Hành trình ngày thơ ấu 2

Hành trình ngày thơ ấu 2

Chương 13
Một ông Bụt giữa đời thường
Buổi sớm hôm đó trời lạnh. Tôi thức dậy, mặc tấm áo bông mới mua rồi bắt tay vào việc quét dọn nhà cửa. Cô Múi đang ngủ. Cô tự cho mình quyền được ngủ muộn vì những việc vặt vãnh đã có hai đứa chúng tôi lo. Loan cũng thức dậy sau tôi, mang rổ măng ra tước nhỏ. Món măng chỉ xào với trứng hay thịt bò là món được gọi nhiều nhất trong các bữa ăn. Hai đứa chúng tôi vừa làm vừa trao đổi về vụ xô xát giữa cô Múi và chủ quán bên cạnh đêm qua. Lúc đó, một ông già bận quần áo chàm, đeo tay nải cũng nhuộm chàm bước vào:
- Chà chà cô Múi đâu mà để hai đứa nhỏ trông hàng?
Tôi mau miệng trả lời:
- Cô Múi còn ngủ ạ. Ông muốn ăn bánh hay uống nước? Chưa có cơm đâu. Cô Múi chỉ nấu cơm đón khách chuyến tàu chín giờ rưỡi sáng thôi.
Ông già đặt tay nải xuống ghế, chăm chú nhìn tôi:
- Ông không ăn cơm. Ông chỉ muốn uống một chén trà với ăn cặp bánh mật.
Tôi bỏ chổi xuống, lau tay, rót nước cho ông. Sau đó tôi gỡ một cặp bánh mật trên dây treo cạnh bức tường, bóc đặt lên đĩa đem tới trước mặt ông:
- Bánh mới lấy chiều hôm qua, còn dẻo lắm ông ạ.
Ông gật đầu tỏ ý hài lòng. Ông ăn bánh chậm rãi, uống từng ngụm trà nhỏ rồi cất tiếng nhẹ nhàng hỏi:
- Cháu này… Ông mới tới đây tháng trước, quán chỉ có một mình A Múi. Hai cháu vừa ở dưới xuôi lên chăng?
- Thưa ông, vâng – Loan đáp – Chúng cháu không định lên đây đâu. Chúng cháu định lên đồn Khậu Phai, xa hơn Cao Bằng gần một trăm cây số nữa. Nhưng chúng cháu bị mất cắp hết quần áo, đồ đạc, không đủ tiền nên đành ở lại đây.
- Đồn Khậu Phai – ông già trầm ngâm nhắc lại, hai hàng lông mày rậm và trắng như cước nhíu lại – Các cháu lên đó làm gì?
- Lên thăm chú Tùng, bố của bạn Bê – Loan giơ tay chỉ vào tôi – Chú Tùng là đại uý, trưởng đồn biên phòng Khậu Phai. Ông đã lên tới trên đó bao giờ chưa?…
- Chưa. Ông chưa lên đó…
Ông già lắc đầu. Rồi sau khi ăn xong cặp bánh mật, uống cạn chén trà, ông hỏi:
- Các cháu có họ hàng với cô Múi không?
- Thưa ông, không.
- Các cháu làm ở đây mỗi tháng được bao nhiêu tiền công?
- Thưa ông, cô Múi chỉ nuôi chúng cháu ăn và cho ngủ nhờ thôi.
- Hả? Hả?…
Ông già nhướng cặp mày trắng lên hỏi. Rồi không chờ chúng tôi trả lời, ông lão lần trong túi áo chàm, lấy ra một gói thuốc lào, vê thuốc nạp vào nõ, châm lửa hút. Khói thuốc ông phả ra làm quán trắng mịt mờ. Lúc đó, cô Múi đã trở dậy. Cô ra bề nước sau nhà, súc miệng ùng ục.
Ông già nhìn chúng tôi hiền từ, chậm rãi nói:
- Ông chưa lên Khậu Phai bao giờ, nhưng ông có đứa cháu là lính biên phòng đóng ở gần đó. Khậu Phai, Khậu Phát, Nường Le, Phìa Khoảng là một dãy những đồn biên phòng ở trên vùng đá cheo leo. Các cháu không thể tự tìm lên đó được. Mà ở đây làm nười ở không công cho cô Múi bán cơm cũng chẳng hay. Ông chỉ có một mình thôi. Nhìn mặt các cháu sáng như gương, ăn nói lễ phép, ông thương lắm. Về ở với ông đi. Ba ông cháu mình sẽ cùng làm nương, cùng săn thú, cùng ăn con cá bắt dưới suối lên. Ông sẽ viết thư gọi thằng cháu của ông về phép. Khi nào đi, nó sẽ dẫn các cháu đi cùng. Nào, các cháu có bằng lòng không?
Tôi nhìn Loan. Loan nhìn tôi. Cả hai chúng tôi đều tin cậy ông già ngay từ phút đầu gặp gỡ và cùng cảm thấy sung sướng đến bàng hoàng khi nghe ông nói những lời giản dị dịu dàng như thế. Cô Múi dưới sân đi lên, khăn mặt vắt trên vai. Ông già bắt đầu nói với cô ý định của ông. Chúng tôi im lặng chờ đợi. Dẫu sao chúng tôi đi, cô Múi cũng mất một món hời, tôi nghĩ thế. Nhưng tôi không ngờ, cô lại đỏ bừng mặt lên, nói sa sả:
- Không được, không được, anh Cao giao chúng nó cho tôi trông nom mà. Bao giờ anh Cao về, tôi mới trả.
Ông già gõ gõ ngón tay lên mặt bàn nước:
- Trông nom gì mà hai đứa phải làm từ tinh mơ, còn cô rúc trong chăn ngủ cho đẫy mắt. Tháng tháng, không cho trẻ lấy vài chục bạc cầm tay. Trông nom trẻ như vậy cũng gần giống địa chủ trông nom tá điền đấy…
Cô Múi đứng sững, nghẹn họng không nói được nữa. Nhưng gương mặt đỏ tía của cô chứng tỏ cô căm uất ông già tới bầm ruột bầm gan. Ông già nghiêm nghị nhìn tôi và Loan, nói như ra lệnh:
- Hai cháu thu xếp quần áo, đi thôi…
Những ngày tháng ở với người đời đã dạy tôi khôn lớn. Như con chồn, con cáo đánh hơi thấy mồi, tôi cũng nhận biết được khá chính xác ai là người tốt, ai là kẻ bất lương. Nhìn cặp mắt ông già, tôi biết ông là một cây đại thụ vững vàng mà tôi có thể tựa vào trong cuộc đời phía trước. Tôi đứng lên, bỏ cây chổi quét nhà ra sân sau, thu dọn đồ vật, gấp quần áo cho vào chiếc túi ngày xưa chúg tô dùng làm túi đựng đồ ăn khi bước vào cuộc hành trình. Chỉ vẻn vẹn hai bộ quần áo. Còn hai bộ mới mua, chúng tôi đã mặc lên người, cùng với tấm áo bông. Số tiền nằm trong cái túi con khâu dính với lưng quần. Chúng tôi bước tới trước mặt cô chủ quán cơm:
- Chúng cháu xin phép cô ạ. Chúng cháu chào cô ạ…
Dẫu sao, tôi cũng muốn coi cô như một ân nhân, mặc dù cô chỉ làm cái việc có lợi cho túi tiền của cô.
Cô Múi không trả lời, mặt hầm hầm đầy sát khí. Tôi nhẫn nại chào cô lần thứ hai. Lần này cô đành miễn cưỡng gật đầu. Ông già trả tiền chén nước trà với cặp bánh mật rồi khoác tay nải lên vai:
- Nào đi
Chúng tôi ra khỏi khu quán cơm, thẳng đường bước vào phố. Những cây đèn lồng lụa đỏ cũ kỹ, những ông phỗng xanh đỏ đầy bụi trông mới mẻ, rực rỡ hẳn lên trong mắt tôi. Cả những chiếc lá bàng đỏ úa rời khỏi cành đang nhào lộn trên không trung cũng như lời chào đón. Tôi thầm nghĩ: “Cuối cùng, mình sẽ gặp những điều may mắn, những con người nhân ái, giàu tình thương”.
Ông già đi rất nhanh. Cứ vài chục bước, ông lại dừng để đợi chúng tôi:
- Ông đưa các cháu vào chợ chơi. Quá trưa ta về bản. Hôm nay là ngày chợ phiên. Trai gái hát vui lắm đấy.
Tiếng là ở phố Lạng đã lâu nhưng chúng tôi bận phục vụ quán cơm của cô Múi nên chưa biết chợ phiên vùng núi ra sao. Nghe ông già nói vậy, tôi thú lắm. Loan nhảy cẫng lên như đứa bé lên ba. Ông già hỏi tên tuổi từng đứa. Chúng tôi lần lượt kể chuyện mình, không hề giấu giếm. Ngay cả món tiền nhỏ bé khâu ở lưng quần chưa bao giờ cho cô Múi biết, tôi cũng đưa cho ông. Ông già cười, xoa đầu tôi:
- Khổ thân con bé. Từng này tiền làm sao đủ mua bánh tét ăn mà đòi lên tận Khậu Phai.
Ông bỏ món tiền còm đó vào túi. Tới lúc vào chợ phiên, ông tiêu hết một món tiền lớn gấp ba số tiền chúng tôi dành dụm. Thoạt tiên, ông đưa hai đứa vào hàng phở chua nổi tiếng của người Hoa. Sau đó lại sang hàng bánh bao nhân xá xíu ăn mỗi người một chiếc lớn. Rồi ông dắt chúng tôi vào chợ chơi. Trai gái người các dân tộc thổi khèn, lượn lờ từng đôi một, hát đối đáp như kiểu hát quan họ, hát ghẹo vùng Bắc Ninh và Vĩnh Phú. Nhưng điệu hát của họ trầm buồn, đều đều, lại khác ngôn ngữ nên chúng tôi không hiểu. Ông già đưa chúng tôi tới dãy hàng bán thắng cố. Hàng chục chiếc chảo gang to tướng, nước đầy tới miệng, luôn luôn sôi sùng sục. Bên trong là những tảng thịt trâu, thịt ngựa, thịt bò thi nhau nhào lộn, váng mỡ lẫn bọt huyết nổi từng đám lềnh bềng. Ông già bảo:
- Dưới lớp thịt ninh kia có các loại xương nữa đấy. Phải có xương nước mới ngọt.
Những người dân miền núi tới chợ ngồi sụp xuống quanh chảo thắng cố. Nước sôi lục bục, khói tỏa nghi ngút. Người bán vớt thịt, xẻo một miếng, múc một bát nước đưa cho người mua. Người mua sì sụp húp nước, cắn thịt nhai ngon lành. Nhưng tôi ngửi mùi mỡ bò bay lên gây gây thì sợ hãi. Tôi nói với ông già:
- Cháu không biết ăn thứ này đâu.
Ông nhìn tôi, cười:
- Chính ông cũng không biết ăn. Cháu đừng sợ ông ép.
Ông dẫn chúng tôi đi một lượt qua những hàng bán hồng, bán bưởi, bán trám, hạt dẻ, củ mỡ, khoai sọ, nấm hương, mộc nhĩ… Lại tới một hàng bán thịt nhuộm hoa hòe đỏ chót lẫn những mảnh tiết đen thái nhỏ. Người ta gọi đó là món ngầu pín. Toàn đàn ông ngồi ăn. Họ ngồi uống rượu từng bát. Tôi hỏi ông già có ăn hay không. Ông cũng lắc đầu. Lòng đầy thắc mắc, tôi hỏi:
- Ông ơi, sao là người vùng này mà ông lại không biết ăn mấy món đó?
Ông già cười:
- Cháu có biết tên ông là gì không?... Ông tên là Mộc. Thời trẻ ông mồ côi cả cha lẫn mẹ, theo ông chú làm thợ mộc đi lang thang khắp vùng kiếm ăn. Người ta gọi ông là anh thợ mộc. Gọi mãi đến quen miệng, quên cả tê cha mẹ đặt cho. Ông ở trên này, lấy vợ người Nùng. Bà xinh xắn lắm, dệt vải giỏi nhất bản. Ông với bà có hai đứa con. Hai năm sau chiến dịch biên giới, Tây càn giết sạch dân bản. Ông đang săn thú trong rừng nên thoát chết. Từ đó, ông cứ ở một mình, không lấy ai nữa. Từ ngày hòa bình, ông cũng chưa về thăm quê. Quê ông ở Kẻ Sặt. Chắc các cháu cũng chưa tới đó bao giờ?...
Tôi thú nhận:
- Vâng. Cháu chưa lần nào được ra khỏi thị trấn quê hương. Xa nhất cũng chỉ là quê ngoại, cách thị trấn mười lăm cây số.
Ông già Mộc nói tiếp:
- Ở vùng này lâu nhưng ông vẫn không quen được với nhiều món ăn của dân địa phương. Đặc biệt là món thắng cố và ngầu pín. Còn thịt thú rừng biết làm thì ngon lắm. Khi nào săn được, ông sẽ nấu nướng cho các cháu ăn.
Ông dắt chúng tôi dạo qua dãy hàng xén, mua kim chỉ, rất nhiều chỉ màu, phấn viết bảng, giấy viết và bút mực. Ông còn mua cả hai chiếc khung thêu bằng nhôm tròn. Ông mua cả một lô những chiếc vòng đeo tay đủ màu sắc. tôi kinh ngạc hỏi:
- Ông mua đem về bản bán lại hay sao?
Ông cười:
- Ờ, bán lại cho hai cháu.
Ông mua cho chúng tôi hai bộ quần áo hoa nữa, tuy đường may vụng nhưng vải láng rất dày và mịn. Sau đó, ông đưa chúng tôi sang dãy hàng bán cá mắm, mắm tôm, nước mắm khô, cá tép khô… Ông mua mỗi thứ một cân, đựng đầy cái bị cói mà ông rút trong tay nải ra. Đến lúc này, tôi mới hết ngỡ ngàng. Ông già Mộc đích thực là một nông dân vùng đồng bằng. Dẫu đã xa quê mấy chục năm ròng, ông vẫn không thể quên những món ăn quen của thời thơ ấu.
- Nào, hai đứa còn muốn ăn gì nữa không?
Ông hỏi chúng tôi khi đã ra khỏi khu chợ ồn ào, lấm bụi.
- Không, không, chúng cháu no căng bụng rồi ạ.
Tôi vội vã trả lời. Tuy vậy, ông vẫn đưa chúng tôi vào cửa hàng giải khát, gọi nước bát bảo lường xà uống rồi mới lên đường về bản.
- Ông ở có xa không ông?... Đi bộ mấy giờ thì đến nhà – Loan hạt mít hỏi.
- Cũng không xa lắm. nhưng đối với đôi chân của hai cháu thì khá xa đấy. Mình cứ đi chầm chậm thôi. Tới đâu mệ, ta lại nghỉ. Chưa về đến nhà ngay thì ta ngủ nhà bạn. Ông có vô khối bạn bè ở các bản dọc đường.
Tôi cau mày mắng Loan:
- Chưa chi đã ngại xa… Đáng lẽ đằng ấy cứ ngồi bán quán cơm như cô Múi là tốt hơn cả.
Ông già Mộc sợ Loan dỗi nên vội vã gạt đi:
- Ái chà, đừng nói bạn như thế, Loan nó hỏi cho biết đường thôi. Nào, đi đi. Hết đoạn phố này, ông cháu ta sẽ rẽ xuống đường tắt. Đúng trưa, nắng gay gắt. Trời lạ im gió nên chúng tôi đã cởi hết áo bông mà vẫn còn thấy nóng. Thời tiết ở miền núi thay đổi như một kẻ trái tính trái nết. Tuy vậy, tôi vẫn bước phăng phăng. Núi non như gần lại phía trước. Đường chân trời cũng trở nên thoáng đãng, thân thuộc. Những con đường mòn quanh co, uốn lượn qua các sườn non, vắt qua những thung lũng sâu trông như dải lụa mềm. Cảnh trí tươi đẹp quá, khi ta có một người để thương yêu, để tin cậy. Ông già Mộc gánh gánh đồ nặng trĩu đi phía trước chúng tôi. Những bước chân ông rắn rỏi, đều đặn, không có một chút cố gắng nào. Tôi bỗng hình dung rõ ràng, ông là ông bụt hiện lên với cô Tấm trong truyện cổ. Ôi, thật kỳ diệu khi ta bỗng bắt gặp những ông bụt sống cùng ta trên mặt đất, giữa cây cỏ, dưới ánh mặt trời. Những ông bụt hiền lành, bình dị của đời thường.
Chương 14
Những ngày thần tiên
Tôi muốn kể lại quãng đường ông già Mộc đưa tôi từ phố Lạng về bản Muốn, những con suối tôi đã đi qua, những vòi nước phun từ kẽ đá mát lạnh và trong suốt, những con bướm to lớn kỳ dị chưa bao giờ tôi gặp trong đời… nhưng như vậy thì sẽ tốn vô khối trang giấu và thời giờ của các bạn. Tôi chỉ nói về quãng đời thần tiên tôi đã sống với ông già ở bản Muốn.Một bản nhỏ, nép mình trong thung lũng, bốn bề núi non vây bọc, nhưng xinh đẹp và thú vị đúng với cái tên của nó. Ai chưa đến đó thì muốn đến. Ai đã ở đó thì chẳng muốn đi. Cả bản có trên hai chục nóc nhà. Nhà nọ cách nhà kia chừng vài trăm thước, người ở bản gọi là cách nhau vài quăng dao. Nhưng đứng ở sàn trước nhà này nói với sang sàn trước nhà kia vẫn cứ nghe thấy. có lẽ không gian ở đây tĩnh lặng và mỗi âm thanh đều được các vách núi ném vọng lên gấp ba lần. Nhà ở bản Muốn toàn là nhà sàn kiên cố, dựng bởi hàng chục cây cột lớn, tầm cao mỗi cây cột đúng bằng hai chiều cao từ mặt đất lên tới nóc đình dưới vùng xuôi. Đi trong nhà, người chỉ thấp chưa đầy góc cột. Có thể dựng gỗ cưa xẻ, đóng đồ mộc ngay trong nhà. Sàn nhà lát gỗ tấm dày. Trước nhà, nối tiếp với cầu thang chính là sân ken bằng gỗ cây hoặc gỗ tấm, rộng chừng ba bốn chiếc chiếu. Sân sau nhà hẹp chừng non một thước, nối với cầu thang phụ, thường là nơi kê chum đựng nước, sắn mới dỡ ngoài nương về, củi khô sắp sẵn để tiện rút vào bếp đun. Gian dùng làm bếp đun kế với cầu thang phụ. Một gác gỗ chạy lưng chừng gian để chất các bồ đựng thóc nếp, thóc tẻ, khoai sắn khô cho lợn, ngô đậu và các thứ giống. Chính giữa sàn thường có một ô vuông khuôn bằng sắt hoặc đắp bằng đất ngăn cho lửa khỏi cháy lan ra gỗ sàn. Suốt mùa thu và mùa đông, những thân củi lớn dài chừng hai thước, châu đầu trên khuôn bếp. Ngọn lửa cháy không ngưng nghỉ, khi bùng lên rực rỡ, khi âm ỉ leo lét quanh các đốm than hồng. Bất cứ lúc nào người ta cũng có thể nướng khoai, nướng sắn, rang bỏng nếp hoặc bày những trò nấu ăn khác trên cái bếp lửa cháy trường kỳ đó. Đi qua gian bếp tới gian chính, nối liên sân trước và cầu thang lớn. Gian chính có khi rộng bằng cả năm gian nhà dưới xuôi cộng lại. Lần đầu tiên bước lên, tôi và Loan cứ ngỡ ngàng đi hết đầu nọ tới đầu kia, tường như mình lạc vào cái cung điện bằng gỗ của một bộ lạc nào đó còn sót lại. Phía bên trái gian nhà chính là một dãy bốn căn buồng nhỏ, có cửa gỗ dày, khép kín đáo. Ông già Mộc bảo những gian đó là để cho đàn bà, con gái trong nhà. Từ khi vợ và các con ông bị giặc Pháp giết, ông vẫn giữ nguyên chăn nệm, gối màn trong mỗi ngăn. Cứ đến mùa hè ông đem ra suối phơi giặt. Khi đưa tôi và Loan về, ông cũng đem những tấm nệm, những tấm chăn thêu ra trước sân phơi nắng, đập bụi. Chúng bốc lên mùi nấm mốc. Tôi nhìn gương mặt rắn rỏi như tạc bằng đá của ông già Mộc, biết rằng ông đã từng đau khổ và cô đơn, rằng ông thương chúng tôi bằng tình thương chân thực và bằng trái tim khao khát yêu thương của một ông già đơn chiếc. Sau khi đun nước nóng cho chúng tôi tắm giặt, ông bảo chúng tôi giũ nệm trải trong các ngăn buồng. Ông gọi một ông già rậm râu bên nhà tới. Ông nói một tràng tiếng Nùng. Lát sau, ông già rậm râu về lấy một con dao nhọn sáng loáng. Tôi trông thấy đã sởn gai ốc. Muốn gì đây cũng là xứ lạ. Chúng tôi không khỏi còn chút hồ nghi. Ông già Mộc với ông già rậm râu nói với nhau vài câu, chỉ trỏ đám lợn đang chạy lông nhông dưới sàn. Sau đó hình như họ thỏa thuận với nhau nên gật đầu một cách hỉ hả và cùng chạy xuống cầu thang phụ. Người hò, người hét, cuối cùng hai ông cũng túm được một con lợn lang cỡ bốn năm chục cân. Té ra, ông già Mộc gọi ông già rậm râu tới nhờ thịt lợn. Bấy giờ chúng tôi mới hoàn hồn.
Tôi không ngờ ông già Mộc đón chúng tôi thịnh soạn và trịnh trọng như thế. Hôm đó, ông thịt lợn, giã giò nạc, giò mỡ, làm lòng theo đúng kiểu miền xuôi. Còn thủ lợn và bốn chân giò, ông đem luộc lên bày tất cả vào một chiếc nông nhỏ, giống như chiếc mẹt dưới xuôi, đan bằng tre cật sợi tâm vàng óng.
Lặn mặt trời, ông đứng trước sân, khum tay che miệng làm loa hú gọi những người thân trong bản. người đầu tiên nghe tiếng hú của ông là một bà nạ dòng mặc áo dài nhuộm chàm, thắt lưng chàm bỏ múi. Bà lại đứng quay mặt về hướng núi hú gọi người khác. Người nọ gọi người kia theo kiểu dây chuyền. Cứ như thế chừng non nửa tiếng đồng hồ, thung lũng vang đầy những tiếng hú bổng trâm, cao thấp. Rồi người nọ theo người kia lục tục kéo đến. tôi rất ngạc nhiên vì người nào cũng đem theo một bó nứa rất dài. Ông già Mộc giải thích đó là bó đuốc. Đi chơi buổi chiều phải đem theo đuốc để soi đường lúc trở về. Người khách nào tới cũng ra cầu thang phụ rửa chân. Nước ở đây giống như vòi nước máy ở thành phố. Nhưng nó không chảy trong các ống thép mà chảy qua các ống nứa dài, ống nọ nối ống kia bắc ngang lưng núi, ăn sâu mãi tới đầu nguồn suối. Sau khi rửa sạch chân, khách bỏ dép dưới cầu thang, đi chân đất vào nhà, qua gian bếp, gian chính mà tới sân trước. Ông già Mộc bảo: “Khách thân tình được đi cửa sau, khách lạ, khách quý đi cửa trước”. Khi khách khứa đã xếp chân ngồi thành vòng tròn, ông già Mộc xoa tay nói:
- Hôm nay, tôi gặp hai đứa cháu dưới xuôi lên chơi. Tôi thịt con lợn mời bà con bản tới ăn mừng. miếng xôi người đàn ông hông vụng, miếng thịt người già nướng không ngon, nhưng trong bụng vui, mời bà con uống rượu.
Nói xong tiếng Kinh, ông lại dịch sang tiếng Nùng. Đám dân bản nhìn chúng tôi, người gật gù, người cười cười, người đưa tay vuốt tóc hoặc nắm tay hai đứa. Tự nhiên biến thành một nhân vật trung tâm được mọi người chú ý, tôi ngượng đỏ mặt. Loan hạt mít tự nhiên hơn tôi. Nó cứ tít mắt lại mà cười. Trong đám dân bản, bà nạ dòng mặc áo dài chàm biêt tiếng Kinh khá sõi.Bà ta quay sang nói dồn dập:
- Ôi dà, các cháu xinh đấy, trông các cháu ngoan đấy. Bao nhiêu tuổi rồi?... Á à…mười ba tuổi mà to vậy?... Lên ở bản Muốn là đẹp gái ra nhiều lắm đấy. Da hồng như cánh hoa đào. Rồi không muốn về dưới xuôi nữa đâu…
Chờ cho bà hết bài diễn thuyết lộn xộn và nồng nhiệt đó, ông già Mộc bưng hũ rượu rót vào từng chén. Ông có mười hai chiếc chén sứ Giang Tây rất đẹp. Không hiểu sao, bao nhiêu năm chiến tranh, qua những lần chạy giặc khổ sở như vậy mà ông vẫn giữ được nguyên vẹn những thứ của dễ vỡ đó?...
- Nào chúc hai cháu mạnh giỏi, ngoan ngoãn… Chúc bà con khỏe, cứng cáp chân tay, săn thú thú chết gieo lúa nương lúa nương đầy giàn.
Ông già Mộc bưng chén rượuc chúc. Những người khác cũng lần lượt chúc theo. Bữa ăn bắt đầu. Ba con dao nhỏ sắc lẻm đặt ba góc. Thịt nướng, thịt luộc, lòng lợn để nguyên trên từng chiếc nống xinh xắn, sạch sẽ. Ai ưng ăn miếng nào, cầm dao xẻo miếng nấy. Thoạt tiên, mọi người còn nói chuyện. Tới nửa chừng bữa ăn, rượu ngà ngà, ông già Mộc vào trong nhà lấy ra một cây đàn tính. Ông rậm râu lúc nãy cầm dao giết lợn trông thành thạo như một ông hàng thịt chính công, bây giờ cầm cây đàn tính gẩy. Cặp mắt đen của ông trở nên dại dại, hiền từ.
- Tính tính tinh… tang tình tình tang tính…
Âm điệu réo rắt của cây đàn hòa lẫn tiếng hát trầm đục, hòa lẫn tiếng suối reo xa xa vọng tới và tiếc nước chảy róc rách trong các ông dẫn nước thành bản nhạc lạ lùng, không bao giờ có thể quên. Đệm vào giai điệu đó là tiếng chày giã gạo ở các cối nước thì thụp đều đặn, khiến tôi tưởng như thời gian ở đây dài dằng dặc một năm bằng một thế kỷ ở vùng đồng bằng.
Mặt trời đã lặn từ lâu. Thoạt tiên còn nhìn rõ lờ mờ mặt người. Sau chỉ thấy những bóng đen ngồi đối diện hoặc cạnh ta. Mọi người say hát, không ăn và uống rượu nữa. họ cứ hát hết bài này sang bài khác. Những giai điệu không khác nhau là bao. Dân ca vùng này khác hẳn những bài quan họ dưới quê tôi, nó buồn, lặng lặng như cảnh núi non tĩnh mịch vậy. Khi đất trời đã tối đen như mực tàu, ngôi sao bạc nhỏ lấp láy trên đỉnh núi, ông già Mộc mới vào nhà lấy cây đèn ba dây lên thắp. Ánh sáng khiến đám người đang mê mẩn vì những bài ca kia bừng tỉnh lại. họ tiếp tục trao đổi những câu chuyện, tiếp tục uống rượu, ăn thịt, và cười khe khẽ mỗi khi ông già Mộc pha trò. Người bản thường ít cười. nếu không có ông già Mộc, hẳn suốt bữa ăn họ chỉ lầm rầm hoặc hát như vậy. Ngọn đèn ba dây sáng lay động một khoảng rộng. Ngoài xa, núi non chập chùng đen thẳm. Tiếng kêu của những con vật, chắc con hoẵng hoặc nai, tôi đoán vậy vì nó giống như tiếng kê của con nai, con hoẵng tôi đã được xem phim vọng tới. Bữa ăn đêm vùng núi đượm một vẻ kỳ dị khiến tôi thú vị. Tôi hít thở khí trời mát lạnh hơi sương, tìm một góc vắng nằm dài, ngắm những vì sao li ti gắn trên trời. Khuya lắm, bữa tiệc mới tan. Mọi người lục tục đốt đuốc ra về. Đứng trên sàn nhìn xuống, trông như có một con rắn lửa lượn giữa thung lũng.
- Nhìn kìa, đẹp chưa?...
Tôi kêu lên, chỉ cho Loan hạt mít. Nó đứng sát vào tôi, khẽ nói:
- Ờ thú thật. Thú vị thật. trong phim cũng chưa thấy cảnh này đấy nhé.
Chúng tôi đứng ngắm những đốm lửa một lúc lâu cho tới khi chúng tan tác đi nhiều ngả, khuất sau những vườn bưởi, vườn dâu gia, những nếp nhà sàn, mới vào nhà.
- Nào các cháu, giúp ông một tay nhé – ông già Mộc gọi.
Từ lúc chúng tôi đặt chân lên sàn, ông không cho chúng tôi mó tay vào một việc gì thuộc về bếp núc. Tới lúc ông cất tiếng gọi, tôi nhanh nhẹn đáp:
- Vâng. Chúng cháu đi rửa bát chén, ông nhé.

- Không đâu, không đâu… - ông già Mộc lắc đầu – Bát chén mai rửa nước nóng. Giờ ông cháu ta làm thịt cho tươi.
- Vâng. Các món thịt cháu vẫn biết làm.
Tôi đáp lời, xẵ tay áo chuẩn bịthái thịt để kho hoặc làm ruốc bông theo kiểu miền xuôi. Nhưng ông già Mộc lại lắc đầu:
- Không phải vậy.
Ông gọi tôi:
- Cháu lại đây. Cứ mỗi lần ông bảo, cháu lại rắc một bát muối vào cối, rắc từ từ và thật đều.
Rồi ông gọi Loan:
- Cháu nhặt thịt ném vào cối cho ông. Khi nào ông bảo thôi thì ngừng tay lại.
Chúng tôi đi theo ông vào gian bếp, chờ đợi. ông vần ra một chiếc cối đá to như chiếc cối chìm giã gạo dưới đồng bằng, nhưng rất cao và dày. Chày giã dài hơn một thước. Đặt cối đặt chày xong, ông bưng ra chiếc thúng lớn đựng thịt lợn đầy tới cạp. Những miếng thịt đã pha sẵn, đều tăm tắp, miếng nào cũng nặng chừng năm sáu lạng. Rồi ông lại lấy ra một chiếc sọt tre đáy nhỏ, miệng rộng, tựa hình cái chum và một ôm rơm mới thơm mùi nắng. Sau đó ông bảo Loan cầm từng tảng thịt ném vào cối, tôi thì rắc muối lên. Ông vừa giã vừa đảo cho những hạt muố sắc cắm sâu vào thớ thịt. Hết mặt nọ, lật mặt kia. Khi những tảng thịt đã thấm muối, ông xếp ra sọt. Đáy sọt lót rơm. Thịt xếp xong một lượt lại ém rơm lên lượt nữa. Hết thúng thịt thì đống rơm to tướng cũng sạch trơn. Chiếc sọt tre đầu thịt tới tận ngọn. Ông già Mộc bưng sọt thịt muối đặt nơi thoáng gió:
- Cứ thế này, ông cháu ta có thể ăn thịt luôn trong hai ba tháng mà vẫn tươi ngon.
Xong việc, chúng tôi rửa mặt rửa tay chân bằng nước nóng rồi đi ngủ. Tôi với Loan nằm cùng một ngăn buồng, trên đắp chăn, dưới trải nệm. Cả hai đưa đều bâng khuâng, trăn trở vì thấy cuộc sống của mình biến động không thể nào lường trước. Nỗi vui, nỗi buồn, lòng mong nhớ, sự thắc thỏm xáo trộn trong lòng. Nhưng khoảnh khắc đó cũng chỉ kéo dài được năm mười phút. Rồi chúng tôi ôm nhau ngủ.
Hôm sau, mặt trời lên khỏi núi tôi mới tỉnh dậy. Loan vẫn còn ngủ say. Má nó đỏ hồng. tôi để cho bạn ngủ, lặng lẽ bước ra ngoài buồng.
- Lại đây uống nước cho ấm bụng.
Ông già Mộc gọi. Ông ngồi bên bếp, uống trà. Tôi nhìn chạn bát đã thấy bát chén rửa sạch, úp từng hàng, từng lối. Trên bếp, chõ xôi đang bốc hơi thơm lựng. Ông già Mộc đưa cho tôi chiếc ấm đồng tobằng cả chiếc gầu múc nước, bảo:
- Nước nóng đó, rửa mặt đi.
Tôi ra cầu thang sau, hứng nước lạnh giá chảy long tong từ ông mương vào thau, rồi pha nước nóng trong ấm để rửa mặt. Rửa nước nóng khi hí trời tê tê lạnh thật thú vị. Tôi vào bếp, trách ông già Mộc không gọi tôi dậy sớm rửa bát chén, thu dọn nhà cửa. Ông bảo:
- Cháu ngoan đấy. Nhưng ông ít ngủ, ông làm cho vui tay vui chân. Các cháu đang tuổi no ăn no ngủ mà không được phỉ sức thì ốm người đi… Nào, ngồi đây uống nước với ông, chờ bạn dậy rồi ăn xôi sáng.
Tôi hỏi:
- Mặt trời lên khỏi núi, sao ông không phải đi nương?
Ông già cười:
- Ông có một mình, nuôi lợn, nuoi bò, làm đồ mộc cũng chưa tiêu hết tiền, đi nương nhiều làm gì nữa?... Đó, cháu nhìn đàn bò của ông xem…
Ông chỉ xuống khe sàn. Dưới chuồng thênh thang có tới mười lăm con bò. Còn lợn thì khoảng ba chục chú. Gà lớn, nhỏ đậu tựng bầy trên các thanh ván gác ngang, cao thấp khác nhau. Có hơn mười chiếc ổ rơm treo giáp vách gỗ quây chuồng. Quả thực, so với người nông dân miền xuôi, gia tài của ông già quá đồ sộ. Tuy nhiên, mùi phân bò, phân lợn, mùi nước tiểu khai nồng từ dưới sàn bốc lên khiến tôi khó chịu. Nhất là buổi sớm, khi gió thung lũng chưa tới lùa đám hơi lưu cữu hôi hám đó đi. Tôi hỏi:
- Sao ông không làm chuồng nuôi bò, nuôi lợn, gà riêng? Ở thế này mùi khó chịu lắm. Ở lâu sinh bệnh ra đấy.
Tôi định nói ở thế này mất vệ sinh, nhưng sợ ông giận nên đành nói trệch đi như vậy. Ông già Mộc gật đầu:
- Ông biết chứ. Dưới xuôi, mình có làm chuông bò bên dưới nhà ở đâu… Ông đang vận động bà con trong bản làm chuồng bò, chuồng lợn riêng. Nhưng phải dần dần. Không mỗi lúc mà thay đổi được. Bà con ở đây quen ở như bây giờ. Họ bảo người ở trên, bò lợn ở dưới thì hổ sợ hơi người không dám tới bắt bò bắt lợn. Làm chuồng riêng, hổ về khênh đi hết. Ông học tập trên huyện về gần một năm nay mà đã ăn thua đâu. Bữa trước, bà Kín (tôi biết là bà nạ dòng mặcáo dài nhuộn chàm sang ăn cơm tối qua) vừa làm chuồng bò nhốt riêng hôm trước, hôm sau con cọp thọt về tha con bò cái chửa đi mất. Ai nấy sợ hãi bỏ cả. Giờ chỉ còn mình ông cương quyết quây chuồng bò, chuồng lợn riêng. Cháu có thấy đám gỗ dựng giáp sàn sau không? … Đó là gỗ cọc chuồng. Nhưng còn thiếu nhiều gỗ ván lắm.
- Ô, ông yên trí, cháu sẽ giúp ông lấy gỗ làm chuồng bò. Cháu khỏe không kém con trai đâu, ông ạ. Ở nhà cháu vẫn vật nhau với tụi chúng nó đấy…
Tôi hăng hái xắn tay áo lên.

Ông già Mộc nhìn tôi, hấp háy cười, ánh lửa trong mắt ông vui như đang nhảy múa:
- Ô, cháu ngoan quá. Cháu chỉ nói thế là ông ấm lòng, đủ sức vác gỗ về làm chuồng bò rồi… - Ông cầm cánh tay tôi, lăc lắc – Tay này phải tốn năm gian nhà thóc, ba gian nhà thịt mới vác nổi gỗ rừng… Cháu nghe chưa?...
Lúc đó Loan hạt mít lò dò từ trong buồng bước ra. Tôi giục nó đánh răng, rửa mặt để còn ăn xôi sáng. Tôi đói bụng rồi. Quái lạ, hình như ở trên này dạ dày tiêu nhanh gấp đôi dưới phố. Tôi chưa bao giờ thấy mình ăn khỏe và háu ăn như thế.
Ăn xong, ông già Mộc bảo chúng tôi cùng lên nương dỡ sắn. Chúng tôi tưởng dỡ sắn về nấu ăn nhưng ông bảo sắn ở đây chỉ nấu cho lợn. Năm nào, không may mất mùa, người bản mới ăn độn sắn vào nếp hông xôi. Từ nhà lên nương đường không dài, nhưng phải leo dốc khá cheo leo. Chúng tôi cứ bám theo gót ông già mà đi. Dọc đường, ông chỉ cho chúng tôi những nguồn nước trong suốt vọt từ kẽ đá ra. Người bản kê ống nứa vào hứng. Mỗi nhà tìm một nguồn nước. Cụm nhà nào gần nhau thì bắc chung ống máng dài. Dòng suối chảy qua phía bắc thung lũng rất xiết nên đặt được hơn mười chiếc cối giã gạo. Gạo trong các cối trắng muốt. gạo nhà ai nhà nấy tới lấy. Không được trộm của ai. Thảng hoặc nếu có kẻ cắp thì đó chỉ là những con chuột núi lông xù dạn dĩ to bằng con mèo nhỏ. Chúng đã quen với cối nước nên bò tới, thò mõm vục ăn gạo ngay khi chày vẫn thùm thụp nện xuống chạm cả vào râu. Những con chuột đó là những tên trộm không tòa án nào xử được. Chúng quá tinh ranh. Dẫu có gài bẫy cũng đố ai bắt được. Dọc theo dòng suối, giữa các cối gạo nước thường có những cây cổ thụ hoặc những mái lều con, người bản làm để trú nắng mưa khi lên nương hoặc đi đường. Từ trên cao nhìn xuống, chúng giống như những hộp diêm xinh xắn. Phía dưới các cối giã gạo, nơi dòng suối đã trở nên hiền hòa, nước mỏng và tràn lên bái sỏi phẳng lì thì không còn những cây đại thụ mà chỉ có rau cải xanh um ven bãi và những đám hoa rừng đủ màu sắc nở trong các búi cỏ dại. Mặc dì mặt trời lên cao, sương đọng trong các đám cỏ vẫn chưa tan hết, chúng phản chiếu ánh nắng như những hạt thủy tinh. Sơn ca núi từ lưng chừng trời đâm nhào xuống cỏ, rồi lại từ những búi cỏ xanh rờn bay vút lên, buông tiếng hót vang lừng.
Tôi đứng trên nương lau mồ hôi, cùng Loan ngắm nhìn cảnh núi non, lắng nghe chim hót và thấy lòng lâng lâng như đang chắp cánh bay lượn. Tôi ước chi mình được là con chim kia, suốt tháng năm bay lượn dưới ánh nắng rực rỡ, giữa khoảng không xanh thẳm của bầu trời, và cất tiếng hót mê say, ngợi ca cảnh núi non hùng tráng… Ồ, giá như vậy, giá chúng tôi có cánh bay như vậy!...
Ý nghĩ của tôi không kéo dài được thêm vì ông già Mộc bỗng đứng thẳng lưng, giơ bàn tay che mặt, nhìn trời rồi gọi:
- Hai cháu ơi, về nhà thôi. Trời sắp dông rồi đấy.
Tôi nhìn quanh. Chẳng thấy một đám mây đen nào. Cũng không có ráng mây mỡ gà, mỡ chó. Chỉ một vệt mây tê tê vắt ngang dãy núi phía đông và trời bỗng dưng lặng gió. Ông già Mộc đặt chiếc đòn gánh tre, hai đồng trồng hai quầy sắn, gọi lần thứ hai, hối hả hơn:
- Về mau thôi các cháu. Dông đến nơi rồi. Khí trời oi như thịt voi để qua đêm… Về thôi…
Miệng nói, chân ông bước. chúng tôi vội vã bước theo ông. Mỗi đứa ôm trong tay một chùm sắn nguyên gốc nặng tới năm sáu cân. Ông già Mộc ngoảnh lại:
- Các cháu ném sắn xuống, mai kia lấ cũng được. Từng này, lợn đủ ăn ba bốn ngày rồi.
Tôi tiếc rẻ chùm sắn ngon. Dưới xuôi, tụi tôi vẫn mua sắn luộc chia nhau từng khúc ăn vào giờ ra chơi. Tôi nói:
- Cháu mang được mà.
Ông già bảo:
- Không. Các cháu vứt hết đi, chạy cho nhanh.
Tôi ngần ngừ:
- Nhưng nếu đêm nay lợn rừng ra ăn hết…
- Nó ăn hết thì tôi, không tiếc. Đi nhanh lên.
Ông nói gấp gáp. Chúng tôi đành vứt bỏ hai chùm sắn, đi theo ông. Đường xuống núi còn khó hơn đường lên vì rất dễ ngã. Chỉ vô ý sẩy chân là đập đầu vào đá hoặc lăn xuống hẻm như chơi. Chúng tôi đi tay không mà toát mồ hôi mới theo kịp ông già. Quả nhiên chưa hết dốc, mây đã từ đâu cuồn cuộn bay tới trong nháy mắt, như bùa phép của loài ma quỷ. Gió từ cánh rừng thổi tới, rú lên từng hồi. Cây cối đổ ngả nghiêng, xiêu vẹo. Khi ba ông cháu chúng tôi vừa bước lên cầu thang phụ, mưa ào ào đổ xuống.
- Ôi chà chà, thật là may…

Ông già nói. Chúng tôi im thin thít. Giá chúng tôi không chịu nghe lời ông thì đã ướt như chuột lột từ chân dốc kia rồi. Mọi người rửa chân, vào nhà ngồi quanh bếp lửa sưởi. Ai nấy đều đã thấm rét. Nước trong ông máng không chảy long tong như mọi khi mà ào ào như thác xối. Chiếc chum hứng đầy tràn. Hơi nước bên ngoài bay mờ mịt vào cả trong bếp, nơi ngọn lửa hồng nhảy nhót, tỏa hơi ấm và gieo nỗi yên ấm vào tâm hồn chúng tôi. Tôi bỗng nhớ tới con sơn ca vúi lúc nãy vừa bay lượn, cất tiếng hót thánh thót trên bầu trời. Giờ này không biết nó núp trong hốc cây hay hang đá? Hẳn đôi cánh ướt đã cụp lại để giữ hơi ấm trong cơn mưa rừng lạnh buốt này. Vừa mới đây thôi tôi đã thèm khát ước ao số phận của nó. Nhưng bây giờ, tôi biết mình lắm. Không, con người vẫn hơn tất cả. Dẫu cùng cực hay nguy khốn, con người có khối óc, có đôi tay và do đó con người sẽ có một mái nhà trú ẩn. Tôi xòe bàn tay lên đám than hồng, nhìn cảnh trời mưa bão mịt mùng và bâng khuâng nhớ tiếng hót của con sơn ca bé nhỏ.
Chương 15
Vì con ngựa bạch mà gặp thằng dũng còm
Ông già Mộc không chỉ làm nghề thợ mộc. ông cũng gieo lúa nương, trồng sắn, nuôi lợn, nuôi bò đàn như tất cả những người dân bản. Ngoài ra, ông còn săn thú và biết nấu cao. Trong nhà ông không treo những tấm da hổ, da báo. Ngực ông không đeo vuốt hổ, nhanh hổ như những tay thợ săn chuyên nghiệp ưa khoe tài, nhưng qua nhiều câu chuyện tôi thấy dân bản kính nể ông về tài săn thú và nấu cao là những nghề vốn dĩ không phải là của dân đồng bằng. Một chiều, theo lệ thường, tôi chuẩn bị bữa ăn. Ông già Mộc lúi húi phía sau nhà thay mấy tấm ván mục trên cầu thang phụ. Hôm đó, tôi và Loan bắt được ít ốc suối nên chúng tôi kiếm lá lốt, bày trò giã nghệ, thái thịt nấu nướng công phu hơn mọi bữa. Sắp được ăn, bỗng có người gọi phía trước:
- Ông Mộc ơi, ông Mộc có nhà không?
Tiếng Kinh rất rõ ràng, không hề pha trộn giọng vùng núi. Tôi bỏ chiếc muôi múc canh, chạy ra.
- Ông Mộc có nhà đấy chứ?
Một người đàn ông gầy gò, đen đủi hất hàm hỏi tôi, tự nhiên như ông ta bieté tôi từ lâu lắm.
- Ông cháu có nhà – tôi đáp – Mời ông ngồi chơi, uống nước đã.
Rồi tôi bảo Loan:
- Đằng ấy xuống gọi ông đi.
Loan đứng trong bếp, gọi gióng giả. Kỳ thực, không cần chúng tôi gọi, ông Mộc cũng đã nghe tiếng khách lạ vào nhà. Nhưng ông cứ lẳng lặng làm việc, dửng dưng. Thái độđó khác hẳn thái độ niềm nở của ông đối với dân bản.
Người khách cứ im uống nước, tự rút ra gói thuốc lá vụn, cuốn sâu kèn hút,nhẫn nại ngồi chờ. Khoảng nửa giờ sau ông già mới rửa chân tay vào nhà.
- Ông lên đây theo tiếng con cú kêu, hay theo lối con cáo dẫn?... Ông lại muốn rủ tôi nấu cao hổ, cao khỉ như năm xưa chăng?
Ông già mộc cất tiếng hỏi ngay, giọng không vui không giận, nhưng lạnh lùng.
Người khách cụp đuôi mắt, đưa bàn tay khô khốc gãi những kẽ ngón chân còn đầy bụi đường.
- Ông Mộc, chuyện đã qua rồi…
Ông già Mộc đáp:
- Chuyện ân nhớ nghìn năm, còn chuyện oán cũng phải trăm năm mới lạt dạ.
Người khách im lặng, mặt buồn xo. Đôi vai ông ta chảy xuống trong tấm áo màu xanh da trời đã nhem nhuốc cáu bẩn vì ghét bán và bụi đường. Mặt ông ta hóp lại, cằm nhọn hoắt. Cặp tai bé xíu và mỏng như hai chiếc mộc nhĩ dán vào da đầu. Đôi lông mày thưa thớt luôn cử động mặc dù bộ mặt ỉu xìu của cúi gằm xuống và cặp mắt như gằn vào một điểm trên tấm gỗ lát sàn. Ông già Mộc châm thuốc hút. Không ai nói được với ai một lời nào nữa. cho tới khi điếu thuốc đã tàn, ông già Mộc mới đứng lên:
- Thôi dẫu sao ông cũng lội suối, qua đèo tới đây. Ông vẫn là khách, ông ra sân sau rửa chân tay rồi vào uống rượu, ăn cơm… Nào, cháu Bê, cháu Loan. Canh ốc được chưa nhỉ?... Ông đói bụng lắm rồi.
Chúng tôi dọn cơm trên chiếc mâm gỗ đen bóng như sừng. Mân có chân cao nên ngồi sàn ăn rất tiện. Không phải xôi nếp mà là cơm gạo tẻ. Óc nấu thịt, nghệ, lá lốt, gần được như món canh ốc dưới xuôi. Thịt lợn rán và xào nấm hương.
- Chà chà, hai đứa làm bếp giỏi quá. Hôm nay ông phải uống ba chén rượu mới được.
Ông già Mộc cắt một lát cao hổ đen, mùi tanh, vị mằn mặn, cho vào chén. Ông cời mấy cục than hồng đặt chén cao chảy tan rồi rót rượu vào uống. Thỉnh thoảng ông cũng cho chúng tôi uống một tí rượu pha với nước đường chứ không cho uống cao. Ông bảo:
- Chưa tới tuổi bốn mươi, uống cao hổ với ăn nhung, thịt nứt ra. Không chết thì cũng không làm gì được.
Người khách lạ sau khi rửa chân tay, lặng lẽ ngồi xuống bên mâm. Ông già Mộc rót cho ông ta chén rượu và bảo:
- Ông đi đường xa mệt, cứ ăn no uống say rồi đi ngủ. Muốn chuyện gì mai nói.
Bữa cơm lặng lẽ, tuy ngon miệng nhưng không vui như mọi ngày. Lệ thường, ông già Mộc hay kể chuyện. Ví như ông kể trong cái hang gần nương sắn của ông có một conkhỉ già lông đã rụng trơ trụi. Một hôm cả bầy đang đu trên cành cao, con khỉ già bỗng trượt tay rơi xuống. Một con khỉ khác túm được chân nó nhưng không đủ sức kéo lên. Con khỉ già cứ chơi vơi trên miệng vực, rú lên thê thảm. Cả bầy khỉ hoảng sợ cũng rú lên. Con khỉ đựcđang túm chân còn khỉ già gần như sắp rơi theo vì căng thẳng. Sau cùng, con khỉ già quay cổ chí chóe kêu làm hiệu chocon khỉ đực kia buông tay. Khỉ đực chần chừ. Con khỉ già thu hết sức lực hét lên một tiếng dữ tợn. Khỉ đựcgiật mình buông tay, khỉ già rơi xuống vực sâu giữa những mỏm đá và chết. Bầy khỉ chuyền cành cây lần xuóng, chúng kêu than, đưa tay quệt nước mắt rồi khiêng con khỉ già bỏ vào hang. Ông già Mộc dã chứng kiến cảnh đó. Ông bảo chúng tôi rằng đôi khi tình thương yêu giữa những con vật khiến cho con người phải thèm muốn và kinh ngạc. Hoặc ông kể chuyện săn nhím, chuyện bắt chồn. Thành ra bữa cơm nào cũng giống như một buổi sinh hoạt văn nghệ với hai đứa tôi. Riêng bữa cơm hôm nay thì không. Thế nên tôi không khỏi có ác cảm với ông khách xa lạ đó. Cơm xong, ông già Mộc bảo chúng tôi đi ngủ sớm. Ông chỉ góc nhà có sẵn chăn nệm cho người khách ngủ, rồi ông cũng đi ngủ luôn. Giữa nhà, ngọn lửa cháy bập bùng. Chốc chốc, hơi gió lùa vào đám than hồng rực, thổi những tàn than bay rực rỡ. chúng tôi nằm nghe ngóng xem ông Mộc có nói chuyện với con người lạ lùng rất đáng hồ nghi kia không. Nhưng tuyệt nhiên chỉ có tiếng than nổ lép bép. Sau cùng, tôi ngủ quên. Sớm hôm sau, khi tôi thức dậy, ông già Mộc và người khách lạ đã ngồi bên bếp lửa. trời còn tối om. Gió lạnh. Sương bay mù mịt như sữa loãng tràn vào tận trong nhà. Ngọn lửa được khêu cháy rừng rực. Ánh lửa hắt lên khuôn mặt rắn rỏi điềm tĩnh của ông già. Ông đang hút thuốc. Người khách lạ ngồi xo ro, quay lưng lại phía tôi nằm, nói thẽ thọt:

- Tôi đã tính cặn kẽ với ông rồi mà. Tôi không dám đơn sai. Ông giúp cho kẻo vợ tôi chết mất. Lần này, tôi không còn ham làm giàu nữa. Vợ tôi chết, tôi không thể nuôi nổi năm đứa con.
Ông già Mộc chậm rãi nói:
- Lân ftrước ông cũng bảo vợ ông sắp chết mà.
Người khách van vỉ:
- Lần ấy tôi nói dối ông. Tôi mang cao về, bán đi hết để lấy tiền. Tôi định buôn gỗ lấy lãi để trả ông nhưng tôi bị kiểm lâm phạt, thu mất hai bè gỗ lát… Rồi tôi thua bạc… Nhưng lần này tôi không dám làm thế nữa. Vợ tôi ốm nặng lắm, nếu nó chết, tôi đành dăt năm đứa con đi ăn mày…
Ông ta cúi gục đầu xuống, trông khốn khỏ. Đốt xương sống lòi ra nhô cao phía trước gáy. Ông già Mộc vẫn tiếp tục nhả khói thuốc. Và người đàn ông kia, dường như cảm thấy tuyệt vọng, ngước nhìn ông già, đưa một cánh tay lên cao.
- Tôi xin thề… - giọng ông ta như nghẹn lại – Tôi xin thề vong linh của năm đứa con tôi. Nếu tôi còn đơn sai, chúng nó sẽ chết. Chúng nó sẽ chết.
Mấy tiếng cuối, ông ta nói gần như khóc. Rồi ông ta rũ mái tóc lâu ngày chưa cắt, xơ xác, bẩn thỉu xuống. Giống như một kẻ hành khất ngồi bên lề đường.
Ông già Mộc ném mẩu thuốc thừa vào đám lửa bếp, thở dài:
- Thôi được, tôi thương năm đứa trẻ vô tội. Tôi sẽ giúp ông.
Nói xong, ông đứng lên, vào gian nhà chính, lụcgì đó trong chiếc tủ đồ sộ mà ông vẫn dùng đựng quần áo, tiền bạc, đồ đạc, đồ đồng và nhiều thứ linh tinh mà tôi không biết tên. Sau đó hồi lâu, ông lại bước tới, ngồi xuống bên bếp lửa:
- Bệnh của vợ ông không trị được bằng cao hổ. Phải có cao ngựa bạch.
- Cao ngựa bạch? – người khách hỏi – Tôi có nghe thầy thuốc nói tới thứ cao đó đâu.
Ông già Mộc không trả lời mà trầm ngâm suy tính:
- Phải lần tới bản Nọi, may ra mới có. Xương hổ đã khó mua. Xương ngựa bạch lại càng khó mua hơn. Người có ngựa bạch không bao giờ bán vì xua nay họ cho rằng con ngựa bạch ra khỏi nhà chở theo một nửa linh hồn. Dân vùng này tin điều đó… Tôi sẽ giúp ông, nhưng có được hay không cũng còn tùy ở ý Trời.
Người khách lạ bỗng quỳ thụp xuống, hai tay chắp lại, vái lia lịa:
- Tôi lạy van ông, ông thương lấy năm đứa trẻ. Tôi có tội nhưng chúng nó thì không. Ông cứu cho mẹ nó được sống.
Ông già Mộc chắc hẳn không muốn nhìn cảnh đó. Ông quay mặt đi:
- Đừng làm như vậy. Ông ngồi lên. Tôi không nói thì thôi. Đã nói, một lời như con dao cắm vào cây gỗ rắn, khó rút, khó lay…
Người khách lạ đang gục đầu trên mặt sàn chống tay ngồi thẳng dậy. Bên ngoài, trời đã rạng sáng. Sương loãng ra như sữa lỏng. Từng đám mây lướt thướt bay qua khung cửa nhà. Loan trở mình, thức giấc. Nó hỏi tôi:
- Đằng ấy dậy lâu chưa?
- Rồi.
Tôi đáp khẽ và bấm nó lặng yên. Ngoài bếp, ông già Mộc nói:
- Ông đi kiếm tiền mà nuôi trẻ. Việc đã hứa giúp ông, tôi sẽ làm. Một tháng nữa, ông quay lại đây.
Ngời khách đáp lí nhí gì đó. Hình như ông ta cảm tạ ông già Mộc. Ông già bảo khách ăn xôi sớm. Ông ta ăn rất nhanh rồi khăn gói ra đi. Chúng tôi cứ nằm im thít trong buồng. Chờ cho người khách kia đi một lúc, ông già Mộc mới gọi chúng tôi dậy rửa mặt, ăn xôi. Tôi hỏi chuyện ông về con người kỳ quặc đó, nhưng ông chỉ đáp một câu:
- Ông ta là dân Kẻ Sặt, cùng làng với ông đấy. Con người tham tiền, coi nhẹ nghĩa nhẹ tình là bạc, không ăn ở bền được với ai. Nhưng vợ con ông ta vô tội nên mình phải giúp họ… Thôi cháu còn bé, đừng nghe nhiều chuyện xấu cho đen óc, đen đầu. Ngày mai ông cháu ta sẽ sang bản Nọi. Ông sẽ cố tìm mua con ngựa bạch về nấu cao.
Hôm sau, cả nhà dậy thật sớm.Ăn xôi xong, phải nén xôi gói trong lá chuối nướng. Lại phải hong than thui thịt lơn và thịt nai khô đem theo ăn đường. Tôi vui sướng vì từ ngày tới bản Muốn, đây là lần đầu tiên chúng tôi được đi xa. Đường lên bản Nọi ngược về phía tây bắc thung lũng. Phải vượt qua dãy núi sau lưng bản rồi xuống một đường mòn đi qua những rừng ổi lưa thưa dọc con suối cạn. Hết rừng ổi tới một thung lũng chỉ có những mảnh ruộng cao thấp từng hàng lúa đang lên mượt. Hết thung lũng, con đường chui vào giữa hai ngọn núi đá. Núi cao, cây cối mọc lưng chừng giống như tổ quạ màu xanh. Thỉnh thoảng một bầy khỉ lại chuyền cây, chí choé gọi nhau. Gần đỉnh núi, có miệng hang lớn chừng hai người đi lọt. Ông già Mộc bảo cái hang đó rộng chứa đủ năm mươi gia đình, ăn thông sang lưng núi bên kia. Hồi chín năm kháng Pháp, dân mấy bản quanh đây thường chạy vào đó tránh giặc.
Khoảng gần trưa, chúng tôi nghỉ dưới một gốc cây sao già ven đường mòn, giở xôi nén với thịt nướng ra ăn. Loan đeo bên lưng bầu nước chè xanh. Uống nước chè xong, mọi người ra rửa tay ở một nguồn nước nhỏ gần gốc sao đại thụ. Nguồn nước chảy từ lưng chừng núi, mát lạnh, trong như pha lê. Hai người dân Nùng đi sau chúng tôi cũng tới đó, rửa mặt, rồi chụm hai bàn tay uống nước núi một cách ngon lành. Tôi định uống thử nhưng ông già Mộc không cho. Ông bảo:
- Chưa quen dạ, uống nước trong kẽ đá ốm rụng hết tóc.
Rồi ông trải ni lông cho chúng tôi nằm bên vệ cỏ. Còn ông, ông ngồi tựa lưng vào gốc cây sao, ngủ ngay. Mười lăm phút sau, chúng tôi chưa kịp nhắm mắt, ông đã thức dậy, giục chúng tôi lên đường:
- Mình không đem đuốc, không có đèn săn trên trán, không có súng săn trên tay, không đi đêm được.
Ông nói đầy hình ảnh, theo cách nói của dân vùng cao. Chúng tôi tiếp tục đi. Buổi chiều, nắng oi và ít gió nên khá mệt. Cả hai chúng tôi đã cởi áo bông từ trước bữa ăn trưa mà vẫn thấy khó chịu. Qua con suối, chúng tôi đòi ông cho rửa chân tay, nghịch nước chừng dăm phút rồi mới chịu đi. Khi trời hết nắng, lớp sương mờ mờ đã lan khắp cửa rừng, chúng tôi tới bản Nọi. Bản này là một phố nhỏ, nơi tụ tập buôn bán của dân dưới xuôi lên và dân Mèo, lân Lô Lô trên núi cao xuống. Bản cũng toàn những nhà sàn nhưng không xa nhau vài trăm thước như ở bản Muốn. Nhà nọ với tay sang nhà kia mượn con dao, vay nắm muối được. Dưới sàn nhà, phân lợn, phân bò ngâpj ngụa. Vì người ở chen chúc, súc vật cũng chen chúc, gió không lùa mùi phân đi khiến chúng xông nồng nặc. Giữa bản, có một đám chừng hơn chục nóc nhà làm theo kiển nền lát gạch như dưới xuôi. Đám nhà đó toàn là dân bán phở, bán hàng tạp hoá, làm đậu phụ, tương và mắm. Chợ bản Nọi gần đám nhà trệt đó. Khi chúng tôi tới, chợ đã tan.
Chỉ còn trơ lại những mái ngói cổ, lợp trên những cây cột cũ kỹ, mòn nhẵn vì tay người cọ xát. Những đám hồng giậơ nát, bã mía, rác rưởi, lá bánh còn ngổn ngang chưa ai quét.
- Ta tìm quán ăn bát phở cho ấm bụng – Ông già Mộc nói.
Chúng tôi đi theo ông tới căn nhà to nhất đám nhà trệt. Nhà này cũng có hiên như nhà dưới xuôi, nhưng lại lợp ngói ống là thứ ngói cổ chỉ riêng các lò ngói vùng cao mới sản xuất. Cột đỡ hàng hiên vẽ rồng phượng. Một tấm biểm lớn bằng tôn kẻ chữ “Phở” đỏ chói. Dưới là hàng chữ sơn xanh nhỏ hơn: “Ngon, lành, thơm, bổ, theo đúng mùi vị phở Hà nội. Kính mời”.
Chúng tôi vào quán. Lò lửa cháy rừng rực. Thùng nước dùng sôi toả mùi mỡ bò gây gây. Rõ ràng, mùi nước dùng không thể giống mùi nước phở dưới xuôi được. Hơn nữa, thịt bò luộc treo trên móc đã khô đen. Không có túm hành treo, cũng không có tương ớt. Bánh phở thái to, cứng quèo. Bù lại, chủ nhân cho rất nhiều gừng và ớt chỉ thiên cay tới bỏng môi, trào nước mắt.
- Lâu lắm mới thấy ông tới bản Nọi ăn phở. Ông định mua xương khỉ hay xương hổ về nấu cao chăng?
Bà chủ quán bưng phở đặt trước bàn, nói. Bà ta trạc tuổi cô Lưu, người nhỏ nhắn, da trắng, tóc búi sau gáy, ăn mặc hoàn toàn như một phụ nữ vùng xuôi.
Ông già Mộc đáp:
- Ờ, lâu lắm tôi mới lại muốn nấu nồi cao. Ông bà chủ vẫn khoẻ chứ?
- Dạ, cảm ơn ông. Chúng cháu bình thường. Ông có lời dạy vợ chồng cháu không ạ?

- Tôi muốn nhờ ông nhà tìm mua cho con ngựa bạch.
Nghe tới đó, bà chủ quán “à, à…” một tiếng thật dài.
- Ngựa bạch khó tìm lắm. Tháng trước, có một người khách thấp nhỏ da đen cầm tiền tới nhờ nhà cháu mua hộ. Nhưng nhà cháu lắc đầu bỏ đi.
Ông già Mộc đặt bàn tay gân guốc lên bàn:
- Tôi biết người đó rồi. Nhưng tôi nhờ thì ông khắc tìm cho chứ?
Người đàn bà cười:
- Dạ, ông để nhà cháu về xem…
- Ông ấy đi đâu rồi?
- Nhà cháu sang bản bên xem cái lư đồng, muốn mua về làm đồ thờ tổ tiên. Khoảng tàn bếp lửa, nhà cháu về đấy.
Ông già Mộc gật gù, cầm thìa múc nước phở húp. Ông giục chúng tôi ăn cho nóng. Mặc dù phở ở đây thua xa phở dưới quê, nhưng vì đói nên chúng tôi cũng ăn một cách ngon lành. Ăn xong, ông già Mộc bảo:
- Bà xem có đậu nóng gọi cho chúng tôi mấy bìa chấm tương. Rồi mua cho hai đứa trẻ chục bánh rán nữa.
- Vâng, đậu nóng nhà bà Mén lúc nào cũng có. Ông uống rượu nữa để cháu lấy một thể. Còn bánh rán thì phải tới ông ké San. Dạo này, cả bản chỉ còn mình ké San làm bánh rán. Phiên chợ nào ông ấy cũng bán hết ba chảo đầy.
Nói xong, bà chủ cầm chiếc rổ con ra đi, trong rổ có cái bát nhỏ, chắc là để đựng tương.
Trời chạng vạng tối. Nhìn ra ngoài chỉ thấy những hòn đá mấp mô trên mặt đường vì ánh lửa rọi. Hơi sương lạnh dần, khác hẳn lúc chiều khi chúng tôi qua suối. Loan khoác áo bông lên vai. Ông già Mộc hút một điếu thuốc trong khi chờ đợi. Chừng tàn hai điếu thuốc, người đàn bà trở về. Trong chiếc rổ con, đậu phụ còn bốc hơi nóng nghi ngút. Một tấm lá dong lớn gói bánh rán cũng nóng bỏng tay, mỡ thấm đầy.
- Ông uống rượu với đậu nóng ngon lắm, ông à.
Chủ quán nói, đặt bát tương nhỏ trước mặt ông già rồi vào trong nhà bưng ra hũ rượu rót vào chén.
- Các cháu ăn đậu chấm tương trước rồi ăn bánh rán sau. Đậu ở đây ngon lắm – Ông già Mộc bảo.
Chúng tôi theo lời ông, ăn món đậu chấm tương trước. Quả là đậu phụ rất ngon, bột mịn, thơm, ngọt và béo. Ông già uống một hớp rượu lại bẻ một miếng đậu chấm tương và nhấm một chút ớt ăn kèm. Người đàn bà chủ quán đã lui về phía sau quầy hàng, đẩy những thanh củi vào lò cho chúng cháy lom dom. Bất chợt, một thằng bé cắp rổ bước vào:
- Mợ ơi, thịt đây rồi. Bò vừa xẻ chiều nay.
Tiếng nói quen đến lạ lùng. Tôi và Loan quay ra. Lúc đó, thằng bé kia cũng đặt rổ thịt xuống, nhìn chúng tôi ngỡ ngàng.
- Dũng!… Dũng còm!…
Tôi kêu lên, vừa kinh ngạc, vừa mừng rỡ.
Chúng tôi đứng lên. Dũng cũng từ từ bước vào, nói rất khẽ:
- Ồ, Bê, Loan… Làm sao mọi người lên tới đây được?…
Mắt nó mở to ra, loang loáng như đọng đầy nước. Nó vẫn gầy còm, tuy nó cao hơn ngày xưa chút đỉnh. Mái tóc cắt cụt ngủn khiến cho gương mặt nó có vẻ dại dại đi một cách kỳ khôi.
Ông già Mộc điềm tĩnh nhìn chúng tôi bằng con mắt từng trải và nhân hậu. Còn người đàn bà chủ quán thì sửng sốt hỏi:
- Mấy người này có quen nhau thật à? Mấy người này có quen nhau thật sao?
Tôi giải thích cho ba ta hiểu rằng chúng tôi là những đứa trẻ đã cùng sống với nhau thời thơ ấu, học cùng trường và cùng một quê hương.
Ông già Mộc vỗ vai Dũng còm:
- Ngồi đây cháu. Gặp bạn hiền là điều vui nhất trong đời. Uống một chút rượu với ông rồi ăn đậu, ăn bánh.
Dũng còm e dè ngồi xuống ghế. Nó dưa mắt băn khoăn nhìn bà mợ lúc đó đang xếp những tảng thịt bò to lớn từ rổ lên thớt. Người đàn bà hiểu ý, ngẩng đầu lên nói:
- Ông có lòng tốt, mày cứ uống rượu ăn bánh cho vui.
Dũng cầm chén rượu ông già Mộc rót cho, ngửa cổ uống một hơi. Nó uống rượu như một người dân miền núi thực thụ. Ông già Mộc hỏi:
- Cháu lên đây được bao lâu?
- Dạ, gần một năm.
Ông già gật đầu:
- Mỗi năm xa nhà, khôn lớn một gang. Khi nào cái khôn cao bằng cây lim trên núi, người ta khắc đủ khôn sống với đời. Nào, uống chút rượu nữa…
Nhưng Dũng còm không dám uống chén rượu thứ hai. Nó cầm bánh ăn và quay sang nói chuyện với chúng tôi. Tất cả những gì đã xảy ra ở quê hương, thân thuộc, từ chuyện nó mất tích, chuyện tôi và Loan bơi thuyền ra đảo Hoa Vàng để mọi người đi tìm xuốt đêm, chuyện lão Gia độc ác, chuyện tồi tệ của cai Cân đối với cô Lưu… tôi kể hết. Dũng còm trầm ngâm như một ông lão, nó nghe đủ chuyện rồi khẽ nói:
- Ông cai Cân không biết yêu con đâu. Ông ấy chỉ yêu tiền thôi. Tớ chẳng bao giờ coi ông ấy là bố. Tớ không có bố. Tớ chỉ có một người mẹ đã chết rồi. Khi nào lớn lên, làm người chủ gia đình, tớ sẽ có nhiều tiền và tớ sẽ làm giỗ mẹ tớ to hơn ngày Tết Nguyên Đán.
Chúng tôi lặng nghe Dũng còm nói. Bỗng nhiên, một người đàn ông bước vào. Đó là chủ quán, con người lạ lùng đã xuất hiện ở thị trấn khi gánh xiếc của người lùn đang biểu diễn. Ông ta vẫn cao lớn, da đỏ ửng, mặc áo đen khuy vải tết, nhưng không đội mũ cát-két bằng ka ki màu da bò bẩn thỉu mà đội mũ nồi xanh đen. Đôi mắt sáng quắc một cách dữ tợn dưới hai hàng mày rậm. Vừa đi lạnh về nên hơi thở ông phả ra trắng như sương. Ông đập bó đuốc đang cháy xuống đất, lấy chân giẫm lên cho tắt hẳn rồi bước vào nhà.
- Ôi chào, chào quý khách. Đã lâu lắm rồi ông mới lại tới đây.
Người chủ quán buông cây đuốc, giơ cả hai tay nắm bàn tay ông già Mộc lắc lắc.
- Ông chịu khó lặn lội vậy à?… Ông đã mua được đồ đồng chưa? – Ông già Mộc hỏi.
- Được rồi. Tôi đã trả tiền nhưng tới tuần trăng sau mới lấy - người đàn ông đáp lại vui vẻ. Rồi ông ta hỏi – Lâu nay ông có uống được hai ba chén rượu không?
- Được chứ - Ông già Mộc gật đầu – Tôi còn đủ sức vác cây gỗ lim trên núi về thay cột nhà. Tôi đang muốn nhờ ông tìm mua chi một con ngựa bạch.
