lạ thường. Bà có cảm tưởng rằng từ nay bà sẽ không
bao giờ còn khổ đau, lo lắng, giận dữ và phiền muộn nữa. Bà thức giấc. Chưa bao
giờ bà cảm thấy hạnh phúc như thế. Bà trỗi dậy. Những tiếng hát ca của chư
thiên và nhạc trời êm ái còn như văng vẳng bên tai bà. Bà đi tìm vua Suddhodana
và kể cho vua nghe về giấc mộng. Vua chia sẻ niềm vui với bà. Sáng hôm ấy, vua
vời những đạo sĩ và những thầy Bà la môn nổi tiếng ở kinh đô vào cung để nhờ
đoán mộng. Sau khi đã nghe kể về giấc mộng của hoàng hậu, các vị đều nói:
– Tâu bệ hạ, hoàng hậu sẽ hạ sinh một hoàng nam. Thái tử sau
này sẽ là một người xuất chúng. Thái tử có thể sẽ là một vị chuyển luân thánh
vương trị vì cả bốn cõi; thái tử cũng có thể sẽ đi tu và trở thành vị lãnh đạo
tinh thần cho cả cõi người và cõi trời. Cõi đất của chúng ta, tâu bệ hạ, đã chờ
đợi từ lâu rồi một người như thái tử.
Vua Suddhodana rất vui mừng. Sau khi hội ý với hoàng hậu, vua
cho lệnh lấy bớt tài vật trong kho ban phát cho những người ốm đau và bệnh tật
trong xứ. Thần dân ở vương quốc Sakya đều được thấm nhuần ơn đức của vua và
hoàng hậu.
Mẹ của Siddhatta tên là Mahamaya người nước Koliya. Hoàng hậu
Maya là một người đức hạnh. Bà thương yêu con người, nhưng bà cũng biết thương
yêu các loài cầm thú và cỏ cây. Mùa Xuân năm sau, đúng vào ngày trăng tròn
tháng tư, hoàng hậu hạ sinh thái tử trên đường từ Kapilavatthu về thủ đô
Ramagama của vương quốc Koliya quê hương của bà.
Tục lệ của nước bà là người con gái có chồng phải về sinh con
tại nhà cha mẹ. Trên đường đi, bà đã ghé vào nghỉ tại vườn Lumbini. Trong vườn
muôn hoa đang nở rộ, chim chóc ca hát vang lừng. Những con công xòe đuôi rực rỡ
trong nắng mai. Thấy một cây vô ưu hoa nở rực đầy cành, bà bước tới. Khi tới gần
cây này, bà thấy hơi lảo đảo. Bà vội đưa tay nắm chặt một cành cây vô ưu. Một
giây sau đó, bà sinh em bé. Thái tử Siddhatta được các thị nữ nâng lên và bọc lại
trong một tấm khăn choàng bằng lụa màu vàng. Các thị nữ biết rằng chuyến đi
Ramagama không cần thiết nữa cho nên dìu hoàng hậu ra xe bốn ngựa đi trở về
Kapilavatthu. Thái tử được đem tắm bằng nước ấm rồi được đặt lên giường bên cạnh
hoàng hậu. Được tin, vua Suddhodana lập tức vào thăm hai mẹ con. Vua vui mừng
khôn xiết. Mặt vua sáng rỡ. Vua đặt tên cho thái tử là Siddhatta.
Hôm đó tất cả quần thần đều được nghe tin, mọi người đều đến
chúc mừng vua và hoàng hậu. Vua Suddhodana truyền mời các ông thầy tướng giỏi đến
coi tướng cho Siddhatta. Ông thầy nào cũng nói rằng Siddhatta có tướng của một
vị chuyển luân thánh vương, và cũng đều tiên đoán rằng thái tử sẽ là một vị vua
trị vì không phải một phương mà cả bốn biển.
