Thứ Tư, 18 tháng 11, 2026
Cà phê Hàng Hành
Cà phê Hàng Hành là truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đăng trên Báo Văn Nghệ, được Hội Nhà văn Việt Nam và Nhã Nam xuất bản lại năm 2008 trong tuyển tập cùng tên.
Khí lạ
Khí lạ
Anh thường mơ thấy mình
đi giữa sa mạc toàn thứ cát đỏ au. Đi mãi cũng gặp biển xanh, nhưng ngoảnh lại
đã biến thành biển máu. Những giấc mơ màu đỏ ấy, lác đác có từ thời thơ ấu, nay
nhiều như lá phong mùa lạnh vắt kiệt sức anh. Tỉnh dậy, thấy kinh hãi những đồ
dùng màu đỏ. Thấy ghê sợ những bông hoa màu máu. Trừ hoa hồng.
Phạm Duy Nghĩa có lẽ đã
viết khác so với mười, mười lăm năm trước đây. Nhưng là khác về đề tài, hơi thở,
còn sự vận hành câu chữ, nghiêm cẩn và kỹ lưỡng vẫn là cốt tủy của anh. Một
truyện ngắn mang hơi hướng huyền ảo, liêu trai đúng cái chất và suy nghĩ của Phạm
Duy Nghĩa ngày hôm nay; một sự lạ mà không lạ, một chuyện buồn không hẳn buồn
nhưng vẫn khiến người ta vấn vương suy nghĩ…
Nhà văn Uông Triều giới
thiệu
1. Tôi
gặp Phong lần đầu tại quán rượu trên mặt hồ Linh Đàm. Gương mặt điển trai như một
tài tử điện ảnh cùng vẻ phong lưu phảng phất nét u hoài của anh làm tôi chú ý.
Trong cuộc rượu có vài nhân vật của giới doanh nhân từng được báo chí nhắc tới
hôm ấy, mặc dù đang là giám đốc một công ty xuất nhập khẩu, trông Phong có gì
đó hơi lạc loài. Anh lặng lẽ hút thuốc và nhìn ra lớp sóng trắng gợn trên hồ, dửng
dưng như đang ngồi một mình giữa hoang mạc. Khi biết tôi là nhà báo kinh tế,
Phong đưa tôi tấm danh thiếp, mời hôm nào rảnh rỗi ghé anh chơi.
Nhà Phong ở ngoại thành
Hà Nội. Đường vào ngoắt ngoéo quanh co, qua mấy ngõ làng mới tới. Một biệt thự ẩn
trong khu vườn rộng, tường ốp đá, trên mái xanh rợp dây leo. Quanh vườn có những
chiếc xích đu sơn trắng kiểu châu Âu, giữa vườn có ao trong vắt, không gian yên
tĩnh và dâng lên mùi thơm ngào ngạt của hàng trăm loại hoa hồng. Anh cho biết
cơ ngơi này mua lại từ một ả người Việt lấy chồng Tây. Ông Jonathan, đã chết vì
tai nạn xe hơi khi trở về Anh quốc.
Phong mời tôi uống trà
hoa cúc trong chiếc chòi lá trên mặt ao. Da trắng, người cao, hàng ria đen sậm
cùng cái kiểu cầm điếu thuốc rất nghệ sĩ càng tôn thêm vẻ lịch lãm cổ điển của
anh, trong một sớm mùa thu, trời se lạnh. Khi tôi hỏi vì sao đã ngoài năm mươi
tuổi mà anh chưa lấy vợ, Phong nhìn sợi khói thuốc đặc sệt tan loãng vào thinh
không, mỉm một nụ cười buồn. Và nói như nói thầm.
– Đã nhiều năm nay, tôi vẫn
đi tìm câu trả lời cho câu hỏi đó.
Rồi lảng sang chuyện
khác. Anh cho biết ngôi nhà đang ở – mà anh gọi là “trại hoa hồng” – ẩn chứa những
điều kỳ lạ. Có hôm trước khi ra khỏi nhà anh bỏ hộp đựng xì gà vào ngăn tủ, buổi
tối anh về lại thấy chiếc hộp bằng gỗ tuyết tùng ấy nằm ở trên bàn. Lần khác,
chiếc bình trong phòng ngủ được cắm năm bông hồng phấn, nửa đêm về sáng bỗng
hóa thành sáu bông. Kỳ quặc nhất là sự biến dạng của vị bá tước người Anh.
Trong bức ảnh cổ kính trên tường, người đàn ông mặc áo choàng hiệp sĩ ấy ngồi ở
ghế bành, nghiêng mặt về phía trái. Một ngày kia nhìn lên, Phong kinh hãi nhận
ra ông ta đã ngoảnh mặt sang phải, ổ mắt sâu cũng bớt phần dữ tợn và dưới chòm
ria vểnh lên như đuôi cáo bỗng hiện ra bí hiểm một nụ cười.
Cảm giác rờn rợn từ những
điều Phong kể còn vương vất trong tâm trí khi anh dẫn tôi đi xem các phòng của
ngôi nhà. Căn phòng nào cũng thơm nức mùi hoa hồng. Hương hoa theo gió từ vườn
lãng đãng vào nhà, thấm vào kẽ tường, ủ trong chăn gối. Dây leo xanh ngắt bò
lan vào từng ô cửa, tha thướt rủ trên các mảng tường.
– Tôi đi vắng suốt, nhưng
người hàng xóm nói rằng thỉnh thoảng linh hồn ông chủ cũ của ngôi nhà này vẫn
hiện về. Bà ấy từng trông thấy ông Jonathan đứng giữa vườn hồng, có lúc đi trên
mặt ao cứ nhẹ như không rồi biến mất vào trong tường đá – Phong nói.
Tôi còn lui tới ngôi nhà
quanh năm ướp trong mùi hoa thơm ngát ấy nhiều lần nữa. Và bên những tách trà
trên mặt ao tĩnh lặng, tôi được nghe Phong kể chuyện đời mình.
2. Ba
mươi năm trước, Phong là sinh viên theo học ngành kiến trúc. Anh nổi tiếng suốt
mấy năm học ở trường. Bởi anh lắm tài. Ông trời đã tỏ ra hào phóng khi không chỉ
cho anh một vẻ đẹp hào hoa lãng tử bề ngoài, mà còn phú cho một thiên năng siêu
việt bề trong với đủ ngón cầm kỳ thi họa.
Ngày ấy Phong được cả trường
gọi là Tề Bạch Thạch. Chỉ với màu nước hoặc bút chì, anh vẽ muông thú cỏ cây giống
đến kinh sợ. Trong căn phòng bé nhỏ tồi tàn ở ký túc xá, anh từng vẽ lên mỗi
góc tường một con mèo, mắt con nào cũng xanh lét gườm gườm khiến lũ chuột từng
chạy rầm rầm như bão quanh nhà phải nằm im thít. Anh vẽ một con sâu đặt lên bậu
cửa, chim từ đâu sà xuống mổ liên hồi. Anh vẽ tôm, con tôm tươi rói như đang cựa
quậy muốn bò. Anh vẽ cây, cái cây hiển hiện như sờ được vào gân lá và những đường
xù xì nứt nẻ ở thân, sắc sảo đến từng chi tiết.
Phong thường đắm đuối vào
tranh tả thiên nhiên, trong đó anh dồn nhiều tinh lực nhất vào việc tả nắng. Những
vũng nắng hanh vàng đọng giữa rừng hoang, những đốm nắng vàng hươm rớt trên tảng
đá, vệt nắng mỏng tang bám vào kẽ lá, hạt nắng lóe trên mạng nhện và long lanh
trong đôi cánh chuồn chuồn… sắc độ nào cũng được đặc tả tinh vi khiến Phong có
thêm biệt danh “người gọi hồn của nắng”. Anh chỉ vẩy ra vài nét, người xem cũng
phân biệt được cảnh bình minh hay cảnh chiều tà. Phong tả gió cũng vào bậc kỳ
tài. Gió hiu hiu, xao xác, gió lồng lộng, ào ào… cứ nhìn vào cây cỏ trong tranh
mà nhận ra từng cấp độ. Xem tranh Phong vẽ, một thầy giáo đã khóc vì khâm phục.
Ông nói: “Em sẽ trở thành họa sĩ vĩ đại của mọi thời.”
Nhưng Phong không chỉ
phát sáng trên các ngả đường nghệ thuật. Anh còn nhiều năng lực bí ẩn khác. Như
mảnh gương vụn lẫn vào bụi cây, đôi khi chỉ lóe lên bất chợt cho mọi người thấy.
Năm thứ hai ở đại học, lớp
Phong được trường tổ chức cho đi dã ngoại tìm hiểu một số công trình kiến trúc
vùng cao. Xe khởi hành vào sáng thứ bảy. Trước đó năm ngày, Phong nói với thầy
chủ nhiệm lớp: “Chuyến đi nên lùi lại tuần sau thì tốt hơn. Chiều thứ bảy tuần
này sẽ mưa thầy ạ.” Ông thầy im lặng, tháo kính ra khỏi cái đầu nhẵn bóng như
hòn sỏi, nhìn Phong như nhìn một thằng gàn.
Trưa thứ bảy, trời xanh
biếc, nắng chói chang. Trên ô tô, mọi người nhắc lại lời tiên đoán của Phong,
cười nhạo. Xế chiều, khi xe lên tới một con đèo, mưa bất ngờ đổ xuống trắng trời
trắng đất. Mưa như thác suốt buổi chiều hôm đó, và khi đi vào vùng núi, do chiếc
xe gặp sự cố nên sinh viên phải vất vả lội qua một quãng đường lầy.
Đoàn cắm trại ở ven rừng.
Mưa tạnh, trăng lên, lặng lẽ soi núi đồi loáng ướt. Đêm đó Phong trằn trọc mãi.
Anh nói với người bạn ở chung lều: “Gần đây có một con suối. Tiếng suối làm
mình không ngủ được.” Cậu bạn cằn nhằn: “Ông bị hoang tưởng rồi. Bốn bề lặng ngắt,
tai tôi giãn ra hết cỡ cũng chẳng thu được một giọt âm thanh nào.” “Không, có
con suối ở phía tây thật mà. Tớ vẫn đang nghe thấy nó đây, rõ lắm.”
Hôm sau Phong dậy sớm,
lôi cậu bạn đi cùng. Ra khỏi nơi cắm trại về phía tây chừng ba cây số, trong rừng
rậm, hai người nghe thấy tiếng nước chảy. Đi thêm một chặng nữa thì thấy dòng
suối lũ như con rồng bạc phóng ra từ khe núi, ầm ầm cuộn xoáy, kéo theo biết
bao nhiêu củi mục và lá rừng.
Trong ngày hôm đó Phong
tìm đến nhà trưởng thôn. Ông ta cho biết đây là con suối có độ dốc lớn nên mỗi
lần mưa bão là lũ về rất nhanh. Cây cầu khỉ bắc qua suối năm kia đã bị lũ cuốn
trôi, dân ở thôn này muốn sang thôn bên phải đi đường vòng qua hai quả núi. Mùa
lũ trước có đứa trẻ con liều mạng qua suối đã bị xoáy nước nuốt chửng như nuốt
một cái lông gà.
Phong suy nghĩ và quyết
tâm trong thời gian dã ngoại sẽ giúp người dân ở đây bắc một chiếc cầu. Anh vẽ
bản thiết kế và nhờ trưởng thôn vận động mọi nhà góp sức. Khi nước rút, cả thôn
náo nức mổ gà bên suối, thắp hương làm lễ khởi công. Lần đầu tiên các nàng thôn
nữ được nhìn thấy một chàng sinh viên Hà Nội đẹp long lanh vừa chỉ đạo việc
chung vừa cởi trần khiêng đá, cặm cụi chằng dây thép quanh ụ đá làm trụ cầu. Gỗ
lát mặt cầu là những cây to đốn hạ trong rừng, kích cỡ thế nào đều do Phong quy
định. Sau bốn ngày cật lực, cây cầu gỗ dài hơn ba chục mét đã được hoàn thành.
Từ đó về sau, dân trong
vùng gọi cây cầu bắc qua suối nối liền hai thôn ấy là cầu Lê Phong. Ở một bên cầu,
nơi chôn đứa trẻ chết đuối có cây thàn mát xanh rờn, cứ đến mùa xuân lại trổ đầy
hoa tím.
Cũng từ sau chuyến đi dã
ngoại ấy, Phong có thêm biệt hiệu nữa là Phong Khổng Minh. Mọi người đồn rằng
muốn biết ngày nọ tháng kia trời nắng hay mưa, cứ nhờ Phong nửa đêm lên sân thượng
nhìn sao là sẽ biết. Người ta còn nói Phong cực kỳ nhạy cảm, anh có thể mất ngủ
chỉ vì nghe tiếng một giọt sương rơi hay chiếc lá rụng trong vườn. Không những
thế, Phong còn ngửi thấy được mùi khói đốt nương ở cách bốn quả đồi, hay nhìn
thấy bột phấn hoa bám ở chân một con ong bay trên ngọn bạch đàn cách anh vài
trăm mét… Những lời đồn đại ấy, phần là sự thật, phần thêu dệt thêm, khiến cho
tên tuổi của Phong mãi đi vào lịch sử của trường như một huyền thoại.
Không mấy ai biết, con
người vang bóng một thời ấy nhiều năm sau vẫn là người cô độc. Anh sống cuộc đời
hoang vắng, không có tình yêu. Đàn bà đến với anh không ít nhưng người nào cũng
sớm lạnh nhạt và bỏ đi. Vì lý do gì thì chính anh cũng không hiểu.
3. Đời
Phong từ khi ra trường trải qua nhiều thăng trầm. Anh không trở thành một Van
Gogh hay Picasso như mọi người dự đoán mà một khiên một kiếm, một mình một ngựa
lăn lộn giữa thương trường. Khi tích lũy đủ vốn, anh thành lập công ty rồi chỉ
ít năm đã phất lên ào ào, nhanh chóng trở thành ngôi sao trong giới doanh nhân
trẻ. Cái tên Lê Phong rạng rỡ trên mặt báo giữa những cúp vàng lấp lánh, vòng
nguyệt quế huy hoàng. Nhưng số phận đã chơi ác anh. Đang ở thế thượng phong,
chàng giám đốc tài năng bất ngờ ngã ngựa. Từ một chiến lược sai lầm của hội đồng
quản trị mà mình anh không chống lại được, công ty Đại Phong làm ăn thua lỗ, nợ
xấu bào mòn lợi nhuận, vài tháng không có tiền trả lương cho nhân viên. Phong
phải bán cả trụ sở công ty để trả nợ ngân hàng rồi nhen nhóm gây dựng lại từ đầu.
Sau vài năm chuyển hướng kinh doanh anh lại nổi lên như một người hùng – người
đưa con tàu đắm Đại Phong vượt qua bão giông đi tìm bờ bến mới.
Nhưng số phận không buông
tha Phong. Một buổi tối mùa xuân, một ngọn lửa không biết từ chỗ nào bùng lên
liếm sạch cả dãy nhà xưởng của công ty anh, biến hàng trăm máy móc, công-ten-nơ
thành mây khói. Phong giội nửa can xăng lên người, định châm lửa tự thiêu. Rồi
lái xe đi vô định suốt đêm, bỏ lại sau lưng một vùng trời rực lửa.
Cũng từ đấy, giấc ngủ của
anh bị nhấn chìm trong màu đỏ. Anh thường mơ thấy mình đi giữa sa mạc toàn thứ
cát đỏ au. Đi mãi cũng gặp biển xanh, nhưng ngoảnh lại đã biến thành biển máu.
Những giấc mơ màu đỏ ấy, lác đác có từ thời thơ ấu, nay nhiều như lá phong mùa
lạnh vắt kiệt sức anh. Tỉnh dậy, thấy kinh hãi những đồ dùng màu đỏ. Thấy ghê sợ
những bông hoa màu máu. Trừ hoa hồng.
Giữa năm ấy anh tìm đến
những cửa điện cửa đền. Các thầy bói cô đồng nói mỗi người một khác. Người bảo
anh có vong theo từ tiền kiếp. Người phán khu đất anh ở có hài cốt. Người soi
thấy linh hồn đứa trẻ miền núi quấy quả anh. Có người lại nói anh căn cao số nặng,
anh phải trình đồng mở phủ, kiếp trước anh là hoàng tử đánh vỡ ba cái chén ngọc
trên thiên giới nên bị đày xuống cõi trần…
Anh nhắm mắt làm theo lời
họ. Cũng cắt duyên âm, trả nợ tứ phủ. Cũng lặn lội về quê tìm đến ngôi chùa phủ
rêu để trả lại những đồ thờ cúng mà anh đã lấy trộm ở kiếp nào. Cũng làm con
nhang đệ tử của một cái điện heo hút tận Ba Vì. Và ngược đèo trở về vùng núi
năm xưa, đến bên con suối có chiếc cầu mang tên anh, thắp hương lên nấm mộ trẻ
con dưới bóng cây thàn mát u trầm trong buổi chiều đông gió ngàn se sắt.
Qua mấy năm, đời anh vẫn
chẳng có gì sáng sủa hơn.
4. Tôi
nhận được thư Phong khi đang ở London. Đêm cuối thu, thành phố chìm dưới mưa và
tuyết. Vừa bật máy tính và run rẩy trong cái lạnh ghê gớm của xứ sở sương mù,
tôi vừa ngạc nhiên không biết lý do gì một kẻ vốn kiệm lời như Phong lại gửi đến
tôi một bức thư dài vậy.
Anh Bình.
Hôm trước gọi điện định rủ
anh tới trại hoa hồng, mời anh tách trà sen và kể anh nghe một câu chuyện. Thấy
máy báo ngoài vùng phủ sóng, đoán anh đang đi công cán ở nước ngoài, tôi nóng
lòng kể với anh qua thư điện tử vậy.
Chuyện thế này. Trong nhà
tôi có chiếc tủ bằng gỗ bạch đàn cất giữ một số đồ dùng mà ông chủ cũ người Anh
để lại. Không hiểu vì sao khi chuyển nhà người ta không mang những thứ ấy đi,
còn tôi thì chưa lục lọi vào đó bao giờ bởi nó là vật sở hữu của người đã khuất.
Nhưng một hôm do phát hiện ngăn tủ bị mối xông, tôi đã mở nó ra và thấy ở đó một
cuốn sổ bìa nâu, một tấm bia đá khắc dòng chữ Hán dài sáu mươi phân cùng vài thứ
đồ lặt vặt khác. Chữ Hán thì tôi mù tịt nhưng tiếng Anh của tôi khá tốt nên khi
tò mò lật giở cuốn sổ, tôi sững sờ bắt gặp một trang viết rằng trong thửa đất của
trại hoa hồng có một lăng mộ cổ. Dù cuốn sổ bị mối đục lam nham nên mất chữ,
tôi cũng hiểu được rằng hơn mười năm trước, khi ông Jonathan cho đào ao ở trước
nhà, những người được ông thuê đào đã phát hiện ra bức tường gạch dẫn vào một
cái hầm khá sâu trong lòng đất. Sau khi tìm thấy ở cuối đường hầm một ngôi mộ
đá, ông đã cho lấp đất bịt lối vào. Trong cuốn sổ còn vẽ một sơ đồ, có chấm đen
bên cạnh chữ “tomb” đánh dấu vị trí ngôi mộ. Nó nằm ngoài góc ao, về phía trái,
nơi tiếp giáp với dãy tường ngăn phần đất của trại với cánh đồng làng.
Việc bất ngờ này làm tôi
nhớ lại những chuyện lạ từng xảy ra trước đây. Hình như đã có lần tôi kể với
anh, vào những đêm trăng suông tôi thường nghe thấy tiếng khóc vẳng lên từ đâu
đó. Có những đêm tôi ra vườn, thơ thẩn dưới trăng, quyết tìm xem tiếng khóc
phát ra ở chỗ nào. Cứ đi hết mấy vạt hồng nhung, đến bức tường bám đầy cây vảy ốc
thì tiếng khóc nhỏ dần rồi bặt đi như tiếng dế trong lòng đất. Lại có đêm khi
mưa tạnh, tôi thấy có người đứng ở gốc xoài trước sân nhìn chằm chằm vào cửa sổ
phòng mình, tôi đứng dậy ra ngoài thì người đó rẽ xuống bờ ao, rồi cứ thế đi
như lướt trên mặt ao, đến góc trái của bờ bên kia thì biến mất.
Chắc hẳn anh nghĩ đến ông
Jonathan? Rất có thể đó là linh hồn ông ta, như bà hàng xóm đã từng nói tới.
Đêm ấy trăng mờ, cái bóng người ấy cũng mờ, chỉ như một vầng khói xanh và không
rõ mặt. Nhưng thôi, để tôi kể tiếp chuyện ở trên đã.
Ngay sáng hôm sau, tôi
thuê thợ trong làng tháo hết nước ao. Rồi đào đất ở góc ao, đến non trưa thì thấy
lộ ra cửa hầm giữa hai tường gạch cổ. Đám thợ tỏ vẻ kinh hãi nên tôi một mình
vào trước. Trên tường gạch, nước rỉ ra nhơm nhớp. Lối đi cũng lát gạch, nước rờn
rợn ngập mắt cá chân. Vào sâu hơn chục mét thì thấy trong bóng tối một cái bệ
xây, tôi vừa rọi đèn thì chợt buốt lạnh toàn thân, tay cứng lại như biến thành
chũa đá.
Trong bệ là một người đàn
bà nằm ngửa, môi đỏ như máu đọng, da mặt hồng hào như thịt cá hồi tươi. Bà ta mặc
áo lụa màu thiên thanh, cổ đeo ba lớp vòng ngọc trai, xung quanh lóng lánh tiền
xu và bạc thỏi. Thân thể chìm trong lớp hổ phách thơm mịn màng trong suốt. Hai
mắt to và sáng, đầy vẻ căm giận, nhìn tôi trừng trừng.
Hình ảnh ấy chỉ vụt hiện
rồi biến mất. Nhìn lại, thấy đó là một ngôi mộ xây.
Tôi khiếp đảm chạy ra khỏi
hầm, suýt ngã vì giẫm phải một con lươn trơn nhẫy. Thoảng nghe bên tai tiếng
nói: “Các người phá giấc ngủ của ta, các người phải chết. Chỗ ta nằm phải được
khô ráo. Cái gì là của ta thì trả lại cho ta.”
Tôi bước ra ban công
khách sạn. Tuyết trắng xóa như hoa rắc trên dòng sông Thames. Dưới ánh đèn vàng
ảm đạm bên đường, những chiếc taxi đen lướt đi vội vã. Lại nghĩ tới Jonathan,
không biết con người xấu số ấy đã chết ở đâu trong thành phố này. Chỉ biết rằng
một buổi sáng đẹp trời, không ai hiểu được vì sao chiếc xe hơi do ông cầm lái lại
lao vọt sang làn đường bên kia, đâm với tốc độ cao vào chiếc xe buýt hai tầng
màu đỏ.
Trở vào phòng, tôi gõ
phím cho sáng màn hình, đọc tiếp.
Hôm sau vào lúc mười giờ
tối, tôi đang đọc sách trong phòng ngủ thì bỗng có cảm giác rợn người lên. Ngoảnh
lại thì thấy người đàn bà mặc áo lụa xanh đã đứng sau lưng từ khi nào. Phải
đoan chắc với anh rằng lúc đó tôi tỉnh chứ không mơ, bởi cuốn sách Con đường
mây trắng của Anagarika Govinda mà tôi đang xem vẫn hiển hiện trên bàn, bên
tách cà phê và điếu xì gà, trang mở ra là trang 41.
Người ấy đi đến bên bàn,
chân không chạm đất, thân thể lạnh lẽo như tảng băng xanh. Mặc dù từ bé vẫn tin
mình là người có khả năng gần gũi với thế giới siêu linh, chưa bao giờ tôi thấy
hãi hùng như lúc ấy.
Người đàn bà cảm ơn tôi
vì những việc tôi đã làm cho bà: tháo sạch nước ao ngấm vào hầm mộ, đốt hương
trầm cho thơm và ấm lòng hầm, gắn lại bia trên mộ bà – tấm bia đá có năm chữ
Hán giấu trong góc tủ của ông Jonathan mà tôi đã nhờ người dịch ra là “Quách Thị
Hoa chi mộ”. Tôi còn làm lễ tạ mộ và cho xây bít cửa hầm bằng gạch tốt để ngăn
nước và lươn chạch rúc vào.
– Bà đã giết ông
Jonathan. Bà cũng làm hại đời tôi. Tôi hận bà… – Tôi can đảm thốt ra lời trách.
– Ta không làm hại anh.
Bà ta nói, giọng quả quyết.
Rồi xích lại gần tôi, âm khí tỏa ra lạnh ngắt.
– Kẻ nào phá giấc ngủ của
ta thì kẻ đó phải chết. Còn tài hoa bạc mệnh thì không phải tại ta. Những oan
trái của anh có từ thời trẻ, trước khi anh đến ở ngôi nhà này.
– Vậy ai đã giáng họa cho
tôi, xin bà mách bảo?
– Anh đã khổ nửa kiếp rồi
và sẽ vẫn còn khổ. Đêm nay ta hiện về để nói cho anh biết rằng không có ma quỷ
nào ở ngoài quấy nhiễu làm hại anh cả. Kẻ thù của anh là ở chính trong anh.
Bà ta nói xong thì thăng,
nhẹ như một làn khói biếc. Đêm ấy gần sáng tôi mới ngủ được và mơ thấy mình có
mặt ở một bến phà, nơi tôi chưa từng đặt chân đến bao giờ. Bến phà Hiên. Trong
mơ tôi lại gặp Quách Thị Hoa, bà vẫn mặc áo lụa màu xanh da trời và dẫn tôi đi
lên ngọn núi mờ sương, đến một mỏm đá cao hình người thì không thấy bà đâu nữa.
Tỉnh giấc, tôi thấy buồn não nuột. Mong anh về nước, thu xếp cùng tôi làm một
chuyến đi về phương Bắc, tìm đến cái nơi tôi đã gặp trong mộng này.
5. Chúng
tôi đến bến phà Hiên khi gà đang gáy trưa. Một chiếc thuyền mảnh như lá trúc hiện
ra trong sương đưa tôi và Phong rời bến. “Các anh lên điện cô Thắm à?”, người
chèo thuyền có gương mặt cổ xưa như tạc bằng đất nung hỏi khẽ. Tôi gật đầu. Thực
ra cả Phong và tôi đều không biết mình đang đi tìm cái gì, ở đâu. Mọi việc cứ
nương theo tiền định.
Thuyền dừng dưới chân một
hòn núi xám. Chúng tôi rời thuyền rồi leo núi, leo tới đâu Phong nhận ra quang
cảnh đã gặp trong mơ tới đó. Đường lên gập ghềnh dốc đá, len lỏi qua những vườn
đào vườn mận, hoang vắng như lạc vào xứ tiên. Qua mỏm đá hình người thì thấy một
ngôi nhà mái ngói mờ ảo trong sương. Trước nhà, bên hàng cây trụi lá vương vấn
khói lam, một pho tượng Bồ Tát Quan Âm nhô lên nền trời trắng toát.
Điện cô Thắm.
Khách tới điện hôm ấy khá
đông. Người quỳ trước gian thờ lấp lánh vàng son, kẻ ngồi bên dãy hình nhân và
voi ngựa bọc giấy màu xanh đỏ. Tôi lân la hỏi, mới biết cô đồng Thắm là phù thủy
trục vong nổi tiếng khắp vùng.
Cô Thắm người nhỏ, mặt
sáng như hoa đào. Chân đi như có gió, cái miệng lúc nào cũng tươi. Khi nhìn thấy
Phong, mặt cô hơi biến sắc.
Qua giờ Ngọ thì lễ trục
vong bắt đầu. Mọi người ra trước điện quỳ lạy theo nhịp chuông và lời khấn của
cô. Hầu hết là những người muộn chồng muộn con hoặc tâm tính thể trạng bất thường
phải đến nhờ cô soi giúp.
Bài khấn chưa dứt, một đứa
con gái đã ngã vật ra nền nhà, thè lưỡi gầm gừ rồi ngóc đầu sủa. Tiếng sủa âm u
của chó. Thì ra cô này có vong của một con chó trong người.
Sau tiếng tru dài thê thảm,
cô ta giãy giụa một hồi rồi nằm run khẽ. Bọt dãi sủi trắng quanh mép, rỏ giọt
xuống nền. Cô đồng an ủi vỗ về, hỏi cái vong chó xem nó muốn gì. Này nhà này
xe, này voi này ngựa, muốn gì cũng có, cô sẽ đốt gửi cho. Con chó rên rỉ mãi mới
nói được, rằng nó chẳng cần gì, chỉ oán con người. Cái nhà kia ác quá, nó đang
có chửa mà nhẫn tâm giết nó, hồn nó sẽ ra đi không bao giờ trở lại khu đồi ấy.
Nói xong nó hướng ra pho tượng Quan Âm bằng đá cẩm thạch trắng ngoài sân, run rẩy
vái rồi ngoẹo đầu gục xuống, hai mắt nhắm nghiền.
Khi cái vong chó tủi phận
đã lìa khỏi thân người, đứa con gái ngồi dậy khóc nấc lên: “Nhà em ở trong đồi.
Hôm ấy là mùa hè, biết bố em có ý định mổ chó, con chó trốn lên nương sắn cả
ngày, chiều tối lại mò về chui vào gầm giường nằm. Bố em với lão hàng xóm lôi
nó ra. Nó chảy nước mắt, hai chân trước chắp lại như van xin, bố em vẫn thọc
dao chọc tiết. Mắt nó dại đi, nhìn em như oán trách, trời ơi!”
Trông ra mặt sông bàng bạc
sương thấp thoáng sau cánh rừng trụi lá, tôi hoang mang nghĩ: “Thì ra con vật
cũng có linh hồn?” Nhìn sang Phong, thấy anh vẫn thản nhiên, như không có gì lạ
lẫm.
Mải xem người chó, không
ai để ý đến một người đàn bà đang quằn quại trước hiên. Cô đồng Thắm nhìn kỹ chị
ta, thốt lên: “Con đỉa!”
Người ấy chầm chậm bò ra
sân. Đêm trước trời mưa, sân còn đọng nước nên chị ta bò đến đâu người nhà cô đồng
trải chiếu hoa đến đó. Cái đầu ngo ngoe vươn dài về phía trước, thân người mềm
nhẽo giãn ra hết cỡ rồi co lại như sợi dây chun. Nhìn cảnh ấy, ai cũng thất
kinh. Đúng là cách bò của đỉa.
Con đỉa bò đến trước pho
tượng trắng thì chắp tay vái lia lịa. Trong khi cô đồng tiến hành cuộc thương
lượng, hỏi nó muốn gì, thì cô bạn đi cùng người đỉa xoe xóe kể rằng: “Chúng em
sống ở đồng ruộng ao đầm, quanh năm làm bạn với đỉa. Những ngày mưa ấm, đỉa nổi
đen sì cả mặt ao. Chẳng biết bạn em dùng thuốc trừ sâu triệt phá tổ tông họ
hàng loài đỉa thế nào mà chúng oán hờn, vong hồn con đỉa khốn nạn này lại nhập
vào người, làm cho mấy năm nay không đẻ đái gì được. Hình như nó vào nó hút làm
teo hết trứng. Cũng từ đấy da thịt bạn nhão ra, người nhũn như không có xương,
biết đàn hồi co giãn. Lại thường ngủ mơ thấy mình biến thành một con đỉa trâu lực
lưỡng, áng chừng hai tạ, lặc lè mang một bụng trứng trong người!”
Cuộc thương lượng với
vong đỉa kết thúc nhanh gọn. Nó đồng ý ra khỏi người chị kia với điều kiện đốt
cho nó một hình nhân nam lộng lẫy làm chồng. Nguyện vọng ấy được đáp ứng tức
thì. Nhìn ngọn lửa xanh lét bùng lên trong lò đốt mã, cô bạn của người đỉa dài
giọng mỉa mai: “Là đỉa lại muốn lấy người làm chồng, lại còn mê giai đẹp, bố khỉ!”
Trong số khách đến cửa cô
hôm ấy, không phải ai cũng có vong nội tức vong ngụ trong người. Có mấy ca chỉ
là vong ngoại tức vong theo. Một ông thời trẻ bắt rắn chặt đuôi mút máu tươi, bị
vong rắn hổ mây cuốn mấy vòng vằn vện quanh thân như sợi dây chão. Một ả chơi bời
năm nào cũng đi nạo hút, bị các vong hài nhi đeo bám trĩu trịt trên mình khiến ả
vẹo người như cây đu đủ mang chùm quả sai. “Đuổi vong ngoại thì dễ, trục vong nội
khó hơn”, cô Thắm nói. “Có những vong nội rất tinh quái, khi thấy mình soi nó
tìm cách nhảy ra ngoài hoặc trốn vào trong tóc. Nếu nó không trốn đi đâu được
thì ngón tay mình sẽ có cảm giác tê như dòng điện, khi sờ vào huyệt bách hội ở
trên đầu.”
Chiều gần tàn mà người chờ
trục vong còn nhiều, lại thấy Phong vẫn tỉnh táo như không, tôi nóng ruột nhờ
cô Thắm soi cho anh trước. Để được nể hơn, tôi xưng là nhà báo. Chẳng ngờ cô
nói: “Nhà báo các anh toàn xuyên tạc. Không hiểu gì về tâm linh, lại nói chúng
tôi lừa bịp. Ở đây không tiếp nhà báo.” Nói rồi cô quay gót. Đi được vài bước,
chợt ngoái lại bảo Phong: “Anh vào đây.”
Cô đưa Phong đến trước
bàn thờ mẫu, đặt tay lên đỉnh đầu anh khá lâu, vẻ nghĩ ngợi đăm chiêu. Bỗng cô
rụt vội tay ra, mặt biến sắc. Rồi nhìn thẳng vào mắt anh, nghiêm nghị hỏi:
– Anh thường ngủ mơ thấy
máu phải không?
– Đúng vậy.
– Khi anh mới đến, vừa
nhìn thấy anh tôi đã biết không phải người thường. Anh là bậc tài hoa trí lực
hơn người nhưng bị một sức mạnh ghê gớm đè bẹp nên suốt cuộc đời người ta vẫn
vượt lên trước còn anh tụt lại phía sau. Soi vào mệnh anh tôi thấy một con rồng
vàng bị trói chặt bốn chân, con kim long này đủ sức bay vượt đại dương nhưng
vùng vẫy thế nào cũng không thoát ra khỏi sự kìm kẹp. Anh chính là con rồng đó.
– Tôi chưa hiểu. Cái đã
làm hại đời tôi ấy… là vong người hay vong vật?
– Nó không phải người
cũng chẳng phải vật. Mấy thứ tà ma vặt vãnh đó chỉ như những tàn tro lơ lửng ở
ngoài, không làm gì nổi anh. Cái này thì lạ, tôi chưa từng gặp, nó là một năng
lượng trời đất sinh ra, tích tụ lâu ngày thành một khối kinh tởm như máu và bám
vào đời anh từ thuở lọt lòng mà không ai giải trừ cho anh được. Anh sẽ phải sống
chung thân cùng với nó.
– Nó đi theo tôi hay tồn
tại ở đâu vậy?
– Nó đang ở trong chính
người anh.
Phong cúi đầu, câm lặng.
Trên suốt quãng đường xuống
núi, tôi và Phong không nói với nhau câu nào. Mắt anh thăm thẳm buồn. Đến triền
cỏ ở chân núi, anh đột ngột quỳ xuống và cúi lạy sát đất, hồi lâu không ngẩng đầu
lên. Trên cao, pho tượng Bồ Tát Quan Âm lồng lộng giữa trời mờ mịt khói sương,
đài sen trắng muốt, một tay bắt ấn tam muội, tay kia chao nghiêng bình nước cam
lồ.
6. Một
buổi sáng mùa xuân rưng rưng sương lạnh, có người đàn ông một mình chèo thuyền
ra một hòn đảo trên hồ Thác Bà. Sau khi giấu kỹ thuyền trong đám lau sậy rậm rạp
ngập nước hồ, người ấy leo dốc về phía tây và nằm xuống bãi cỏ trên sườn đảo.
Thong thả châm một điếu thuốc, vừa hút vừa nhìn ra trời nước xanh thẳm mênh
mông. Rồi nhắm mắt, lặng im, không bao giờ dậy nữa.
Sau mấy ngày, từ xác anh
nhẹ thoát ra một luồng khí lạ. Khí chảy thành dòng ngoằn ngoèo, đỏ như máu
tươi, bốc lên thành khói làm xém cả bụi cây rồi tan loãng vào không khí.
Phải đến hơn một tháng
sau mới có người lên hòn đảo kia và phát hiện ra bộ xương dãi dầu trên cỏ. Vạch
các khớp xương trên hài cốt, thấy hằn lên những vệt đỏ bầm.
Tôi được nghe chính Phong
kể lại chuyện này trong buổi gọi hồn anh tại điện cô Thắm. Hôm ấy, Phong nhập
vào em gái anh. Hỏi được chôn cất ở đâu, anh không cho biết. Chỉ cười lanh lảnh
như tiếng chuông đồng, nói rằng bây giờ anh được giải phóng rồi, chả phải vương
vấn gì đến anh. Anh đã về cõi trời tây, đường mây nhẹ gót.
Ngày Phong đột ngột mất
tích, công ty Đại Phong thông báo rằng giám đốc của họ tự mình lái xe đi trong
một đêm gió rét rồi không thấy trở về. Đôi lúc tôi nghĩ, chẳng biết cái linh hồn
đã gặp ở điện cô Thắm có phải Phong thật không, hay chỉ là một cái vong nào đó
ưa đùa bỡn. Chơi với Phong, tôi chưa bao giờ thấy anh cười thành tiếng. Biết
đâu, anh còn sống trên đời…
Trại hoa hồng nay đã trở
thành hoang phế. Lần cuối cùng tôi đến, dây leo thường xuân đã phủ kín tòa biệt
thự, xanh mơn mởn như một chiếc hộp nhung. Trên bờ tường và dãy xích đu trắng dọc
bờ ao, dây tử đằng cũng rủ lá xanh rờn, đẹp như cảnh điền trang ở một xứ Bắc Âu
nào đó.
Bốn bề thanh vắng, tịch mịch.
Chỉ có ngàn bông hồng đỏ
thắm vẫn rì rào trong nắng xuân.
20/12/2024
Phạm Duy Nghĩa
Nguồn: Báo Văn Nghệ, số 1+2/2022
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Đền Ba Dươi
Đền Ba Dươi
Lễ rước Thành hoàng vào
đình được tổ chức trang nghiêm, thành kính. Cũng may trước đây những người “làm
chủ tập thể” thấy những đồ thờ cúng của đình không dùng được vào việc gì nên
cho phép dân làng gửi vào cửa chùa nay mới có cái mà rước.
Sự trở về của ông Nguyễn
Long làm cả làng Lớn xôn xao. Bố ông Long độc đinh, cùng đinh, sinh hạ được
nhõn ông Long. Mẹ ông Long bạo bệnh mất sớm để lại hai bố con lần hồi rau cháo
nuôi nhau. Trận đói năm Ất Dậu khiến cả làng tan tác, cùng đường hai bố con ông
dắt díu tha phương cầu thực. Hòa bình lập lại, hầu hết những người ra đi trở về
làng, riêng bố con ông bặt bóng chim tăm cá. Cả họ ngóng, cả làng chờ, nhưng
ngóng để mà ngóng, chờ để mà chờ, bớt đi một nhà làng rộng ra một chỗ. Ngày cải
cách, mảnh đất chó ỉa cùng mấy thửa ruộng của gia đình ông được chia cho người
khác, tên bố con ông chỉ còn trong ký ức người làng. Rồi ông đột ngột trở về.
Ba chiếc xe con đen nhánh minh chứng cho danh giá, giàu sang, phát đạt lừ lừ
qua cổng làng làm mọi người ngỡ ngàng. Lúc ra đi ông như cái dải khoai vắt trên
lưng bố, nay trở về phương phi vạm vỡ, từ ba chiếc xe tóa ra vợ con cháu chắt
hân hoan, rạng rỡ, đám tùy tùng ai cũng gọi dạ bảo vâng, cung cúc tận tụy. Dư
âm chuyến trở về của ông còn nóng môi nóng tai trong họ ngoài làng thì ông lại
dẫn một đoàn cán bộ đủ cả trung ương, tỉnh, huyện về xin phép khảo sát, lập dự
án khôi phục lại đình làng, “phải cỡ bộ trưởng thứ trưởng, giầu có, danh giá lắm
mới được tiền hô hậu ủng thế này”.
Làng Lớn mở Hội rước
thành hoàng về Đình.
Từ ngày độc lập tới giờ
làng mới có dịp vui thế này. Đình làng Lớn được làm từ thời nhà Nguyễn, thờ
Thành hoàng Nguyễn Lâm, người đầu tiên đến đây khẩn đất lập làng và được vua sắc
phong. Đời nối đời dân làng Lớn coi ngôi đình là nơi tỏ lòng thành kính với đất
trời, thần thánh, tổ tiên, minh chứng cho quyền uy, sức sống của làng của xóm…
Thời làng lên hợp tác, đình được coi là lãng phí, là gốc của mê tín dị đoan, những
người “làm chủ tập thể” đã biến cây đa, cái nón của làng, của đình thành mấy chục
bộ bàn ghế học sinh, ao đình được chia nhỏ để ươm cá giống, đình được dỡ mang
đi làm nhà kho. Ông Long về, không biết ông làm tới chức gì, thần thế ra sao,
tác động tới dự án thế nào mà chỉ hơn một năm sau ngôi đình bề thế được dựng lại,
ao đình được trả về nguyên trạng, góc sân đình một cây đa ba người ôm không xuể
được đưa từ đẩu từ đâu về đang xanh lá… Nơi thờ tự tôn nghiêm, vỏ, lõi của làng
mất tích mấy chục năm nay được sống lại thì làm sao mà không vui mừng được.
Lễ rước Thành hoàng vào
đình được tổ chức trang nghiêm, thành kính. Cũng may trước đây những người “làm
chủ tập thể” thấy những đồ thờ cúng của đình không dùng được vào việc gì nên
cho phép dân làng gửi vào cửa chùa nay mới có cái mà rước.
Sau Lễ rước đến ăn uống,
gần trăm mâm cỗ trên nền đình, sân đình chật cứng những người là người.
Ông Long như người trên
giời. Cả tháng qua ánh mắt, cử chỉ, kể lể công lao oang oang trong hội trường,
thì thào trong nhà, ngoài đồng… làm ông quan trọng giờ trọng lại càng trọng.
Ông mang cái bụng no gió đi lướt qua các mâm. Mâm nào cũng vậy, thấy “người
quan trọng” chắp tay đi đến là những con tằm ngừng nhai, ngừng uống, nhào cả dậy.
Níu kéo. Mời chào. Rượu giơ tận mồm. Rượu đổ lên áo, lên đầu…
Không chịu nổi sự cuồng
nhiệt thái quá của dân làng, ông Long tránh ồn ào bằng cách lẩn ra sau đình rồi
một mình lững thững trên con đường ra đồng, hướng về phía Độc Sơn.
Lòng ông lại ríu rít bài
ca muôn năm. Nắng gió làm cho những mắt lá non tơ long lanh, rung rinh như mắt
trẻ no sữa. Nắng chọc qua những khe hở những đám mây rót xuống làm cho cả cánh
đồng lúa đang thì con gái miên man xanh. Những búi cỏ lướt thướt gại gại vào bắp
chân như kiếm tìm đồng cảm. Đôi chèo bẻo bấu chặt vào ngọn cây măng vòi ngó
nghiêng, líu ríu… Yên bình. Nguyên sơ. Như cái thủa mới lập làng.
Như ma sui quỷ khiến, đôi
chân đưa ông Long ngược Độc Sơn. Đến lưng chừng núi ông dừng lại, ngồi phệt xuống
đưa mắt bao quát khắp vùng, đau xót bỗng dâng lên bóp nghẹt tim ông.
Độc Sơn ngay đầu làng Lớn,
là ngọn núi duy nhất trồi lên giữa cánh đồng bên bờ sông Cái. Tương truyền năm
nọ được mùa, biết ơn công đức vua cha con dân vua Hùng vùng Tả ngạn góp gom sản
vật của nhà của giời mang lên Phong Châu dâng cúng vua cha. Người khổng lồ được
vinh dự nhận công việc này, ông cho tất cả lễ vật vào cái thúng đan bằng một
trăm cây tre, nhấc lên đầu rồi nhằm phía Tây cất bước. Người khổng lồ đội lễ vật
đến bờ sông thì gặp đúng ngày lũ về. Nhìn lên gặp bầu trời mọng nước, nhìn xuống
thấy lòng sông nước lao như bắn súng phốc. Lượng sức không thể qua sông ông bực
mình đổ ụp thúng lễ vật xuống cánh đồng rồi hầm hầm đi xuôi. Chuyện Người khổng
lồ đổ của cải thực hư thế nào không rõ, song quả núi mang cái tên Độc Sơn quả
là đống của trời ban cho làng Lớn. Núi quanh năm xanh, quanh năm cho làng nước
ăn, nước tưới, là chỗ dựa trong bão gió nắng nôi.. Trong gìn giữ, trân trọng của
con người, rậm rạp, hoang vu nuôi giữ các loài thú ăn thịt, ăn cỏ; Cây cối, các
loài thú ăn thịt, ăn cỏ làm cho hoang vu rậm rạp trở nên linh liêng thần bí.
Ông Long đang chìm trong
hồi tưởng thì phía Đông Nam từng đám mây đen cuồn cuộn đùn lên, loáng cái đã
trùm kín một góc trời. Một luồng gió mát rượi ào qua rồi khựng lại. Trời đất
rùng mình, những giọt mưa rào rào quất xuống. Ông dáo dác nhìn quanh rồi cuống
cuồng lao đại vào một cái cửa hang trên bạnh núi.
Thoát được cơn mưa bất chợt
ông Long vuốt mặt, cởi áo vắt nước, rồi vạch quần định tháo nước thải.
Trong hang có tiếng e
hèm, ông Long giật mình quay lại. Trong ánh sáng nhờ nhờ ông thấy một lão già
đen đúa đang ngồi giữa lòng hang với con dao sáng loáng trong tay, đống thanh
tre trước mặt. Lão già bảo:
– Không đái được ở đấy
đâu, cụt giống đấy.
Ông Long phì cười:
– Tuổi này giống má còn
gì nữa. Mà ông làm gì? Sao lại ở đây?…
Lão già thủng thẳng:
– Đi chăn dê, vào đây
tránh giời thôi.
Ông Long cảm thấy thích
con người có vẻ đẻ trên cành bứa này, ông hỏi:
– Ông người làng nào?
– Làng Lớn. Tên An. Cùng
họ, cùng tuổi với ông, mỗi tội không là hạt mưa sa trên Độc Sơn thôi.
Ông Long bỗng rưng rưng
khi nghe lão già nhắc đến hoàn cảnh ra đời của mình:
– Cám ơn ông, sao mấy lần
về tôi không gặp?
– Tôi sống một mình. Ở cuối
xóm. Không muốn gặp ai. Mà cũng chẳng ai muốn gặp.
Ông Long à lên. Lần đầu về
làng được ông Trưởng họ dẫn đi thăm thú, giới thiệu các nhà trong họ, khi qua
ngôi nhà một gian hai trái lợp rạ ở cuối làng, ông Trưởng bảo: «Đây là nhà lão
An, người trong họ, cửa gài thế kia chắc theo chân đàn dê rồi, thế cũng tốt, gặp
kẻ chuyên kéo rào ngược dòng này khó chịu lắm», thì ra là người này.
Ông Long kẻ cả:
– Sao ông không ở dưới
làng, hôm nay tôi cho báo cả rồi mà.
Lão An nhũn nhặn:
– Cả đời tôi chẳng có gì
cho ai, chẳng xin ai cái gì, giờ có ăn tìm đến khó nghĩ lắm.
«Lại còn thế nữa.» – Ông
Long thầm nghĩ.
– Tôi hỏi khí không phải,
cuộc sống của ông thế nào?
– Có sào ruộng với mấy
con dê, thêm cả cái nghề này nữa – Lão An chỉ đống tăm – Cả làng này ngậm tăm
tôi vót.
Ông Long cười, móc bao
thuốc mời.
Lão An rút một điếu, lấy
trong cái túi vải vá chằng vá đụp ra cái tẩu cáu ghét, chậm rãi xé nhỏ điếu thuốc
cho vào nõ tẩu, chậm rãi châm lửa.
Cách hút thuốc lá của lão
An làm ông Long tò mò:
– Chắc ông quen hút kiểu
này.
– Vâng, từ ngày chưa có hợp
tác. Ngày ấy đào đâu ra thuốc, phải lên Độc Sơn cạo tinh nứa về phơi khô để lấp
cơn nghiền.
Nhắc tới Độc Sơn xưa làm
ông Long xót lòng. Nhìn ngọn núi trọc lốc như đầu một kẻ tử tù ông thở dài:
– Ông nói làm tôi nhớ tới
Độc Sơn ngày tôi còn ở làng, chắc là nó bị giời hành mới đến nông nỗi này.
Lão An nhìn ông Long như
nhìn người giời rồi thủng thẳng:
– Không phải giời hành
đâu mà người hành đấy.
Ông Long trợn tròn mắt:
– Người hành?…
Lão An không trả lời ông
bạn mà với cái túi, lấy ra một cái be màu xỉn, một cái chén cáu bẩn, chùm sung
và mấy quả chuối xanh:
– Ông làm tí chứ?
Ông Long ngớ người rồi gật
đầu.
Lão An rót rượu ra chén
đưa ông Long, ông nhắm mắt ngửa cổ dốc cạn rồi vặt quả sung xanh trệu trạo
nhai, cảm thấy mình đang ở trong ruột trận đói năm bốn lăm.
Lão An đưa cái be lên miệng
tu một ngụm rồi hỏi:
– Ông đi từ nhỏ chắc
không biết đến linh thiêng đền Ba Dươi.
Như chọc đúng chỗ ngứa
ông Long hào hứng:
– Tôi biết chứ. Bố tôi
thường kể đền Ba Dươi xưa là lãnh địa của Ông Ba mươi, gọi chệch là Ba Dươi.
Không biết Ông Ba mươi trú ngụ ở núi Độc Sơn từ khi nào, chỉ biết Ông cô độc,
Ông hiền lành, Ông trị ác, Ông là ân nhân của những kẻ hoạn nạn. Người rơi hố
được Ông moi lên cắp về làng liền đặt bàn thờ vọng Ông như vọng thánh. Người đi
rừng bị rắn cắn được ông cứu chữa về nhà thấy con trai nói tên tục của Ông liền
giáng cái tát khiến cho nó méo mồm suốt đời. Năm ông bố của năm đứa trẻ bị lũ
cuốn được Ông vớt lên đã bị gậy công quả, vận động dân làng dựng đền thờ Ông…
Lão An đưa be rượu cho
ông Long:
– Mọi chuyện đều đúng đấy.
Các cụ còn bảo Ông khí khái, Ông thương dân, biết mình hết tuổi giời Ông ra
sông trẫm mình mất xác, chứ Ông mà «đi» trên cạn thì làng sẽ táng Ông sau Đền,
làng sẽ được muôn đời phú quý.
Ông Long suýt buột miệng:
«Có mà được nồi cao thì có», may mà ông kìm lại được.
Lão An nhìn đăm đăm vào
cái nền đền linh thiêng chỉ còn dấu tích:
– Đền Ba Dươi linh thiêng
lắm. Ngày đền bị làm mồi cho thần Lửa mấy kẻ vô sừng vô sẹo tranh nhau nhặt nhạnh.
Quả báo nhỡn tiền, tay đội trưởng khuân ba hòn đá tảng kê chân cột về làm cầu
ao tháng trước thì tháng sau phải vớt xác thằng con mười tuổi no nước, một kẻ
mang gạch ngói về làm bếp, bếp chưa xong đã cháy rụi cả nhà…
Ông Long rùng mình :
– Ông nói làm tôi nổi cả
da gà. Nhưng sao linh thiêng thế mà cả đền lẫn núi bị phá đến thế này?
– Ông đi xa không biết,
cái đận hợp tác hợp teo ấy đói thiếu đủ thứ. Quả sung, củ chuối không có mà luộc,
mối mọt không có gỗ mà gặm thì hơn trăm cây cổ thụ trên Độc Sơn thành miếng tóp
mỡ là đáng lắm.
– Ý ông nói hợp tác làm
thịt Độc Sơn?
– Thì còn ai nữa. Hồi ấy
Độc Sơn bị đưa vào tầm ngắm. Ai ngắm? Hợp tác ngắm. Xã ngắm. Huyện ngắm. Quyền
thế ngắm. Mở đầu họ ngả cây sến án ngữ đường vào đền, thấy những người «làm chủ
tập thể» không nói gì họ làm tới. Lúc cả chục cây cổ thụ bị đốn hạ trước sự uất
ức, kêu rên của thánh thần dân làng mới giật mình, bừng tỉnh. Họ kéo nhau lên
xã lên huyện đấu lý, kêu nài, van xin. Kêu không thấu, đấu không xong, cực chẳng
đã họ chia nhau ôm từng gốc cây quyết chết, hai bên một mất một còn cho đến khi
một kẻ điên rồ nào đó cho lưỡi lửa liếm từ chân tới đỉnh núi. Độc Sơn làm nguội
những cái đầu nóng, nguội luôn cả linh thiêng huyền bí, mâm vàng mâm bạc tịt hẳn
nước, tịt hẳn cây, còn đền Ba Dươi thì như ông thấy đấy.
Lão An nhận lại be rượu,
tợp một ngụm, rồi thủ thỉ:
– Đền ba Dươi linh thiêng
ở oai phong phúc đức của Ông đã đành, còn linh thiêng ở thế đất nữa. Độc Sơn
vút lên giữa cánh đồng mênh mông có thể coi là Tổ Sơn của đất. Từ Tổ Sơn, Long
xuôi xuống chân núi tìm chỗ kết, một trong Long đó theo mạch nước chảy xuống
phía dưới kia tụ lại làm thành Minh Đường. Minh Đường này quý ở chỗ có nước tụ
nuôi dưỡng khí mạch, kín đáo, bốn mùa tứ quý. Và kia nữa, bạnh đất bên trái
vươn dài ra ôm lấy huyệt chính là Thanh long, bạnh đất bên phải mọc dài ra ôm
vào chầu huyệt chính là Bạch hổ, đất có tả Thanh long hữu Bạch hổ, đất có Quan
có Quỷ thế này thì còn gì tốt hơn nữa…
– Ông có vẻ thạo món
phong thủy nhỉ?
– Thạo gì, cũng nghe các
cụ truyền lại thôi.
Ông Long nhìn lên núi,
nhìn ra cánh đồng, xuống chân núi, lẩm bẩm: «Các cụ tinh thật, nhưng đất có
thiêng, có quý mấy mà tan hoang thế kia thì cũng bằng không, đúng là phí của giời.»
Sau khi khánh thành đình
làng, ông Long đi về như con thoi. Những công trình như xây trạm biến thế, cải
tạo, nâng cấp đường liên thôn liên xã theo chân ông làm cho làng cho xã lột xác
mỗi ngày.
Đùng một cái ông ngỏ ý
mua Độc Sơn. Mọi người ngã ngửa, nhất là lão An. Sau lần tránh mưa trên hang
Ông Ba mươi lần nào về ông Long cũng lên Độc Sơn thù tạc với lão. Lần uống rượu
xuông nói chuyện phong thủy, trời đất, quỷ thần. Lần cùng trèo lên đỉnh đếm
làng đếm nhà, gậm nhấm những niềm vui những công trình đang thành hình thành dạng.
Lần đưa bạn, đưa con về lượn quanh núi đo đo tính tính… Lần nào hai người cũng
hể hả, hào phóng, gan ruột, tri âm tri kỷ như Tử Kỳ Bá Nha… Vậy mà… Làng, xã bảo:
«Độc Sơn như túi thịt thừa treo cổ, bán đi vừa gỡ gạc được ít tiền, vừa không
mang tiếng vô ơn». Ông Long bảo: «Tôi chỉ muốn Độc Sơn được trở lại xanh tươi
như xưa thôi». Lão An nghĩ: «Cứ cho là lòng tốt đi, nhưng gì thì gì cùng từ
tham mà ra, cứ chờ xem ông ta làm gì».
Chuyện mua bán khá đơn giản,
nhanh chóng, nhận được giấy tờ sở hữu Độc Sơn ông Long liền cho đánh về mấy chục
tấn phân NPK, cả chục xe cây sanh, si đã vài ba năm tuổi rồi thuê dân làng đào
hố, hạ cây. Những người làm vừa nhận tiền công vừa cười nửa miệng, «Đúng là thừa
tiền thả muối xuống sông, trồng loại cây gỗ không thành gỗ củi không thành củi
ông ta sẽ thu được cái gì».
Ông Long không thu được
cái gì. Cây trên đồi bén rễ thì ông bà đột ngột từ trần. Được báo tin dữ dân
làng đau xót, thương tiếc, họ bàn với nhau rồi nhận giúp bảo vệ, chăm sóc rừng
cây. Sanh, si là loại cây dễ trồng, sống dai, chống được hạn hán, gió bão, lại
được bàn tay con người vun xới nên lớn nhanh như thổi. Cây cối gọi nước, gọi
chim, gọi thú khiến cho Độc Sơn lại ngờm ngợm xanh, ríu rít chim, róc rách nước.
Có người đã mơ Độc Sơn trở về cái thủa hoang sơ, lão An cũng tự yên lòng, «dầu
sao làng xã cũng được nhờ».
Đùng một cái, (lại đùng một
cái) đám con cái ông Long trở về, nói là sẽ xây lăng mộ cho bố mẹ trên nền đền
Ba Dươi, cải biến Độc Sơn làm khu du lịch sinh thái. Trong họ ngoài làng từ ngỡ
ngàng đến bàng hoàng, xa xót, hóa ra mưu mô độc chiếm Độc Sơn của ông Long vì
việc này. Hóa ra những công trình kéo về cho làng, cho xã chẳng qua chỉ «của
người phúc ta». Hóa ra… Hóa ra…
Cũng như mọi lần nhất cử
nhất động của con cháu ông Long hút làng như ong hút mật, chúng vừa dẫn thầy địa
lý đến hang Ông Ba mươi dân làng đã vòng trong vòng ngoài nghe thầy nói về Huyệt,
về Hổ, Long, Thủy khấu, Sa, Oa, Kiềm, Nhũ…
Trong lúc đám đông đang mắt
chữ A mồm chữ O thì lão An thập thễnh đi đến.
Sự xuất hiện đột ngột của
lão An làm người họ Nguyễn lúng túng.
Đọc được những nghi ngại
của dòng tộc, lão bảo:
– Thưa các ông các bà,
tôi đến đây chỉ nói với thầy địa lý mấy câu rồi xin phép.
Ai nấy cố nén tiếng thở
dài nhẹ nhõm.
Lão An vỗ vai thầy địa
lý:
– Anh nói Đất tốt, Huyệt
tốt thế nào tôi không rõ, chỗ này trước đây là đền thờ ông Ba Mươi linh thiêng
đến nỗi mây bay qua phải dùng dằng, người đi qua phải dựng tóc gáy, dân làng
năm nào cũng thành tâm cúng tế, giờ xây lăng mộ người phàm trên đất của đền có
nên không?
Trong khi thầy địa lý ngớ
người ra chưa kịp ứng phó thì lão An vỗ vai anh con cả ông Long:
– Dù các anh có quyền có
tiền đến mấy thì cũng phải biết lo, biết sợ, xây lăng mộ ở đây là tuyệt diệt đấy.
Những lời lẽ cảnh cáo của
lão An làm già trẻ lớn bé giật mình nhìn nhau, họ Nguyễn tức tốc họp ngay tại
chỗ, mọi người ra sức can gián, khuyên ngừng việc xây lăng mộ. Đám con ông Long
ậm ừ rồi lục tục lên xe.
Chuyện hổ tát mông trâu của
lão An tưởng làm nhụt chí mấy đứa con ông Long, nhưng không, qua mùa gặt chúng
lại rồng rắn về làng, cùng đi với chúng là ầm ào máy móc, thầy thợ.
Họ Nguyễn lại một phen tụ
họp đông đủ tại nhà thờ Họ. Lại họp lại bàn, lại trâu ngã lợn chết.
Lão An thập thễnh vào
ngõ. Nhìn thấy lão, bếp trưởng phẩy tay, một đầu bếp xách vội cái túi giấy bóng
trong có sẵn con gà luộc, gói xôi, chai rượu nút lá chuối chạy ra đon đả:
– Nóng nực thế này cụ đi
làm gì cho tội, con định lát nữa mang sang dâng cụ.
Lão An nhìn đám đông
trong sân, nhìn túi đồ ăn, rồi ngửa mặt lên giời cười ba tiếng. Lão cười nhưng
nước mắt đỏ như máu lại ràn rụa trên khuôn mặt đã hết thời hạn sử dụng.
Cười xong lão An đỡ túi
“lộc” ném bùm xuống cái ao tù rồi thập thễnh quay đầu, ra thẳng núi Độc Sơn,
leo lên cửa hang ngồi rũ.
– Ông Long ơi! Ông không
biết hay ông «mục hạ vô nhân»? Đền Ba Dươi tuy hoang phế song trong lòng mỗi
người Ông Ba Mươi vẫn là phúc thần của làng. Hằng năm Ông vẫn cho nhà nào nhà ấy
được, vật kẻ nào kẻ ấy chết. Giá ông đừng để tham sân si lấp mắt thì dân làng sẽ
biết ơn ông đời nối đời. Mưu mô của ông bị báo ứng nhỡn tiền mà ông không chịu
cảnh báo cho con cháu hay sao?…
Lão An nhìn hun hút về
phía làng! Tiếng quát gọi ồn ào, tiếng hát véo von phát ra từ chùm loa phóng
thanh đang khoe mẽ cỗ bàn tiệc tùng đang leo tới đỉnh. Lão ngước lên núi! Sanh,
si theo hàng theo lối tỏa ra màu xanh sức vóc. Lão cúi xuống! Cả một khu đất rộng
dưới chân đã giăng dây cắm cọc chờ động thổ. Lão cố nén mọi sự đau đớn, nhức nhối
vào sâu trong gan ruột.
– Ông Long ơi! Giọt trên
giọt dưới với nhau tôi hận tôi không nghĩ, không lường đến đường đi nước bước của
ông. Từ ngày biết ông mưu mô chiếm Độc Sơn đêm đêm ông Ba mươi chọn đầu giường
tôi rên xiết, tổ tiên lấy đầu giường tôi họp chợ. Tôi lo, tôi sợ, tôi thương
ông, thương anh em, con cháu họ tộc, Phật dạy nhân duyên sinh thì nhân duyên diệt,
cả ngàn ngày qua là cả ngàn ngày tôi lên đây để ngóng chờ mong mỏi ông cùng
cháu con tỉnh ngộ ông ơi!
Lão An ngúc ngoắc cái đầu
già nua. Tiếng loa dưới sân nhà thờ họ xoi xói vào tai vào óc cho lão biết lấy
cái thân còm này cản khí thế của lũ Nguyên Mông kia khác gì lấy lau sậy cản đường
voi. Nhưng không cản thì lũ cuốn, nhà đổ, họ mạc cũng chẳng yên thân. Không!
Không thể nhắm mắt buông xuôi được, thấy con cháu dắt nhau xuống vực mà chống mắt
làm ngơ thì không phải làm người, phải quyết liệt tỏ rõ thái độ với chúng, sau
này có sảy ra chuyện gì thì cũng người biết, giời biết người họ Nguyễn không
mù.
Lão An đứng dậy thập thễnh
đi một vòng quanh núi rồi quay trở lại chỗ lão đã ngồi mấy chục năm qua. Lão
ngước lên vái trời xanh, quay hướng Tây cúi lậy Tổ, quay hướng nhà thờ Họ cạp đất
rồi nhắm mắt thả mình xuống vách đá.
Khi con cháu họ Nguyễn rầm
rập hành quân lên núi thì có người hớt hải chạy về báo tin lão An tan xác trên
núi. Họ Nguyễn vón lại kế sách. Con cháu ông Long đưa ra phương án việc làm ma
cứ làm ma, việc thi công cứ thi công. Mấy chục ánh mắt nhìn nhau, nhắc nhau, cuối
cùng thuận theo chiều có tiền có thế.
Đám ma lão An được tổ chức
hoành tráng. Trong lúc người đưa lão An ra đồng trở về đang tỏ lòng thương tiếc
bên những mâm cỗ tú ụ như cỗ cưới thì trên “công trường” xảy ra sự cố, một công
nhân bị gầu máy xúc va vào đầu, anh con cả ông Long bị tai biến mạch máu não, cả
hai phải đưa thẳng về Hà Nội. Sự biến quá đột ngột, lại đúng vào thời điểm nhạy
cảm làm cho cả họ, cả làng bàng hoàng, các nhà vội dựng lại bàn thờ vọng ông Ba
mươi, mộ lão An trở thành một núi chân nhang…
Từ ngày sự cố chết người
xảy ra trên đền Ba Dươi đám con cháu ông Long bỏ của chạy lấy người, “công trường”
nhanh chóng bị cỏ lấp. Được dao chê, búa khinh, bão tránh những cây sanh cây si
nhanh chóng biến Độc Sơn thành rừng, thành lãnh địa của đủ loại rắn rết. Tai họa
từ chúng cùng thiêng cũ thiêng mới khiến dân làng lo sợ, họ bàn nhau dựng lại đền
Ba Dươi. Một đoàn gồm năm bô lão được cử ra Hà Nội thương thuyết xin đất, anh
con thứ nhà ông Long ngồi xe lăn ra tiếp, khi rõ ý định của đoàn, anh ta bảo:
«Không được đâu, nếu đền thiêng thế thì để chúng cháu làm. Ngoài dựng lại đền
ra chúng cháu còn phải làm cả nhà nghỉ, bãi để xe, đường đi bộ lên núi để hút
khách hành hương». Năm bô lão nhìn nhau lắc đầu, bệnh nặng thế này thì thuốc
nào chữa nổi.
21/12/2024
Đoàn Hữu Nam
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Huyền tích nơi Cùng Cốc
Huyền tích nơi Cùng Cốc
Suốt nửa tháng trời, tôi
cứ đắm mình trong những câu chuyện vừa hư, vừa thực của anh. Anh là trưởng
bản Cùng Cốc, còn tôi, một cô gái trẻ, sinh viên khoa Văn hóa dân tộc thiểu số
ngành văn hóa du lịch, trường Đại học Văn hoá Hà Nội. Sự nghiệp của tôi không hề
dính dáng đến cái bản Mường nơi sơn cùng thuỷ tận có tên gọi là Cùng Cốc này.
Tôi chỉ cần “khai thác” anh để phục vụ cho đề tài luận văn tốt nghiệp của tôi
mà thôi…
Xuống xe khách, nhìn đồng
hồ đã hơn bốn giờ chiều, đeo chiếc ba lô “lữ hành”, tôi vào thẳng Phòng văn hóa
huyện. Vừa đặt vấn đề với anh chàng trưởng phòng cổ cao như cổ ngỗng, anh ta đã
hồ hởi: “May cho cô rồi! Hôm nay huyện tổ chức “hội nghị già làng trưởng
bản”. Có một chàng trai Mường vốn là lính đảo Trường Sa trở về, hiện là trưởng
bản Cùng Cốc, trong đầu chứa đầy huyền tích, truyền thuyết, dân gian Mường đang
dự cuộc họp ở đây. Nhất định anh ta sẽ giúp được nhiều cho công việc của cô”.
Sau những lời giới thiệu
của trưởng phòng Văn hóa huyện, tôi đi theo gã trưởng bản, trong lòng vẫn gơn
lên chút e ngại về người con trai mới quen biết này. Bến sông là nơi anh
buộc con thuyền độc mộc vào gốc cây ngơn có bộ rễ màu nâu đen trồi lên mặt đất,
giống như rễ cây đước mọc nơi miền đất mũi Cà Mau.
Trời đã về chiều. Trước mắt
tôi hiện lên một khung cảnh thật huyền ảo: Những đám mây trắng bồng bềnh trôi
vùn vụt qua đỉnh núi cao, án ngữ một nửa tầng trời, vách đá dựng đứng như bức
tường thành. Đàn chim sáo sà vào những cành cây mọc xiên ngang, kêu váng tai,
váng óc. Những cái miệng hang đen ngòm ở lưng chừng núi, đầy bí ẩn. Lẳng lặng lồng
vòng dây lèo vào cái cọc gỗ phía đuôi con thuyền độc mộc, anh nhẹ nhàng chèo ra
giữa sông. Anh đứng chênh vênh phía đuôi thuyền, dáng người mềm mại, hai tay rắn
chắc, mái tóc bị gió hất ngược ra sau, trông thật “rừng rú”. Dưới chân núi là cả
một vùng nước sông rộng lớn, sóng dập dềnh theo từng đợt gió chiều, sâu thẳm và
bí ẩn như mặt hồ Núi Cốc. Tôi chợt nhớ tới lời giới thiệu của gã trưởng phòng
văn hóa, anh vốn là lính đảo Trường Sa xuất ngũ. Đã qua đời lính, giữa muôn
trùng sóng gió biển khơi, còn chẳng ăn nhằm gì, chứ xá gì con sông nhỏ hẹp
này. Ra đến giữa sông, anh chỉ tay lên đỉnh núi cao ngất.
“Cô có biết vì sao núi
này gọi là núi Cửa Hà không? Ở giữa sông, có cái vụng sâu hun hút không
chút gợn sóng kia, là đường dẫn tới “cửa sông” đấy. Mấy trăm năm trước, cụ
cố kỵ dòng họ Hà làm mo ậu ở bản Cùng Cốc tìm thấy nhờ trông theo bóng của cái
đầu trâu trên đỉnh núi chiếu xuống, in trên mặt song. Tôi đã từng chèo
con thuyền độc mộc này đi mãi vào trong hang nửa ngày trời mà vẫn chưa đến đáy.
Trong hang đá tối và lạnh lắm! Có những con dơi to như thời tiền sử, treo lủng
lẳng trên nóc hang, nghiến răng ken két. Cô có muốn vào hang xem thử một lần
không?”
Tôi giả vờ rùng mình như
sợ hãi bởi hình ảnh đàn dơi thời tiền sử nghiến răng ken két ấy. Anh có vẻ
thích thú, nở nụ cười thật hiền. Tôi nhận ra anh là một chàng trai Mường vui
tính, thật thà và cởi mở, khác xa vẻ mặt nghiêm nghị khi mới gặp ở phòng Văn
hóa huyện.
“‘Đi gần đến đáy hang, sẽ
gặp một nhánh rẽ ngang, đó là lối dẫn sang miền Đá Rỗ. Tên địa danh Đá Rỗ cũng
do người xưa đặt. Có đến ngàn vạn tảng đá liền nhau, rỗ chằng rỗ chịt, lồi lõm
trông rất kỳ dị. Có thể hơn triệu triệu năm về trước, vùng núi này là đáy
của biển sâu, cho nên đá bị những con hà biển bám vào bào mòn. Trong nhiều hang
động, người ta còn thấy dấu tích cả đống vỏ hà, vỏ sò…”
Tôi cứ nghệt mặt nghe anh
nói, thực sự bị cuốn hút theo câu chuyện của người trai Mường, trưởng bản Cùng
Cốc này.
“Cô có biết vì sao bản
tôi có tên là Cùng Cốc không?”
“Em làm sao mà biết được ạ?”
“Rồi cô sẽ biết! Tất cả
tên con suối, khúc sông, nương cao, ruộng thấp đều có ngọn nguồn của nó cả
đấy!”
Tôi mừng thầm! “Mối
quan hệ biện chứng giữa địa lý vùng miền với tên đất và các truyền thuyết dân
gian trong đời sống dân tộc thiểu số”, đúng yêu cầu cho đề tài luận văn tốt
nghiệp của tôi rồi… Tôi thầm cảm ơn số phận đã gặp được chàng trai Mường tốt bụng,
hiểu biết này…
Khi Về đến ngôi nhà sàn
nhỏ nép dưới chân núi của mẹ con anh thì trời đã mờ tối. Anh nhanh nhẹn cùng với
mẹ vào lo cơm đãi khách. Tôi đang vén tay áo vào giúp sức để phô diễn tài bếp
núc của mình thì anh gạt đi: “Cô ra bờ suối sau nhà ấy mà tắm, đi cả ngày đường
rồi!”
Sáng hôm sau, vừa tỉnh
tôi nghe bên tai ríu rít tiếng chim. Tiếng chào mào lẫn với giọng véo von của
đôi chim chèo bẻo làm cho không gian vui nhộn và sinh động hẳn lên. Chỉ có tiếng
bìm bịp kéo dài và âm thanh nặng nhọc cất lên từ phía bờ suối, mới nhắc cho tôi
nhớ, đây là một bản Mường nơi rừng núi. Bà mẹ anh đã trở dậy từ lúc nào, đang
“hông” xôi chuẩn bị bữa sáng.
Những ngày hôm sau đó, mới
là những ngày tuyệt vời. Bà mẹ anh bảo rằng, cụ cố nội anh đã làm “lang cun”, một
chức vụ cũng như trưởng bản bây giờ. Ông nội làm Chủ nhiệm, rồi cha anh cũng thế.
Đến đời anh, lại làm trưởng bản.
Anh mang cho tôi xem sổ
điền địa ghi tên các xứ đồng từ thời cố nội. Anh say sưa diễn giải: Bao nhiêu đời
trôi qua, làng bản, người ta thay đổi gì thì thay, riêng tên các xứ đồng thì
không! Không phải người Mường mà các dân tộc khác cũng thế. Tên các xứ đồng từ
khi khai thiên lập địa, Tổ tiên dựa vào đặc điểm của từng nơi mà đặt tên. Cái
tên xứ đồng ấy cứ lưu truyền hết đời này đến đời khác. Vô hình trung, tên các xứ
đồng trong các cộng đồng dân cư Việt, vẫn giữ nguyên tính bản địa của nó từ mấy
ngàn năm trước.
Tôi thực sự xúc động và
nghệt mặt trước những phát hiện bất ngờ của anh. Tôi mừng quýnh, tưởng
như anh như một vỉa quặng, mà tôi vừa chạm tới. Tay run run, tôi
ghi lại tên từng xứ đồng và nguồn gốc của cái tên ấy. Một cảm giác thiêng liêng
dâng trào trong tôi khi tôi biết tôi đang chạm vào cái tên mà Tổ tiên người Việt
đã đặt từ mấy thế kỷ trước. Tôi không quên “chua” những đặc điểm, vị trí có
liên quan đến tên gọi của từng vùng đất. Tôi làm việc miệt mài và say mê như một
nhà khoa học thực thụ. Ngoài việc chính là lý giải “mối quan hệ biện chứng giữa
đặc điểm địa lý vùng miền với tên gọi”, tôi tìm hiểu kho tàng văn nghệ dân gian
rất phong phú còn lưu giữ nơi đây làm tài liệu bổ sung cho bản luận văn tốt
nghiệp của tôi.
Có một hôm, anh đưa tôi
lên gặp một trưởng bản phía trên, bên bờ dòng sông chảy qua chân núi Cửa Hà. Một
bản làng thật yên ả, gối đầu lên bãi đá ngầm của dòng sông mùa cạn. Tôi nhìn xuống
lòng sông, trải dài đến cả ngàn mét, miên man, nhấp nhô hàng ngàn vạn tảng đá
nhọn đầu, đen sì. Anh bảo, cô có tin không? Nơi khúc sông này, gần sáu trăm năm
về trước, các cụ truyền lại: Vào năm 1418, đã diễn ra một trận đánh
vô cùng ác liệt giữa nghĩa quân Lam Sơn với giặc Minh. Khi ấy người chết trận
nhiều vô kể, cả trên cạn lẫn dưới sông. Xác chết chồng chất lên nhau, không thể
chôn cất được. Các tử thi để lâu, hóa dòi bọ, mùi hôi thối, tanh tưởi bao trùm
cả một vùng. Dân làng Gầm, làng Bến, làng Dòn, phải bỏ làng, chạy vào chân
núi để ở. Mấy năm sau, đợi hết mùi tanh hôi, mới dám quay về nơi ở cũ
sinh sống. Cũng từ đây bến đò làng Gầm có tên là bến Đò Dòi. Dân làng trở về,
tưởng yên ổn, nhưng hằng đêm, mỗi khi trời trở tiết, tiếng oan hồn thường khóc
than rên rỉ. Cả bản lúc này bàn nhau dựng một cái miếu để thờ tự, vào mùng 1 và
ngày rằm hàng tháng. Từ đó, cứ đến mùng 9 tháng Giêng hàng năm, dân mấy
làng lại lo sắm lễ lớn, cúng vái cho các vong hồn tử trận và tự hình thành một
cái chợ có tên là “Chợ Ma”, đông vui nhộn nhịp khắp các vùng Mường cả trong và
ngoài tỉnh. Đến năm 1957, không hiểu lý do gì, Chợ Ma kết thúc. Cái bến khi nãy
ta vừa qua là bến đò Dòi đấy!”
Một hôm anh bảo tôi: “Tôi
chưa lý giải với cô cái tên bản Cùng Cốc này! Hôm nào tôi sẽ dẫn cô đi, cô sẽ
thấy. Ở bản Cùng Cốc, ba bề bốn bên là núi đá cao dựng đứng, chỉ có một con đường
duy nhất mà hôm tôi với anh đi từ phía bờ sông vào bản. Cùng cốc là nơi sơn
cùng thủy tận nhưng chưa cùng đường. Tôi đã phát hiện ra một hệ thống hang động,
dài hàng cây số nối đến các vùng lân cận. Có những hang tuyệt đẹp như cung điện
vua Thuỷ Tề. Đây là tiềm năng du lịch rất lớn, nếu biết khai thác. Cô có
dám đi thám hiểm một lần cho biết không?” Ồ! Trời ơi, sao tôi lại không đi nhỉ?
Tôi nhận lời. Phải đi cho biết chứ! Có anh bên cạnh, tôi không sợ gì cả…
Cuối cùng rồi tôi cũng phải
chia tay với anh, với bản Cùng Cốc. Cũng con thuyền độc mộc hôm anh đưa tôi về
bản thì hôm nay, anh lại đưa tôi trở về trường. Lựa mái chèo cho con thuyền đưa
tôi vượt Chảy Ngốc sang bờ bên kia phía Thị trấn, anh vừa kể:
“Ngày xưa, ở bản Cùng Cốc
có một chàng trai Mường làm mo ậu rất giỏi cúng ma, trừ tà, không bệnh nào thầy
cúng không khỏi, không con ma nào thầy không trị được. Tin đồn thầy mo Mường giỏi
đến tai vua Thuỷ Tề. Một đêm trời mưa to, gió lớn, sạt đường, lở núi, nước suối
réo ầm ầm, chàng trai mo Mường đang nằm thiu thiu thì bỗng dưng thấy một người
thân hình quắc thước, hai mắt tròn có viền vàng, mình dát vảy vàng óng như vây
cá chép, đội mũ miện vàng tự xưng là vua Thuỷ Tề đến mời thầy mo xuống thuỷ
cung cúng ma chữa bệnh cho con gái út của đức vua. Con gái út xinh đẹp của đức
vua đang bị con ma Mường trên trần thế “ếm”. Bao nhiêu thầy mo ậu của vua Thuỷ
Tề đành chịu bó tay. Người đó có nói rằng: “Nếu nhà ngươi đuổi được con
ma Mường ấy, ta sẽ gã con gái út và nhận ngươi là Phò mã”. Chàng
trai mo Mường nói: “Tôi rất sẵn lòng cứu giúp con gái của Đức vua, nhưng đường
xuống Thuỷ cung kín như bưng giữa mặt sông lặng sóng, tôi làm sao biết?”.
Vua Thuỷ Tề liền truyền rằng: “Đêm mai, nhằm giờ sửu, nhà ngươi hãy ra đầu Chảy
Ngốc. Đợi khi có đàn trâu bạc bơi qua sông, ngươi đừng sợ, hãy nhảy lên lưng
con trâu đầu đàn, chờ cho nó nhô lưng khỏi mặt nước thì dùng dao rựa thật sắc,
chặt đứt phăng cổ nó, mang cái đầu đặt lên ngọn núi trước mặt, đợi đến giờ
thìn, khi có luồng ánh sáng xanh soi từ trên đỉnh núi xuống, thấy trên mặt
sông, bóng đầu trâu in ở đâu, thì đó là cửa sông đấy!”
Chàng mo Mường thực hiện
y như lời phán truyền của đức vua Thủy Tề. Chàng đã xách chiếc đầu trâu bạc đặt
trên đỉnh núi Cửa Hà rồi nhìn theo bóng của nó chiếu trên mặt sông, trầm mình lặn
vào sóng nước. Không biết chàng mo Mường xuống Thuỷ Cung có chữa khỏi được bệnh
cho con gái vua Thuỷ Tề hay không, chỉ biết chàng đi từ đầu mùa đông năm trước,
đến cuối mùa xuân năm sau rồi đến các mùa xuân năm khác nữa cũng không trở về bản
Cùng Cốc. Người đời sau đặt tên cho ngọn núi có cái đầu trâu trên ngọn là
núi Cửa Hà. Bây giờ, trên đỉnh núi Cửa Hà vẫn còn cái đầu trâu bạc bằng đá trắng,
hai cái sừng nhọn hoắt. Không tin, lần sau, có dịp, tôi sẽ đưa cô lên tận đỉnh
núi mà xem có đúng không?”
Hai tay tôi bám chặt hai
mạn của con thuyền độc mộc. Thuyền đã ra đến đầu dòng Chảy Ngốc. Nước réo ào ào
như muốn nhấn chìm cả anh và tôi cùng với con thuyền mỏng manh như chiếc lá xuống
Thuỷ Cung như trong câu chuyện anh kể về chàng trai mo Mường. Ngọn nước lao xuống
mặt sông phẳng lặng, năng lượng dòng chảy bị tiêu hao, không thể chạm đáy vì áp
lực nước cản, nên chỉ tạo thành một vùng bong bóng sủi lên, trong văn vắt. Anh
lách nhanh mũi thuyền một cách diệu nghệ cho song song với dòng chảy, không còn
lực nước tác động vào mạn thuyền, thuyền hết chòng chành. Tôi lại ngồi yên, mắt
buồn đăm đăm nhìn những gợn nước kéo dài phía sau con thuyền, vạch trên mặt
sông như những cái đuôi con chim bìm bịp.
“Cô có biết tại sao người
ta gọi đoạn nước xiết có nhiều tảng đá nhô lên đen sì này là Chảy Ngốc không?
-“Đó là nơi vua Thuỷ Tề
thả đàn ngỗng trời. Dân vùng này quen gọi là con ngốc. Con chim ngốc lông đen
như than củi rừng. Những đêm trăng, từng đàn ngốc đập cánh, bơi lội tung tăng,
ngụp lặn thoả thích làm nước bắn tung toé khắp cả một khúc sông, nhưng đến gần
sáng, chúng lại biến thành đá, cổ nhô cao trên mặt sông như một bãi chông, sóng
nước réo ào ào. Những cái đầu ngốc tưởng như lúc ngoi lên, lúc thụt xuống lập lờ
dưới dòng nước chảy. Thuyền bè trôi qua đoạn sông này, gặp tay chèo kém, va vào
những cái cổ ngốc ấy, coi như toi đời. Mùa nước cạn, hàng trăm hàng ngàn cái cổ
ngốc đá đen sì nhấp nhô nổi hẳn trên mặt sông là nỗi ám ảnh, lo sợ cho những
tay chèo bè và người làm nghề trên sông nước. Chỗ khúc sông mà hôm nọ tôi đã
đưa cô đến, là nơi xảy ra trận thủy chiến giữa nghĩa quân Lê Lợi với giặc Minh
đấy! Mấy trăm năm trôi qua, chảy Ngốc, nhan nhãn những linh hồn lính chết trận,
đêm đêm gào lên âm thanh “Trảo Trảo”, rất lạ, giống như giọng của người Tàu, đã
dìm xuống đáy sông bao nhiêu là thuyền bè, bao nhiêu mạng người vô tội”.
Anh lách mái chèo, con
thuyền độc mộc ý tứ, nhẹ nhàng lướt qua cột đá đen trũi, đầu nhọn hoắt như những
cái mỏ con ngốc. Nước từ dưới đáy sông sủi bọt lục bục như trong một chảo nước
sôi khổng lồ. Tôi có cảm giác chỉ cần lỡ chân sa xuống, sẽ chìm nghỉm tận Thủy
Cung như một viên cuội. Nhưng tôi không sợ, vì bên tôi đã có anh. Tôi hình dung
anh chính là chàng trai mo Mường nổi tiếng từ mấy trăm năm trước thuộc dòng dõi
họ Hà đã cúng ma trừ tà, chữa bệnh cho con gái vua Thuỷ Tề, giờ đây anh hiện
thành chàng trai Trưởng bản để giúp đỡ tôi hoàn thành sự nghiệp của mình. Tôi
chỉ muốn ở lại bên anh để mãi được nghe những câu chuyện như thế. Nhưng hôm nay
tôi phải tạm biệt bản Cùng Cốc, tạm biệt anh để về trường đại học. Còn biết bao
công việc tôi phải hoàn thành cho đến khi được cầm tấm bằng tốt nghiệp trong
tay.
Chia tay anh, tôi cứ đứng
mãi nơi bờ sóng, có cảm giác như ngọn gió từ ngàn xưa đang thổi lại. Trước mắt
tôi, từng ngọn núi, khúc sông, bãi bờ, hang động, tên bản, tên làng, tên sông,
tên suối… đâu đâu ông cha cũng để lại dấu tích của một nền văn hóa bản địa, đậm
bản sắc Lạc Việt từ thủa sơ khai. Chỉ chừng ấy thời gian, ở bên chàng trai trưởng
bản, đi sâu vào một vùng quê Mường, có cái tên là bản Cùng cốc, cái tên lắng
sâu, được đặt từ thủa xa xưa, đã tích hợp trong đâu tôi biết bao vốn kiến thức.
Tôi bước lên bờ, vẫy tay tạm biệt anh, cảm giác như chiếc ba lô lữ hành đang
đeo trên vai dần nặng trĩu những trở trăn về nguồn cội. Tôi nhận ra sứ mệnh của
mình, những người làm khoa học, là phải làm sống lại những gì của Tổ tiên gửi lại,
không để trôi vào miền vô tăm tích.
Chia tay anh, nhưng tôi
biết, khó mà xa anh, xa bản Cùng Cốc, xa một vùng quê đầy ắp các giá trị văn
hóa và lịch sử này. Hèn chi có lần anh tâm sự: “Cô có biết không? Tôi đã có hơn
hai năm bồng súng đứng gác trên đảo trường Sa. Giữa mênh mông trời biển, cảm nhận
được vị mặn mòi của từng làn gió biển thổi táp vào mặt, càng thấy cái tên Tổ Quốc
hiện lên, thiêng liêng và gần gũi làm sao! Nhưng mà cô ạ! Không có đêm
nào tôi khôn nguôi nhớ quê, lòng luôn hướng về bản Cùng Cốc, vùng đất chứa đầy
huyền tích, dân gian Mường, nơi có người mẹ hiền, nguồn cội sinh ra dòng Họ Hà
của tôi…”
Có lẽ một ngày nào đó,
tôi cũng không thể định trước, khi đã trở thành nhà nghiên cứu văn hóa Mường,
tôi sẽ trở lại với anh, với khu du lịch dưới chân núi Cửa Hà, nối con đường dẫn
vào hệ thống hang động lung linh sắc màu huyền thoại với các nhũ đá đủ mọi hình
thù kỳ ảo kia. Và còn trách nhiệm với vùng quê anh nữa chứ! Là dựng lại lễ hội
Chợ Ma như lời các cụ cao niên đã kể, đó là một lễ hội giàu giá trị nhân văn,
tâm linh và lịch sử…
Không ngờ hai tháng sau,
anh báo tin, là đã làm tờ trình, xin lập dự án xây dựng “khu du lịch hang
Cùng Cốc” và hỏi tôi là “em có ý định quay lại với chàng trai mo Mường trong
chuyện cổ tích để cùng tham gia không?”. Tôi hình dung như anh đang đứng trước
mặt trên con thuyền độc mộc, hai tay cầm lái, dưới chân núi Cửa Hà, nơi có đường
xuống Thủy Cung, mái tóc đen nhánh bị gió hất ngược ra phía sau, trông rất “rừng
rú”. Tôi trả lời anh: “Em đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp một các xuất sắc và
làm sao em lại dại dột từ chối cơ hội trở thành “con gái út của vua Thủy Tề” cơ
chứ!” Đêm hôm ấy, tôi thức rất khuya để viết những dòng này. Trời đã sang thu,
gió đêm lành lạnh. Tôi kéo chiếc mền mỏng đắp ngang khuôn ngực của mình, chợt
thấy con tim thổn thức…
22/12/2024
Trịnh Tuyên
Theo
https://vanhocsaigon.com/
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)
Một trang đời
Một trang đời Cuốn sách mới xuất bản là tập hợp những trang ghi chép hằng ngày của ông từ khi là một tân binh, nói cách khác, nó là nhật k...
-
Thẩn thơ Võ Phiến Nhà văn Võ Phiến, sinh năm1925 tại Bình Định - qua đời chiều 28-9-2015 tại Quận Cam, Hoa Kỳ. Dư luận chợt nhớ đến một sự n...
-
Nỗi khắc khoải kiếm tìm bản thể trong truyện của Nguyên Minh Nguyên Minh như một chứng nhân sinh động cho một thế hệ cầm bút từ trước 1975...
-
Đến với thơ của Bùi Hoàng Linh Tác giả Bùi Hoàng Linh đến với nghiệp văn chương khi còn đang học phổ thông tại Trường Quốc Học Huế. Thơ Bù...



.gif)