Truyện ngắn của hội viên mới Nguyễn Hồng Chiến ở Đắk Lắk

Truyện ngắn của hội viên
mới Nguyễn Hồng Chiến ở Đắk Lắk

Tác giả Nguyễn Hồng Chiến còn có bút danh Hồng Chiến, sinh ngày 02.9.1956 ở làng Vân Trang, xã Tượng Sơn, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa. Ông tốt nghiệp Khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm Quy Nhơn, lên sống và làm việc tại thành phố Buôn Ma Thuột, từng là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà báo tỉnh Đắk Lắk, Phó Tổng biên tập phụ trách Tạp chí Chư Yang Sin; Phó Chủ tịch Thường trực Hội Văn học Nghệ thuật Đắk Lắk.
Tác phẩm của Nguyễn Hồng Chiến đã xuất bản: Chuyện Kể người đi săn (Tập truyện ngắn – Hội Văn học Nghệ thuật Đắk Lắk năm 1996); Đội lốt (Tập truyện ngắn – Hội Văn học Nghệ thuật Đắk Lắk 2002); Zàng phạt (Tập truyện ngắn – Nhà xuất bản Kim Đồng năm 2003), Tiếng kêu chim én (Tập bút ký – Nhà xuất bản Văn hóa các dân tộc 2009), Bí mật rừng thiêng (truyện vừa – Nhà xuất bản Văn hóa các dân tộc 2010), Bí mật của H’Loan (Tập truyện ngắn – Nhà xuất bản Kim Đồng 2016), Trở lại buôn M’um (Tập bút ký – Nhà xuất bản Hội Nhà văn 2018), Chuyện nhặt trên thảo nguyên (Tập truyện ngắn – Nhà xuất bản Văn hóa các dân tộc 2019), Sóc vàng núi thần cọp (Truyện dài – Nhà xuất bản Kim Đồng 2021), Chuồn chuồn ớt tìm mẹ (Truyện dài – Nhà xuất bản Kim Đồng 2022), Quà Tết của rừng xanh (Tập truyện ngắn – Nhà xuất bản Kim Đồng 2023), Bên bếp lửa nhà dài (Truyện dài – Nhà xuất bản Kim Đồng 2024).
Ông được nhận một số Giải thưởng Hội Văn học Nghệ thuật Đắk Lắk, Giải thưởng Chư Yang Sin, Giải thưởng Sách Quốc gia, Giải thưởng Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc thiểu số Việt Nam, Giải thưởng Cuộc vận động sáng tác Văn học về đề tài thiếu nhi giai đoạn I (2021-2023) của Hội Nhà văn Việt Nam,…
Nhà văn Nguyễn Hồng Chiến được kếp nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam năm 2024.
 
H’THƯƠNG
Đêm. Tiếng mưa gõ vào mái tôn đều đều tạo nên một bản nhạc buồn. H’Thương chất thêm củi vào bếp, ngọn lửa hồng bừng sáng soi rõ bốn phía căn chòi canh rẫy rộng hơn chục mét vuông; sàn, vách nhà được lát bằng tre đập dập, tẽ ra. Bên gốc cột ngay cạnh bếp lửa, ngọn đèn dầu treo cách mặt sàn hơn một mét, le lói sáng. H’Thương rời bếp bước lại bên chiếc đàn t’rưng để gần vách cầm dùi, vung tay lên… tiếng của cây đàn vang lên, át luôn tiếng mưa gió gào thét, tràn ngập không gian.
Không biết từ bao giờ H’Thương đã mê tiếng đàn truyền thống của dân tộc mình, lớn lên một chút đã lén học. Một lần ama(1) lên thăm rẫy trông thấy con gái tập gõ đàn, nên bí mật truyền dạy vì từ xưa tới nay chỉ con trai mới được đánh đàn. Học hết lớp bảy, H’Thương trúng tuyển vào Học viện Âm nhạc, thế là rời buôn lên phố, làm quen với nhà cao tầng, ánh đèn điện và được những thầy cô giỏi hướng dẫn. Đang học năm thứ tư thì đại dịch COVID-19 ập đến, nhà trường tạm thời đóng cửa. H’Thương về nhà thực hiện cách ly mười bốn ngày nên điện trước xin ama, amí(2) đón, đưa lên rẫy ở luôn.
Đêm đầu tiên một mình ngủ trong căn chòi dựng gần bìa rừng mới thấy hết sự cô đơn, lẻ loi và thèm nghe tiếng người… Trong ngôi nhà dài phía buôn xa xa kia, H’Thương cũng có ông bà, ama amí và cậu em trai đang học lớp bảy, lâu ngày chưa gặp. Nhớ mọi người lắm, nhưng không muốn vì mình mà có thêm người bị nhiễm bệnh nên đành phải tự cách ly. Cái buồn trong đầu truyền xuống bàn tay và tiếng đàn ngân lên thể hiện tâm trạng của người chơi hình như đã làm mưa gió phải ngừng lại, cây rừng thôi không đùa giỡn nữa và cả rẫy bắp sắp đến ngày thu hoạch cũng im lặng lắng nghe. Quá nửa đêm, H’Thương mới ngừng chơi chui vào chăn ngủ thiếp đi.
Đêm dài rồi cũng qua. H’Thương thức dậy, đi ra đầu sàn định tập mấy động tác thể dục theo thói quen thường ngày như ở trường. Vừa đẩy cánh cửa bước ra thấy ngay một con thỏ rừng lớn, chắc phải gần bốn ký ai đó đặt trên đầu sàn, bên cạnh cầu thang. Trong buôn có ai biết mình về ngoài ama amí mà mang đồ ăn tiếp tế thế này nhỉ? Người đến đã tránh mặt như vậy đúng là có ý thức thực hiện “5K” đây, phải cảm ơn mới được; nghĩ vậy, H’Thương đưa tay lên miệng làm loa, cất tiếng hú. Tiếng hú buổi sáng ngân dài vọng vào núi làm lũ chim ngạc nhiên bảo nhau im lặng để nghe. Khi tiếng hú ngừng, lũ vượn, rồi voọc trên triềng núi cao hối hả đáp lời, và hình như trong bản hợp xướng đó có cả tiếng gầm của một con hổ từ đỉnh núi cao vọng xuống.
Đi học xa chỉ ngày nghỉ Tết mới về thăm nhà, theo amí lên rừng hái lâm sản. Rừng cũng như rẫy chung của mọi người, ai thiếu thứ gì thì lên đó lấy về dùng, nhà nào cũng vậy. Ngủ ở chòi cùng ama amí canh rẫy, đuổi thú rừng thì H’Thương đã quen từ ngày còn nằm trọng bụng. Tây Nguyên đất đai màu mỡ, cây cối tốt tươi, thú rừng đông đúc nên muốn rẫy có thu hoạch phải canh giữ, không cho lũ thú đến ăn trộm. Vừa làm thịt thỏ, H’Thương vừa nghĩ lan man đến chuyện gia đình, chuyện thời thơ bé và cả chuyện hôm nay, bên cái chòi canh rẫy này cũng có nước “máy”; ama dùng ống nhựa dẫn trên đỉnh núi cao về, chảy suốt ngày đêm, tha hồ dùng.
Gần trưa, ama đi xe máy đèo amí lên thăm. Nghe tiếng xe, H’Thương chạy ra đầu cầu thang đón. Ama đi trước, tóc đã có nhiều sợi bạc, khuôn mặt xạm đen. Amí đi sau, lưng đeo gùi, khuôn mặt trái xoan, mắt lá răm và đặc biệt là đôi môi đỏ như ớt chín; dấu ấn một thời hút hồn biết bao chàng trai trong vùng. Vào chòi, ama lắc lắc cửa phía sau rồi cửa sổ xem chúng đã vững chưa; hình như ông không an tâm khi con gái ở một mình trên rẫy. Amí lôi trong gùi ra cá khô, nước mắm, rau cải, một nửa con gà nặng hơn một ký đã luộc chín. H’Thương thấy vậy kêu lên:
– Ama amí mang cho con nhiều thế. Tối hôm qua không biết ai cũng đến tiếp tế một con thỏ rừng to lắm, chốc nữa amí mang về cho ông bà ngoại ăn nhé.
– Ai biết con về mà tặng quà?
Ama ngạc nhiên hỏi, H’Thương trả lời:
– Dạ, con cũng không biết nữa; nhưng trên thành phố chuyện tiếp tế cho những người phải cách ly vì nhiễm FO, như vậy là bình thường thôi. Có dịch dã mới biết người Việt Nam chúng ta thương yêu nhau nhiều lắm ạ.
Nghe con gái nói, amí cũng góp chuyện:
– Trong cơn hoạn nạn mới biết tấm lòng của nhau mà.
Ama nét mặt đăm chiêu, không dấu được băn khoăn khi nhìn con thỏ, rồi thở dài nói:
– Ai mà bẫy được thỏ rừng to như thế tặng con nhỉ, lạ đây!
Trời mùa mưa, buổi tối đến thật nhanh. Cơm nước xong, H’Thương lấy sách ra học bài. Khuya, lại mang đàn ra luyện trước khi đi ngủ. Không biết có phải trên chòi canh rẫy có ánh lửa phát ra hay tại tiếng đàn t’rưng bay xa mà khu rừng bỗng nhiên tĩnh mịch, không có tiếng chim ăn đêm gọi nhau. Tiếng đàn vút lên bay xa, xuyên qua tán rừng lên núi cao, lúc ầm ầm như thác đổ, lúc róc rách như suối reo mùa khô; H’Thương mê mãi chơi đến khuya mới dừng lại, đi ngủ.
Sáng ra, ông mặt trời lên khỏi ngọn núi cả sãi tay, H’Thương mới giật mình tỉnh dậy, đánh răng rửa mặt rồi ra đầu sàn định xuống cầu thang đi thăm rẫy. Vừa mở cửa đã thấy ai đó đặt một con cheo đúng vị trí sáng hôm qua để con thỏ rừng. Con cheo hôm nay phải nặng tới bốn ký, trên đầu có hai cái sừng dài bằng ngón tay út. Hồi còn bé xíu H’Thương thấy có người đến buôn hỏi mua sừng cheo; họ bảo: sừng cheo quý lắm, đắt gấp năm lần vàng bốn số chín tính theo ký cân sắt. Bà ngoại sống trên tám mươi tuổi, cười buồn, bảo: chưa thấy con cheo nào có sừng bao giờ; vậy mà hôm nay… Mừng quá, H’Thương đứng bên đầu cầu thang cất tiếng hú, gửi lời cảm ơn người tặng quà. Cũng như hôm qua, tiếng hú vừa dứt, bầy voọc, bầy vượn hòa theo nhau đáp lời và hình như trên đỉnh núi cao lại có cả tiếng chúa sơn lâm họa theo.
Có đồ ăn ngon lại có sừng cheo quý hiếm, không thể không khoe; H’Thương dùng điện thoại chụp hình rồi đưa lên fb. Thời buổi công nghệ, chỉ ba chục phút sau đã có hơn một ngàn người ghé thăm, chia sẻ. Niềm vui nho nhỏ cũng qua đi, nhường cho công việc thường ngày: tắm rửa, nấu nướng, ăn uống… rồi học bài. Khi màn đêm buông xuống, chất thêm củi vào bếp, vặn to đèn, H’Thương mang sách ra định học bài, thì…
Bất ngờ có tiếng xe máy, ánh đèn pha lia qua, lia lại trên con đường vào rẫy. Hình như nhiều xe máy cùng đến rồi dừng lại phía ngoài rẫy. Tiếng đám thanh niên nói chuyện ồn ào như bàn chuyện gì đó hệ trọng lắm; lúc sau tiếng ei rei(3) cất lên, buồn tha thiết. Lúc đầu tiếng ei rei ở phía đường vào rẫy, lúc sau hình như trong đám bắp phía trước, sau nữa thì… nhiều giọng cùng cất lên xung quanh chòi rẫy.
H’Thương tắt đèn, đứng tựa vào cửa lắng nghe, lòng bồn chồn lắm. Ngoài kia, đám con trai đang cất tiếng gọi bạn mở cửa đón khách; trong số đó chắc có nhiều bạn cùng trang lứa, cùng từng học… H’Thương lòng bồn chồn, rạo rực có lúc định mở cửa lao ra, nhưng rồi phải đứng lại khi chợt nhớ: mình từ vùng dịch về, đang thực hiện cách ly, không thể ra gặp họ được. Làm thế nào để bày tỏ tấm lòng mình đây? Một ý nghĩ vụt qua đầu, H’Thương lao lại bên vách, vơ lấy dùi, vung lên.
Bản nhạc “Đi tìm lời ru mặt trời” của nhạc sỹ Y Phôn Ksor vang lên, bay vút lên trời cao, chạm vào các vì sao rồi dội lại, lan tỏa qua cánh rừng làm gió cũng phải ngừng thổi, cây cũng thôi thì thào và cả đám thanh niên núp xung quanh rẫy cũng im lặng lắng nghe, không hát nữa.
Y Tong con ông Chủ tịch xã, học hơn H’Thương một lớp; mặt dài, trán dô, cầm đầu nhóm thanh niên đang nấp phía ngoài rẫy bỗng huýt sáo gọi mấy đứa bạn cùng đi lại gần, nói:
– Con bé này láo, nó ra thành phố học xem thường cánh thanh niên chúng mình ở buôn ngu dốt không thèm gặp mặt lại còn đuổi như đuổi thú.
Một đứa bạn cùng đi ngạc nhiên hỏi lại:
– Sao mày nói thế?
– Mày không nghe tiếng đàn nó đang đánh đó à?
Một đứa khác nói:
– Con bé này không những đẹp giống amí nó mà chơi đàn hay quá.
Y Tong gầm lên:
– Chúng mày đúng là một lũ ngu. Đàn t’rưng ông cha ta trước đây dùng làm gì, chúng mày không biết à?
– Ngày xưa để đuổi thú rừng, nhưng ngày nay là nhạc cụ truyền thống, niềm tự hào của Tây Nguyên ta đấy.