Một tuần lễ sau đó, có một ông đạo sĩ Bà la môn tên là Asita
Kaladevala đến thăm. Đạo sĩ Asita là một ẩn sĩ trên núi. Vị đạo sĩ này đã già lắm,
lưng ông đã còm. Ông phải chống gậy đi từ trên núi xuống.
Khi được quân hầu báo tin, vua Suddhodana đích thân ra khách
đường chào ông và đưa ông vào cung thăm thái tử. Ông nhìn thái tử một hồi mà
không nói năng gì. Bỗng nhiên ông nấc lên khóc. Thân hình ông rung rung trên
chiếc gậy. Vua hoảng kinh, hỏi:
– Tại sao, tại sao thầy khóc như thế? Có điều gì không hay sẽ
xảy ra cho trẫm hoặc cho thái tử đây không?
Đạo sĩ Asita lấy tay quệt nước mắt. Ông lắc đầu:
– Tâu bệ hạ không có chuyện gì xấu cả. Tôi khóc là khóc cho số
phận tôi. Tôi biết thái tử sau này sẽ thành một bậc vĩ nhân, thấu suốt được mọi
lẽ huyền vi trong vũ trụ. Thái tử sẽ không làm vua đâu: thái tử sẽ làm một vị đạo
sĩ lấy trời đất làm quê hương, lấy muôn loài làm thân tộc. Tôi khóc là vì tôi sẽ
chết trong nay mai, và chẳng có diễm phúc được nghe tiếng nói chân thốt ra từ
miệng người. Bệ hạ có phúc lớn lắm, nước nhà có phúc lớn lắm mới có được thái tử.
Tâu xong đạo sĩ Asita lập tức rời bỏ hoàng cung để về núi,
vua Suddhodana tìm đủ mọi cách để lưu ông lại, nhưng vua không thành công.
Cuộc viếng thăm của đạo sĩ Asita làm vua bâng khuâng. Vua
không muốn rằng sau này Siddhatta đi tu. Vua chỉ muốn sau này Siddhatta nối
nghiệp vua để làm vua, và mở rộng bờ cõi. Vua nghĩ rằng vị đạo sĩ Asita chỉ là
một đạo sĩ trong hàng trăm hàng ngàn vị đạo sĩ khác. Có thể là ông nói sai. Và
có thể những vị đạo sĩ khác đã nói đúng. Nghĩ như thế, vua thấy yên dạ.
Hoàng hậu Maya sinh thái tử được tám ngày thì mất. Cả nước
thương tiếc bà. Vua Suddhodana tuyển ngay em ruột của bà là bà Mahapajapati vào
cung và đưa lên ngôi hoàng hậu. Phu nhân Pajapati cũng được gọi là Gotami. Bà
thay thế chị để chăm sóc Siddhatta. Siddhatta là cháu gọi bà bằng dì, nhưng bà
thật sự xem Siddhatta như con ruột của chính bà. Lớn lên, Siddhatta đã nhiều lần
hỏi bà về mẹ. Siddhatta biết rằng dì Gotami thương mẹ lắm và cũng biết rằng
trong trời đất có lẽ ngoài dì Gotami không ai có thể thương mình bằng mẹ của
mình. Được săn sóc và thương yêu, Siddhatta lớn lên rất mau.
Một hôm đang ngắm Siddhatta chơi ngoài vườn ngự, bà
Mahapajapati nghĩ:
– Đã đến lúc mình có thể dạy cho con trai đeo vòng và đeo ngọc.
Bà truyền thị nữ đem đủ các thứ vòng và chuỗi đến để bà đeo
thử cho Siddhatta. Bà thử hết mọi loại vòng vàng và mọi loại chuỗi ngọc, nhưng
không thứ nào đeo vào mà có thể làm cho Siddhatta đẹp hơn và dễ thương hơn,
Siddhatta cũng tỏ ý không thích các loại trang sức này. Cuối cùng Gotami nhận
thấy rằng cứ để cho Siddhatta tự nhiên thì Siddhatta lại đẹp hơn và dễ thương
hơn, và bà truyền lệnh cất hết các thứ vòng vàng và chuỗi ngọc.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét