Làng hương hồn

Làng hương hồn

Chín Nhàu nhìn cái bóng teo lại còn nhỏ chút của mình thì biết mặt trời sắp đứng bóng. Chiều qua, nhóm thợ công trình vừa hoàn tất ô kim tĩnh cuối cùng. Khoảnh đất trống bên hông làng đến mùa mưa này sẽ không còn xanh cỏ. Làng này đã diễn ra bao nhiêu kỳ lễ, Chín Nhàu cũng không nhớ, chỉ nhớ mỗi kỳ lễ chừng năm, bảy, nhiều hơn thì mười mấy, hai mấy. Còn lần này…
Nghe có tiếng xe đằng cổng, Chín Nhàu ngó ra. Một thằng người trẻ chạy chiếc đờ-rim cũ mèm. Chín Nhàu nhìn quang cảnh công trình lần nữa rồi trở vô. Thằng người trẻ mới vừa gạt chống xe, chưa kịp chào hỏi đã nghe ông già hỏi thăm trước:
– Đi đâu đây? Vô nghỉ chưn hay tìm người?
Thằng trẻ ngập ngừng:
– Dạ! Cháu… cháu đi tìm… bom. Nhưng mà cháu cũng… tìm người, ông ạ!
–  Ờ… cái thằng… hết chuyện! Đang yên đang lành, mắc chứng gì tự nhiên đi tìm… bom? Bộ muốn chiến tranh nữa hả mậy? Mà nghe giọng in như bây ngoài kia mới vô hả?
Thằng trẻ mừng rỡ:
Ôi! Ông hay thế? Vâng ạ! Cháu vừa từ ngoài đấy vào, ông ạ! Cháu định là tìm được chỗ… bom xong sẽ đến đây. Thế mà chả hiểu thế nào, sáng giờ cháu cứ chạy lạc vòng qua vòng lại mãi phía bùng binh thị trấn Bến Cát. Ngang qua đây, thế là tự nhiên cháu “bị bẻ lái”, tấp vào luôn, ông ạ!
Thằng trẻ cứ huyên thuyên chuyện bom, làm Chín Nhàu bắt nổi sung:
– Thằng khùng! Mày nhìn đi, con. Nguyên cái làng này cũng từ bom mà ra nè! Tao canh giữ cổng làng này mấy chục năm, nào giờ chỉ thấy người ngoài đó lặn lội vô đây tìm người chứ chưa thấy ai đi tìm… bom! Mà bây tìm người vô đây là đúng rồi, không có lạc. Ờ, mà cũng không có tự nhiên mà bây quẹo vô đây đâu, có người dẫn đường bây tới đây đó…
Thằng trẻ ngẩn người một lúc rồi đưa tay gãi gãi đầu, quả quyết:
– Dạ, không ai dẫn đường cháu, là cháu tự quẹo vào đây, ông ạ!
Chín Nhàu lừng khừng định nói nữa nhưng lại thôi. Có nói tới chiều, tới tối, tới sáng mai, thằng trẻ cũng hổng hiểu. Mà ở làng này, nhiều chuyện không thể thấy hay nói rõ ràng được. Chỉ có thể cảm… Muốn tìm bom thì chỉ đường cho nó đi cho rồi.
– Bây tìm bom đúng hôn? Giờ bây ra lộ mười ba, rồi vòng ngược trở vô bùng binh Bến Cát, hỏi người ta đường đi cầu Quan. Bây qua cầu, chạy miết, chạy miết vô Long Nguyên rồi tới Long Tân, hỏi người ta ấp Bờ Cảng. Bây vừa chạy vừa nhìn mé bên phải, chừng thấy nguyên… một đống bom.
Thằng trẻ cảm ơn rối rít rồi thót lên xe quành ra cổng. Vừa lúc Chín Nhàu chợt nhớ ra… hình như đã gặp thằng nhỏ một lần rồi. Kiểu gì tí nữa nó cũng quay lại đây. Rồi tối nay nó sẽ ở làng này…
Tối chật vật. Chín Nhàu và thằng trẻ ngồi ngoài hành lang. Nồi cơm trắng, dĩa cá khô chiên, dĩa rau muống luộc với chén nước mắm. Chín Nhàu cầm ly rượu nhàu, khà một phát rồi biểu:
– Bây ăn cơm đi. Ở đây tao sống đơn giản, ăn uống đơn giản, ngủ cũng đơn giản…
Thằng trẻ bưng chén cơm, cầm đũa lên lễ phép:
– Dạ, cháu mời ông dùng cơm ạ! – Thằng trẻ gắp một đũa rau vô chén rồi nhìn ra phía màn đêm mênh mông – nơi này gọi là làng à, ông?
– Ờ, là làng. Ai kêu gì kêu chớ, với tao thì là làng. Mà cái dãy đất dọc dài biển Đông này có nhiều làng giống cái làng này lắm. Mày hiểu hông, con? Những làng kiểu này không có ngày đêm, sáng tối, không có cái gọi là thời gian… mà tao nói chắc bây không hiểu đâu. Thôi ăn cơm đi.
Chín Nhàu ngửa cổ ực thêm ly rượu nhàu nữa rồi khè phát:
– Mà bữa nay bây lên chỗ thảm bom rồi thấy sao? Làng này mọc lên từ những trận bom thả xuống nè. Người trong những ngôi nhà ở cái làng này đang ngủ ngoài kia. Giấc ngủ ngàn mùa thu. Mà chuyện làng này nhiều lắm. Tao ở mấy chục năm, biết bao nhiêu là chuyện…
Chín Nhàu nói một hơi rồi cầm cái chai không còn rượu đưa thằng trẻ:
– Bây muốn nghe tao kể chuyện, lại đằng kia rót đầy chai rượu đem lại đây, tao kể tiếp cho nghe…Ủa, mà bây tên gì?
Thằng trẻ cầm cái chai đi lại bình rượu ở góc thềm, gạt vòi.
– Dạ, cháu tên là Tăng, ông ạ. Mà ông ngâm quả gì mà rượu ra màu vàng, nhìn cứ như rượu ngoại, mà mùi rượu nghe thơm thơm lạ lạ ông nhỉ? Mà đó giờ cháu mới nhìn thấy bình rượu to thế ạ!
Chín Nhàu khà khà khà:
Thì rượu đế ngâm với nhàu chứ gì mạy. Thứ rượu ngâm dân dã vậy chứ hay lắm à nghen. Mà ngoài đó chắc không có thứ trái nhàu này đâu. Nhờ bình rượu nhàu này mà tao khỏe cùi cui. Bữa cơm, làm vài ly cho lưu thông máu huyết. Ở đây người ta uống xị, uống lít. Còn tao chơi nguyên bình hai chục lít, ai vô nhìn cũng ớn. Con Tư bỏ rượu, thấy tao lượm nhàu chín bỏ vô, riết nó kêu tao thành Chín Nhàu luôn, chớ tao có phải tên Chín Nhàu đâu. Mà bây biết tại sao tao để cái bình rượu, ly nhạo ngay thềm ba không? Ờ, mà tao nói chắc bây cũng không tin đâu… thôi khỏi đi.
Thằng trẻ nghe ông già kể chuyện cứ ngẩn người ra. Lúc à à, lúc dạ dạ. Bỗng sực nhớ ra điều gì, thằng trẻ đứng dậy đi vô phòng, mở ba lô lấy ra bức hình đưa ông già. Bức hình trắng đen ngả vàng loang lổ. Dưới ánh đèn nê-ông loãng, mờ nhạt, nhưng Chín Nhàu vẫn nhận ra… Một cơn ớn lạnh bất giác chạy dọc sống lưng, ông liền ngước lên nhìn thằng trẻ:
– Ủa? Bả đâu? Mà bây là gì của bả? Bây tên là Tăng hả? Cái chữ Tăng nó ám ảnh tao dữ thần à.
– Ông biết bà cháu à, ông? Thế, bà cháu cũng từng đến nơi này à, ông?
– Ủa? Chớ hổng phải bà già chỉ đường bây vô đây hả?
– Dạ, không ạ! Bà cháu bệnh, mất gần năm nay rồi ông ạ! Cháu vừa vào đây hôm kia. Cháu tự đi, ông ạ! Mà ông biết bà cháu à?
– Thì năm nào bả cũng vô đây… tìm ổng mà! Năm nào bả cũng đưa bức hình này, bả nói ổng về báo mộng, nói ổng đang ở trong làng này.
– Vậy à, ông? Thế ông cháu ở phía nào hả, ông?
– Đằng kia. Chỗ hàng cây tràm bông vàng đó. Nguyên khu đó hơn hai ngàn ngôi nhà… nhà nào cũng có người, nhưng có điều là hổng biết họ tên… quê quán. Năm nào bả cũng lặn lội tới đây, tao đâu biết làm sao, thấy bả tội nghiệp quá, nên tao chỉ đại…
Bất giác tiếng người đàn bà tên Luyến vang lên trong tâm trí Chín Nhàu: “Anh ấy đi vào năm hai mốt tuổi. Ấy mà giải phóng đã hơn ba mươi năm, tôi chờ mãi mà chẳng thấy anh ấy về. Tôi đi tìm khắp nơi! Anh ấy “về” bảo với tôi là đang ở trong này. Bác làm ơn tìm anh ấy giúp tôi với!” – Bao nhiêu cuộc tìm người ở làng này, người ta tìm không thấy thì rồi cũng không quay trở lại. Hơn năm ngàn ngôi nhà thì hơn một nửa không tên tuổi, không quê quán, thì tìm kiểu làm sao? –  “Này! Tôi bảo với bác nhé, đến năm nào bác thấy tôi không vào trong này nữa là bác biết tôi đã đi theo ông ấy rồi đấy… bác nhé!”.
– Bà cháu bảo ông cháu từng đóng quân vị trí thảm bom B52 mà hồi năm sáu lăm Mỹ đã ném lần đầu tiên xuống Việt Nam, nên cháu…
Thì ra thằng nhỏ đi tìm… bom là tìm cái nơi mà hồi ông nội nó đã từng chiến đấu, hi sinh. Vậy mà…
Chín Nhàu nhớ như in. Nhớ chính xác bữa đó, ngày mười tám tháng sáu, từng thảm bom B52 rải xuống những cánh rừng già từ Bờ Cảng xuống Trảng Lớn, Long Nguyên. Những trận mưa bom B52 long trời lở đất…
– Năm đó, tao mười một tuổi, có ký ức rồi. Tao nói chiến tranh nó kinh khủng khiếp lắm mày ơi.
Chín Nhàu đứng thềm ba trước căn phòng, đưa mắt nhìn về phía đám đông. Thằng trẻ chắc đang đứng đâu đó lẫn trong những hàng người. Gió bất chợt xào ngang một cơn. Nhạc trỗi lên bài “Hồn tử sĩ”.
“Một phút mặc niệm…!”
Những hàng người lặng lẽ cúi đầu!
Tăng ôm bức hình áp vào ngực. Mắt anh nhòe đi trước một rừng cờ đỏ sao vàng. “Đợt này quy tập đến một trăm hai mươi bảy… Không có tự nhiên mà bây quẹo vô đây đâu! Có người dẫn dắt đó!”
…Tăng tỉnh giấc, lờ mờ nhớ vừa bò qua một cây cầu dài. Dòng sông rất rộng. Anh nhớ lúc vừa bò vừa nhìn xuống dòng sông, nghĩ, cỡ mà có một cơn gió ào đến thì kiểu gì anh cũng cuốn bay xuống sông. Chết chắc! Nhưng cho đến khi anh đã bò được qua khỏi cây cầu dài, không hề có cơn gió nào xuất hiện. Sau đó anh trèo lên một chiếc thuyền. Anh gặp vài người trên chiếc thuyền. Trong số đó có một người quen, còn lại đều là những người anh chưa từng gặp. Chiếc thuyền chạy phà phà trên dòng sông. Chạy chừng xa xa thì thuyền cập bến. Những người trên thuyền lần lượt lên bờ. Có một chiếc xe chờ sẵn. Anh nhìn vào bên trong xe. Những vòng hoa đặt trên những chiếc hộp gỗ được xếp hai hàng ngay ngắn. Anh nhớ lúc đó anh đã nghĩ rằng bên trong những chiếc hộp gỗ là những bộ hài cốt. Đột nhiên có một người xuất hiện, đi về phía anh. Người đó hỏi anh điều gì đó… thì anh tỉnh giấc…
Giấc mơ rất lạ lùng! Hao hao giống những gì đang diễn ra trước mắt.
Tăng ngửa mặt nhìn lên vòm cây. Những cơn gió cứ thi thoảng lượn ngang, thổi những đóa hoa tràm vàng li ti li ti chầm chậm phủ xuống những hàng cờ Tổ quốc trang trọng trên từng chiếc hộp gỗ.
Lời ông già đêm qua êm êm bên tai anh…
…Năm đó hòa bình đâu chừng năm, sáu năm gì đó, tao đang dỡ đất, cuốc lỗ trồng cao su ở Bến Tượng. Bây tưởng tượng không, tao vừa cuốc vừa lượm phế liệu, có khi cuốc trúng lựu đạn luôn. Mà ông bà độ hay cái mạng tao lớn, hay là may gặp trái lựu đạn điếc, chớ không tao cũng banh xác bà năm đó, chớ giờ làm gì còn ngồi thuật chuyện cho bây nghe.
Bữa đó, cuốc xong mấy trăm lỗ rồi, tao mệt quá, bỏ đi vô. Tao nằm võng, mới vừa thiu thiu thì nghe có tiếng người kêu. Cái là giống như có ai dựng đầu tao dậy, tao bật dậy, xách cuốc đi ra bìa rừng. Tao đi một nước tới ngay cái lỗ đang cuốc, bỏ dở đó… Bây tin không? Giống như có ai đó nhấc cái cuốc phụ tao, tao cuốc một phát, cái là kéo lên… một tấm tăng! Tấm tăng màu xanh lục rằn ri. Lúc đó là tao biết rồi. Cái là tao thả cây cuốc, vì sợ cuốc nữa lỡ…
Tao bỏ cây cuốc, ngồi xuống lấy tay bươi bươi đất. Tao bươi một hồi thấy ló ra cái tấm tăng… Mà ngộ, lúc đó có ai nhập tao hay sao mà tao bình tĩnh lắm. Mày tưởng tượng không, tao kéo tấm tăng lên… bộ xương queo quắt. Không có một tờ giấy, vật dụng nào nhưng mà tao biết chắc là người ngoài đó. Vì sau Hiệp định Paris năm 1973, miền Nam chiến tranh ác liệt lắm, mấy chục ngàn bộ đội ngoài đó tăng cường vô trong này… Mà theo tao biết, hồi đó bộ độ dùng tấm tăng để che mưa che nắng, giăng võng, hoặc là gói lương khô, gói đạn, chứ tao đâu có nghĩ cái tấm tăng gói luôn cả…
Bởi vậy, tao mới nói cái chữ “tăng” nó ám ảnh tao.
Rồi giờ tự nhiên một đứa tên Tăng từ ngoài đó tìm vô tận cái làng này.
Để tao kể tiếp…
Cái lúc đó tao chạy ra ủy ban xã báo. Bữa sau họ quy tập luôn. Rồi mấy năm sau, tự nhiên mấy đứa ngoài ủy ban nó đi tìm tao, kêu tao vô đây… Lúc đó tao đang nhà cửa yên ổn, nghĩ vô đây ở ớn thấy bà, tao đâu có chịu vô. Mấy đứa ủy ban năn nỉ riết, cái là tao dọn vô. Lúc đó tao tính ở thử một thời gian thôi. Rồi ở một thời gian, cái là tao từ từ hiểu ra… Người ta sao tao hổng biết, chớ mà tao, từng tuổi này, ngẫm lại tao thấy nó đúng lắm. Con người sinh ra ở đời này làm gì, ở đâu hình như có sự sắp đặt sẵn hết rồi… Tao thấy tao thuộc về cái làng này là đúng con người tao lắm.
Không có tự nhiên mà bữa đó tao nhìn thấy… tấm tăng, cũng không có tự nhiên mà tao ở lâu được trong cái làng này, cũng không có tự nhiên mà bả, rồi giờ tới bây, cầm đúng một tấm hình tìm đến làng này. Mà cây nhàu này là hồi tao bứng chỗ bìa rừng… Có liên quan hết đó, nhưng có điều là tao hổng biết nói sao cho bây hiểu nữa…
Tăng cầm điện thoại lên lại thả xuống. Điện thoại cạn pin từ tối qua mà quên cắm sạc. Anh nhìn qua chiếc giường ông già thấy trống lơ trống lốc. Lũ côn trùng đang hòa ca. Te te… chiu chiu… ri ri… Đêm lành lạnh. Sáng tối nhập nhòe, nhập nhoạng. Tăng đứng nhìn về phía những dãy nhà mới bên hông làng. Một dáng người đang lom khom, lom khom. Làng này ngoài ông già ra thì còn ai nửa đêm nửa hôm vô đây? Mà nửa khuya, ông già không ngủ ra ngoài đó để làm gì? Những đốm sáng khó phân định! Tăng dụi dụi mắt. Nếu là hương thì không sáng đến vậy? Nến? Chắc là nến…
Một ngọn nến… hai ngọn nến… ba ngọn nến… những ngọn nến lần lượt được thắp lên. Cái bóng người lom khom di chuyển. Cái bóng di chuyển đến đâu, những ngọn nến nổi lên lung linh đến đó. Một vài ngọn nến thi thoảng lóe những tia sáng vào màn đêm.
Tăng quay vào phòng. Mấy hộp hương, nến lúc chiều anh chạy ra thị trấn đem về đã được mở tung… Tăng cầm mấy bó hương, trở ra đi về phía mênh mông. Ông già nghe tiếng chân nhưng không ngẩng lên. Ông vẫn lui cui, cặm cụi. Tăng mở những bó hương, mồi vào một ngọn nến.
– Giờ cháu đã hiểu câu “sống về đêm…” mà ông nói đêm qua ạ!
– Ờ. Ở làng này với tao, đêm ngày cũng như nhau à… Mấy chục năm lạnh lẽo, giờ mới có nhà, có làng. Nhà mới, phải có hương khói cho ấm áp, những hương hồn phần nào cũng được an ủi…
Tăng không nói gì. Mà hình như anh cũng không biết phải nói gì. Anh lặng lẽ cắm những nén hương.
– Hồi chiều thấy bây xách xe chạy đi, tao tưởng bây ra thị trấn ngủ ngoài khách sạn rồi mai về ngoải luôn, dè đâu bây trở vô. Thì ra là bây chạy đi mua nhang đèn… đúng ý tao luôn đó. Chớ không bữa mai, tao cũng đánh điện thoại cho mấy đứa ngoài thị trần đem vô cho tao à… bởi tao nói có sự sắp đặt hết mà…
– Dạ, những gì diễn ra sáng nay… cháu không biết diễn tả cảm xúc sao nữa, ông ạ. Mai cháu phải về ngoài đó rồi. Cho nên cháu muốn đêm nay… Cháu định khi ông ngủ, cháu sẽ… Thế mà…
– Ờ. Bây đi thắp nhang cho các ông, các bác đi. Người trẻ như bây mà có lòng biết ơn như vầy quý lắm…
Làng mênh mông. Những ngôi nhà im lìm chìm sâu trong màn đêm. Một góc làng lung linh ánh sáng. Gió thoảng mùi tràm bông vàng từ phía đài tưởng niệm hòa quyện với mùi trầm hương. Những đốm sáng ngả nghiêng. Những đốm sáng yếu dần, yếu dần rồi tắt hẳn.
– Bây ngủ lấy sức, mai sớm còn đi về ngoài đó.
– Dạ! Cháu không sao, ông ạ! Chiều mai cháu về ngoài đó. Rồi cháu sẽ lại trở vào. Chiến tranh kinh khủng thật, ông nhỉ! Cháu cứ hình dung một trăm hai mươi bảy thi thể chồng chất dưới hố bom B52 mà cháu đau lòng không chịu được, ông ạ!
Ông già đặt ngọn nến thứ một trăm hai mươi bảy trước ngôi nhà rồi đứng lên – “Kỳ này lễ lớn, đến một trăm hai mươi bảy lận nghen, bác Chín!” – Một trăm hai mươi bảy thì chắc chắn là hố chôn tập thể. Chỉ có điều, chôn tập thể cũng ba, bảy kiểu chôn. Những thảm bom B52 đốt cháy những cánh rừng già, khoét sâu những mảng đất quê hương. Những hố bom vùi hàng trăm thi thể chồng chất ngổn ngang. Người ta có thể chôn những thân xác, nhưng đâu thể chôn được những linh hồn. Vào khoảnh khắc những người anh hùng ngã xuống cũng là thời khắc những hương hồn rời thân xác bay lên.
– Bởi ai kêu gì kêu chứ với tao, chỗ này vẫn là làng. Làng của những hương hồn, mày hiểu không, hả thằng nhỏ!?
– Dạ! Cháu hiểu rồi, ông ạ – Làng Hương Hồn – ngôi làng của những hương hồn…
Thủ Dầu Một, 3/8/2026
Lê Ngọc Hạnh
Nguồn: Tạp chí Văn Nghệ TPHCM, 22/2/2026 
Theo https://vanhocsaigon.com/