Chuyện còn lại ngày chiến tranh

Chuyện còn lại ngày chiến tranh

Đám đông như lên cơn sốt. Có lúc đến đỉnh điểm. Cảm giác những lời thoá mạ phẫn nộ toé ra như tia lửa hàn điện.
Người đàn ông vẫn đứng. Mắt nhìn thẳng khán đài. Càng sát giờ biểu diễn, người dồn lên càng đông, không khí càng hỗn độn chỉ vì “cái ông kia” “cái lão kia” cứ đứng thù lù che hết phần người khác. Cả bãi người ta ngồi. Một mình ông ấy đứng. Lù lù, lừng lững, vững hơn cái bàn thạch. Thế mới cú. Càng cú, lại càng cay. Giờ biểu diễn thì căn từng giây. Ấy nên, không thể so sánh được sự háo hức chờ xem biểu diễn và sự căm tức muốn nhổ đi cái bóng che khuất tầm mắt, cái nào hơn cái nào. Cả hai đều tung hoành đầy bản sắc.
Chương trình ca nhạc “Những năm tháng không quên” của đoàn nghệ thuật “Gió mùa” đã tạo được khí thế háo hức đông vui khắp vùng. Loa phóng thanh tuyên truyền suốt mấy hôm liền. Họ kháo nhau ca sĩ Uyên Ương kiêm người mẫu mới nổi biểu diễn hay lắm. Đã hay lại đánh trúng tâm lý đám đông, không chăng dây bán vé. Bọn trẻ con tậm tọe tiếng anh thì bảo hôm nay đi xem free. Chúng rộn ràng phấn khởi rủ nhau đi từ chiều để đặt gạch chiếm chỗ. Tưởng tranh phần trước thì ngon lành cành đào. Ai ngờ, có kẻ lại lù lù như tàu lu trước mặt. Thật vô lý. Nói mãi, giành giật mãi cũng vẫn thế.
Xét cho cùng, đám đông đấu tranh không phải vì trật tự chung mà vì quyền lợi sát sườn. Không được xem cái sự “hót” của ca sĩ từ đầu đến chân, từ chân đến đỉnh thì thật uổng. Mỗi khi có người phía trước nhấp nhổm muốn đứng, phía sau lại nhao nhao nói, chửi, giật đầu, giật cổ bằng ngồi xuống mới yên. Người ta có mắt, có tai. Người đàn ông thì không. Đã không mắt, không tai, lại còn điếc thực vật. Đã thế, cần gì phải kiêng nể. Cứ nói thỏa mồm. Ai nói được cứ nói. Thóa mạ, tục tĩu, thậm chí chửi độc, buông đến cạn lời. Tình hình vẫn cũng không xoay chuyển nổi. Người đàn ông vẫn nhìn thẳng lên khán đài. Nghe chừng, lúc dát quá, người ấy mới quay xuống, vẫn chỉ có một câu:
– Xin lỗi! Chân tôi đau không ngồi được.
Tưởng là nói vậy sẽ làm dịu cơn sốt. Ai ngờ, khác nào dầu nhảy vào lửa. Cơn giận dữ ba máu sáu tiết lại bùng lên. Lại xơi đủ lời xua đuổi, miệt thị. Chỉ có bị thần kinh! Điên! Chập mạch mới thế!?
Ông kia chắc chắn không phải làng này. Cánh xe ôm chợ huyện thì phải. Quần áo thì khoang khuếch bụi đường. Cái đầu thì tóc tai lởm khởm. Chiếc mũ bảo hiểm như nồi cơm điện lăm lăm trong tay. Vì thế, cơn sốt rào rào một lúc rồi lại trờn trợn lắng xuống.
Chuyển nhạc. Sân khấu bật sáng. Người dẫn chương trình bước ra. Đám đông ào ào phấn khích. Các diễn viên trang phục lính xuất hiện. Không khí nóng dậy rồi như bị hút nhiệt đột ngột im bặt. Các tiết mục khác lại tiếp diễn làm họ quên hẳn người đàn ông đứng trước mặt. Nhưng cũng chẳng biết làm thế nào. Có hắt nước vào mặt cũng vẫn vậy. Đành bó tay chấm com.
Tiếp đến tiết mục của ca sĩ Uyên Ương. Lần này thì nguy rồi. Đám thanh niên chỉ chờ cơ hội là a lô xô. Người lớn lạ gì cái đám này. Dẫn nguồn là mấy cô bé đứng phía trước cười rúc rích. Đám thanh niên hăm hở đục nước béo cò chứ đâu phải vì nghệ thuật cao cả. Lúc mới, vài người đứng lên vì bị lèn chặt  không thể cự nổi. Sau thì cứ ùn ùn từng đám. Chỉ trong thoáng lát, đám đông trỗi dậy như nước vỡ bờ. Tiếng kêu thét, tiếng gọi nhau, tiếng cười hăm hở, tiếng chửi tục tĩu, tiếng trẻ con khóc ngằn ngặt… Bỗng toàn cảnh nhốn nháo hỗn loạn bất ngờ tối bặt. “Hoan hô mất điện! Hoan hô mất điện! Hoan hô!”… “Mả bố nhà chúng mày! Điên à?”… Thôi thì, tù mù đánh lận con đen. Khỏe thì sống, mống thì chết.
Người đàn ông tưởng đứng vững một chỗ giờ cũng thành nạn nhân của đám đông. Ông cố thủ để không bị bật ra. Song sức mạnh của đám đông thật khủng khiếp. Cuối cùng, người đàn ông cũng bị bật ngã. May sao một tay chống được xuống đất. Điện lại bật sáng. Tiếng nhạc hoành tráng vang lên. Đám đông quáng quàng lập lại trật tự mới. Người dưới lại hò hét người trên ngồi xuống. Người đàn ông vẫn tư thế xoài người chới với không sao đứng lên nổi. Người đàn bà bị đè vào thì oai oái kêu la. Người phụ nữ bên cạnh thấy cảnh ấy thì nổi cáu:
– Ơ cái lão kia hay nhỉ! Đứng thì đứng hẳn. Ngồi thì ngồi hẳn. Cứ xiếc bay thế kia! Sốt ruột!
Đám đông lại lên cơn thóa mạ. Người đàn ông vẫn chới với không sao đứng được.
– Ai nâng hộ tôi cái chân!
Một chị phụ nữ liền xúm vào giúp.
– Ông bám vào tôi!
– Không cần! Chị đỡ hộ cái chân là được.
Người phụ nữ có vẻ ngại nhưng rồi cũng luồn tay vào chân người đàn ông. Vừa đụng vào chị đã kêu lên thất thanh:
– Ối ối!…
Tất cả các con mắt dồn lại.
– Chân gỗ! Chân giả!
– Sao thế?
– Chân giả! Chân gỗ!
Tất cả ánh nhìn như chững lại vẻ ngơ ngác.
Người bên cạnh nói đế vào luôn:
– Thế mà không nói có toạc ra từ đầu!
Như vậy đã rõ. Mấy người bên cạnh bắt đầu xắn chân xắn tay cùng giúp người đàn ông đứng dậy.
– Nào bà đỡ chân! Còn ông bám vào tôi!
– Nào, bà cùng tôi lôi ông ấy dậy!
– Hai ba! Hai ba!…
– Rồi! Được rồi!
Được mấy chị em giúp sức song người đàn ông cũng phải một lúc mới đứng thẳng dậy. Cú ngã không mạnh nhưng sai tư thế khiến ông nhăn nhó kêu đau.
– Này, hình như chìa khóa xe máy của ông rơi ra đây này! Lại còn cái gì nữa đây?
Người phụ nữ tiếp tục quờ tay xuống đất. “Lại cả chứng minh thư sao đây này?”.  Tấm bìa cứng cứng được giơ lên. Vừa quẹt qua ánh sáng, chị ta giật thót mình.
– Trời! Sao lại là thẻ thương binh? Ông là thương binh à?
Đám đông lao xao ngạc nhiên thế à, thế ư? Chắc hẳn, trong đầu mỗi người vừa sẹt qua sự hối lỗi với người đàn ông trước mặt. Ông ấy là người lính đã hy sinh một phần máu thịt cho độc lập dân tộc, cho cuộc sống hòa bình hôm nay. Không khí trở nên im lặng bất thường.
