Thứ Tư, 18 tháng 11, 2026

Cà phê Hàng Hành

Cà phê Hàng Hành

Cà phê Hàng Hành là truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đăng trên Báo Văn Nghệ, được Hội Nhà văn Việt Nam và Nhã Nam xuất bản lại năm 2008 trong tuyển tập cùng tên.
Dù được chọn là truyện ngắn được đặt tên cho tuyển tập, nhưng Cà phê Hàng Hành, ít nhất là khá lạ lẫm so với những tác phẩm chấn động từng ra mắt và được độc giả cũng như giới văn chương yêu mến trước đó của ông vua truyện ngắn Đất Bắc.
“Ngủ đi, hãy ngủ đi em,
Đời là như thế dậy xem làm gì.
Dậy đi, em hãy dậy đi,
Đời là huyễn mộng có gì mà mơ?”
(Nguyễn Bảo Sinh)
Như một cánh cung, phố Hàng Hành bên hồ Hoàn Kiếm dài hơn trăm mét có đến mấy chục hàng ăn, hàng café, gallery, shop quần áo. Nghe nói ngày xưa đây là nơi bán hành tỏi, sau chuyển sang nghề tiện gỗ. Đền thờ tổ nghề tiện gỗ ở trong nhà số 11. Nghề tiện gỗ vốn là nghề truyền thống của làng Nhị Khê quê hương Nguyễn Trãi.
Ở phố Hàng Hành có mấy di tích cổ là đình và đền làng Tả Khánh Thụy ở trong nhà số 23. Ngoài ra ở nhà số 40 còn đền Trúc Lâm là đền thờ các ông tổ của nghề thuộc da giày, các ông Phạm Đức Chính, Phạm Sĩ Bân và Phạm Thuần Chính. Trước cửa đền Trúc Lâm bây giờ là nơi rửa xe máy. – Hà Nội đất Thánh! – Ông Vũ nhà ở phố Hàng Giầy trước đây vẫn ngồi ở gác hai nhà café Nhân thường nói. – Hà Nội là đất Thánh nên đi đến đâu cũng là di tích!
Ông Vũ là khách đặc biệt của café Nhân. Ông biết rõ café Nhân từ khi mới lập, cách đây năm mươi năm, khi ấy chỉ là một gian nhà hẹp ở phố cầu Gỗ. Một dạo, ông Vũ chuyển sang uống ở café Lâm phố Nguyễn Hữu Huân. Lâm nổi tiếng vì chơi với nhiều văn nhân nghệ sĩ, về già lại hay cúng tiền công đức lên cho các chùa. Lâm mất, ông Vũ chuyển về uống ở café Mai phố Lương Ngọc Quyến. Năm 2000, Mai bị bắt vì buôn ma túy, ông Vũ chuyển về uống ở café Nhân Hàng Hành. Ngày nào cũng vậy, cứ 9 giờ sáng và 5 giờ chiều, ông Vũ đều đặn hai lượt đến ngồi ở trên ban công gác hai nhìn xuống mặt đường, uống một ly cà phê đen đá và hút thuốc lá Camel, đôi mắt xa xăm nhìn ngắm bóng chiều cứ xuống dần dần qua tán lá bàng. Thời gian trôi đi, tất cả rồi mất hút vào trong quên lãng, qua khói thuốc, qua ly cà phê. Chớp mắt hốt nhiên đã hết veo một đời người: ông Vũ chết vì bệnh ung thư ác tính vào năm 2003, thọ sáu mươi tuổi.
Café Nhân là nơi bọn giai phố và đám thanh niên trẻ rất thích ngồi. Một nhóm họa sĩ thời thượng ở Hà Nội để râu xồm xoàm cũng hay ngồi đây, có một bàn đặt hẳn hoi được trả tiền trước. Bên cạnh bàn đặt của nhóm họa sĩ là bàn của hoa hậu Mai Phương Thúy và đám thuộc hạ của cô thỉnh thoảng cũng hay đến tán phét. Khách thập phương và Tây ba lô cũng thích đến đây ăn sáng với món bánh mì xốt vang và trứng ốp lết.
Café Nhân không phải là đệ nhất café Hà Nội. So với café Bằng ở chợ Hàng Da thì thâm niên của café Nhân chẳng ăn thua gì. Café Bằng có từ khi Hà Nội vừa mới Tây hóa. Con thạch sùng ghép bằng sứ ở chợ Hàng Da là biển hiệu của café Bằng. Đấy mới đích thị là đệ nhất đồ cổ café Hà Nội.
Ở phố Hàng Hành, café Nhân chưa hẳn đã là chỗ ngồi đẹp nhất. Vỉa hè ở mấy dãy nhà số 39 mới là chỗ ngồi đắc địa. Ở đây người ta có thể quan sát cả đoạn phố dài, có thể tha hồ ngắm nhìn thiên hạ đi qua đi lại. Bầu không khí bảng lảng thậm chí còn hơi hiu hắt ở đây quãng tầm giờ chiều gợi nhớ vô biên đến những phố huyện ở vùng Hà Nam Phủ Lý hay ở vùng đồi trung du Phú Thọ. Ngồi trên gác hai café nhà số 20 trông xuống mặt đường, nhất là vào những đêm hè, người ta cũng có cảm giác như đang ngồi trên gác một quán cao lâu ở trong phố cổ Hội An nữa cơ…
Đối với nhiều người trong đám dân chơi Hà Nội, ly cà phê Hàng Hành buổi sáng cũng là bắt đầu một ngày. Ngày ấy sẽ dài hay ngắn, sẽ vui hay buồn? Tất cả đều là ẩn số sau ly cà phê này đây.
– Nếu ta coi ly cà phê buổi sáng là ranh giới xác định bắt đầu một ngày cũng hay! – Tay họa sĩ để râu xồm xoàm nói với người bạn café ngồi bên. – Chào buổi sáng!
– Thế thì chết! – Người bạn café ngồi cạnh bật cười. – Một ngày mới của ông bắt đầu vào lúc 9 giờ. Ông uống cà phê đến khoảng 10 giờ. Thế là hết buổi sáng còn gì! Người khác ai cũng như ông thì chết!
Ừ! Vậy một ngày mới ở đây bắt đầu từ đâu? Bắt đầu từ lúc mấy giờ?
24 giờ đêm, cánh cửa kính Hotel nhà số 14 khép lại, Ông khách Tây đi chơi khuya cuối cùng đã về, mấy ngọn đèn đường vụt tắt, căn phố nhỏ bắt đầu mơ màng vào giấc ngủ say. Cùng lúc ấy ở ngõ nhà số 20, một người phụ nữ mảnh khảnh đi ra, có một chiếc taxi vọt đến đón cô ra ga cho kịp chuyến tàu buôn lên Yên Bái. Một ngày mới, một cuộc phiêu lưu mới bắt đầu với người phụ nữ này ngay từ 0 giờ.
1 giờ sáng, có nhiều tiếng động lao xao ở trước cửa đền Trúc Lâm. Ông Dương – một tay cao bồi già, trước đây vốn là võ sĩ quyền Anh, mấy năm nay mắc bệnh mất ngủ cả quyết vẫn thường nhìn thấy các vị sơn thần thổ địa ở quanh hồ Hoàn Kiếm vẫn đến “giao ban” ở đây:
– Cũng giống hệt như đội dân phòng! – Ông Dương nói. – Chỉ có điều các cụ đều mặc áo đỏ, áo vàng, ống tay áo rộng, cụ nào cũng để râu, để ria, chân đi hài, đi hia. Khi đi, cảm tưởng như chân các cụ đều không bén đất, tất cả đều nhấc là là cao hơn mặt đất khoảng chừng gang tay!
Chẳng ai tin lời ông Dương vì ông này suốt ngày uống rượu, lúc nào cũng trong trạng thái tây tây.
– Tây tây là thế nào? – Ông Dương cáu. – Tớ trông thấy cả cụ Rùa, đầu húi trọc, mặc quần áo trắng (đúng rồi, y hệt như trong phim Bao Công!). Cụ Rùa khật khà khật khưỡng cũng cùng đi nữa!
Ông Dương không phải là người dân chính gốc ở phố Hàng Hành. Ông Dương mới về ở phố Hàng Hành độ chục năm nay nhưng lại là nhân vật nổi tiếng nhất phố. Trước đây, ông Dương nhà ở dưới đê Tô Hoàng, sau vượt biên sang tận Hồng Kông, đã từng xưng bá trong trại tị nạn, nổi tiếng anh hùng nghĩa khí. Về già rửa tay gác kiếm, mấy đứa con lại kế nghiệp cha, đi ra ngoài không ai bắt nạt được họ. Có một thứ trật tự vô hình được thiết lập ở phố Hàng Hành hình như có vẻ như có bàn tay của cha con ông Dương cầm trịch.
2 giờ sáng, có tiếng reo hò ở phía đầu phố Lương Văn Can. Người ta đang bật tivi xem trận bóng đá ngoại hạng Anh giữa Arsenal và Manchester United. Sau trận cầu này sẽ có kẻ khóc người cười. Gần đây, dân chơi Hà Nội đã quen với những cuộc cá độ lên tới cả triệu đô.
3 giờ sáng, có tiếng gáy te te của con gà tre trong một nhà nào giữa phố. Đây là thời khắc của cô hồn ma quỷ hiện hình. Bà Phú có mẹt thuốc lá vẫn thường ngồi bán ở trước cửa nhà số 4 bảo rằng cứ vào đêm 30 cuối tháng bao giờ cũng thấy có bóng mấy bà cô ông mãnh xuất hiện vào đúng giờ này. Đấy là hồn ma của mấy thanh niên đua xe máy chết hồi năm ngoái ở trước cửa đền vua Lê Thái Tổ. Những cô hồn này vừa đi vừa khóc than ai oán. Bọn họ đều là con cái nhà giàu trên chợ Đồng Xuân đang độ tuổi teen.
4 giờ sáng, anh Quyền, người vẫn chở thịt bò từ trong Chuông Vác mang cho các cửa hàng bít tết có tiếng ở Hà Nội phi xe máy từ phố Bảo Khánh đi vào. Cậu Quyết, đầu bếp của cửa hàng “Fast food-Snack bar-Restaurant” hé cửa nhận hàng. Anh Quyền người cao lớn, lưng gù trông như con gấu. Cậu Quyết em trai anh ta đứng cạnh trông chẳng khác gì một đứa bé con.
5 giờ sáng, khoảng trời phía trên Tháp Rùa ở hồ Hoàn Kiếm bắt đầu hưng hửng bừng lên một thứ ánh sáng thật huyền ảo và rực rỡ. Hàng xôi gà, bún thang ở nhà số 29 bắt đầu lục tục dọn hàng. Mấy vị khách ở Sài Gòn đi công tác ra Hà Nội vẫn quen ngủ đêm trong mấy khách sạn dưới phố cầu Gỗ thường đi bộ đến đây ăn sáng. Họ coi việc ăn sáng ở phố Hàng Hành là một trong những “nét đẹp văn hóa” của chuyến đi ra miền Bắc của mình. Khi về Nam, vị béo ngậy của xôi gà và thanh thanh của bát bún thang Hàng Hành sẽ làm cho các anh Hai, chị Hai ngơ ngẩn nhớ đời.
6 giờ sáng, các hàng café bắt đầu lục tục mở cửa dọn hàng. Từ lúc này tới khoảng nửa đêm, phố Hàng Hành bước vào phiên chợ đô hội thường ngày của nó. Phù hoa ư? Hay phù phiếm? Phù du ư? Hay phù thời…
Khuôn mặt tinh thần của phố Hàng Hành thường thường không có nét gì là sâu sắc cả. Nó không mơ ngủ. Không nồng nhiệt. Nó không gay cấn. Không sát phạt. Có sự điệu đà, có sự khinh mạn. Có phởn phơ cùng sĩ diện. Đôi khi có những ưu tư và vô nghĩa lý… Khuôn mặt tinh thần của phố Hàng Hành thường thường ít khi thay đổi ở trong một ngày, ở trong một tháng, ở trong một năm… Có thể nhận ra những định đề gì (định đề hay châm ngôn?) từ trong nhịp sống bề ngoài đều đều, vô cảm của con phố phù hoa vào loại bậc nhất của thành phố này?
VÀI ĐỊNH ĐỀ ĐẦU TIÊN:
* Ở đâu có trật tự thiết lập ở đấy hoặc có hiền nhân quân tử, nếu không ắt hẳn có những bàn tay tàn bạo dự vào. Ừ, có hai trong một.
* Cái gì không giết anh sẽ khiến anh mạnh mẽ hơn – đương nhiên, nguy hiểm hơn.
* Bạn tìm kiếm gì? Đi xem gì?
– Tìm kiếm cái chết! Đi xem người chết!
* Sự nhàn rỗi ở người này là sự bắt đầu, là sự khởi động. Ở người kia lại là đứt cước, lại là tẹt ga. May mà đứt cước, may mà tẹt ga!
* Sao đi trách tôi khiếm nhã mà chị lõa lồ?
* Anh cởi mở? Hay anh toan tính xâm phạm giá trị tiết hạnh người ta?
– Tiết hạnh ư? Chỉ là quan niệm.
* Muốn hạnh phúc thì im đi, đừng suy nghĩ.
* Tất cả đều là biểu hiện của Dục vọng, ừ thôi vậy, gọi là cái Đẹp.
* Tôi không nói gì, tôi chối. Người ta không nói gì, người ta phục tòng. Anh hãy nghĩ xem vì sao tôi chối, vì sao người ta phục tòng?
Khoảng 9 giờ trở ra, phố Hàng Hành bắt đầu cực kỳ sầm uất. Những khách hàng quen thuộc cứ đến lại đi. Một năm, rồi mười năm, hai mươi năm nữa có còn những khách hàng quen thuộc như thế này không:
Đôi vợ chồng tỷ phú một gallery nổi tiếng trên phố Hàng Bông đèo nhau trên xe máy để đi ăn sáng. Ăn xong, họ ngồi ở vỉa hè nhà café Nhân với vẻ mãn nguyện hài lòng… Mãn nguyện hay thụ động?
Ông họa sĩ đi 40 cây số từ Xuân Mai về khoan khoái ngồi tựa cửa nhà số 39 mộng mơ… Mộng mơ hay ảo tưởng?
Ông giáo già ở phố Ấu Triệu ăn mặc comple caravat trắng tinh như đi dự tiệc… Dự tiệc hay hẹn hò?
Tay nhà văn ở phố Nhà Chung gác chân ngồi đọc báo cọp một mình… Một mình hay đa nhân cách?
Một đám công chức tụ đầu ngồi xem ảnh nude trong điện thoại di động Nokia N81… Xả hơi hay suy đồi?
Mấy cô buôn bán chứng khoán đều là vợ con mấy vị cảnh sát bên đồn Tràng Thi cười như nắc nẻ… Cười người hôm trước hôm sau người cười…
Khoảng giữa trưa, khách uống cà phê bắt đầu van vãn. Mấy cô sinh viên kiêm gái gọi đi học về, da tái mét vì đói bụng hay vì ăn kiêng, bồn chồn ngồi đợi nhân tình đi xe ô tô đến đón.
1 giờ chiều, mấy cậu nhân viên giữ xe máy, rửa xe máy với đánh giày ngủ gà ngủ gật.
3 giờ chiều, hàng bún cua ở cạnh café nhà số 38 mở hàng. May cô trên phố diện short và áo hai dây ngồi ăn khế chua trước cửa café nhà số 39. Một tay buôn bán ma túy lảng vảng lướt qua. Một ông nhà văn trông tầm thường như tay lái xe ôm ngoại tỉnh đang ngồi đọc sách, đăm chiêu, bất động.
5 giờ chiều, một ông linh mục trong Nhà thờ Lớn đi uống cà phê, ăn mặc như một ông giáo cấp hai trường huyện nhà quê. 6 giờ tối, một bà thầy bói vận áo dài lụa màu nâu mon men đi đến bên cạnh các cặp tình nhân ở quán café gạ gẫm. Phố xá đã lên đèn, bóng tối bắt đầu xóa dần đi những tia sáng ngày nhợt nhạt…
VÀI ĐỊNH ĐỀ TIẾP THEO:
* Điều ác thường vẫn khởi lên từ quan niệm thái quá về danh dự. Bởi vậy, “bọn đạo đức” vẫn là bọn đáng ngờ nhất về đạo đức.
* Không có vĩ nhân hẳn là đám đông đang tụt dốc, đang mòn mỏi… Sự tầm thường còn kinh hơn cả cái chết.
* Không có mỹ nhân không có vĩ nhân.
* “Tư tưởng chỉ đến khi người ta bước đi, khi người ta đang ở trên đường”. Đó là Nietzsche, cần nói thêm: khi người ta không an toàn, khi người ta đang “xa rời tổ ấm”…
* Tiền ư? Tình ư? Tội ư? Đấy là cuộc sống ư? Đấy là cuộc sống.
* “Sự đơn giản là điều kiện thiết yếu của cái Đẹp đạo đức”. Lep Tonxtoi nói thế. Nhưng để đơn giản, người ta cứ phải phức tạp cái đã.
* “Chúng ta đang sống trong thời mạt pháp”. Nhiều người nói thế. Chúng ta đang già đi, môi trường ô nhiễm, sức đề kháng yếu đi. Chẳng làm sao được.
* Bản chất con người phi luân luôn miệng nói về đạo đức. Con người đạo đức cũng nói như thế. Vẫn là như thế, mãi là như thế.
* Anh dũng, can đảm, kiêu hùng: đấy là cái Đẹp.
– Rụt rè, loanh quanh, bạc nhược: đấy là cái xấu.
* Những kinh nghiệm riêng tư đích thực thường không nhiều lời. Nó nấp sau vẻ ngô nghê, ngờ nghệch, cù lần. Nó đau đớn buộc phải huyền di…
Một buổi chiều có một vị tôn sư đi cùng với một cô gái là học trò của ông ta đến phố Hàng Hành. Họ ngồi trên gác hai nhà café Nhân trông xuống mặt đường. Chỗ này trước đây khi còn sống, ông Vũ ở phố Hàng Giầy vẫn hay đến ngồi. Đây cũng là chỗ của nhóm họa sĩ thời thượng để râu xồm xoàm vẫn đặt bàn hàng ngày vào các buổi sáng.
Cô gái hỏi:
– Thưa Thầy, nhiều người hàng ngày vẫn đến uống cà phê ở phố Hàng Hành. Đây thường là lúc bắt đầu một ngày của họ. Thưa Thầy, đây có phải là thời khắc để phân biệt ranh giới giữa đêm với ngày, giữa bóng tối và ánh sáng ở trong lòng họ hay không?
Vị tôn sư đáp:
– Không phải con ạ! Ranh giới phân biệt giữa đêm với ngày, giữa bóng tối và ánh sáng không phải ở ly cà phê. Lòng nhân ái bao dung mới là ranh giới phân biệt giữa đêm với ngày, giữa bóng tối và ánh sáng. Khi trong lòng ta đầy rẫy oán thù, đầy rẫy nhỏ nhen thì đấy là đêm đen, là bóng tối. Còn khi trong lòng ta chan chứa tình người, chan chứa tình thương thì ta nhìn ai ta cũng thấy có bóng dáng Thượng đế ở trong lòng họ. Đấy mới chính là ban ngày, chính là ánh sáng ở trong lòng ta. Có rất nhiều người đi giữa ban ngày mà lòng trĩu nặng như đi trong đêm đen phủ đầy bóng tối. Họ không biết rằng chỉ có lòng nhân ái, sự bao dung mới giúp họ phân biệt được ranh giới giữa đêm với ngày, mới thấy ánh sáng mặt trời rực rỡ ở đâu… Tình yêu giữa người với người chính là ánh sáng…
Cô học trò trìu mến nhìn vị tôn sư. Ông nhắm mắt trong sự im lặng, trong sự linh thiêng và trong bình an tuyệt đối.
Cô gái nói:
– Con cảm ơn Thầy. Con sẽ ghi nhớ điều Thầy vừa nói…
Ánh hoàng hôn rực rỡ chiếu vào căn gác nhỏ trong nhà café Nhân. Đây là thứ ánh sáng đặc biệt làm cho ta có thể bàng hoàng sực tỉnh ra rất nhiều điều. Cho đến mãi về sau này, cả đến khi về già, cô gái kia vẫn không bao giờ quên được buổi trò chuyện với vị tôn sư, vẫn không bao giờ quên được cái ánh sáng kỳ diệu tuyệt vời trong buổi chiều hôm ấy.
Ấy thế mà đã sáu năm rồi đấy.
Ấy thế mà đã sáu mươi năm rồi đấy…
16/12/2024
Nguyễn Huy Thiệp
Theo https://vanhocsaigon.com/

Khí lạ

Khí lạ

Anh thường mơ thấy mình đi giữa sa mạc toàn thứ cát đỏ au. Đi mãi cũng gặp biển xanh, nhưng ngoảnh lại đã biến thành biển máu. Những giấc mơ màu đỏ ấy, lác đác có từ thời thơ ấu, nay nhiều như lá phong mùa lạnh vắt kiệt sức anh. Tỉnh dậy, thấy kinh hãi những đồ dùng màu đỏ. Thấy ghê sợ những bông hoa màu máu. Trừ hoa hồng.
Phạm Duy Nghĩa có lẽ đã viết khác so với mười, mười lăm năm trước đây. Nhưng là khác về đề tài, hơi thở, còn sự vận hành câu chữ, nghiêm cẩn và kỹ lưỡng vẫn là cốt tủy của anh. Một truyện ngắn mang hơi hướng huyền ảo, liêu trai đúng cái chất và suy nghĩ của Phạm Duy Nghĩa ngày hôm nay; một sự lạ mà không lạ, một chuyện buồn không hẳn buồn nhưng vẫn khiến người ta vấn vương suy nghĩ…
Nhà văn Uông Triều giới thiệu
1. Tôi gặp Phong lần đầu tại quán rượu trên mặt hồ Linh Đàm. Gương mặt điển trai như một tài tử điện ảnh cùng vẻ phong lưu phảng phất nét u hoài của anh làm tôi chú ý. Trong cuộc rượu có vài nhân vật của giới doanh nhân từng được báo chí nhắc tới hôm ấy, mặc dù đang là giám đốc một công ty xuất nhập khẩu, trông Phong có gì đó hơi lạc loài. Anh lặng lẽ hút thuốc và nhìn ra lớp sóng trắng gợn trên hồ, dửng dưng như đang ngồi một mình giữa hoang mạc. Khi biết tôi là nhà báo kinh tế, Phong đưa tôi tấm danh thiếp, mời hôm nào rảnh rỗi ghé anh chơi.
Nhà Phong ở ngoại thành Hà Nội. Đường vào ngoắt ngoéo quanh co, qua mấy ngõ làng mới tới. Một biệt thự ẩn trong khu vườn rộng, tường ốp đá, trên mái xanh rợp dây leo. Quanh vườn có những chiếc xích đu sơn trắng kiểu châu Âu, giữa vườn có ao trong vắt, không gian yên tĩnh và dâng lên mùi thơm ngào ngạt của hàng trăm loại hoa hồng. Anh cho biết cơ ngơi này mua lại từ một ả người Việt lấy chồng Tây. Ông Jonathan, đã chết vì tai nạn xe hơi khi trở về Anh quốc.
Phong mời tôi uống trà hoa cúc trong chiếc chòi lá trên mặt ao. Da trắng, người cao, hàng ria đen sậm cùng cái kiểu cầm điếu thuốc rất nghệ sĩ càng tôn thêm vẻ lịch lãm cổ điển của anh, trong một sớm mùa thu, trời se lạnh. Khi tôi hỏi vì sao đã ngoài năm mươi tuổi mà anh chưa lấy vợ, Phong nhìn sợi khói thuốc đặc sệt tan loãng vào thinh không, mỉm một nụ cười buồn. Và nói như nói thầm.
– Đã nhiều năm nay, tôi vẫn đi tìm câu trả lời cho câu hỏi đó.
Rồi lảng sang chuyện khác. Anh cho biết ngôi nhà đang ở – mà anh gọi là “trại hoa hồng” – ẩn chứa những điều kỳ lạ. Có hôm trước khi ra khỏi nhà anh bỏ hộp đựng xì gà vào ngăn tủ, buổi tối anh về lại thấy chiếc hộp bằng gỗ tuyết tùng ấy nằm ở trên bàn. Lần khác, chiếc bình trong phòng ngủ được cắm năm bông hồng phấn, nửa đêm về sáng bỗng hóa thành sáu bông. Kỳ quặc nhất là sự biến dạng của vị bá tước người Anh. Trong bức ảnh cổ kính trên tường, người đàn ông mặc áo choàng hiệp sĩ ấy ngồi ở ghế bành, nghiêng mặt về phía trái. Một ngày kia nhìn lên, Phong kinh hãi nhận ra ông ta đã ngoảnh mặt sang phải, ổ mắt sâu cũng bớt phần dữ tợn và dưới chòm ria vểnh lên như đuôi cáo bỗng hiện ra bí hiểm một nụ cười.
Cảm giác rờn rợn từ những điều Phong kể còn vương vất trong tâm trí khi anh dẫn tôi đi xem các phòng của ngôi nhà. Căn phòng nào cũng thơm nức mùi hoa hồng. Hương hoa theo gió từ vườn lãng đãng vào nhà, thấm vào kẽ tường, ủ trong chăn gối. Dây leo xanh ngắt bò lan vào từng ô cửa, tha thướt rủ trên các mảng tường.
– Tôi đi vắng suốt, nhưng người hàng xóm nói rằng thỉnh thoảng linh hồn ông chủ cũ của ngôi nhà này vẫn hiện về. Bà ấy từng trông thấy ông Jonathan đứng giữa vườn hồng, có lúc đi trên mặt ao cứ nhẹ như không rồi biến mất vào trong tường đá – Phong nói.
Tôi còn lui tới ngôi nhà quanh năm ướp trong mùi hoa thơm ngát ấy nhiều lần nữa. Và bên những tách trà trên mặt ao tĩnh lặng, tôi được nghe Phong kể chuyện đời mình.
2. Ba mươi năm trước, Phong là sinh viên theo học ngành kiến trúc. Anh nổi tiếng suốt mấy năm học ở trường. Bởi anh lắm tài. Ông trời đã tỏ ra hào phóng khi không chỉ cho anh một vẻ đẹp hào hoa lãng tử bề ngoài, mà còn phú cho một thiên năng siêu việt bề trong với đủ ngón cầm kỳ thi họa.
Ngày ấy Phong được cả trường gọi là Tề Bạch Thạch. Chỉ với màu nước hoặc bút chì, anh vẽ muông thú cỏ cây giống đến kinh sợ. Trong căn phòng bé nhỏ tồi tàn ở ký túc xá, anh từng vẽ lên mỗi góc tường một con mèo, mắt con nào cũng xanh lét gườm gườm khiến lũ chuột từng chạy rầm rầm như bão quanh nhà phải nằm im thít. Anh vẽ một con sâu đặt lên bậu cửa, chim từ đâu sà xuống mổ liên hồi. Anh vẽ tôm, con tôm tươi rói như đang cựa quậy muốn bò. Anh vẽ cây, cái cây hiển hiện như sờ được vào gân lá và những đường xù xì nứt nẻ ở thân, sắc sảo đến từng chi tiết.
Phong thường đắm đuối vào tranh tả thiên nhiên, trong đó anh dồn nhiều tinh lực nhất vào việc tả nắng. Những vũng nắng hanh vàng đọng giữa rừng hoang, những đốm nắng vàng hươm rớt trên tảng đá, vệt nắng mỏng tang bám vào kẽ lá, hạt nắng lóe trên mạng nhện và long lanh trong đôi cánh chuồn chuồn… sắc độ nào cũng được đặc tả tinh vi khiến Phong có thêm biệt danh “người gọi hồn của nắng”. Anh chỉ vẩy ra vài nét, người xem cũng phân biệt được cảnh bình minh hay cảnh chiều tà. Phong tả gió cũng vào bậc kỳ tài. Gió hiu hiu, xao xác, gió lồng lộng, ào ào… cứ nhìn vào cây cỏ trong tranh mà nhận ra từng cấp độ. Xem tranh Phong vẽ, một thầy giáo đã khóc vì khâm phục. Ông nói: “Em sẽ trở thành họa sĩ vĩ đại của mọi thời.”
Nhưng Phong không chỉ phát sáng trên các ngả đường nghệ thuật. Anh còn nhiều năng lực bí ẩn khác. Như mảnh gương vụn lẫn vào bụi cây, đôi khi chỉ lóe lên bất chợt cho mọi người thấy.
Năm thứ hai ở đại học, lớp Phong được trường tổ chức cho đi dã ngoại tìm hiểu một số công trình kiến trúc vùng cao. Xe khởi hành vào sáng thứ bảy. Trước đó năm ngày, Phong nói với thầy chủ nhiệm lớp: “Chuyến đi nên lùi lại tuần sau thì tốt hơn. Chiều thứ bảy tuần này sẽ mưa thầy ạ.” Ông thầy im lặng, tháo kính ra khỏi cái đầu nhẵn bóng như hòn sỏi, nhìn Phong như nhìn một thằng gàn.
Trưa thứ bảy, trời xanh biếc, nắng chói chang. Trên ô tô, mọi người nhắc lại lời tiên đoán của Phong, cười nhạo. Xế chiều, khi xe lên tới một con đèo, mưa bất ngờ đổ xuống trắng trời trắng đất. Mưa như thác suốt buổi chiều hôm đó, và khi đi vào vùng núi, do chiếc xe gặp sự cố nên sinh viên phải vất vả lội qua một quãng đường lầy.
Đoàn cắm trại ở ven rừng. Mưa tạnh, trăng lên, lặng lẽ soi núi đồi loáng ướt. Đêm đó Phong trằn trọc mãi. Anh nói với người bạn ở chung lều: “Gần đây có một con suối. Tiếng suối làm mình không ngủ được.” Cậu bạn cằn nhằn: “Ông bị hoang tưởng rồi. Bốn bề lặng ngắt, tai tôi giãn ra hết cỡ cũng chẳng thu được một giọt âm thanh nào.” “Không, có con suối ở phía tây thật mà. Tớ vẫn đang nghe thấy nó đây, rõ lắm.”
Hôm sau Phong dậy sớm, lôi cậu bạn đi cùng. Ra khỏi nơi cắm trại về phía tây chừng ba cây số, trong rừng rậm, hai người nghe thấy tiếng nước chảy. Đi thêm một chặng nữa thì thấy dòng suối lũ như con rồng bạc phóng ra từ khe núi, ầm ầm cuộn xoáy, kéo theo biết bao nhiêu củi mục và lá rừng.
Trong ngày hôm đó Phong tìm đến nhà trưởng thôn. Ông ta cho biết đây là con suối có độ dốc lớn nên mỗi lần mưa bão là lũ về rất nhanh. Cây cầu khỉ bắc qua suối năm kia đã bị lũ cuốn trôi, dân ở thôn này muốn sang thôn bên phải đi đường vòng qua hai quả núi. Mùa lũ trước có đứa trẻ con liều mạng qua suối đã bị xoáy nước nuốt chửng như nuốt một cái lông gà.
Phong suy nghĩ và quyết tâm trong thời gian dã ngoại sẽ giúp người dân ở đây bắc một chiếc cầu. Anh vẽ bản thiết kế và nhờ trưởng thôn vận động mọi nhà góp sức. Khi nước rút, cả thôn náo nức mổ gà bên suối, thắp hương làm lễ khởi công. Lần đầu tiên các nàng thôn nữ được nhìn thấy một chàng sinh viên Hà Nội đẹp long lanh vừa chỉ đạo việc chung vừa cởi trần khiêng đá, cặm cụi chằng dây thép quanh ụ đá làm trụ cầu. Gỗ lát mặt cầu là những cây to đốn hạ trong rừng, kích cỡ thế nào đều do Phong quy định. Sau bốn ngày cật lực, cây cầu gỗ dài hơn ba chục mét đã được hoàn thành.
Từ đó về sau, dân trong vùng gọi cây cầu bắc qua suối nối liền hai thôn ấy là cầu Lê Phong. Ở một bên cầu, nơi chôn đứa trẻ chết đuối có cây thàn mát xanh rờn, cứ đến mùa xuân lại trổ đầy hoa tím.
Cũng từ sau chuyến đi dã ngoại ấy, Phong có thêm biệt hiệu nữa là Phong Khổng Minh. Mọi người đồn rằng muốn biết ngày nọ tháng kia trời nắng hay mưa, cứ nhờ Phong nửa đêm lên sân thượng nhìn sao là sẽ biết. Người ta còn nói Phong cực kỳ nhạy cảm, anh có thể mất ngủ chỉ vì nghe tiếng một giọt sương rơi hay chiếc lá rụng trong vườn. Không những thế, Phong còn ngửi thấy được mùi khói đốt nương ở cách bốn quả đồi, hay nhìn thấy bột phấn hoa bám ở chân một con ong bay trên ngọn bạch đàn cách anh vài trăm mét… Những lời đồn đại ấy, phần là sự thật, phần thêu dệt thêm, khiến cho tên tuổi của Phong mãi đi vào lịch sử của trường như một huyền thoại.
Không mấy ai biết, con người vang bóng một thời ấy nhiều năm sau vẫn là người cô độc. Anh sống cuộc đời hoang vắng, không có tình yêu. Đàn bà đến với anh không ít nhưng người nào cũng sớm lạnh nhạt và bỏ đi. Vì lý do gì thì chính anh cũng không hiểu.
3. Đời Phong từ khi ra trường trải qua nhiều thăng trầm. Anh không trở thành một Van Gogh hay Picasso như mọi người dự đoán mà một khiên một kiếm, một mình một ngựa lăn lộn giữa thương trường. Khi tích lũy đủ vốn, anh thành lập công ty rồi chỉ ít năm đã phất lên ào ào, nhanh chóng trở thành ngôi sao trong giới doanh nhân trẻ. Cái tên Lê Phong rạng rỡ trên mặt báo giữa những cúp vàng lấp lánh, vòng nguyệt quế huy hoàng. Nhưng số phận đã chơi ác anh. Đang ở thế thượng phong, chàng giám đốc tài năng bất ngờ ngã ngựa. Từ một chiến lược sai lầm của hội đồng quản trị mà mình anh không chống lại được, công ty Đại Phong làm ăn thua lỗ, nợ xấu bào mòn lợi nhuận, vài tháng không có tiền trả lương cho nhân viên. Phong phải bán cả trụ sở công ty để trả nợ ngân hàng rồi nhen nhóm gây dựng lại từ đầu. Sau vài năm chuyển hướng kinh doanh anh lại nổi lên như một người hùng – người đưa con tàu đắm Đại Phong vượt qua bão giông đi tìm bờ bến mới.
Nhưng số phận không buông tha Phong. Một buổi tối mùa xuân, một ngọn lửa không biết từ chỗ nào bùng lên liếm sạch cả dãy nhà xưởng của công ty anh, biến hàng trăm máy móc, công-ten-nơ thành mây khói. Phong giội nửa can xăng lên người, định châm lửa tự thiêu. Rồi lái xe đi vô định suốt đêm, bỏ lại sau lưng một vùng trời rực lửa.
Cũng từ đấy, giấc ngủ của anh bị nhấn chìm trong màu đỏ. Anh thường mơ thấy mình đi giữa sa mạc toàn thứ cát đỏ au. Đi mãi cũng gặp biển xanh, nhưng ngoảnh lại đã biến thành biển máu. Những giấc mơ màu đỏ ấy, lác đác có từ thời thơ ấu, nay nhiều như lá phong mùa lạnh vắt kiệt sức anh. Tỉnh dậy, thấy kinh hãi những đồ dùng màu đỏ. Thấy ghê sợ những bông hoa màu máu. Trừ hoa hồng.
Giữa năm ấy anh tìm đến những cửa điện cửa đền. Các thầy bói cô đồng nói mỗi người một khác. Người bảo anh có vong theo từ tiền kiếp. Người phán khu đất anh ở có hài cốt. Người soi thấy linh hồn đứa trẻ miền núi quấy quả anh. Có người lại nói anh căn cao số nặng, anh phải trình đồng mở phủ, kiếp trước anh là hoàng tử đánh vỡ ba cái chén ngọc trên thiên giới nên bị đày xuống cõi trần…
Anh nhắm mắt làm theo lời họ. Cũng cắt duyên âm, trả nợ tứ phủ. Cũng lặn lội về quê tìm đến ngôi chùa phủ rêu để trả lại những đồ thờ cúng mà anh đã lấy trộm ở kiếp nào. Cũng làm con nhang đệ tử của một cái điện heo hút tận Ba Vì. Và ngược đèo trở về vùng núi năm xưa, đến bên con suối có chiếc cầu mang tên anh, thắp hương lên nấm mộ trẻ con dưới bóng cây thàn mát u trầm trong buổi chiều đông gió ngàn se sắt.
Qua mấy năm, đời anh vẫn chẳng có gì sáng sủa hơn.
4. Tôi nhận được thư Phong khi đang ở London. Đêm cuối thu, thành phố chìm dưới mưa và tuyết. Vừa bật máy tính và run rẩy trong cái lạnh ghê gớm của xứ sở sương mù, tôi vừa ngạc nhiên không biết lý do gì một kẻ vốn kiệm lời như Phong lại gửi đến tôi một bức thư dài vậy.
Anh Bình.
Hôm trước gọi điện định rủ anh tới trại hoa hồng, mời anh tách trà sen và kể anh nghe một câu chuyện. Thấy máy báo ngoài vùng phủ sóng, đoán anh đang đi công cán ở nước ngoài, tôi nóng lòng kể với anh qua thư điện tử vậy.
Chuyện thế này. Trong nhà tôi có chiếc tủ bằng gỗ bạch đàn cất giữ một số đồ dùng mà ông chủ cũ người Anh để lại. Không hiểu vì sao khi chuyển nhà người ta không mang những thứ ấy đi, còn tôi thì chưa lục lọi vào đó bao giờ bởi nó là vật sở hữu của người đã khuất. Nhưng một hôm do phát hiện ngăn tủ bị mối xông, tôi đã mở nó ra và thấy ở đó một cuốn sổ bìa nâu, một tấm bia đá khắc dòng chữ Hán dài sáu mươi phân cùng vài thứ đồ lặt vặt khác. Chữ Hán thì tôi mù tịt nhưng tiếng Anh của tôi khá tốt nên khi tò mò lật giở cuốn sổ, tôi sững sờ bắt gặp một trang viết rằng trong thửa đất của trại hoa hồng có một lăng mộ cổ. Dù cuốn sổ bị mối đục lam nham nên mất chữ, tôi cũng hiểu được rằng hơn mười năm trước, khi ông Jonathan cho đào ao ở trước nhà, những người được ông thuê đào đã phát hiện ra bức tường gạch dẫn vào một cái hầm khá sâu trong lòng đất. Sau khi tìm thấy ở cuối đường hầm một ngôi mộ đá, ông đã cho lấp đất bịt lối vào. Trong cuốn sổ còn vẽ một sơ đồ, có chấm đen bên cạnh chữ “tomb” đánh dấu vị trí ngôi mộ. Nó nằm ngoài góc ao, về phía trái, nơi tiếp giáp với dãy tường ngăn phần đất của trại với cánh đồng làng.
Việc bất ngờ này làm tôi nhớ lại những chuyện lạ từng xảy ra trước đây. Hình như đã có lần tôi kể với anh, vào những đêm trăng suông tôi thường nghe thấy tiếng khóc vẳng lên từ đâu đó. Có những đêm tôi ra vườn, thơ thẩn dưới trăng, quyết tìm xem tiếng khóc phát ra ở chỗ nào. Cứ đi hết mấy vạt hồng nhung, đến bức tường bám đầy cây vảy ốc thì tiếng khóc nhỏ dần rồi bặt đi như tiếng dế trong lòng đất. Lại có đêm khi mưa tạnh, tôi thấy có người đứng ở gốc xoài trước sân nhìn chằm chằm vào cửa sổ phòng mình, tôi đứng dậy ra ngoài thì người đó rẽ xuống bờ ao, rồi cứ thế đi như lướt trên mặt ao, đến góc trái của bờ bên kia thì biến mất.
Chắc hẳn anh nghĩ đến ông Jonathan? Rất có thể đó là linh hồn ông ta, như bà hàng xóm đã từng nói tới. Đêm ấy trăng mờ, cái bóng người ấy cũng mờ, chỉ như một vầng khói xanh và không rõ mặt. Nhưng thôi, để tôi kể tiếp chuyện ở trên đã.
Ngay sáng hôm sau, tôi thuê thợ trong làng tháo hết nước ao. Rồi đào đất ở góc ao, đến non trưa thì thấy lộ ra cửa hầm giữa hai tường gạch cổ. Đám thợ tỏ vẻ kinh hãi nên tôi một mình vào trước. Trên tường gạch, nước rỉ ra nhơm nhớp. Lối đi cũng lát gạch, nước rờn rợn ngập mắt cá chân. Vào sâu hơn chục mét thì thấy trong bóng tối một cái bệ xây, tôi vừa rọi đèn thì chợt buốt lạnh toàn thân, tay cứng lại như biến thành chũa đá.
Trong bệ là một người đàn bà nằm ngửa, môi đỏ như máu đọng, da mặt hồng hào như thịt cá hồi tươi. Bà ta mặc áo lụa màu thiên thanh, cổ đeo ba lớp vòng ngọc trai, xung quanh lóng lánh tiền xu và bạc thỏi. Thân thể chìm trong lớp hổ phách thơm mịn màng trong suốt. Hai mắt to và sáng, đầy vẻ căm giận, nhìn tôi trừng trừng.
Hình ảnh ấy chỉ vụt hiện rồi biến mất. Nhìn lại, thấy đó là một ngôi mộ xây.
Tôi khiếp đảm chạy ra khỏi hầm, suýt ngã vì giẫm phải một con lươn trơn nhẫy. Thoảng nghe bên tai tiếng nói: “Các người phá giấc ngủ của ta, các người phải chết. Chỗ ta nằm phải được khô ráo. Cái gì là của ta thì trả lại cho ta.”
Tôi bước ra ban công khách sạn. Tuyết trắng xóa như hoa rắc trên dòng sông Thames. Dưới ánh đèn vàng ảm đạm bên đường, những chiếc taxi đen lướt đi vội vã. Lại nghĩ tới Jonathan, không biết con người xấu số ấy đã chết ở đâu trong thành phố này. Chỉ biết rằng một buổi sáng đẹp trời, không ai hiểu được vì sao chiếc xe hơi do ông cầm lái lại lao vọt sang làn đường bên kia, đâm với tốc độ cao vào chiếc xe buýt hai tầng màu đỏ.
Trở vào phòng, tôi gõ phím cho sáng màn hình, đọc tiếp.
Hôm sau vào lúc mười giờ tối, tôi đang đọc sách trong phòng ngủ thì bỗng có cảm giác rợn người lên. Ngoảnh lại thì thấy người đàn bà mặc áo lụa xanh đã đứng sau lưng từ khi nào. Phải đoan chắc với anh rằng lúc đó tôi tỉnh chứ không mơ, bởi cuốn sách Con đường mây trắng của Anagarika Govinda mà tôi đang xem vẫn hiển hiện trên bàn, bên tách cà phê và điếu xì gà, trang mở ra là trang 41.
Người ấy đi đến bên bàn, chân không chạm đất, thân thể lạnh lẽo như tảng băng xanh. Mặc dù từ bé vẫn tin mình là người có khả năng gần gũi với thế giới siêu linh, chưa bao giờ tôi thấy hãi hùng như lúc ấy.
Người đàn bà cảm ơn tôi vì những việc tôi đã làm cho bà: tháo sạch nước ao ngấm vào hầm mộ, đốt hương trầm cho thơm và ấm lòng hầm, gắn lại bia trên mộ bà – tấm bia đá có năm chữ Hán giấu trong góc tủ của ông Jonathan mà tôi đã nhờ người dịch ra là “Quách Thị Hoa chi mộ”. Tôi còn làm lễ tạ mộ và cho xây bít cửa hầm bằng gạch tốt để ngăn nước và lươn chạch rúc vào.
– Bà đã giết ông Jonathan. Bà cũng làm hại đời tôi. Tôi hận bà… – Tôi can đảm thốt ra lời trách.
– Ta không làm hại anh.
Bà ta nói, giọng quả quyết. Rồi xích lại gần tôi, âm khí tỏa ra lạnh ngắt.
– Kẻ nào phá giấc ngủ của ta thì kẻ đó phải chết. Còn tài hoa bạc mệnh thì không phải tại ta. Những oan trái của anh có từ thời trẻ, trước khi anh đến ở ngôi nhà này.
– Vậy ai đã giáng họa cho tôi, xin bà mách bảo?
– Anh đã khổ nửa kiếp rồi và sẽ vẫn còn khổ. Đêm nay ta hiện về để nói cho anh biết rằng không có ma quỷ nào ở ngoài quấy nhiễu làm hại anh cả. Kẻ thù của anh là ở chính trong anh.
Bà ta nói xong thì thăng, nhẹ như một làn khói biếc. Đêm ấy gần sáng tôi mới ngủ được và mơ thấy mình có mặt ở một bến phà, nơi tôi chưa từng đặt chân đến bao giờ. Bến phà Hiên. Trong mơ tôi lại gặp Quách Thị Hoa, bà vẫn mặc áo lụa màu xanh da trời và dẫn tôi đi lên ngọn núi mờ sương, đến một mỏm đá cao hình người thì không thấy bà đâu nữa. Tỉnh giấc, tôi thấy buồn não nuột. Mong anh về nước, thu xếp cùng tôi làm một chuyến đi về phương Bắc, tìm đến cái nơi tôi đã gặp trong mộng này.
5. Chúng tôi đến bến phà Hiên khi gà đang gáy trưa. Một chiếc thuyền mảnh như lá trúc hiện ra trong sương đưa tôi và Phong rời bến. “Các anh lên điện cô Thắm à?”, người chèo thuyền có gương mặt cổ xưa như tạc bằng đất nung hỏi khẽ. Tôi gật đầu. Thực ra cả Phong và tôi đều không biết mình đang đi tìm cái gì, ở đâu. Mọi việc cứ nương theo tiền định.
Thuyền dừng dưới chân một hòn núi xám. Chúng tôi rời thuyền rồi leo núi, leo tới đâu Phong nhận ra quang cảnh đã gặp trong mơ tới đó. Đường lên gập ghềnh dốc đá, len lỏi qua những vườn đào vườn mận, hoang vắng như lạc vào xứ tiên. Qua mỏm đá hình người thì thấy một ngôi nhà mái ngói mờ ảo trong sương. Trước nhà, bên hàng cây trụi lá vương vấn khói lam, một pho tượng Bồ Tát Quan Âm nhô lên nền trời trắng toát.
Điện cô Thắm.
Khách tới điện hôm ấy khá đông. Người quỳ trước gian thờ lấp lánh vàng son, kẻ ngồi bên dãy hình nhân và voi ngựa bọc giấy màu xanh đỏ. Tôi lân la hỏi, mới biết cô đồng Thắm là phù thủy trục vong nổi tiếng khắp vùng.
Cô Thắm người nhỏ, mặt sáng như hoa đào. Chân đi như có gió, cái miệng lúc nào cũng tươi. Khi nhìn thấy Phong, mặt cô hơi biến sắc.
Qua giờ Ngọ thì lễ trục vong bắt đầu. Mọi người ra trước điện quỳ lạy theo nhịp chuông và lời khấn của cô. Hầu hết là những người muộn chồng muộn con hoặc tâm tính thể trạng bất thường phải đến nhờ cô soi giúp.
Bài khấn chưa dứt, một đứa con gái đã ngã vật ra nền nhà, thè lưỡi gầm gừ rồi ngóc đầu sủa. Tiếng sủa âm u của chó. Thì ra cô này có vong của một con chó trong người.
Sau tiếng tru dài thê thảm, cô ta giãy giụa một hồi rồi nằm run khẽ. Bọt dãi sủi trắng quanh mép, rỏ giọt xuống nền. Cô đồng an ủi vỗ về, hỏi cái vong chó xem nó muốn gì. Này nhà này xe, này voi này ngựa, muốn gì cũng có, cô sẽ đốt gửi cho. Con chó rên rỉ mãi mới nói được, rằng nó chẳng cần gì, chỉ oán con người. Cái nhà kia ác quá, nó đang có chửa mà nhẫn tâm giết nó, hồn nó sẽ ra đi không bao giờ trở lại khu đồi ấy. Nói xong nó hướng ra pho tượng Quan Âm bằng đá cẩm thạch trắng ngoài sân, run rẩy vái rồi ngoẹo đầu gục xuống, hai mắt nhắm nghiền.
Khi cái vong chó tủi phận đã lìa khỏi thân người, đứa con gái ngồi dậy khóc nấc lên: “Nhà em ở trong đồi. Hôm ấy là mùa hè, biết bố em có ý định mổ chó, con chó trốn lên nương sắn cả ngày, chiều tối lại mò về chui vào gầm giường nằm. Bố em với lão hàng xóm lôi nó ra. Nó chảy nước mắt, hai chân trước chắp lại như van xin, bố em vẫn thọc dao chọc tiết. Mắt nó dại đi, nhìn em như oán trách, trời ơi!”
Trông ra mặt sông bàng bạc sương thấp thoáng sau cánh rừng trụi lá, tôi hoang mang nghĩ: “Thì ra con vật cũng có linh hồn?” Nhìn sang Phong, thấy anh vẫn thản nhiên, như không có gì lạ lẫm.
Mải xem người chó, không ai để ý đến một người đàn bà đang quằn quại trước hiên. Cô đồng Thắm nhìn kỹ chị ta, thốt lên: “Con đỉa!”
Người ấy chầm chậm bò ra sân. Đêm trước trời mưa, sân còn đọng nước nên chị ta bò đến đâu người nhà cô đồng trải chiếu hoa đến đó. Cái đầu ngo ngoe vươn dài về phía trước, thân người mềm nhẽo giãn ra hết cỡ rồi co lại như sợi dây chun. Nhìn cảnh ấy, ai cũng thất kinh. Đúng là cách bò của đỉa.
Con đỉa bò đến trước pho tượng trắng thì chắp tay vái lia lịa. Trong khi cô đồng tiến hành cuộc thương lượng, hỏi nó muốn gì, thì cô bạn đi cùng người đỉa xoe xóe kể rằng: “Chúng em sống ở đồng ruộng ao đầm, quanh năm làm bạn với đỉa. Những ngày mưa ấm, đỉa nổi đen sì cả mặt ao. Chẳng biết bạn em dùng thuốc trừ sâu triệt phá tổ tông họ hàng loài đỉa thế nào mà chúng oán hờn, vong hồn con đỉa khốn nạn này lại nhập vào người, làm cho mấy năm nay không đẻ đái gì được. Hình như nó vào nó hút làm teo hết trứng. Cũng từ đấy da thịt bạn nhão ra, người nhũn như không có xương, biết đàn hồi co giãn. Lại thường ngủ mơ thấy mình biến thành một con đỉa trâu lực lưỡng, áng chừng hai tạ, lặc lè mang một bụng trứng trong người!”
Cuộc thương lượng với vong đỉa kết thúc nhanh gọn. Nó đồng ý ra khỏi người chị kia với điều kiện đốt cho nó một hình nhân nam lộng lẫy làm chồng. Nguyện vọng ấy được đáp ứng tức thì. Nhìn ngọn lửa xanh lét bùng lên trong lò đốt mã, cô bạn của người đỉa dài giọng mỉa mai: “Là đỉa lại muốn lấy người làm chồng, lại còn mê giai đẹp, bố khỉ!”
Trong số khách đến cửa cô hôm ấy, không phải ai cũng có vong nội tức vong ngụ trong người. Có mấy ca chỉ là vong ngoại tức vong theo. Một ông thời trẻ bắt rắn chặt đuôi mút máu tươi, bị vong rắn hổ mây cuốn mấy vòng vằn vện quanh thân như sợi dây chão. Một ả chơi bời năm nào cũng đi nạo hút, bị các vong hài nhi đeo bám trĩu trịt trên mình khiến ả vẹo người như cây đu đủ mang chùm quả sai. “Đuổi vong ngoại thì dễ, trục vong nội khó hơn”, cô Thắm nói. “Có những vong nội rất tinh quái, khi thấy mình soi nó tìm cách nhảy ra ngoài hoặc trốn vào trong tóc. Nếu nó không trốn đi đâu được thì ngón tay mình sẽ có cảm giác tê như dòng điện, khi sờ vào huyệt bách hội ở trên đầu.”
Chiều gần tàn mà người chờ trục vong còn nhiều, lại thấy Phong vẫn tỉnh táo như không, tôi nóng ruột nhờ cô Thắm soi cho anh trước. Để được nể hơn, tôi xưng là nhà báo. Chẳng ngờ cô nói: “Nhà báo các anh toàn xuyên tạc. Không hiểu gì về tâm linh, lại nói chúng tôi lừa bịp. Ở đây không tiếp nhà báo.” Nói rồi cô quay gót. Đi được vài bước, chợt ngoái lại bảo Phong: “Anh vào đây.”
Cô đưa Phong đến trước bàn thờ mẫu, đặt tay lên đỉnh đầu anh khá lâu, vẻ nghĩ ngợi đăm chiêu. Bỗng cô rụt vội tay ra, mặt biến sắc. Rồi nhìn thẳng vào mắt anh, nghiêm nghị hỏi:
– Anh thường ngủ mơ thấy máu phải không?
– Đúng vậy.
– Khi anh mới đến, vừa nhìn thấy anh tôi đã biết không phải người thường. Anh là bậc tài hoa trí lực hơn người nhưng bị một sức mạnh ghê gớm đè bẹp nên suốt cuộc đời người ta vẫn vượt lên trước còn anh tụt lại phía sau. Soi vào mệnh anh tôi thấy một con rồng vàng bị trói chặt bốn chân, con kim long này đủ sức bay vượt đại dương nhưng vùng vẫy thế nào cũng không thoát ra khỏi sự kìm kẹp. Anh chính là con rồng đó.
– Tôi chưa hiểu. Cái đã làm hại đời tôi ấy… là vong người hay vong vật?
– Nó không phải người cũng chẳng phải vật. Mấy thứ tà ma vặt vãnh đó chỉ như những tàn tro lơ lửng ở ngoài, không làm gì nổi anh. Cái này thì lạ, tôi chưa từng gặp, nó là một năng lượng trời đất sinh ra, tích tụ lâu ngày thành một khối kinh tởm như máu và bám vào đời anh từ thuở lọt lòng mà không ai giải trừ cho anh được. Anh sẽ phải sống chung thân cùng với nó.
– Nó đi theo tôi hay tồn tại ở đâu vậy?
– Nó đang ở trong chính người anh.
Phong cúi đầu, câm lặng.
Trên suốt quãng đường xuống núi, tôi và Phong không nói với nhau câu nào. Mắt anh thăm thẳm buồn. Đến triền cỏ ở chân núi, anh đột ngột quỳ xuống và cúi lạy sát đất, hồi lâu không ngẩng đầu lên. Trên cao, pho tượng Bồ Tát Quan Âm lồng lộng giữa trời mờ mịt khói sương, đài sen trắng muốt, một tay bắt ấn tam muội, tay kia chao nghiêng bình nước cam lồ.
6. Một buổi sáng mùa xuân rưng rưng sương lạnh, có người đàn ông một mình chèo thuyền ra một hòn đảo trên hồ Thác Bà. Sau khi giấu kỹ thuyền trong đám lau sậy rậm rạp ngập nước hồ, người ấy leo dốc về phía tây và nằm xuống bãi cỏ trên sườn đảo. Thong thả châm một điếu thuốc, vừa hút vừa nhìn ra trời nước xanh thẳm mênh mông. Rồi nhắm mắt, lặng im, không bao giờ dậy nữa.
Sau mấy ngày, từ xác anh nhẹ thoát ra một luồng khí lạ. Khí chảy thành dòng ngoằn ngoèo, đỏ như máu tươi, bốc lên thành khói làm xém cả bụi cây rồi tan loãng vào không khí.
Phải đến hơn một tháng sau mới có người lên hòn đảo kia và phát hiện ra bộ xương dãi dầu trên cỏ. Vạch các khớp xương trên hài cốt, thấy hằn lên những vệt đỏ bầm.
Tôi được nghe chính Phong kể lại chuyện này trong buổi gọi hồn anh tại điện cô Thắm. Hôm ấy, Phong nhập vào em gái anh. Hỏi được chôn cất ở đâu, anh không cho biết. Chỉ cười lanh lảnh như tiếng chuông đồng, nói rằng bây giờ anh được giải phóng rồi, chả phải vương vấn gì đến anh. Anh đã về cõi trời tây, đường mây nhẹ gót.
Ngày Phong đột ngột mất tích, công ty Đại Phong thông báo rằng giám đốc của họ tự mình lái xe đi trong một đêm gió rét rồi không thấy trở về. Đôi lúc tôi nghĩ, chẳng biết cái linh hồn đã gặp ở điện cô Thắm có phải Phong thật không, hay chỉ là một cái vong nào đó ưa đùa bỡn. Chơi với Phong, tôi chưa bao giờ thấy anh cười thành tiếng. Biết đâu, anh còn sống trên đời…
Trại hoa hồng nay đã trở thành hoang phế. Lần cuối cùng tôi đến, dây leo thường xuân đã phủ kín tòa biệt thự, xanh mơn mởn như một chiếc hộp nhung. Trên bờ tường và dãy xích đu trắng dọc bờ ao, dây tử đằng cũng rủ lá xanh rờn, đẹp như cảnh điền trang ở một xứ Bắc Âu nào đó.
Bốn bề thanh vắng, tịch mịch.
Chỉ có ngàn bông hồng đỏ thắm vẫn rì rào trong nắng xuân.
20/12/2024
Phạm Duy Nghĩa
Nguồn: Báo Văn Nghệ, số 1+2/2022
Theo https://vanhocsaigon.com/

Đền Ba Dươi

Đền Ba Dươi

Lễ rước Thành hoàng vào đình được tổ chức trang nghiêm, thành kính. Cũng may trước đây những người “làm chủ tập thể” thấy những đồ thờ cúng của đình không dùng được vào việc gì nên cho phép dân làng gửi vào cửa chùa nay mới có cái mà rước.
Sự trở về của ông Nguyễn Long làm cả làng Lớn xôn xao. Bố ông Long độc đinh, cùng đinh, sinh hạ được nhõn ông Long. Mẹ ông Long bạo bệnh mất sớm để lại hai bố con lần hồi rau cháo nuôi nhau. Trận đói năm Ất Dậu khiến cả làng tan tác, cùng đường hai bố con ông dắt díu tha phương cầu thực. Hòa bình lập lại, hầu hết những người ra đi trở về làng, riêng bố con ông bặt bóng chim tăm cá. Cả họ ngóng, cả làng chờ, nhưng ngóng để mà ngóng, chờ để mà chờ, bớt đi một nhà làng rộng ra một chỗ. Ngày cải cách, mảnh đất chó ỉa cùng mấy thửa ruộng của gia đình ông được chia cho người khác, tên bố con ông chỉ còn trong ký ức người làng. Rồi ông đột ngột trở về. Ba chiếc xe con đen nhánh minh chứng cho danh giá, giàu sang, phát đạt lừ lừ qua cổng làng làm mọi người ngỡ ngàng. Lúc ra đi ông như cái dải khoai vắt trên lưng bố, nay trở về phương phi vạm vỡ, từ ba chiếc xe tóa ra vợ con cháu chắt hân hoan, rạng rỡ, đám tùy tùng ai cũng gọi dạ bảo vâng, cung cúc tận tụy. Dư âm chuyến trở về của ông còn nóng môi nóng tai trong họ ngoài làng thì ông lại dẫn một đoàn cán bộ đủ cả trung ương, tỉnh, huyện về xin phép khảo sát, lập dự án khôi phục lại đình làng, “phải cỡ bộ trưởng thứ trưởng, giầu có, danh giá lắm mới được tiền hô hậu ủng thế này”.
Làng Lớn mở Hội rước thành hoàng về Đình.
Từ ngày độc lập tới giờ làng mới có dịp vui thế này. Đình làng Lớn được làm từ thời nhà Nguyễn, thờ Thành hoàng Nguyễn Lâm, người đầu tiên đến đây khẩn đất lập làng và được vua sắc phong. Đời nối đời dân làng Lớn coi ngôi đình là nơi tỏ lòng thành kính với đất trời, thần thánh, tổ tiên, minh chứng cho quyền uy, sức sống của làng của xóm… Thời làng lên hợp tác, đình được coi là lãng phí, là gốc của mê tín dị đoan, những người “làm chủ tập thể” đã biến cây đa, cái nón của làng, của đình thành mấy chục bộ bàn ghế học sinh, ao đình được chia nhỏ để ươm cá giống, đình được dỡ mang đi làm nhà kho. Ông Long về, không biết ông làm tới chức gì, thần thế ra sao, tác động tới dự án thế nào mà chỉ hơn một năm sau ngôi đình bề thế được dựng lại, ao đình được trả về nguyên trạng, góc sân đình một cây đa ba người ôm không xuể được đưa từ đẩu từ đâu về đang xanh lá… Nơi thờ tự tôn nghiêm, vỏ, lõi của làng mất tích mấy chục năm nay được sống lại thì làm sao mà không vui mừng được.
Lễ rước Thành hoàng vào đình được tổ chức trang nghiêm, thành kính. Cũng may trước đây những người “làm chủ tập thể” thấy những đồ thờ cúng của đình không dùng được vào việc gì nên cho phép dân làng gửi vào cửa chùa nay mới có cái mà rước.
Sau Lễ rước đến ăn uống, gần trăm mâm cỗ trên nền đình, sân đình chật cứng những người là người.
Ông Long như người trên giời. Cả tháng qua ánh mắt, cử chỉ, kể lể công lao oang oang trong hội trường, thì thào trong nhà, ngoài đồng… làm ông quan trọng giờ trọng lại càng trọng. Ông mang cái bụng no gió đi lướt qua các mâm. Mâm nào cũng vậy, thấy “người quan trọng” chắp tay đi đến là những con tằm ngừng nhai, ngừng uống, nhào cả dậy. Níu kéo. Mời chào. Rượu giơ tận mồm. Rượu đổ lên áo, lên đầu…
Không chịu nổi sự cuồng nhiệt thái quá của dân làng, ông Long tránh ồn ào bằng cách lẩn ra sau đình rồi một mình lững thững trên con đường ra đồng, hướng về phía Độc Sơn.
Lòng ông lại ríu rít bài ca muôn năm. Nắng gió làm cho những mắt lá non tơ long lanh, rung rinh như mắt trẻ no sữa. Nắng chọc qua những khe hở những đám mây rót xuống làm cho cả cánh đồng lúa đang thì con gái miên man xanh. Những búi cỏ lướt thướt gại gại vào bắp chân như kiếm tìm đồng cảm. Đôi chèo bẻo bấu chặt vào ngọn cây măng vòi ngó nghiêng, líu ríu… Yên bình. Nguyên sơ. Như cái thủa mới lập làng.
Như ma sui quỷ khiến, đôi chân đưa ông Long ngược Độc Sơn. Đến lưng chừng núi ông dừng lại, ngồi phệt xuống đưa mắt bao quát khắp vùng, đau xót bỗng dâng lên bóp nghẹt tim ông.
Độc Sơn ngay đầu làng Lớn, là ngọn núi duy nhất trồi lên giữa cánh đồng bên bờ sông Cái. Tương truyền năm nọ được mùa, biết ơn công đức vua cha con dân vua Hùng vùng Tả ngạn góp gom sản vật của nhà của giời mang lên Phong Châu dâng cúng vua cha. Người khổng lồ được vinh dự nhận công việc này, ông cho tất cả lễ vật vào cái thúng đan bằng một trăm cây tre, nhấc lên đầu rồi nhằm phía Tây cất bước. Người khổng lồ đội lễ vật đến bờ sông thì gặp đúng ngày lũ về. Nhìn lên gặp bầu trời mọng nước, nhìn xuống thấy lòng sông nước lao như bắn súng phốc. Lượng sức không thể qua sông ông bực mình đổ ụp thúng lễ vật xuống cánh đồng rồi hầm hầm đi xuôi. Chuyện Người khổng lồ đổ của cải thực hư thế nào không rõ, song quả núi mang cái tên Độc Sơn quả là đống của trời ban cho làng Lớn. Núi quanh năm xanh, quanh năm cho làng nước ăn, nước tưới, là chỗ dựa trong bão gió nắng nôi.. Trong gìn giữ, trân trọng của con người, rậm rạp, hoang vu nuôi giữ các loài thú ăn thịt, ăn cỏ; Cây cối, các loài thú ăn thịt, ăn cỏ làm cho hoang vu rậm rạp trở nên linh liêng thần bí.
Ông Long đang chìm trong hồi tưởng thì phía Đông Nam từng đám mây đen cuồn cuộn đùn lên, loáng cái đã trùm kín một góc trời. Một luồng gió mát rượi ào qua rồi khựng lại. Trời đất rùng mình, những giọt mưa rào rào quất xuống. Ông dáo dác nhìn quanh rồi cuống cuồng lao đại vào một cái cửa hang trên bạnh núi.
Thoát được cơn mưa bất chợt ông Long vuốt mặt, cởi áo vắt nước, rồi vạch quần định tháo nước thải.
Trong hang có tiếng e hèm, ông Long giật mình quay lại. Trong ánh sáng nhờ nhờ ông thấy một lão già đen đúa đang ngồi giữa lòng hang với con dao sáng loáng trong tay, đống thanh tre trước mặt. Lão già bảo:
– Không đái được ở đấy đâu, cụt giống đấy.
Ông Long phì cười:
– Tuổi này giống má còn gì nữa. Mà ông làm gì? Sao lại ở đây?…
Lão già thủng thẳng:
– Đi chăn dê, vào đây tránh giời thôi.
Ông Long cảm thấy thích con người có vẻ đẻ trên cành bứa này, ông hỏi:
– Ông người làng nào?
– Làng Lớn. Tên An. Cùng họ, cùng tuổi với ông, mỗi tội không là hạt mưa sa trên Độc Sơn thôi.
Ông Long bỗng rưng rưng khi nghe lão già nhắc đến hoàn cảnh ra đời của mình:
– Cám ơn ông, sao mấy lần về tôi không gặp?
– Tôi sống một mình. Ở cuối xóm. Không muốn gặp ai. Mà cũng chẳng ai muốn gặp.
Ông Long à lên. Lần đầu về làng được ông Trưởng họ dẫn đi thăm thú, giới thiệu các nhà trong họ, khi qua ngôi nhà một gian hai trái lợp rạ ở cuối làng, ông Trưởng bảo: «Đây là nhà lão An, người trong họ, cửa gài thế kia chắc theo chân đàn dê rồi, thế cũng tốt, gặp kẻ chuyên kéo rào ngược dòng này khó chịu lắm», thì ra là người này.
Ông Long kẻ cả:
– Sao ông không ở dưới làng, hôm nay tôi cho báo cả rồi mà.
Lão An nhũn nhặn:
– Cả đời tôi chẳng có gì cho ai, chẳng xin ai cái gì, giờ có ăn tìm đến khó nghĩ lắm.
«Lại còn thế nữa.» – Ông Long thầm nghĩ.
– Tôi hỏi khí không phải, cuộc sống của ông thế nào?
– Có sào ruộng với mấy con dê, thêm cả cái nghề này nữa – Lão An chỉ đống tăm – Cả làng này ngậm tăm tôi vót.
Ông Long cười, móc bao thuốc mời.
Lão An rút một điếu, lấy trong cái túi vải vá chằng vá đụp ra cái tẩu cáu ghét, chậm rãi xé nhỏ điếu thuốc cho vào nõ tẩu, chậm rãi châm lửa.
Cách hút thuốc lá của lão An làm ông Long tò mò:
– Chắc ông quen hút kiểu này.
– Vâng, từ ngày chưa có hợp tác. Ngày ấy đào đâu ra thuốc, phải lên Độc Sơn cạo tinh nứa về phơi khô để lấp cơn nghiền.
Nhắc tới Độc Sơn xưa làm ông Long xót lòng. Nhìn ngọn núi trọc lốc như đầu một kẻ tử tù ông thở dài:
– Ông nói làm tôi nhớ tới Độc Sơn ngày tôi còn ở làng, chắc là nó bị giời hành mới đến nông nỗi này.
Lão An nhìn ông Long như nhìn người giời rồi thủng thẳng:
– Không phải giời hành đâu mà người hành đấy.
Ông Long trợn tròn mắt:
– Người hành?…
Lão An không trả lời ông bạn mà với cái túi, lấy ra một cái be màu xỉn, một cái chén cáu bẩn, chùm sung và mấy quả chuối xanh:
– Ông làm tí chứ?
Ông Long ngớ người rồi gật đầu.
Lão An rót rượu ra chén đưa ông Long, ông nhắm mắt ngửa cổ dốc cạn rồi vặt quả sung xanh trệu trạo nhai, cảm thấy mình đang ở trong ruột trận đói năm bốn lăm.
Lão An đưa cái be lên miệng tu một ngụm rồi hỏi:
– Ông đi từ nhỏ chắc không biết đến linh thiêng đền Ba Dươi.
Như chọc đúng chỗ ngứa ông Long hào hứng:
– Tôi biết chứ. Bố tôi thường kể đền Ba Dươi xưa là lãnh địa của Ông Ba mươi, gọi chệch là Ba Dươi. Không biết Ông Ba mươi trú ngụ ở núi Độc Sơn từ khi nào, chỉ biết Ông cô độc, Ông hiền lành, Ông trị ác, Ông là ân nhân của những kẻ hoạn nạn. Người rơi hố được Ông moi lên cắp về làng liền đặt bàn thờ vọng Ông như vọng thánh. Người đi rừng bị rắn cắn được ông cứu chữa về nhà thấy con trai nói tên tục của Ông liền giáng cái tát khiến cho nó méo mồm suốt đời. Năm ông bố của năm đứa trẻ bị lũ cuốn được Ông vớt lên đã bị gậy công quả, vận động dân làng dựng đền thờ Ông…
Lão An đưa be rượu cho ông Long:
– Mọi chuyện đều đúng đấy. Các cụ còn bảo Ông khí khái, Ông thương dân, biết mình hết tuổi giời Ông ra sông trẫm mình mất xác, chứ Ông mà «đi» trên cạn thì làng sẽ táng Ông sau Đền, làng sẽ được muôn đời phú quý.
Ông Long suýt buột miệng: «Có mà được nồi cao thì có», may mà ông kìm lại được.
Lão An nhìn đăm đăm vào cái nền đền linh thiêng chỉ còn dấu tích:
– Đền Ba Dươi linh thiêng lắm. Ngày đền bị làm mồi cho thần Lửa mấy kẻ vô sừng vô sẹo tranh nhau nhặt nhạnh. Quả báo nhỡn tiền, tay đội trưởng khuân ba hòn đá tảng kê chân cột về làm cầu ao tháng trước thì tháng sau phải vớt xác thằng con mười tuổi no nước, một kẻ mang gạch ngói về làm bếp, bếp chưa xong đã cháy rụi cả nhà…
Ông Long rùng mình :
– Ông nói làm tôi nổi cả da gà. Nhưng sao linh thiêng thế mà cả đền lẫn núi bị phá đến thế này?
– Ông đi xa không biết, cái đận hợp tác hợp teo ấy đói thiếu đủ thứ. Quả sung, củ chuối không có mà luộc, mối mọt không có gỗ mà gặm thì hơn trăm cây cổ thụ trên Độc Sơn thành miếng tóp mỡ là đáng lắm.
– Ý ông nói hợp tác làm thịt Độc Sơn?
– Thì còn ai nữa. Hồi ấy Độc Sơn bị đưa vào tầm ngắm. Ai ngắm? Hợp tác ngắm. Xã ngắm. Huyện ngắm. Quyền thế ngắm. Mở đầu họ ngả cây sến án ngữ đường vào đền, thấy những người «làm chủ tập thể» không nói gì họ làm tới. Lúc cả chục cây cổ thụ bị đốn hạ trước sự uất ức, kêu rên của thánh thần dân làng mới giật mình, bừng tỉnh. Họ kéo nhau lên xã lên huyện đấu lý, kêu nài, van xin. Kêu không thấu, đấu không xong, cực chẳng đã họ chia nhau ôm từng gốc cây quyết chết, hai bên một mất một còn cho đến khi một kẻ điên rồ nào đó cho lưỡi lửa liếm từ chân tới đỉnh núi. Độc Sơn làm nguội những cái đầu nóng, nguội luôn cả linh thiêng huyền bí, mâm vàng mâm bạc tịt hẳn nước, tịt hẳn cây, còn đền Ba Dươi thì như ông thấy đấy.
Lão An nhận lại be rượu, tợp một ngụm, rồi thủ thỉ:
– Đền ba Dươi linh thiêng ở oai phong phúc đức của Ông đã đành, còn linh thiêng ở thế đất nữa. Độc Sơn vút lên giữa cánh đồng mênh mông có thể coi là Tổ Sơn của đất. Từ Tổ Sơn, Long xuôi xuống chân núi tìm chỗ kết, một trong Long đó theo mạch nước chảy xuống phía dưới kia tụ lại làm thành Minh Đường. Minh Đường này quý ở chỗ có nước tụ nuôi dưỡng khí mạch, kín đáo, bốn mùa tứ quý. Và kia nữa, bạnh đất bên trái vươn dài ra ôm lấy huyệt chính là Thanh long, bạnh đất bên phải mọc dài ra ôm vào chầu huyệt chính là Bạch hổ, đất có tả Thanh long hữu Bạch hổ, đất có Quan có Quỷ thế này thì còn gì tốt hơn nữa…
– Ông có vẻ thạo món phong thủy nhỉ?
– Thạo gì, cũng nghe các cụ truyền lại thôi.
Ông Long nhìn lên núi, nhìn ra cánh đồng, xuống chân núi, lẩm bẩm: «Các cụ tinh thật, nhưng đất có thiêng, có quý mấy mà tan hoang thế kia thì cũng bằng không, đúng là phí của giời.»
Sau khi khánh thành đình làng, ông Long đi về như con thoi. Những công trình như xây trạm biến thế, cải tạo, nâng cấp đường liên thôn liên xã theo chân ông làm cho làng cho xã lột xác mỗi ngày.
Đùng một cái ông ngỏ ý mua Độc Sơn. Mọi người ngã ngửa, nhất là lão An. Sau lần tránh mưa trên hang Ông Ba mươi lần nào về ông Long cũng lên Độc Sơn thù tạc với lão. Lần uống rượu xuông nói chuyện phong thủy, trời đất, quỷ thần. Lần cùng trèo lên đỉnh đếm làng đếm nhà, gậm nhấm những niềm vui những công trình đang thành hình thành dạng. Lần đưa bạn, đưa con về lượn quanh núi đo đo tính tính… Lần nào hai người cũng hể hả, hào phóng, gan ruột, tri âm tri kỷ như Tử Kỳ Bá Nha… Vậy mà… Làng, xã bảo: «Độc Sơn như túi thịt thừa treo cổ, bán đi vừa gỡ gạc được ít tiền, vừa không mang tiếng vô ơn». Ông Long bảo: «Tôi chỉ muốn Độc Sơn được trở lại xanh tươi như xưa thôi». Lão An nghĩ: «Cứ cho là lòng tốt đi, nhưng gì thì gì cùng từ tham mà ra, cứ chờ xem ông ta làm gì».
Chuyện mua bán khá đơn giản, nhanh chóng, nhận được giấy tờ sở hữu Độc Sơn ông Long liền cho đánh về mấy chục tấn phân NPK, cả chục xe cây sanh, si đã vài ba năm tuổi rồi thuê dân làng đào hố, hạ cây. Những người làm vừa nhận tiền công vừa cười nửa miệng, «Đúng là thừa tiền thả muối xuống sông, trồng loại cây gỗ không thành gỗ củi không thành củi ông ta sẽ thu được cái gì».
Ông Long không thu được cái gì. Cây trên đồi bén rễ thì ông bà đột ngột từ trần. Được báo tin dữ dân làng đau xót, thương tiếc, họ bàn với nhau rồi nhận giúp bảo vệ, chăm sóc rừng cây. Sanh, si là loại cây dễ trồng, sống dai, chống được hạn hán, gió bão, lại được bàn tay con người vun xới nên lớn nhanh như thổi. Cây cối gọi nước, gọi chim, gọi thú khiến cho Độc Sơn lại ngờm ngợm xanh, ríu rít chim, róc rách nước. Có người đã mơ Độc Sơn trở về cái thủa hoang sơ, lão An cũng tự yên lòng, «dầu sao làng xã cũng được nhờ».
Đùng một cái, (lại đùng một cái) đám con cái ông Long trở về, nói là sẽ xây lăng mộ cho bố mẹ trên nền đền Ba Dươi, cải biến Độc Sơn làm khu du lịch sinh thái. Trong họ ngoài làng từ ngỡ ngàng đến bàng hoàng, xa xót, hóa ra mưu mô độc chiếm Độc Sơn của ông Long vì việc này. Hóa ra những công trình kéo về cho làng, cho xã chẳng qua chỉ «của người phúc ta». Hóa ra… Hóa ra…
Cũng như mọi lần nhất cử nhất động của con cháu ông Long hút làng như ong hút mật, chúng vừa dẫn thầy địa lý đến hang Ông Ba mươi dân làng đã vòng trong vòng ngoài nghe thầy nói về Huyệt, về Hổ, Long, Thủy khấu, Sa, Oa, Kiềm, Nhũ…
Trong lúc đám đông đang mắt chữ A mồm chữ O thì lão An thập thễnh đi đến.
Sự xuất hiện đột ngột của lão An làm người họ Nguyễn lúng túng.
Đọc được những nghi ngại của dòng tộc, lão bảo:
– Thưa các ông các bà, tôi đến đây chỉ nói với thầy địa lý mấy câu rồi xin phép.
Ai nấy cố nén tiếng thở dài nhẹ nhõm.
Lão An vỗ vai thầy địa lý:
– Anh nói Đất tốt, Huyệt tốt thế nào tôi không rõ, chỗ này trước đây là đền thờ ông Ba Mươi linh thiêng đến nỗi mây bay qua phải dùng dằng, người đi qua phải dựng tóc gáy, dân làng năm nào cũng thành tâm cúng tế, giờ xây lăng mộ người phàm trên đất của đền có nên không?
Trong khi thầy địa lý ngớ người ra chưa kịp ứng phó thì lão An vỗ vai anh con cả ông Long:
– Dù các anh có quyền có tiền đến mấy thì cũng phải biết lo, biết sợ, xây lăng mộ ở đây là tuyệt diệt đấy.
Những lời lẽ cảnh cáo của lão An làm già trẻ lớn bé giật mình nhìn nhau, họ Nguyễn tức tốc họp ngay tại chỗ, mọi người ra sức can gián, khuyên ngừng việc xây lăng mộ. Đám con ông Long ậm ừ rồi lục tục lên xe.
Chuyện hổ tát mông trâu của lão An tưởng làm nhụt chí mấy đứa con ông Long, nhưng không, qua mùa gặt chúng lại rồng rắn về làng, cùng đi với chúng là ầm ào máy móc, thầy thợ.
Họ Nguyễn lại một phen tụ họp đông đủ tại nhà thờ Họ. Lại họp lại bàn, lại trâu ngã lợn chết.
Lão An thập thễnh vào ngõ. Nhìn thấy lão, bếp trưởng phẩy tay, một đầu bếp xách vội cái túi giấy bóng trong có sẵn con gà luộc, gói xôi, chai rượu nút lá chuối chạy ra đon đả:
– Nóng nực thế này cụ đi làm gì cho tội, con định lát nữa mang sang dâng cụ.
Lão An nhìn đám đông trong sân, nhìn túi đồ ăn, rồi ngửa mặt lên giời cười ba tiếng. Lão cười nhưng nước mắt đỏ như máu lại ràn rụa trên khuôn mặt đã hết thời hạn sử dụng.
Cười xong lão An đỡ túi “lộc” ném bùm xuống cái ao tù rồi thập thễnh quay đầu, ra thẳng núi Độc Sơn, leo lên cửa hang ngồi rũ.
– Ông Long ơi! Ông không biết hay ông «mục hạ vô nhân»? Đền Ba Dươi tuy hoang phế song trong lòng mỗi người Ông Ba Mươi vẫn là phúc thần của làng. Hằng năm Ông vẫn cho nhà nào nhà ấy được, vật kẻ nào kẻ ấy chết. Giá ông đừng để tham sân si lấp mắt thì dân làng sẽ biết ơn ông đời nối đời. Mưu mô của ông bị báo ứng nhỡn tiền mà ông không chịu cảnh báo cho con cháu hay sao?…
Lão An nhìn hun hút về phía làng! Tiếng quát gọi ồn ào, tiếng hát véo von phát ra từ chùm loa phóng thanh đang khoe mẽ cỗ bàn tiệc tùng đang leo tới đỉnh. Lão ngước lên núi! Sanh, si theo hàng theo lối tỏa ra màu xanh sức vóc. Lão cúi xuống! Cả một khu đất rộng dưới chân đã giăng dây cắm cọc chờ động thổ. Lão cố nén mọi sự đau đớn, nhức nhối vào sâu trong gan ruột.
– Ông Long ơi! Giọt trên giọt dưới với nhau tôi hận tôi không nghĩ, không lường đến đường đi nước bước của ông. Từ ngày biết ông mưu mô chiếm Độc Sơn đêm đêm ông Ba mươi chọn đầu giường tôi rên xiết, tổ tiên lấy đầu giường tôi họp chợ. Tôi lo, tôi sợ, tôi thương ông, thương anh em, con cháu họ tộc, Phật dạy nhân duyên sinh thì nhân duyên diệt, cả ngàn ngày qua là cả ngàn ngày tôi lên đây để ngóng chờ mong mỏi ông cùng cháu con tỉnh ngộ ông ơi!
Lão An ngúc ngoắc cái đầu già nua. Tiếng loa dưới sân nhà thờ họ xoi xói vào tai vào óc cho lão biết lấy cái thân còm này cản khí thế của lũ Nguyên Mông kia khác gì lấy lau sậy cản đường voi. Nhưng không cản thì lũ cuốn, nhà đổ, họ mạc cũng chẳng yên thân. Không! Không thể nhắm mắt buông xuôi được, thấy con cháu dắt nhau xuống vực mà chống mắt làm ngơ thì không phải làm người, phải quyết liệt tỏ rõ thái độ với chúng, sau này có sảy ra chuyện gì thì cũng người biết, giời biết người họ Nguyễn không mù.
Lão An đứng dậy thập thễnh đi một vòng quanh núi rồi quay trở lại chỗ lão đã ngồi mấy chục năm qua. Lão ngước lên vái trời xanh, quay hướng Tây cúi lậy Tổ, quay hướng nhà thờ Họ cạp đất rồi nhắm mắt thả mình xuống vách đá.
Khi con cháu họ Nguyễn rầm rập hành quân lên núi thì có người hớt hải chạy về báo tin lão An tan xác trên núi. Họ Nguyễn vón lại kế sách. Con cháu ông Long đưa ra phương án việc làm ma cứ làm ma, việc thi công cứ thi công. Mấy chục ánh mắt nhìn nhau, nhắc nhau, cuối cùng thuận theo chiều có tiền có thế.
Đám ma lão An được tổ chức hoành tráng. Trong lúc người đưa lão An ra đồng trở về đang tỏ lòng thương tiếc bên những mâm cỗ tú ụ như cỗ cưới thì trên “công trường” xảy ra sự cố, một công nhân bị gầu máy xúc va vào đầu, anh con cả ông Long bị tai biến mạch máu não, cả hai phải đưa thẳng về Hà Nội. Sự biến quá đột ngột, lại đúng vào thời điểm nhạy cảm làm cho cả họ, cả làng bàng hoàng, các nhà vội dựng lại bàn thờ vọng ông Ba mươi, mộ lão An trở thành một núi chân nhang…
Từ ngày sự cố chết người xảy ra trên đền Ba Dươi đám con cháu ông Long bỏ của chạy lấy người, “công trường” nhanh chóng bị cỏ lấp. Được dao chê, búa khinh, bão tránh những cây sanh cây si nhanh chóng biến Độc Sơn thành rừng, thành lãnh địa của đủ loại rắn rết. Tai họa từ chúng cùng thiêng cũ thiêng mới khiến dân làng lo sợ, họ bàn nhau dựng lại đền Ba Dươi. Một đoàn gồm năm bô lão được cử ra Hà Nội thương thuyết xin đất, anh con thứ nhà ông Long ngồi xe lăn ra tiếp, khi rõ ý định của đoàn, anh ta bảo: «Không được đâu, nếu đền thiêng thế thì để chúng cháu làm. Ngoài dựng lại đền ra chúng cháu còn phải làm cả nhà nghỉ, bãi để xe, đường đi bộ lên núi để hút khách hành hương». Năm bô lão nhìn nhau lắc đầu, bệnh nặng thế này thì thuốc nào chữa nổi.
21/12/2024
Đoàn Hữu Nam
Theo https://vanhocsaigon.com/

Huyền tích nơi Cùng Cốc

Huyền tích nơi Cùng Cốc

Suốt nửa tháng trời, tôi cứ đắm mình trong những câu chuyện vừa hư, vừa thực của anh. Anh là trưởng bản Cùng Cốc, còn tôi, một cô gái trẻ, sinh viên khoa Văn hóa dân tộc thiểu số ngành văn hóa du lịch, trường Đại học Văn hoá Hà Nội. Sự nghiệp của tôi không hề dính dáng đến cái bản Mường nơi sơn cùng thuỷ tận có tên gọi là Cùng Cốc này. Tôi chỉ cần “khai thác” anh để phục vụ cho đề tài luận văn tốt nghiệp của tôi mà thôi…
Xuống xe khách, nhìn đồng hồ đã hơn bốn giờ chiều, đeo chiếc ba lô “lữ hành”, tôi vào thẳng Phòng văn hóa huyện. Vừa đặt vấn đề với anh chàng trưởng phòng cổ cao như cổ ngỗng, anh ta đã hồ hởi:  “May cho cô rồi! Hôm nay huyện tổ chức “hội nghị già làng trưởng bản”. Có một chàng trai Mường vốn là lính đảo Trường Sa trở về, hiện là trưởng bản Cùng Cốc, trong đầu chứa đầy huyền tích, truyền thuyết, dân gian Mường đang dự cuộc họp ở đây. Nhất định anh ta sẽ giúp được nhiều cho công việc của cô”.
Sau những lời giới thiệu của trưởng phòng Văn hóa huyện, tôi đi theo gã trưởng bản, trong lòng vẫn gơn lên chút e ngại về người con trai mới quen biết này.  Bến sông là nơi anh buộc con thuyền độc mộc vào gốc cây ngơn có bộ rễ màu nâu đen trồi lên mặt đất, giống như rễ cây đước mọc nơi miền đất mũi Cà Mau.
Trời đã về chiều. Trước mắt tôi hiện lên một khung cảnh thật huyền ảo: Những đám mây trắng bồng bềnh trôi vùn vụt qua đỉnh núi cao, án ngữ một nửa tầng trời, vách đá dựng đứng như bức tường thành. Đàn chim sáo sà vào những cành cây mọc xiên ngang, kêu váng tai, váng óc. Những cái miệng hang đen ngòm ở lưng chừng núi, đầy bí ẩn. Lẳng lặng lồng vòng dây lèo vào cái cọc gỗ phía đuôi con thuyền độc mộc, anh nhẹ nhàng chèo ra giữa sông. Anh đứng chênh vênh phía đuôi thuyền, dáng người mềm mại, hai tay rắn chắc, mái tóc bị gió hất ngược ra sau, trông thật “rừng rú”. Dưới chân núi là cả một vùng nước sông rộng lớn, sóng dập dềnh theo từng đợt gió chiều, sâu thẳm và bí ẩn như mặt hồ Núi Cốc. Tôi chợt nhớ tới lời giới thiệu của gã trưởng phòng văn hóa, anh vốn là lính đảo Trường Sa xuất ngũ. Đã qua đời lính, giữa muôn trùng sóng gió biển khơi, còn chẳng ăn nhằm gì, chứ xá gì  con sông nhỏ hẹp này.  Ra đến giữa sông, anh chỉ tay lên đỉnh núi cao ngất.
“Cô có biết vì sao núi này gọi là núi Cửa Hà không? Ở giữa sông,  có cái vụng sâu hun hút không chút gợn sóng kia, là đường dẫn tới  “cửa sông” đấy. Mấy trăm năm trước, cụ cố kỵ dòng họ Hà làm mo ậu ở bản Cùng Cốc tìm thấy nhờ trông theo bóng của cái đầu trâu trên đỉnh núi chiếu xuống, in trên mặt song.  Tôi đã từng chèo con thuyền độc mộc này đi mãi vào trong hang nửa ngày trời mà vẫn chưa đến đáy. Trong hang đá tối và lạnh lắm! Có những con dơi to như thời tiền sử, treo lủng lẳng trên nóc hang, nghiến răng ken két. Cô có muốn vào hang xem thử một lần không?”
Tôi giả vờ rùng mình như sợ hãi bởi hình ảnh đàn dơi thời tiền sử nghiến răng ken két ấy. Anh có vẻ thích thú, nở nụ cười thật hiền. Tôi nhận ra anh là một chàng trai Mường vui tính, thật thà và cởi mở, khác xa vẻ mặt nghiêm nghị khi mới gặp ở phòng Văn hóa huyện.
“‘Đi gần đến đáy hang, sẽ gặp một nhánh rẽ ngang, đó là lối dẫn sang miền Đá Rỗ. Tên địa danh Đá Rỗ cũng do người xưa đặt. Có đến ngàn vạn tảng đá liền nhau, rỗ chằng rỗ chịt, lồi lõm trông rất kỳ dị. Có thể hơn triệu triệu  năm về trước, vùng núi này là đáy của biển sâu, cho nên đá bị những con hà biển bám vào bào mòn. Trong nhiều hang động, người ta còn thấy dấu tích cả đống vỏ hà, vỏ sò…”
Tôi cứ nghệt mặt nghe anh nói, thực sự bị cuốn hút theo câu chuyện của người trai Mường, trưởng bản Cùng Cốc này.
“Cô có biết vì sao bản tôi có tên là  Cùng Cốc không?”
“Em làm sao mà biết được ạ?”
“Rồi cô sẽ biết! Tất cả tên con suối, khúc sông, nương cao, ruộng thấp  đều có ngọn nguồn của nó cả đấy!”
Tôi mừng thầm!  “Mối quan hệ biện chứng giữa địa lý vùng miền với tên đất và các truyền thuyết dân gian trong đời sống dân tộc thiểu số”, đúng yêu cầu cho đề tài luận văn tốt nghiệp của tôi rồi… Tôi thầm cảm ơn số phận đã gặp được chàng trai Mường tốt bụng, hiểu biết này…
Khi Về đến ngôi nhà sàn nhỏ nép dưới chân núi của mẹ con anh thì trời đã mờ tối. Anh nhanh nhẹn cùng với mẹ vào lo cơm đãi khách. Tôi đang vén tay áo vào giúp sức để phô diễn tài bếp núc của mình thì anh gạt đi: “Cô ra bờ suối sau nhà ấy mà tắm, đi cả ngày đường rồi!”
Sáng hôm sau, vừa tỉnh tôi nghe bên tai ríu rít tiếng chim. Tiếng chào mào lẫn với giọng véo von của đôi chim chèo bẻo làm cho không gian vui nhộn và sinh động hẳn lên. Chỉ có tiếng bìm bịp kéo dài và âm thanh nặng nhọc cất lên từ phía bờ suối, mới nhắc cho tôi nhớ, đây là một bản Mường nơi rừng núi. Bà mẹ anh đã trở dậy từ lúc nào, đang “hông” xôi chuẩn bị bữa sáng.
Những ngày hôm sau đó, mới  là những ngày tuyệt vời. Bà mẹ anh bảo rằng, cụ cố nội anh đã làm “lang cun”, một chức vụ cũng như trưởng bản bây giờ. Ông nội làm Chủ nhiệm, rồi cha anh cũng thế. Đến đời anh, lại làm trưởng bản.
Anh mang cho tôi xem sổ điền địa ghi tên các xứ đồng từ thời cố nội. Anh say sưa diễn giải: Bao nhiêu đời trôi qua, làng bản, người ta thay đổi gì thì thay, riêng tên các xứ đồng thì không! Không phải người Mường mà các dân tộc khác cũng thế. Tên các xứ đồng từ khi khai thiên lập địa, Tổ tiên dựa vào đặc điểm của từng nơi mà đặt tên. Cái tên xứ đồng ấy cứ lưu truyền hết đời này đến đời khác. Vô hình trung, tên các xứ đồng trong các cộng đồng dân cư Việt, vẫn giữ nguyên tính bản địa của nó từ mấy ngàn năm trước.
Tôi thực sự xúc động và nghệt mặt trước những phát hiện bất ngờ của anh. Tôi mừng quýnh, tưởng như  anh như một vỉa quặng, mà tôi vừa chạm tới.  Tay run run, tôi ghi lại tên từng xứ đồng và nguồn gốc của cái tên ấy. Một cảm giác thiêng liêng dâng trào trong tôi khi tôi biết tôi đang chạm vào cái tên mà Tổ tiên người Việt đã đặt từ mấy thế kỷ trước. Tôi không quên “chua” những đặc điểm, vị trí có liên quan đến tên gọi của từng vùng đất. Tôi làm việc miệt mài và say mê như một nhà khoa học thực thụ. Ngoài việc chính là lý giải “mối quan hệ biện chứng giữa đặc điểm địa lý vùng miền với tên gọi”, tôi tìm hiểu kho tàng văn nghệ dân gian rất phong phú còn lưu giữ nơi đây làm tài liệu bổ sung cho bản luận văn tốt nghiệp của tôi.
Có một hôm, anh đưa tôi lên gặp một trưởng bản phía trên, bên bờ dòng sông chảy qua chân núi Cửa Hà. Một bản làng thật yên ả, gối đầu lên bãi đá ngầm của dòng sông mùa cạn. Tôi nhìn xuống lòng sông, trải dài đến cả ngàn mét, miên man, nhấp nhô hàng ngàn vạn tảng đá nhọn đầu, đen sì. Anh bảo, cô có tin không? Nơi khúc sông này, gần sáu trăm năm về trước, các cụ truyền lại:  Vào năm 1418,  đã diễn ra một trận đánh vô cùng ác liệt giữa nghĩa quân Lam Sơn với giặc Minh. Khi ấy người chết trận nhiều vô kể, cả trên cạn lẫn dưới sông. Xác chết chồng chất lên nhau, không thể chôn cất được. Các tử thi để lâu, hóa dòi bọ, mùi hôi thối, tanh tưởi bao trùm cả một vùng. Dân làng Gầm, làng Bến, làng Dòn, phải bỏ làng, chạy vào chân núi  để ở. Mấy năm sau, đợi hết mùi tanh hôi, mới dám quay về nơi ở cũ sinh sống. Cũng từ đây bến đò làng Gầm có tên là bến Đò Dòi. Dân làng trở về, tưởng yên ổn, nhưng hằng đêm, mỗi khi trời trở tiết, tiếng oan hồn thường khóc than rên rỉ. Cả bản lúc này bàn nhau dựng một cái miếu để thờ tự, vào mùng 1 và ngày rằm hàng tháng. Từ đó, cứ đến mùng 9 tháng Giêng hàng năm,  dân mấy làng lại lo sắm lễ lớn, cúng vái cho các vong hồn tử trận và tự hình thành một cái chợ có tên là “Chợ Ma”, đông vui nhộn nhịp khắp các vùng Mường cả trong và ngoài tỉnh. Đến năm 1957, không hiểu lý do gì, Chợ Ma kết thúc. Cái bến khi nãy ta vừa qua là bến đò Dòi đấy!”
Một hôm anh bảo tôi: “Tôi chưa lý giải với cô cái tên bản Cùng Cốc này! Hôm nào tôi sẽ dẫn cô đi, cô sẽ thấy. Ở bản Cùng Cốc, ba bề bốn bên là núi đá cao dựng đứng, chỉ có một con đường duy nhất mà hôm tôi với anh đi từ phía bờ sông vào bản. Cùng cốc là nơi sơn cùng thủy tận nhưng chưa cùng đường. Tôi đã phát hiện ra một hệ thống hang động, dài hàng cây số nối đến các vùng lân cận. Có những hang tuyệt đẹp như cung điện vua Thuỷ Tề. Đây là tiềm năng du lịch rất lớn, nếu biết khai thác.  Cô có dám đi thám hiểm một lần cho biết không?” Ồ! Trời ơi, sao tôi lại không đi nhỉ? Tôi nhận lời. Phải đi cho biết chứ! Có anh bên cạnh, tôi không sợ gì cả…
Cuối cùng rồi tôi cũng phải chia tay với anh, với bản Cùng Cốc. Cũng con thuyền độc mộc hôm anh đưa tôi về bản thì hôm nay, anh lại đưa tôi trở về trường. Lựa mái chèo cho con thuyền đưa tôi vượt Chảy Ngốc sang bờ bên kia phía Thị trấn, anh vừa kể:
“Ngày xưa, ở bản Cùng Cốc có một chàng trai Mường làm mo ậu rất giỏi cúng ma, trừ tà, không bệnh nào thầy cúng không khỏi, không con ma nào thầy không trị được. Tin đồn thầy mo Mường giỏi đến tai vua Thuỷ Tề. Một đêm trời mưa to, gió lớn, sạt đường, lở núi, nước suối réo ầm ầm, chàng trai mo Mường đang nằm thiu thiu thì bỗng dưng thấy một người thân hình quắc thước, hai mắt tròn có viền vàng, mình dát vảy vàng óng như vây cá chép, đội mũ miện vàng tự xưng là vua Thuỷ Tề đến mời thầy mo xuống thuỷ cung cúng ma chữa bệnh cho con gái út của đức vua. Con gái út xinh đẹp của đức vua đang bị con ma Mường trên trần thế “ếm”. Bao nhiêu thầy mo ậu của vua Thuỷ Tề đành chịu bó tay. Người  đó có nói rằng: “Nếu nhà ngươi đuổi được con ma Mường ấy, ta sẽ gã con gái út  và nhận ngươi là Phò mã”.  Chàng trai mo Mường nói: “Tôi rất sẵn lòng cứu giúp con gái của Đức vua, nhưng đường xuống Thuỷ cung kín như bưng giữa mặt sông lặng sóng, tôi làm sao biết?”.  Vua Thuỷ Tề liền truyền rằng: “Đêm mai, nhằm giờ sửu, nhà ngươi hãy ra đầu Chảy Ngốc. Đợi khi có đàn trâu bạc bơi qua sông, ngươi đừng sợ, hãy nhảy lên lưng con trâu đầu đàn, chờ cho nó nhô lưng khỏi mặt nước thì dùng dao rựa thật sắc, chặt đứt phăng cổ nó, mang cái đầu đặt lên ngọn núi trước mặt, đợi đến giờ thìn, khi có luồng ánh sáng xanh soi từ trên đỉnh núi xuống, thấy trên mặt sông, bóng đầu trâu in ở đâu, thì đó là cửa sông đấy!”
Chàng mo Mường thực hiện y như lời phán truyền của đức vua Thủy Tề. Chàng đã xách chiếc đầu trâu bạc đặt trên đỉnh núi Cửa Hà rồi nhìn theo bóng của nó chiếu trên mặt sông, trầm mình lặn vào sóng nước. Không biết chàng mo Mường xuống Thuỷ Cung có chữa khỏi được bệnh cho con gái vua Thuỷ Tề hay không, chỉ biết chàng đi từ đầu mùa đông năm trước, đến cuối mùa xuân năm sau rồi đến các mùa xuân năm khác nữa cũng không trở về bản Cùng Cốc. Người đời sau đặt tên cho ngọn núi có cái đầu trâu trên ngọn  là núi Cửa Hà. Bây giờ, trên đỉnh núi Cửa Hà vẫn còn cái đầu trâu bạc bằng đá trắng, hai cái sừng nhọn hoắt. Không tin, lần sau, có dịp, tôi sẽ đưa cô lên tận đỉnh núi mà xem có đúng không?”
Hai tay tôi bám chặt hai mạn của con thuyền độc mộc. Thuyền đã ra đến đầu dòng Chảy Ngốc. Nước réo ào ào như muốn nhấn chìm cả anh và tôi cùng với con thuyền mỏng manh như chiếc lá xuống Thuỷ Cung như trong câu chuyện anh kể về chàng trai mo Mường. Ngọn nước lao xuống mặt sông phẳng lặng, năng lượng dòng chảy bị tiêu hao, không thể chạm đáy vì áp lực nước cản, nên chỉ tạo thành một vùng bong bóng sủi lên, trong văn vắt. Anh lách nhanh mũi thuyền một cách diệu nghệ cho song song với dòng chảy, không còn lực nước tác động vào mạn thuyền, thuyền hết chòng chành. Tôi lại ngồi yên, mắt buồn đăm đăm nhìn những gợn nước kéo dài phía sau con thuyền, vạch trên mặt sông như những cái đuôi con chim bìm bịp.
“Cô có biết tại sao người ta gọi đoạn nước xiết có nhiều tảng đá nhô lên đen sì này là Chảy Ngốc không?
-“Đó là nơi vua Thuỷ Tề thả đàn ngỗng trời. Dân vùng này quen gọi là con ngốc. Con chim ngốc lông đen như than củi rừng. Những đêm trăng, từng đàn ngốc đập cánh, bơi lội tung tăng, ngụp lặn thoả thích làm nước bắn tung toé khắp cả một khúc sông, nhưng đến gần sáng, chúng lại biến thành đá, cổ nhô cao trên mặt sông như một bãi chông, sóng nước réo ào ào. Những cái đầu ngốc tưởng như lúc ngoi lên, lúc thụt xuống lập lờ dưới dòng nước chảy. Thuyền bè trôi qua đoạn sông này, gặp tay chèo kém, va vào những cái cổ ngốc ấy, coi như toi đời. Mùa nước cạn, hàng trăm hàng ngàn cái cổ ngốc đá đen sì nhấp nhô nổi hẳn trên mặt sông là nỗi ám ảnh, lo sợ cho những tay chèo bè và người làm nghề trên sông nước. Chỗ khúc sông mà hôm nọ tôi đã đưa cô đến, là nơi xảy ra trận thủy chiến giữa nghĩa quân Lê Lợi với giặc Minh đấy! Mấy trăm năm trôi qua, chảy Ngốc, nhan nhãn những linh hồn lính chết trận, đêm đêm gào lên âm thanh “Trảo Trảo”, rất lạ, giống như giọng của người Tàu, đã dìm xuống đáy sông bao nhiêu là thuyền bè, bao nhiêu mạng người vô tội”.
Anh lách mái chèo, con thuyền độc mộc ý tứ, nhẹ nhàng lướt qua cột đá đen trũi, đầu nhọn hoắt như những cái mỏ con ngốc. Nước từ dưới đáy sông sủi bọt lục bục như trong một chảo nước sôi khổng lồ. Tôi có cảm giác chỉ cần lỡ chân sa xuống, sẽ chìm nghỉm tận Thủy Cung như một viên cuội. Nhưng tôi không sợ, vì bên tôi đã có anh. Tôi hình dung anh chính là chàng trai mo Mường nổi tiếng từ mấy trăm năm trước thuộc dòng dõi họ Hà đã cúng ma trừ tà, chữa bệnh cho con gái vua Thuỷ Tề, giờ đây anh hiện thành chàng trai Trưởng bản để giúp đỡ tôi hoàn thành sự nghiệp của mình. Tôi chỉ muốn ở lại bên anh để mãi được nghe những câu chuyện như thế. Nhưng hôm nay tôi phải tạm biệt bản Cùng Cốc, tạm biệt anh để về trường đại học. Còn biết bao công việc tôi phải hoàn thành cho đến khi được cầm tấm bằng tốt nghiệp trong tay.
Chia tay anh, tôi cứ đứng mãi nơi bờ sóng, có cảm giác như ngọn gió từ ngàn xưa đang thổi lại. Trước mắt tôi, từng ngọn núi, khúc sông, bãi bờ, hang động, tên bản, tên làng, tên sông, tên suối… đâu đâu ông cha cũng để lại dấu tích của một nền văn hóa bản địa, đậm bản sắc Lạc Việt từ thủa sơ khai. Chỉ chừng ấy thời gian, ở bên chàng trai trưởng bản, đi sâu vào một vùng quê Mường, có cái tên là bản Cùng cốc, cái tên lắng sâu, được đặt từ thủa xa xưa, đã tích hợp trong đâu tôi biết bao vốn kiến thức. Tôi bước lên bờ, vẫy tay tạm biệt anh, cảm giác như chiếc ba lô lữ hành đang đeo trên vai dần nặng trĩu những trở trăn về nguồn cội. Tôi nhận ra sứ mệnh của mình, những người làm khoa học, là phải làm sống lại những gì của Tổ tiên gửi lại, không để trôi vào miền vô tăm tích.
Chia tay anh, nhưng tôi biết, khó mà xa anh, xa bản Cùng Cốc, xa một vùng quê đầy ắp các giá trị văn hóa và lịch sử này. Hèn chi có lần anh tâm sự: “Cô có biết không? Tôi đã có hơn hai năm bồng súng đứng gác trên đảo trường Sa. Giữa mênh mông trời biển, cảm nhận được vị mặn mòi của từng làn gió biển thổi táp vào mặt, càng thấy cái tên Tổ Quốc hiện lên,  thiêng liêng và gần gũi làm sao! Nhưng mà cô ạ! Không có đêm nào tôi khôn nguôi nhớ quê, lòng luôn hướng về bản Cùng Cốc, vùng đất chứa đầy huyền tích, dân gian Mường, nơi có người mẹ hiền, nguồn cội sinh ra dòng Họ Hà của tôi…”
Có lẽ một ngày nào đó, tôi cũng không thể định trước, khi đã trở thành nhà nghiên cứu văn hóa Mường, tôi sẽ trở lại với anh, với khu du lịch dưới chân núi Cửa Hà, nối con đường dẫn vào hệ thống hang động lung linh sắc màu huyền thoại với các nhũ đá đủ mọi hình thù kỳ ảo kia. Và còn trách nhiệm với vùng quê anh nữa chứ! Là dựng lại lễ hội Chợ Ma như lời các cụ cao niên đã kể, đó là một lễ hội giàu giá trị nhân văn, tâm linh và lịch sử…
Không ngờ hai tháng sau, anh báo tin, là đã làm tờ trình, xin lập dự án xây dựng  “khu du lịch hang Cùng Cốc” và hỏi tôi là “em có ý định quay lại với chàng trai mo Mường trong chuyện cổ tích để cùng tham gia không?”. Tôi hình dung như anh đang đứng trước mặt trên con thuyền độc mộc, hai tay cầm lái, dưới chân núi Cửa Hà, nơi có đường xuống Thủy Cung, mái tóc đen nhánh bị gió hất ngược ra phía sau, trông rất “rừng rú”. Tôi trả lời anh: “Em đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp một các xuất sắc và làm sao em lại dại dột từ chối cơ hội trở thành “con gái út của vua Thủy Tề” cơ chứ!” Đêm hôm ấy, tôi thức rất khuya để viết những dòng này. Trời đã sang thu, gió đêm lành lạnh. Tôi kéo chiếc mền mỏng đắp ngang khuôn ngực của mình, chợt thấy con tim thổn thức…
22/12/2024
Trịnh Tuyên
Theo https://vanhocsaigon.com/

Một trang đời

Một trang đời Cuốn sách mới xuất bản là tập hợp những trang ghi chép hằng ngày của ông từ khi là một tân binh, nói cách khác, nó là nhật k...