– Mày biết một mà không biết hai, nó trên chòi rẫy, biết chúng ta đến nên mang đàn ra gõ để xua đuổi, có khác gì đuổi thú rừng.
– Ừ nhỉ, con này láo thật.
– Dạy cho nó một bài học đi!
Mưa! Một cơn mưa bất ngờ ập đến. Mưa không phải do ông trời đổ nước xuống mà do đất đá của đám thanh niên ném vào mái tôn. Sau khi trút giận bằng ném đất đá lên mái chòi canh rẫy, đám thanh niên gào rú một hồi rồi nổ máy xe lao đi. H’Thương ôm mặt bật khóc; giận đám người trẻ sao kém ý thức đến thế. Họ không hiểu được tiếng đàn của mình chăng? Tại sao bọn họ biết mình ở đây? H’Thương chợt giật mình khi suy ra nguyên nhân vì sao đám thanh niên trong buôn biết mình về: chính ông fb mách lẻo rồi. Buồn với cách cư xử của đám bạn ở buôn, H’Thương ngồi lặng nhìn bếp lửa, nước mắt chảy thành dòng…
– H… ùm!
Tiếng hổ gầm từ phía buôn vọng lên núi cao, được rừng già nhắc lại, ngân dài. Lần đầu tiên nghe tiếng hổ gầm gần, H’Thương thấy rờn rợn, vội mắc màn rồi chui vào, trùm chăn kín đầu, ngủ thiếp đi lúc nào không biết.
Nghe tiếng xe máy, H’Thương giật mình tỉnh dậy, vội tung chăn chạy ra đầu sàn. Ama, amí dừng xe đứng lặng bên chân cầu thang; cả một vạt bắp lớn xung quanh chòi canh rẫy bị dẫm, đạp, bẻ gãy như bị voi phá. Một lúc sau hai người mới lên cầu thang, ama hỏi:
– Hôm qua đám thanh niên đến đây à?
– Dạ, họ đến đứng ngoài rẫy hát ei rei một lúc rồi ném đất đá vào chòi trước khi về.
– Bọn nó đến, thấy trên cổng treo cành lá(4) nên dỡ rào đi vào; lại thấy trên cửa chòi treo cành lá nữa, chúng mới tức giận phá bắp nhà mình đây mà.
Amí giọng buồn buồn nhận xét, ama nói thêm:
– Cũng đáng đời bọn chúng lắm, đêm hôm qua kéo nhau vào bệnh viện cả rồi.
H’Thương giật mình, ngạc nhiên hỏi:
– Tại sao vậy ama?
– Lên đây phá bắp, khi về gần đến buôn gặp hổ chặn đường; lũ chúng tự tông xe máy vào nhau, đứa vỡ đầu, đứa gãy tay, đứa gãy chân hết cả.
Amí trả lời, ama nói thêm:
– Lâu lắm rồi, từ khi ta còn bé tí mới nghe kể chuyện hổ về buôn vì có người xúc phạm Yang(5). Nay tóc bạc mới lại thấy chuyện này xảy ra.
– Hôm qua hổ có cắn ai không ama?
– Không. Hình như “Ông ấy” tức giận điều gì đó nên chỉ cảnh cáo đám thanh niên thôi.
H’Thương theo ama amí ra buộc lại bờ rào, chặt hết các cây bắp bị phá xếp lại một chỗ. Thành quả lao động bao ngày vất vả của cả nhà, chỉ vì mình mà bị phá hết – H’Thương không dám nói nhưng nước mắt rưng rưng. Hiểu được nỗi lòng con gái, ama bảo:
– Đám con trai mấy nhà khá giả hư quá nên bị Yang phạt rồi, không phải lỗi tại con đâu. Cố gắng học cho giỏi, để mai mốt về góp sức giúp mọi người sống tốt hơn con nhé.
Nghe ama nói vậy, H’Thương chỉ còn biết ôm chặt ama, nghẹn ngào.
Khuya, cũng như mọi đêm học xong bài H’Thương lại mang đàn ra luyện. Nghĩ đến ama amí, đến đám bắp sắp thu hoạch bị đám thanh niên phá hoại, thế là bản nhạc vang lên. Tiếng nhạc hay tiếng lòng được truyền qua những đoạn lồ ô như được Yang phù phép, tạo nên những âm thanh trầm bổng, réo rắt lan tỏa khắp không gian. Hình như hôm nay tiếng đàn t’rưng có ma thuật nhập vào làm say đắm cảnh vật đến bầy dế quanh chòi cũng thôi không hát nữa. Rừng cây trên núi cao cũng tĩnh lặng để nghe. Hòa mình theo tiếng đàn đến khi thấm mệt H’Thương mới dừng lại, chui vào chăn ngủ say luôn.
Sáng, H’Thương dậy muộn; khi bước ra đầu sàn lại thấy một con heo rừng to gần bằng chiếc gùi để đúng vị trí hôm kia để con cheo. Ai mà giúp mình nhiều thế này? Con heo bị dính bẫy, không biết bẫy gì mà có bốn lỗ ngay phía sau gáy sâu hoắm, máu tươi còn chảy. Heo to thế này ăn bao giờ mới hết, còn không nhận biết trả cho ai?
Đang phân vân, chưa biết xử thế nào thì ama chạy xe đưa amí đến. H’Thương chỉ con heo, nói với ama:
– Tối hôm qua lại có người đến tặng quà đây ạ.
Ama bước lại gần, lật qua, lật lại, quan sát kỹ vết thương trên gáy con heo rồi cầm xà gạc đi quanh rẫy. Amí vơ lá khô, nhóm lửa dưới gầm sàn thui heo. Heo rừng dễ làm thịt, đốt cho cháy lông rồi dùng que gạt đi; xong mang ra dội nước, cạo một chút nữa để lộ ra màu da vàng rộm, trông rất ngon mắt.
Hai má con thịt heo xong. Ama quay lại vui vẻ nói:
– Bây giờ thì ta biết ai tặng quà cho con gái mình mấy ngày nay rồi.
– Ai vậy ạ?
H’Thương ngạc nhiên hỏi lại và đưa cho ama xem hai cái sừng cheo hôm trước. Ama cười tươi hết cỡ, nói như reo:
– Đúng là quà của Yang rồi!
– Ông nói sao, Yang tặng quà con gái mình ư?
– Đúng vậy! Mấy ngày qua con gái được tặng: thỏ, cheo rồi cả heo rừng; tất cả đều là của Yang sai hổ mang đến đấy.
– Ama lại trêu con rồi.
– Thật chứ không đùa đâu, chỉ có đêm hôm kia lũ thanh niên đến quậy phá nên bị hổ đuổi theo chặn đường, dọa cho mất vía; con gái mới không có quà. Đúng vậy không?
– Ông lại kể khan(6) cho con gái nghe à?
– Bà không tin? Nhìn đây, dấu chân hổ từ chân cầu thang đi ra bìa rẫy đấy, lại xem đi.
– Lạ nhỉ!
Amí thốt lên ngạc nhiên. Ama quay lại hỏi:
– Ở trên này, buổi tối con làm gì?
– Con học bài, khuya thì luyện đàn.
– Nơi bìa rẫy, dưới gốc cây đa to có một tảng đá; con hổ này ban đêm thường ra đó ngồi nghe con đánh đàn nên lũ heo rừng cũng không dám bén mảng đến rẫy luôn. Đúng là Yang giúp con gái mình rồi.
Ama H’Thương chở con heo rừng nặng đến hơn năm chục ký về nhà ông buôn trưởng. Lũ trẻ con rồi người lớn cũng ngạc nhiên chạy đến xem. Buôn Trưởng râu tóc bạc phơ, bước ra đầu sàn ngó xuống, bảo:
– Mày vào rừng đi săn heo rừng à. Không biết Nhà nước cấm săn bắn hay sao?
– Không phải mình bắn đâu, buôn Trưởng xem đây, dấu răng hổ trên gáy heo đây này.
Vui chuyện, ama H’Thương kể chuyện con gái đi học ở thành phố về tự cách ly trên rẫy, chưa về buôn. Sống một mình trên chòi rẫy để học bài, đêm đến đánh đàn. Có con hổ mê tiếng đàn nên hàng đêm đến nghe và trả công cho người đánh đàn bằng các sản vật của rừng. Tối qua “Ông” tặng con heo này, nay mang về chia cho cả buôn ăn chung. Buôn Trưởng vui lắm, sai người nhà cột rượu mời mọi người cùng vui với nhà H’Thương.
Y Tong nghe chuyện hổ tặng quà H’Thương, mắt hắn long lên, miệng bỗng nhiên méo lại để lộ hàm rằng vàng khè không đều nhau vì ám khói thuốc, nghiến vào nhau ken két. Con hổ làm mấy đứa bạn cùng đi hôm trước bị gãy tay, gãy chân còn hắn cũng bị trớt mặt thì ra… thế. Con hổ là cả một đống vàng, của Yang cho ta đây và chắc chắn đủ tiền mua cái xe hơi bốn bánh xịn để đi cho cả vùng lác mắt – hắn nghĩ tới đây bật lên tiếng cười khô khốc, bỏ đám đông đi về nhà.
***
Cũng như mọi hôm, khoảng hai mốt giờ H’Thương lại luyện đàn; không biết hôm nay có chuyện gì mà bụng nôn nao như dự báo điềm gì đó không vui. Hay tại mình biết ngoài kia có vị khán giả “đặc biệt” ngồi nghe tiếng đàn? Vừa đánh đàn, H’Thương vừa nghĩ miên man…
– Đoàng, đoàng, đoàng, đoàng…
– H… ùm!
Tiếng Súng nổ như đánh trận, nghe chát chúa xen lẫn trong đó là tiếng hổ gầm vang lên xé toạc màn đêm. Người trong buôn ai vớ được gì, cầm nấy, ùn ùn kéo nhau chạy về phía tiếng súng nổ. Đến gần đám rẫy nhà H’Thương, người ta nghe tiếng khóc, tiếng rên rất thảm thiết phía cây đa to vang lên nên chạy đến. Qua ánh đèn, mặt Y Tong hiện ra đầy máu, hình như đã mất một mắt; chân phải gãy lìa; cây súng AR16 cắm nòng xuống đất, báng chổng lên trời. Mấy thanh niên khỏe mạnh vội băng bó rồi đưa Y Tong về buôn. Ama H’Thương dẫn mọi người đến bên hòn đá lớn bên bìa rẫy, thấy mặt đá bị đạn cày nham nhở, có cả vệt máu tươi còn đọng lại. Ông buôn Trưởng leo lên hòn đá, nói với mọi người:
– Thằng Y Tong ngồi trên cây đa rình, chờ con hổ leo lên đây nghe tiếng đàn thì bật đèn, bắn. Có lẽ tiếng hổ gầm làm nó giật mình rơi từ trên cây xuống mới bị gãy chân và cây đâm vào mắt. Yang phạt hắn vậy là đáng lắm. Đạn bắn vào đá văng ra có thể làm chết người ở gần nữa đấy. Ơ, H’Thương đâu?
Nghe buôn Trưởng hỏi, ama H’Thương giật mình chạy lại, leo lên chòi canh rẫy, xô cửa bước vào. H’Thương nằm bên cạnh cây đàn, máu từ bụng tuôn chảy thành dòng trên sàn nhà. Lũ thanh niên lao đến đưa H’Thương vào bệnh viện.
Hình như cả buôn kéo đến bệnh viện, ai cũng nước mắt lưng tròng, ngó vào phòng cấp cứu. Mặt trời lên, ông bác sĩ bước ra nói với mọi người:
– Cô ấy đã qua cơn nguy kịch. Nếu đến chậm một chút nữa thì…
Chú thích tiếng Êđê:
Ama: ba;
Amí: má;
Ei rei: làn điệu dân ca Êđê;
Cành cây buộc trên cổng: quy ước cấm người lạ vào;
Yang: thần linh;
Khan: truyện cổ sử thi truyền miệng của người Êđê;
AI GIÀU NHẤT
Trưa, bầy voi dừng lại bên gốc cây kơ nia tránh nắng. Chú voi con nhìn xung quanh, ngạc nhiên hỏi má:
– Sao không đi tiếp mà ở lại đây thế ạ?
– Mọi người no bụng rồi phải nghỉ một lúc mới đi ăn thêm được.
– Ta đi chậm, hết thức ăn thì sao?
– Núi cao, rừng sâu và cả thảo nguyên rộng mênh mông xa xa kia đều là nơi cung cấp thức ăn cho gia đình nhà voi chúng ta thoải mái dùng, không bao giờ hết cả.
– Thật thế ạ? Vậy là họ hàng nhà voi giàu có rồi!
Kền kền đầu trọc bay qua vô tình nghe được câu nói của voi con, mụ ta về đàn của mình, nói:
– Bầy voi to xác bảo chúng là loài thú giàu có nhất rừng đấy.
Bầy bướm Vàng đậu gần đấy nghe kền kền nói vậy, chúng ngã nghiêng cười; một con nói:
– Lũ voi to xác ấy làm sao giàu có bằng loài bướm chúng ta. Trên thế gian này cỏ, cây nào mà chẳng phải ra hoa, hoa phải có phấn; phấn hoa là thức ăn của họ hàng nhà bướm. Suy ra họ hàng nhà bướm giàu nhất mới đúng.
Các loài chim, thú khác nghe được chuyện bầy voi và đàn bướm tự cho mình giàu có nhất rừng đều không phục; thế là nổi lên cuộc tranh cãi về việc loài chim, thú nào giàu có nhất rừng. Không con nào chịu nghe con nào nên chúng kéo đến nhờ thần rừng làm trọng tài phân xử. Thần rừng đồng ý, hẹn các loài cử đại diện đến ngày rằm tháng tám, khi trăng mọc tập trung nghe phân xử.
Đúng hẹn, một con khỉ đực mặt đỏ như son, mũi hếch, có chòm râu bạc dài gần gang tay; trên mình khoác bộ lông màu nâu, đuôi ngắn một khúc, giống như đuôi heo. Khỉ leo lên cây kơ nia ngồi, thỉnh thoảng kêu khẹc khẹc rồi đưa tay vuốt râu làm ra vẻ phong lưu.
Đến sau một chút, con voi cái to như chiếc xe ô tô tải, không có ngà; chiếc vòi dài đung đưa phía trước. Thấy Voi, Khỉ ngồi trên cây phì cười, kêu lên:
– Lũ Voi hết giống đực rồi hay sao lại cử một bà già đến đây tranh luận thế này?
– Khỉ không biết rồi, Voi hay Trâu, Bò và cả Heo rừng nữa đều do con cái làm thủ lĩnh.
Một con heo nái vừa bước đến nghe khỉ chê voi liền lên tiếng trả lời, khỉ không chịu, hỏi lại:
– Ô, giống cái làm thủ lĩnh như vậy thì lấy đâu ra sức mạnh mà cạnh tranh với bầy, đàn khác để sinh tồn?
Cô ong mật không biết đến lúc nào, đậu trên cành bên cạnh khỉ, lên tiếng:
– Thủ lĩnh của bầy đàn là do cái đầu nhớ được nhiều hơn các đầu của con khác; còn sức mạnh cá nhân chỉ dùng cho các chiến binh để bảo vệ đàn thôi.
Chim Hồng Hoàng, đầu đội chiếc mũ bê rê bằng sừng màu vàng, mỏ dài gần nửa mét. Toàn thân chim khoác bộ lông màu đen, chỉ có hai bên cánh và chiếc đuôi có vài cái lông trắng; vừa đáp xuống cành cây cũng góp lời:
– Mới gặp nhau đã tranh luận gay gắt thế? Mỗi loài, mỗi đàn vì điều kiện sống nên có tổ chức khác nhau; không thể lấy tổ chức của bầy đàn loài này áp đặt cho bầy đàn loài khác được.
– Bác đại bàng Đất nói phải lắm!
Cả bọn giật mình nhìn xuống gốc cây kơ nia xem ai vừa nói và ngạc nhiên thấy một cô mối chúa trắng tinh, to bằng ngón tay cái; được một đám lính đông đúc, khỏe mạnh công kênh trên đầu, đưa đến.
Vừa lúc đó một cơn gió ào đến, tiếng Thần rừng oai nghiêm cất lên:
– Các loài đã đến đủ cả chưa?
– Dạ, đủ cả rồi ạ.
Tất cả đồng thanh trả lời, Thần rừng nói tiếp:
– Bây giờ từng loài một tự trình bày để cho các loài khác biết: vì sao mình là loài giàu có nhất rừng, bắt đầu từ Voi.
Bà Voi già đưa chiếc vòi hướng lên cao, rít lên một tiếng lớn: t… oét, giống tiếng còi ô tô rồi nói:
– Trong khu rừng rộng mênh mông hay trên thảo nguyên bao la mọc đầy cỏ gianh, tất cả lá cây, ngọn cỏ và một số loại củ, quả đều là thức ăn của voi. Voi ăn bao đời nay rồi vẫn còn rất nhiều, hình như không bao giờ hết; điều đó chứng tỏ loài voi giàu có nhất.
– Đúng rồi! Trâu, Bò, Hưu, Nai… đều giống Voi, thức ăn không bao giờ hết cả.
Voi vừa dứt lời, đại diện cho các đàn ăn cỏ dậm chân hoan hô, bảo Voi nói đúng, nói hộ luôn cho chúng. Con Khỉ mặt đỏ vội kêu lên:
– Voi già, nói vậy nghe không thuyết phục lắm. Ngày nào đi kiếm ăn thì no bụng, còn không đi thì nhịn đói, như vậy sao bảo là giàu có được. Loài khỉ giàu có hơn các loài ăn cỏ vì khỉ không những ăn hoa, quả mà còn ăn được cả lá rừng. Khi khỉ ăn no còn có thể để dành ngay trong mồm, khi đói ăn tiếp không phải đi lấy.
Khỉ nói xong há mồm thật to để các con vật đứng xung quanh nhìn thấy hai bên má phía trong miệng còn có túi đựng thức ăn; rồi cười lớn, tự cho mình là kẻ thắng cuộc làm những khán giả đang nghe, tranh luận ồn ào cả lên.
Hồng Hoàng dùng chiếc mỏ vĩ đại của mình gõ vào cây kơ nia: cốc, cốc, cốc… yêu cầu trật tự, rồi lên tiếng:
– Tất cả nhìn cho rõ đây, chiếc mỏ này chắc chắn đựng được nhiều thức ăn hơn túi trong mồm Khỉ chứ?
Hồng Hoàng vừa dứt lời, con Hổ có lông mặt màu vàng, điểm những chùm lông đen và trắng như những nét vẽ vụng; đôi mắt tròn luôn nhìn thẳng về phía đối diện, đứng dựa vào gốc cây kơ nia, vươn vai một cái, gầm lên:
– H… ùm! Cái miệng bé bằng nắm tay thì đựng được bao nhiêu? Như ta đây đi săn một lằn ăn hai ba ngày không hết mới gọi là giàu chứ.