Chuyện xảy ra cách đây cũng đã lâu. Anh Nguyên, người thương binh năm ấy đã không còn nữa. Mỗi lần nhớ đến anh, tôi lại không sao quên được kỷ niệm về sự cuộc gặp gỡ đêm ấy. Biết anh là thương binh lại tầm tuổi chồng tôi nên tôi mừng biết chừng nào. Tôi nóng lòng chờ cho buổi biểu diễn kết thúc để hỏi chuyện anh. Câu chuyện của tôi như làm sống lại ký ức đồng chí, đồng đội cùng chiến hào năm xưa của anh. Anh vui vẻ giúp đỡ tôi trong việc tìm mộ cho chồng tôi.
Nhà anh Nguyên cách nhà tôi hơn chục cây số. Cùng địa bàn nên tôi tìm được nhà anh dễ dàng. Đến đầu ngõ, tôi hỏi thăm, một ông già hỏi luôn.
– Cô hỏi chú Nguyên xe ôm à?
Tôi vội vâng vâng nhưng trong lòng vẫn chưa tin. Dắt xe vào đến cổng, tôi vẫn ngài ngại. Nhà gọi là có cổng nhưng chỉ trơ trọi hai cột trụ xây cao lên rồi gá thanh lanh tô. Hai cánh cổng gỗ nham nhở cũng ẹp chặt tường chắc không mấy khi đóng mở.
Ngó nghiêng một hồi, tôi cho xe vào sân. Cửa nhà vẫn mở toang. Không khí im lìm vắng lặng. Nhà anh được cái đất rất rộng. Cuối sân còn có thêm một mảnh vườn. Vườn cũng bỏ hoang. Mấy thân cây thân mốc thếch, cao nghều nghệu. Thấy động, chú chó con nằm góc thềm sủa gâu gâu mấy tiếng rồi lại im bặt. Chó má gì mà chẳng buồn đuổi khách? Đang tần ngần, bà hàng xóm chạy sang, trên tay cầm một cái bát đựng vài miếng thức ăn. Bà đon đả hỏi tôi:
– Cô hỏi chú Nguyên à? Nghe tiếng chó sủa. Tôi biết ngay là có người vào nhưng đang dở tay. Chả là nhà hôm nay bán lợn. Có tí thức ăn mang sang cho con bé. Cô vào nhà đi!
Vừa bước chân vào nhà. Một thứ mùi khó chịu sộc lên. Rồi có tiếng ư ư liên hồi từ góc nhà phát ra.
– Con bé chào cô đấy!
Tôi nhìn về phía bà Thiệp. Lúc này mới thấy rõ cái cũi đặt ở góc nhà. Tôi tiến lại gần cho rõ. Đứa trẻ cũng đã lớn. Tóc nó bờm xờm. Hai mắt trắng lác. Bà Thiệp đến gần đút cho nó miếng thức ăn. Nó kêu hơ hơ vẻ sung sướng. Không ngờ, anh Nguyên lại có hoàn cảnh đặc biệt thế này. Tôi cứ đứng như chôn chân giữa nhà. Thấy tôi nhìn lên bàn thờ, bà Thiệp lại giới thiệu:
– Đấy là thím Dịu, vợ chú Nguyên đấy. Thím ấy mất cũng đã lâu. Rõ khổ. Nhà neo người. Con bé lại rầm rề thế kia. Mà chú ấy cũng đi suốt. Ra tận mãi ngã năm trung tâm huyện đón khách. Cô tính, lương thương binh mấy đồng lại còn thỉnh thoảng khóc cười, ma chay, cưới hỏi. Con bé cũng được hưởng chế độ nhiễm chất độc da cam nhưng cũng chẳng được là bao.
– Vâng chị! Anh Nguyên vất vả thật đấy!
Tôi là chị dâu của chú Nguyên. Ông nhà tôi là con chú con bác với chú Nguyên. Gặp hoàn cảnh thế này tôi cũng phải giúp đỡ bố con chú ấy. Tôi cứ chạy đi chạy lại cả hai nhà. Sáng chú ấy cho nó ăn xong rồi đi. Trưa tôi sang lấy cơm chú ấy đã nấu sẵn cho con bé, cho cả con chó này nữa. Chứ để từ sáng, ăn không hết nó lại vầy. Chú thím ấy vất vả lắm. Đẻ mấy bận toàn quái thai rồi chết luôn. Con bé này lúc đẻ ra thì lành lặn nhưng một lúc sau đã lên cơn co giật tím tái tưởng không sống nổi. Vậy mà đã gần hai chục tuổi đầu. Còn chú Nguyên, nhìn người to khỏe nhưng vẫn còn một mảnh đạn trong đầu. Thi thoảng trở giời là vết thương lại tái phát. Nhiều đêm đang ngủ, ông nhà tôi phải mở cửa chạy sang. Bố thì vật vã đau đớn, hò hét như đi đánh trận. Con thì lồng lên tru tréo. Thương lắm cô ạ.
