Tình sầu - Trịnh Công Sơn
Nhiều người đã nói là không ai qua mặt được Trịnh Công Sơn về
nghệ thuật sử dụng chữ trong ca từ mà có người gọi ông là người phù thủy của
ngôn ngữ tạo hình ảnh. Cố nhạc sĩ Văn Cao gọi Trịnh Công Sơn là người viết nhạc
dễ dàng như rút chữ từ trong túi áo. Trong bài “Tình sầu”, Trịnh Công Sơn đã cụ
thể hóa tình yêu bằng các đồ vật, sự vật, các hiện tượng mà qua ngủ quan nhận
biết, đó là gì: là trái phá, vết cháy trên da thịt, là trái chín rụng, là áo
người tình, là bầu trời, là khói mây, là bóng cây, là reo vui trong nắng, là
cơn mưa, là cánh chim bay cao vút, là cơn bảo, … Như vậy, Trịnh đã biến một sự
kiện tâm lý thành một sự kiện vật lý, phóng hiện tượng nội giới ra ngoại giới.
Ai cũng có thể cảm nhận được, biết được, đau với nỗi đau của chủ thể. Thành
công của Trịnh phải chăng là nối được mối tương thông giữa chủ thể và tha thể
mà vấn đề lớn của triết học đã đặt ra là con người có cảm thông?
Khi viết: Tình yêu như trái phá, ta cảm nhận được sức công
phá của tình yêu. Nếu trái phá làm cho ta mù mắt thì tình yêu làm cho ta mù
lòa. Ta ngu muội trong tình yêu, chẳng tài nào chọn được con đường nào là đường
ta đi, khỏi lạc lối,…
“Một mai thức dậy, chuyện trò với lá cây”, chuyện trò với lá
cây hay chuyện trò với cái tôi đã được nội giới hóa ngoại giới? Ở đây nỗi cô
đơn dàn trải, và cỏ cây, hoa, lá, vũ trụ ơi! xin hãy cùng tôi chuyện trò, xin
hãy nói về người.
Ý thức về tình yêu là ý thức về sự xao xuyến, về sự mong manh
của cuộc tình. Nó được đánh dấu bằng tâm trạng biến chuyển của chủ thể”: hồn ngất
ngây, buồn trong mắt nai và những khoảnh khắc của hạnh phúc: Rồi tình vui trong
mắt, rồi tình mềm trong tay.
Một hình ảnh khác: Tình yêu như vết cháy trên da thịt mềm. Ta
cảm nhận ngay được nỗi đau mà người tình để lại cho ta, nỗi đau dày vò không phải
nhất thời mà kéo dài, mãi mãi,…
Đặc tính tình yêu của Trịnh làm ta không thể nào không chiêm
nghiệm: Tình xa như trời. Tình gần như khói mây. Tình trầm như bóng cây,... hay
"cuộc tình lên cao vút, như chim mỏi cánh rồi, như chim xa lìa bầy, như
chim xa lìa trời, như chim bỏ đường bay".
Cách sử dụng ngôn ngữ của ông đạt đến chỗ tuyệt đối điều mà
ông muốn diễn tả: “tình xa như trời”, “xa” so sánh với “trời”. “Tình gần như
khói mây”: “gần” so sánh với “khói mây”. Cũng vậy, các thuộc từ trầm, buồn,
reo vui nhấn mạnh sự biến chuyển của tâm trạng những người đang yêu làm ta như
cảm nhận được, chia sẻ được hòa nhập với chủ thể.
Hình ảnh ấn tượng nhất trong bài là giai điệu cao vút cùng với
ngôn ngữ sử dụng ôm lấy nốt nhạc khi ông hình ảnh hóa cuộc tình, "cuộc
tình lên cao vút" với hình ảnh chim bay, bay cao, bay hoài đến mỏi cánh, đến
bỏ bầy, bỏ đường bay. Chủ ngữ "chim" lập lại như một dấu ấn, ghi lại
biến cố liên tục của cuộc tình.
Tình yêu đến thời kỳ sung mãn như trái đã chín, nhưng rồi
cũng đến lúc rụng. Hãy cho anh nói lời chào buồn ơi, bây giờ chỉ còn:
"Một mai thức dậy,
Chuyện trò với lá cây.
Rồi buồn như lá bay.
Một dòng sông nước cuốn.
Một cuộc tình không may".
Tình yêu cho ta tập quán, sự nghiện ngập, từ hơi thở, từ mùi
hương quen thuộc:
"Tình yêu như thương áo quen hơi ngọt ngào"
để rồi khi cuộc tình đã ra đi để lại ông với:
“Hồn mình như vá khâu, tình mình như lủng sâu”
Quá tuyệt diệu! Trịnh đã cụ thể hóa hồn mình bằng tấm áo và nỗi
đau của tâm hồn chẳng khác gì tấm áo bị vá khâu. Tình yêu của mình chẳng khác
nào bị lủng sâu!!!
Hãy nói lời vĩnh biệt tình yêu, tình yêu bây giờ như nỗi chết,
để lại cho anh cơn đau thật dài. Tất cả đều mất hết. Bây giờ còn chăng chỉ là
“Tình khâu môi cười. Hình hài xưa đã thay. Mặn nồng xưa cũng phai. Tình chia
nhau gian dối. Tình đày tình đôi nơi.”
Và hình ảnh cuối cùng là một lời nhắn gửi: “Tình yêu như cơn bảo,
đi qua địa cầu. Tình thắp cơn sầu, tình dìu qua hố sâu. Tình đày lên núi cao. Rồi
trong cơn yêu dấu. Tình đày tình xa nhau”
Nghệ thuật tạo hình của tác giả đã đạt đỉnh cao khi ông sử dụng
các động từ: Khâu: "khâu môi cười", Thắp: "Thắp cơn sầu",
Dìu: "dìu qua hố sâu", Đày: "đày lên núi cao", "đày
tình xa nhau",...
Tất cả, tất cả những hình ảnh ôm xoáy lấy nhau… tô đậm nét rực
rở của người yêu nay đã không còn.
Phải chăng do từ một bi kịch: Tình yêu là một thất bại?!
Tôi xin mượn quan điểm của Phạm Công Thiện để chốt lại bài viết
về “Tình sầu” của Trịnh Công Sơn.
“ Viết về thơ, theo như Phạm Công Thiện không phải là phê
bình xếp loại mà phải là ca tụng khen ngợi thơ. Ông khẳng định ”Nói đến Thơ
không khác gì nói đến Thượng Đế. Phê bình Thơ là làm việc phạm thánh là
blasphème.
Những thi sĩ không phải là loài người họ là những Thiên Thần,
những thánh hoặc những quỷ ma. Nếu ta không chấp nhận họ được thì ta phải im lặng;
còn nếu chấp nhận họ thì ta phải ca tụng cho hết lời. Ta không được quyền có
thái độ của học giả hoặc giáo sư hoặc nhà phê bình. Phải giết hết những nhà phê
bình để cho Keats sống, để cho Chatterton đừng chết lúc mới 18 tuổi xanh.
Anh không thể cảm thơ của người ta thì anh hãy im lặng; còn nếu
cảm được thì anh hãy thiết tha ca ngợi, đừng e dè giữ gìn gì cả. Không nên có
những nhà phê bình thơ mà chỉ nên có những kẻ ca tụng thơ. Thơ là của riêng từng
người; không có ai làm thầy ai cả. Phê bình văn nghệ ư? Buồn lắm…” (Phạm Mạnh
Trinh)
Trịnh Công Sơn là một nhạc sĩ tài hoa và hơn thế nữa, ca từ của
ông còn là ngôn ngữ thơ. Các ca khúc của ông, có một sự giao thoa mật thiết giữa
nhạc và thơ. Có người đã đặt vấn đề, có hay không một Trịnh Công Sơn thi sĩ?
Đọc lại những gì tôi đã viết về “Tình sầu”, tôi tự hỏi, mình
đã phân tích hết những cái hay của bản nhạc?
- Không, tôi đã thất bại! ngôn ngữ có những giới hạn của nó.
Nghe nhạc của Trịnh, tốt nhất anh hãy để lòng mình thanh thản và cảm nhận!.
(Tuấn Nguyễn)
Tình yêu như trái phá
con tim mù lòa.
Một mai thức dậy,
chợt hồn như ngất ngây,
chợt buồn trong mắt nai,
rồi tình vui trong mắt,
rồi tình mềm trong tay.
Tình yêu như vết cháy
trên da thịt người.
Tình xa như trời,
tình gần như khói mây,
tình trầm như bóng cây,
tình reo vui như nắng,
tình buồn làm cơn say
Cuộc tình lên cao vút
như chim mỏi cánh rồi,
như chim xa lìa bầy,
như chim xa lìa trời,
như chim bỏ đường bay
Tình yêu như trái chín
trên cây rụng rời,
một mai thức dậy
chuyện trò với lá cây,
rồi buồn như lá bay
Một dòng sông nước cuốn,
một cuộc tình không may
Tình yêu như thương áo
quen hơi ngọt ngào
Rời nhau hôm nào,
hồn mình như vá khâu,
buồn mình như lũng sâu
Rồi tình trong im tiếng,
rồi tình ngoài hư hao
Tình yêu như nỗi chết
cơn đau thật dài.
Tình khâu môi cười,
hình hài xưa đã thay,
mặn nồng xưa cũng phai,
tình chia nhau gian dối,
tình đày tình đôi nơi
Tình yêu như cơn bão
đi qua địa cầu
Tình thắp cơn sầu,
tình dìu qua hố sâu,
tình vời lên núi cao
Rồi trong cơn yêu dấu,
tình đày tình xa nhau
Cuộc tình lên cao vút
như chim mỏi cánh rồi,
như chim xa lìa bầy,
như chim xa lìa trời,
như chim bỏ đường bay
Tình yêu cho anh đến
bên cơn muộn phiền,
tình đi âm thầm,
nghìn trùng như vết sương,
lạnh lùng như dấu chim.
Tình mong manh như nắng,
tình còn đầy không em?
Tình yêu như đốt sáng
con tim tật nguyền,
tình lên êm đềm,
vội vàng nhưng chóng quên,
rộn ràng nhưng biến nhanh,
Tình cho nhau môi ấm,
một lần là trăm năm.
Theo https://www.facebook.com/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét