Sương buông trên thung lũng

Sương buông trên thung lũng

Ông Lý Bạch có viết bài Xuân nhật khởi ngôn chi, đại ý là suốt ngày say sưa, say quá lại lăn ra ngủ trước hiên nhà, quên cả ngày tháng. Tỉnh rượu, thấy chim hót giữa vườn hoa. Bấy giờ đang là mùa xuân, nào chim ca, nào nở, tháng ngày qua mau, mà thấy luống những ngậm ngùi. Lại nghiêng bình rượu tự chuốc cho mình. Rồi cất lên tiếng hát, mà chờ trăng lên. Nhưng, hát xong cả bài thì đã quên đi ngay được cái tình ý ở trong câu hát. Ấy chính là Xử thế nhược đại mộng, Hồ vi lao kỳ sinh.
Ở cõi đời như trong giấc mộng lớn
Tại sao phải làm mệt nhọc cuộc sống
Bởi vậy suốt ngày say sưa
Nằm uể oải trước hiên
Lúc tỉnh dậy nhìn ra trước sân
Một con chim đang hót trong khóm hoa
Xin hỏi hôm nay là ngày nào
Mà chim oanh trò chuyện trong gió xuân
Hôm nay đúng ngày lập xuân. Khắp nơi cỏ hoa chen lối, cúc trước ngõ, đào mai trong vườn nở rộ, không gì hơn là nói chuyện hoa. Một sáng tác của John Steinbeck cách đây gần 100 năm.
Trong bài viết ngắn của mình, ông Võ Phiến có nói về John Steinbeck,
Nghĩ rằng một nhà văn viết về nước Mỹ không thể chỉ biết nước Mỹ trên bản đồ, trên sách vở, mà phải đến từng nơi nhìn tận mắt núi Mỹ, sông Mỹ, nghe tiếng chim tiếng gió, ngửi cái mùi đất mùi cỏ của nước Mỹ mới gọi là biết, cho nên vào năm năm mươi tám tuổi già, John Steinbeck một người một chó lên đường đi chu du khắp các tiểu bang Hoa Kỳ. Sau khi nhìn, nghe, ngửi nước Mỹ xong, nhà văn bảo ông kính trọng nơi này, ngưỡng mộ xứ nọ, mến chỗ kia, nhưng yêu thì ông chỉ yêu có tiểu bang Montana. Tại sao vậy? Đừng hỏi tại sao. Tình yêu không thể cắt nghĩa được. Ông yêu, ông phải lòng Montana, thế thôi. Dù sao Steinbeck có nói đến cảnh núi non vắng lặng đồng cỏ mênh mông và giọng người nồng nàn, cái giọng duy nhất còn giữ nguyên đặc điểm địa phương vào thời buổi của truyền thanh truyền hình này.
Steinbeck là một tác gia người Mỹ được dịch ra tiếng Việt khá nhiều, có lẽ chỉ sau Ernest Miller Hemingway. Hemingway đoạt Nobel năm 1954, thì Steinbeck đoạt năm 1962, ở thời điểm thịnh vượng của chính quyền miền Nam, nên ở miền Nam cũ, họ dịch khá nhiều, mấy năm nay có dịch lại những cuốn mà 50 năm trước đã dịch, chứ không có dịch mới thêm. Ví dụ xưa dịch là Chùm Nho Uất Hận, thì nay dịch là Chùm Nho Nổi Giận hoặc Chùm Nho Phẫn Nộ, đại loại thế.
Trong số các tác phẩm của ông mà tôi đã đọc, thì tôi khá ấn tượng với truyện ngắn The Chrysanthemums. Truyện này cũng có nhiều tên, từ Cúc Vàng, đến Những Đoá Hoa Cúc, đến Cúc Đại Đoá, rồi Cúc Hoa, và nhiều tên na ná thế.
Câu chuyện kể về một người trồng hoa, cô đang cắt những cành hoa cúc đã tàn, trong khu vườn ở trang trại. Cô ba lăm tuổi, gầy và khỏe mạnh. Chồng cô, từ bên kia sân đi đến, nơi anh đang thu xếp việc bán ba mươi con bò đực. Sau đó, anh ấy đề nghị đưa cô đến thị trấn để họ có thể ăn mừng việc mua bán. Anh khen ngợi kỹ năng cắm hoa của cô, và cô chúc mừng anh đã làm tốt trong cuộc đàm phán để giành được con bò đực. Họ có vẻ là một cặp đôi khá xứng đôi dù cách nói chuyện của họ rất trang trọng và nghiêm túc.
Rồi cô nghe thấy có tiếng bánh xe kẽo kẹt và tiếng móng guốc nặng nề gõ lên mặt đường vọng lại. Một người đàn ông lái chiếc xe cũ đến. Anh sửa nồi, mài kéo và dao. Anh ấy đi từ San Diego đến Seattle và quay lại hàng năm. Người đàn ông mời chào, nhưng cô thừa nhận rằng mình không có việc gì để anh ta làm. Người đàn ông nằn nì, người đàn bà cương quyết, cô càng lúc càng trở nên khó chịu và cố gắng đuổi anh đi.
Đột nhiên, sự chú ý của người đàn ông chuyển sang những bông hoa mà Elisa đang chăm sóc. Khi anh hỏi về hoa, sự khó chịu của Elisa biến mất và cô trở nên thân thiện trở lại. Người đàn ông nhớ lại đã nhìn thấy hoa cúc trước đây và mô tả chúng:
- Là loại hoa có thân dài? Trông giống như một bụm khói đầy màu sắc?
Câu mô tả mang tính ngợi khen và thấu hiểu đã làm đổi thay toàn bộ cục diện câu chuyện và cảm xúc của hai bên.
Elisa rất vui với mô tả của anh ấy. Người đàn ông kể cho cô nghe về một trong những khách hàng thường xuyên của anh ta cũng làm vườn. Anh ta khẳng định rằng khách hàng này đã yêu cầu anh ta mang cho cô ấy một số hạt giống hoa cúc nếu có thể và Elisa rất vui lòng với điều đó.
Cô mời người đàn ông vào sân và chuẩn bị một chậu hoa cúc cho khu vườn của người phụ nữ giả định. Cô ấy hướng dẫn đầy đủ cho anh ấy cách chăm sóc chúng. Từ chỗ khó chịu và cố để đuổi đi, cô chuyển sang trạng thái trái ngược hoàn toàn, trở nên quan tâm, thích thú, và ghen tị với cuộc sống trên đường của người đàn ông. Cô bị anh ta thu hút vì anh ta hiểu được tình yêu của cô với hoa.
Trong một khoảnh khắc xúc động tột độ, cô gần như đưa tay về phía anh nhưng lại giật tay lại trước khi chạm vào anh. Thay vào đó, cô tìm cho anh ta hai chiếc chậu để sửa, và anh ta lái xe đi với năm mươi xu và những chồi hoa cúc, hứa sẽ chăm sóc chúng cho đến khi anh ta có thể giao hoa cúc cho người phụ nữ kia.
Elisa vào nhà thay đồ để đi ăn tối. Cô cọ rửa cơ thể thật kỹ và kiểm tra cơ thể trần trụi của mình trong gương trước khi mặc váy và trang điểm. Khi chồng nhìn thấy cô, anh khen ngợi cô, nói với cô rằng cô trông "đẹp", "khác biệt, mạnh mẽ và hạnh phúc".
Khi Henry và Elisa lái xe vào thị trấn, cô nhìn thấy "một đốm đen" phía trước trên đường. Hóa ra người đàn ông đã ném những bông hoa cúc của cô ra khỏi xe ngựa của mình nhưng vẫn giữ lại chiếc chậu mà Elisa đã đặt chúng vào. Cô cảm thấy bị tổn thương. Henry không để ý và Elisa cũng không đề cập đến điều đó với anh. Rồi, Elisa bắt đầu quan tâm đến trận đánh đêm đó. Cô ấy hỏi liệu "phụ nữ có bao giờ đi đánh nhau không". Henry trả lời "Ồ chắc chắn rồi, một số", nhưng nhắc cô ấy rằng có lẽ cô ấy sẽ không thích nó. Cô ấy đồng ý và nói rằng đi chơi đêm một mình sẽ rất nhiều. Cô quay đầu đi để anh không nhìn thấy cô đang khóc. Cô ấy cũng nói rằng cô ấy cảm thấy mình như một bà già.
Elisa phóng tầm mắt ra phía bờ sông nơi những rặng liễu với những chiếc lá vàng bị phủ tuyết, để rồi dưới làn sương mỏng chúng trông như một dải nắng vàng nhạt làm thành một tông màu duy nhất cho một buổi hoàng hôn ảm đạm. Cô ngồi bất động một lúc lâu, mắt cô dường như không chớp.
Những bông hoa cúc được nhắc đến xuyên suốt câu chuyện và có thể được coi là biểu tượng của Elisa. Thân hoa cúc dài, khỏe và cứng cáp tượng trưng cho phẩm chất nam tính của Elisa. Tuy nhiên, bản thân bông hoa lại rất mỏng manh và dịu dàng tượng trưng cho những phần nữ tính của Elisa. Những đặc điểm trái ngược nhau của hoa cúc vừa mạnh mẽ vừa xinh đẹp cho thấy Elisa không phải là một người phụ nữ điển hình vì vừa nam tính vừa nữ tính. Điều này được chứng minh là đúng khi Elisa nhìn thấy những bông hoa giữa đường và chiếc bình đã biến mất; cô ấy bị tổn thương khi phát hiện ra điều đó gần như thể chính cô ấy chính là bông hoa đó. Elisa coi đó là việc để bản thân được tự do và kết quả là chỉ bị tổn thương. Nhiều nhà phê bình còn cho rằng hoa cúc là biểu tượng cho sự thất vọng của phụ nữ.
Một điều khác mà hoa cúc tượng trưng là “những đứa con của Elisa”. Nó được thể hiện định kỳ xuyên suốt câu chuyện bằng cách Elisa chăm sóc và bảo vệ những bông hoa cúc của mình.
Hoa cúc tượng trưng cho vai trò phụ nữ của Elisa trong xã hội. Lúc đầu, chúng tượng trưng cho những đứa con của cô ấy, nhưng khi chúng ta tiếp tục đọc, chúng bắt đầu tượng trưng cho sự nữ tính và ham muốn tình dục của cô ấy. Elisa cảm thấy khó chịu với cuộc sống của mình vì không có một đứa con và những cuộc gặp gỡ lãng mạn trong cuộc hôn nhân của cô. Chồng cô, Henry, cũng không đáp ứng được nhu cầu tình cảm cũng như phẩm chất phụ nữ của cô. Cuối cùng cô nghĩ rằng mọi thứ sẽ thay đổi, nhưng khi cô nhìn thấy hoa cúc trên đường, cô nhận ra rằng hy vọng của mình cũng đã tắt.
Câu chuyện mở đầu bằng cách mô tả khung cảnh sương mù bao phủ thung lũng Salinas giống như một cái nắp trên núi và biến thung lũng thành một cái chậu kín, nó như biểu tượng về sự giam cầm. Cô không hài lòng lắm về chồng của mình, ngoài năng khiếu trồng hoa, cô không biết gì hơn về cuộc sống bên ngoài, nơi có những người có thể cố gắng lừa dối cô vì lợi ích của họ.
Sương khói vẫn buông trên thung lũng.
Người thợ gò đã cầm được 50 xen và 2 cái vỏ chậu còn mới, đi khuất dạng.
Chỉ còn lại đó, người đàn bà, và những bông cúc như bụm khói bay lên.
Có điều, không còn ai có thể mô tả cho cô thấy một cách đầy cảm xúc và ngôn ngữ tinh tế đến thế, về những bông hoa.
14/9/2025
Lê Tiến Dũng
Theo https://www.vanchuongmandam.com/