Nghe bà Thiệp kể lại chuyện. Tôi chỉ biết câm lặng. Thân phận của người lính trải qua bom đạn sống sót trở về tưởng như được chạm vào hạnh phúc của hòa bình. Vậy mà, những hậu quả của chiến tranh vẫn đè nặng đến khủng khiếp. Lòng tôi trĩu nặng như đang dồn hai nỗi đau cộng lại. Một của người đã chết. Một của người còn sống. Cả hai đều là bi kịch của chiến tranh. Và cả tôi, cả đứa bé trong cũi, cả người đàn bà trên ban thờ kia cũng là hậu quả của chiến tranh. Những vết thương chiến tranh dày đặc, đau đớn, uất hận khôn nguôi của bao người, bao gia đình trải dài từ bắc chí nam vẫn đang sưng tấy.
Tôi đợi một lúc thì anh Nguyên về. Từ cổng, anh Nguyên đã vọng vào hỏi han giọng hồ hởi. Con chó con đang nằm im đét thấy tiếng vội chạy lồng ra đón chủ.
– Hây dà! Con giai của bố! Hôm nay nhà mình có khách quý nhá!
Anh Nguyên vội bế nó lên vỗ về, chằm bặp như một đứa trẻ. Rồi anh quay sang tôi.
– Nhà có mỗi thằng này! Ngoan lắm! Trông nhà suốt ngày con trai nhỉ!
Chú chó tuy bé nhưng ngồ ngộ đáng yêu. Nằm trên tay ông chủ, mặt nó hởn lên, cái đuôi ngoáy tít.
– Hừm! Thằng này khôn lắm, biết người lắm! Ăn mày vào đến cổng là nó   làm loạn lên để đuổi ra bằng được. Nó biết vào nhà mất công toi. Mà bố bảo này, từ lần sau, thấy khách quý là phải xun xoe, xoắn xuýt, chạy ra chạy vào chứ nằm lười một chỗ là bố đét đít đấy!
Nghe tiếng bố về, con bé nằm trong cũi cũng ơ ơ vài tiếng. Anh cũng chạy vào ngó lơ con một lát. Con bé đã không nói được tiếng người từ khi nó được sinh ra. Nó sinh ra để làm người nhưng không được may mắn ấy. Dù anh cố làm cho không khí vui hơn thì tôi cũng không thể. Lòng tôi vẫn nặng trĩu. Tội ác, sự hủy diệt của chiến tranh thật tàn khốc. Song, hậu quả của chiến tranh còn tàn khốc, bi thảm hơn bởi nó là vấn đề của thời gian, vấn đề của cả một đời người phải chống chọi, vật lộn với đau đớn, với sự sống và cái chết. Sự bông đùa, âu yếm con chó như một đứa trẻ phải chăng là cách để anh gắng gỏi vượt lên sự đơn độc, trống trải trong căn nhà này.
Anh Long chồng tôi nhập ngũ sau anh Nguyên hai năm. Hai người cùng đơn vị. Người đi sau tiếp bước người đi trước. Lá thư cuối cùng anh Long đã kể  về những ngày đóng quân tạm bên suối La La, chuẩn bị tiến về thượng lưu sông Ba Lòng để vượt Bến Hải vào mặt trận phía Nam. Đó cũng là địa bàn anh Nguyên quen thuộc. Anh Nguyên hứa với tôi sẽ kết nối với đơn vị cũ và chính quyền nơi đóng quân để tìm manh mối. Trước đó, nhiều lần tôi đã dò tìm chỗ này, chỗ kia nhưng đều bặt vô âm tín. Tôi vẫn quyết tâm một chuyến đi vào tận nơi anh hy sinh. Dù được hay không cũng để thỏa tâm nguyện người sống. Tuy nhiên, không ai nói trước chữ ngờ. Trước hôm đi một ngày, tôi đã phải nhập viện cấp cứu vì căn bệnh cũ tái phát. Tôi đành để anh Nguyên đi một mình. Tôi sẽ ở nhà trông nom nhà cửa, chăm sóc con bé thay anh.