– Hổ nói phải lắm!
Báo, chó sói, chồn, cáo… đồng thanh reo lên, khẳng định Hổ nói đúng vì bọn chúng cũng là loài thú ăn thịt, khi săn được con mồi to thì ăn cả tuần mới hết. Các loài chim, thú khác không biết có phải vì sợ Chúa Sơn Lâm hay không cũng vỗ tay tán đồng.
Chờ khi tiếng ồn bớt một chút, Thần rừng hỏi:
– Ai có ý kiến khác nữa không?
– Hổ nói đúng quá rồi!
– Chúa Sơn Lâm giàu có nhất là phải rồi!
Các loài thú lại đồng thanh reo lên tán đồng làm Hổ ta khoái chí ngữa mặt nhìn lên cây, hỏi:
– Cô ong Chúa không đồng ý hay sao mà im lặng thế?
-Của để giành nhiều đến mức chỉ ăn trong một tuần đã hết mà gọi là giàu thì… vi vu, vi vu…
Ong Chúa không nói được nữa, vẫy cánh liên tục vì thấy buồn cười quá. Sau khi cười xong ong Chúa mới nói tiếp:
– Loài ong mật chúng tôi không dám so giàu với các bác Voi, Khỉ, Hồng Hoàng hay Hổ, Báo, Cáo, Chó… vì chúng tôi quá bé nhỏ. Khi mùa hoa đến ong phải đi lấy từng hạt phấn bé tẹo, nhỏ hơn cả đầu lông mũi của các bác và mật hoa mang về tích trữ. Trường hợp không còn hoa hay mưa gió không ra khỏi tổ được, đàn chúng tôi vẫn đủ ăn cả tháng.
Nghe ong Chúa nói xong các loài ồn ào cả lên, hình như chúng không tin về những điều vừa được nghe. Loài ong nhỏ bé, chỉ thu mật và phấn hoa bé tí ti, tích cóp lại mà lại giàu đến thế. Hóa ra loài ong Mật giàu có vì chúng biết tính toán thu nhập và cất giữ mà các loài thú khác không làm được.
Thần rừng hỏi:
– Có ai có ý kiến khác không?
– Dạ tôi ạ!
Các loài vật cười ồ cả lên khi thấy cô mối Chúa không tự mình đứng lên được, phải nhờ những con mối nhỏ bé khác nâng đỡ thì… làm sao có thể đủ ăn chứ nói gì đến của dư thừa. Chờ ngớt tiếng cười, mối Chúa mới nói:
– Loài mối chúng tôi chỉ to bằng cái lông đuôi của các bác thôi, cả ngày lẫn đêm lang thang trên mặt đất nhặt nhạnh các thứ bỏ đi về chế biến, cất để dùng tạm qua ngày. Vì biết mình nhỏ bé, yếu đuối nên phải lo tích trữ, ngoài thức ăn để dành trong kho như Ong, loài mối còn có cả khu vực trồng nấm ngay trong tổ làm thức ăn. Nói dại miệng, nếu có thiên tai ập đến, không đi ra ngoài kiếm ăn được thì một tổ mối vẫn có thể tồn tại được nhiều… tháng.
Mối chúa vừa dứt lời, bà Heo rừng nói ngay:
– Mối cũng biết trồng nấm như người ư, làm sao có thể tin được.
Các loài khác ồ lên, tán đồng ý kiến của heo rừng. Mối chúa chờ mọi người yên lặng mới nói tiếp:
– Nếu Heo và các loài khác không tin thì từ nay trở đi, sau trận mưa đầu mùa chúng tôi sẽ cho nấm từ trong tổ mối đội đất mọc lên khoe với đất trời, ra mắt muôn loài nhé.
Nghe mối Chúa trả lời, tất cả các loài đứng xung quanh im như hạt gạo đựng trong chum. Một lúc sau, lũ thú từ từ, từng con một quay đầu lầm lũi bỏ đi vì thấy mắc cỡ lỡ khoe giàu so với loài mối nhỏ bé, yếu ớt nhưng giỏi giang. Thần rừng thấy vậy, cười vang:
– Ô, sao lại bỏ đi hết như thế, không cần ta phân xử nữa à?
Vừa lúc đó một cơn gió ào đến, khua lá cây ào ào, làm đám thú sợ hãi bỏ chạy; lũ chim cũng vội vàng bay đi. Từ đấy, cứ sau trận mưa rào đầu mùa, những cây nấm mọc lên từ tổ mối được gọi là NẤM MỐI.
27/1/2025
Nguyễn Hồng Chiến
Theo https://vanvn.vn/