Mỗi lần nhìn thấy tôi, con bé lại reo lên. Có lẽ, từ khi mẹ mất, nó đã không được chăm sóc yêu thương chu đáo. Có lần, nó níu chặt tay tôi rồi khóc thành tiếng hự hự, nước mắt ròng ròng. Tôi bàng hoàng như có ai sát muối vào da thịt, tim óc. Xót thương con, tôi đã nghĩ về những đứa con của tôi nếu anh Long còn sống. Những đứa trẻ tội nghiệp đều chịu chung số phận chiến tranh như thế này sao? Mỗi người lính được sống sót trở về đều mơ ước có một mái ấm gia đình với những đứa con ngoan ngoãn, thông minh. Có ai ngờ, vết thương chiến tranh lại tàn độc, hủy diệt đến mức bi thảm vậy? Sinh con ra, mong con được khôn lớn làm người. Vậy mà, con đã chẳng được bình thường như những gì bình thường nhất. Đầu óc một khối tối đặc. Hình hài méo mó, dị dạng. Sự hủy diệt không chỉ đời cha, đời con, còn di truyền sang đời cháu, đời chắt. Tàn tích chiến tranh còn âm ỉ, dai dẳng như thế này, bao giờ mới hồi kết?
Đúng hơn một tháng sau anh Nguyên trở về. Tôi ngạc nhiên. Người anh gầy tọp. Hai mắt trũng hoáy. Cái nhìn cũng vẻ khang khác, dài dại. Vào trong đó, anh đã được cùng đoàn với một nhóm cựu chiến binh tình nguyện đi tìm đồng đội. Địa bàn anh Long hy sinh đã không còn dấu vết. Những chân dốc, ụ đồi xưa kia này đã thành ruộng đồng, làng mạc. Tuy nhiên, anh Nguyên đã tìm được dấu vết của đồng đội trong một trận đạn pháo địch oanh tạc. Trong những kỷ vật tìm được, có chiếc bi đông khắc tên, địa chỉ của Kiên. Đó là những ngày tháng ác liệt khi quân ta tập trung lực lượng đánh vào thành cổ Quảng Trị. Cứ sau một đợt tấn công, đơn vị lại vơi chừng quá nửa. Một số ít anh em tâm lý không vững nên hoang mang. Vì thế, mới có chuyện Kiên dựng hiện trường giả, tự bắn đứt chân để được chuyển về tuyến sau. Hành động của Kiên làm đã bị phát hiện. Mọi việc phân xử chưa ngã ngũ thì một đợt pháo kích đã xóa sổ gần hết đơn vị trong đó có Kiên.
Trở lại chiến trường năm xưa, hình ảnh Kiên cùng những người đồng đội lại sống dậy trong tâm trí anh Nguyên. Từ Nhận, Thao, Luận, Bàng đến Phát, Cảnh, Lừng… Tất cả đã chiến đấu anh dũng kiên cường, nhằm thẳng quân thù mà bắn. Chỉ riêng có “thằng Kiên” thì không! “Mày thật hèn, thật ngu ngốc, ích kỷ!”. Sự tức giận đến cố chấp trỗi dậy trong Nguyên đến ám ảnh. Có hôm, đang đêm, Nguyên ngồi dậy hò hét rồi khóc tu tu, rồi lại xỉ vả Kiên. “Tao không tha thứ cho mày! Mày đã không giữ lời thề trước lúc lên đường “nhất xanh cỏ, nhì đỏ ngực”! Mày là thằng hèn! Mày đã bán danh dự của một thằng lính! Tao không tha thứ cho mày!… Nhận, Thao, Cảnh, Bàng ơi! Chúng mày đã về với mẹ chưa? Còn tao, tao không muốn trở về như thế này đâu! Kiên ơi! Phát ơi! Lừng ơi!”…
Tôi và anh Nguyên, mỗi người đều có một hoàn cảnh riêng và một nỗi đau chung. Nỗi đau của chiến tranh. Tôi chỉ được làm vợ anh Long đúng năm ngày trước khi anh nhập ngũ. Cái tên “Vợ liệt sĩ” nó đau đớn biết chừng nào. Nó ghim chặt tôi, dự phần tôi vào cuộc chiến. Tuổi xuân dùng dằng nửa muốn ở lại, nửa muốn dứt áo ra đi tìm tương lai. Nhưng rồi cứ đắm đuối mãi. Phần chưa tìm được mộ cho anh. Phần bố mẹ già không ai phụng dưỡng. Muốn lo cho người sống. Muốn trọn tình, trọn nghĩa cho người chết. Bẵng đi, trên đầu đã hai thứ tóc mà vẫn dang dở, dở dang. Thêm nỗi, cùng là vợ liệt sĩ, người ta được yên phận bởi chồng vẫn còn hồn cốt để hương khói thờ phụng. Còn tôi, ngôi mộ của anh Long chỉ là một nấm đất thịt tượng trưng. Nỗi đau tìm chồng đã âm ỉ giày vò đến suốt cuộc đời. Còn anh Nguyên, nỗi đau vẫn nhức nhối hàng ngày bởi chất độc của hủy diệt chết chóc vẫn tồn tại nhân chứng sống ngay trước mặt. Mỗi nỗi đau đều có tên riêng. Vì thế, không thể so sánh nỗi đau của người trở về với người nằm lại chiến trường. Tất cả đều là tàn tích, hậu quả khốc liệt của chiến tranh.
Từ mặt trận trở một thời gian ngắn, anh Nguyên đã bị phát bệnh. Anh bị những trận sốt cao liên miên đến độ không chịu được, muốn la hét, muốn giằng xé quần áo. Quãng hai, ba ngày lại phát cơn. Rồi khắp người anh lồi ra những ung nhọt lở loét. Những cơn đau đầu vật vã nhức đến tận xương tủy làm mắt anh mờ dần.
Một chiều tháng Năm, anh đã vĩnh viễn ra đi. Tôi bình tĩnh đón nhận cái chết của anh. Trong tầng sâu ý thức của tôi, giá trị sự sống của anh không bằng sự mất mát của cái chết. Tôi vuốt mắt cho anh một cách bình lặng rồi thắp mấy nén hương. Tôi định nói vài câu với con bé nhưng nó đang gập đầu vào thành cũi. Con gái của anh không nhận biết được người bố thân yêu của nó mãi mãi  không còn trên cõi đời này nữa. Người tôi nhũn xuống không còn đứng vững. Trong giây lát, tôi lại gắng gượng bởi chợt nghĩ đến anh, đến đồng đội của anh.
Sự ra đi của người lính trong bom đạn của cuộc chiến hay độc lập hòa bình đều vinh dự “Vinh quang vì Tổ quốc”. Dù ở bất cứ nơi đâu hay ở vị trí nào, tầng lớp nào, những người lính luôn mang tâm thế của người chiến sĩ vì dân vì nước, sẵn sàng hy sinh phục vụ quê hương đất nước. Dù đã xa rời quân ngũ, những người lính vẫn luôn hướng những người đồng đội, đồng chí của mình. Vì thế, cuộc ra đi này của anh là cuộc trở về, là cuộc hành quân ra trận… Nghĩ vậy, tôi đã rén tay bật chiếc radio bài hát của anh.
Gặp em trên cao lộng gió/ Đường Trường Sơn ào ào lá đỏ/Em đứng đứng ở bên đường/ Như quê hương vai áo bạc quàng súng trường/ Đoàn quân vẫn đi vội vã…
Tiếng nhạc khẽ rung vang. Tôi chợt thấy bóng anh trong đoàn quân ra trận. Bộ quân phục cũ kỹ lấp lánh sao vàng. Vai đeo ba lô. Tay vác súng trường. Anh dừng lại vẫy tôi lời chào tạm biệt rồi vụt nhanh. Tôi vẫn đứng trân trân. Hai hàng nước mắt rớt khóe miệng đắng chát. Tôi cố với theo anh một lời chúc an bình cho người ra đi: – Anh đi thanh thản nhé!.
29/7/2025
Trịnh Minh Hiếu
Theo https://vanhocsaigon.com/