- Sao?… Người đàn ông nhướng cặp mày lên – Đã lâu lắm ông có nấu cao ngựa bạch đâu? Vừa lâu công lại vừa tốn kém.
- Tôi biết chứ. Nhưng đây là việc cứu người.
- Người bà con của ông chăng?
- Không. Người cùng quê thôi. Nhưng chị ta có năm đứa con nhỏ. Chị ta không sống được, năm đứa trẻ sẽ mồ côi.
Người đàn ông gật đầu:
- Tôi biết rồi. Vợ cái người bữa trước lừa ông lấy cao hổ và cao khỉ. Tuần trăng vừa qua hắn lại đây năn nỉ nhờ tôi mua giùm để dắt về xuôi nhờ nấu cao nhưng tôi quay mặt đi.
Ông già Mộc đáp:
- Ờ, đúng đấy.
Người đàn ông hỏi:
- Hắn xấu bụng thế, ông còn giúp hắn làm gì? Tiền bán cao của ông một gang tay hắn còn chưa trả đồng nào.
Ông già Mộc đáp:
- Tôi không giúp ông ta đâu. Tôi cứu năm đứa trẻ vô tội thôi. Nào, ông giúp tôi chứ?…
Ông chìa bàn tay đặt lên bàn. Người đàn ông khẽ đập tay ông ta lên tay ông già, nói:
- Ông nói một lời, trèo qua bảy tám ngọn núi tôi sẽ tìm được ngựa đem về đây.
Bà chủ quan xào một đĩa thịt bò với ớt và lá sả non đem ra. Người chồng rút chiếc khăn vắt trên vách lau mặt rồi rót rượu vào chén. Ông ta bảo vợ rang lạc, nướng tôm khô thêm. Rồi ông ngồi uống rượu với ông già Mộc. Còn chúng tôi vào trong nhà ngủ. Bà chủ quán thu xếp cho chúng tôi ngủ trong một chiếc giường nhỏ ở góc buôn trong. Sau đó bà sai Dũng còm sang nhà ai đó mua thêm gừng để ngày mai làm phở bán. Mai là ngày chợ phiên. Chợ bản Nọi ngày nào cũng có nhưng cứ năm ngày môt phiên nhỏ và ba phiên nhỏ tới một phiên lớn.
Trong câu chuyện của ông già Mộc với chủ quán buổi tối hôm đó, tôi nghe ông già hỏi:
- Thằng bé này là con cháu ông chăng?
Người chủ quán trả lời:
- Ôi dà, chuyện dài lắm.
Ông già bảo:
- Lửa còn cháy trong lò, đêm còn dài, ông cứ kể. Tôi trông nó, lòng tôi cũng thương. Mà nó lại là bạn với hai đứa cháu gái đi cùng với tôi đấy.
Người đàn ông đáp rành rẽ:
- Chuyện không đẹp đẽ gì. Người khác tôi không nói đâu, nhưng ông hỏi thì tôi kể. Thằng bé này là con bà chị ruoọt tôi. Chị em tôi lưu lạc nhau từ hồi chạy Tây. Chị tôi buôn bán giàu có lắm. Ngoài số của cải củ chị, chị còn giữ vòng vàng, nhẫn vàng, hoa tai mặt đá của mẹ tôi để lại. Cả những đồ đồng thờ cúng tổ tiên. Tôi không biết hết nhưng nghe nói là đủ bộ lư, đỉnh, chân nến, hạc chầu, cả mâm thau, ấm nước nửa… Chị tôi nhiều lần nhờ người tìm tôi về nhận số đồ gia bảo và những thứ tư trang mà mẹ tôi gửi lại vì tôi là con trai, người thờ cúng tổ tiên trong họ. Chị tôi chưa tìm được tôi thì đã chết vì có u trong ruột. Tôi tìm tới hỏi anh rể nhưng lão chối phăng. Lão còn vác gậy đuổi tôi khỏi nhà. Nghĩ căm trong dạ, tôi bắt thằng bé con đem đi, tưởng lão thương con phải trả của. Nhưng lão lại thương của hơn con, lão cứ lờ như không… Chuyện dang dở, tôi chưa biết tính thế nào… xong người đàn ông thở dài.
Ông già MỘc trầm ngâm gõ gõ ngón tay lên mặt bàn hồi lâu, rồi nói:
- Thằng bé cũng không quý trọng gì bố nó… Tội nghiệp cho đứa trẻ.
Người chủ quán nói:
- Tôi nghe nói lão nhiều vàng lắm. Lão đang cầm đầu một dây buôn thuốc phiện lậu từ dưới xuôi lên Mèo Vạc thì phải. Bữa trước có người anh em của tôi gặp lão trên đó.
Ông già Mộc hỏi:
- Thế đứa bé ông tính sao?
Người đàn ông đáp:
- Vợ chông tôi chưa có con. Tôi giữ nó nuôi cũng được.
Ông già ôn tồn nói:
- Đứa trẻ có thuận, mình nuôi mới tốt. Nó không vui trong bụng, người sẽ héo như cây cỏ bị nhổ khỏi nương vườn. Ông cứ ngẫm lời tôi nói mà xem…
Chủ quán im lặng. Hình như ông ta khẽ thở dài, rồi rít thuốc. Tôi nghe tiếng Dũng còm về, báo tin đã mua đủ gừng với ớt để làm phở bán ngày mai.
- Thôi, mày rửa chân mà đi ngủ - Người chủ quán, ông cậu ruột của nó nói.
- Vâng.
Thằng bé đáp rồi ra sân sau. Nó đi ngang qua chỗ chúng tôi nằm, nhẹ như cái bóng. Tiếng nước chảy róc rách phía sân. Rồi có tiếng guốc gỗ khua lọc cọc. Dũng còm chui vào cái chăn chiên ở góc giường ngủ. Tôi không thấy nó mắc màn. Lúc ấy, tôi mới hiểu niềm hạnh phúc của chúng tôi khi gặp ông già Mộc. Rời bàn tay của mẹ, nào dễ mấy ai may mắn tìm được người giàu lòng nhân ái như chúng tôi. Tôi định gọi Dũng còm nhưng sợ người lớn nghe thấy. Vả lại, cũng đã khuya. Cả ông già Mộc lẫn vợ chồng người chủ quán đều lục tục chuẩn bị đi ngủ nên tôi đành im lặng. Mùi chăn chiếu lạ làm tôi thao thức lúc lâu. Nhưng rồi tôi cũng ngủ được khi gà vừa gáy lần thứ nhất.

Sớm hôm sau, tôi thức dậy muộn nhất so với tất cả mọi người. Loan hạt mít đã ăn sáng từ lâu. đứng ngoài cửa nói chuyện với Dũng còm. Lò lửa của bà chủ quán cháy rừng rực. Mùi mỡ bò, mùi xương bò ninh bốc hơi ngầy ngậy, gây gây. Người vào ăn phở đông. Phía trước la liệt sọt, lủ đựng hàng của dân vùng cao mang sa nhân, hồ, nấm hương, mộc nhĩ, măng khô… về bán. Những chiếc xe ngựa từ các phố huyện tới mua hàng đem về xuôi đứng từng dãy. Mùi phân ngựa tươi bốc lên hăng ngái. Bóng áo chàm, áo đen, áo trắng lướt qua. Bụi chưa bốc lên vì hơi sương còn quẩn nhưng tiếng ồn ào đã khiến ta hình dung cảnh chợ phiên thật rõ. Bà bán đậu ghé qua cửa hàng, đưa cho vợ chồng chủ quán một rổ đậu nóng hổi trước khi mang hàng ra chợ. Chúng tôi lại được ăn món đậu phụ chấm tương ngon lành, lạ miệng. Ăn xong, ông già Mộc bảo:
- Các cháu chào ông bà chủ đi. Ta qua chợ rồi về.
Chúng tôi chào vợ chồng người chủ quán. Dũng còm đứng mộtgóc nhỏ, nó nhìn chúng tôi với con mắt thèm khát buồn tủi. Ông già Mộc gọi ngườ chủ quán ra gốc cây trước cửa nói chuyện hồi lâu. Sau đó, ông chủ quay vào trao đổi vài câu với vợ, rồi ngồi xuống ghế.
- Mày ra đây cậu bảo – ông gọi Dũng còm.
- Dạ.
Thằng bé đến, đứng trước mặt ông cậu, vẻ nhẫn nại chờ đợi theo thói quen. Người chủ chỉ tôi và Loan rồi hỏi:
- Mày có muốn đi chơi với hai bạn không?
Dũng còm há miệng như muốn thốt lên một tiếng kêu ngạc nhiên. Nó đưa mắt hết nhìn vợ chồng người cậu lại nhìn chúng tôi, vẻ mặt băn khoăn, ngần ngại.
- Cậu hỏi thật, mày có muốn đi chơi với hai bạn một vài tháng thì tao cho đi - người đàn ông nhắc lại, giọng dịu dàng hơn.
Dũng còm như quýnh lưỡi lại. Lúc sau nó mới nói khẽ trả lời:
- Nếu cậu với mợ cho…
- Mày đi, nhà cũng bận, nhưng tao sẽ bảo con Dính sang giúp. Ở đây suốt ngày mày rầu rĩ, chúng tao cũng chẳng vui thú gì… - người mợ nói thẳng thắn một cách tàn nhẫn.
Tôi thấy Dũng còm cúi đầu, đáp lí nhí:
- Vâng ạ.
Ông chủ quán bảo:
- Vào nhà thu xếp quần áo mà đi.
Dũng còm vâng một tiếng sung sướng, chạy vào buồng, Quần áo của nó cũng chẳng nhiều nhặn gì, tất cả không đầy một túi dết. Nó đeo vào vai, chào vợ chồng ông cậu, hớn hở bước theo chúng tôi. Cái gia đình của chúng tôi từ đó gồm có bốn người.
Chương 16
Con hổ thọt khiến chúng tôi gặp một người hủi khốn khổ
Chúng tôi về bản Muốn được hai tuần lễ thì một buổi chiều, ông cậu ruột Dũng còm dắt con ngựa bạch xuống. Đó là một con ngựa cường tráng, toàn thân trắng không điểm đốm đen, đuôi dài, bờm rủ lòng thòng. không xén tỉa. Trông nó dũng mãnh và man rợ như một con ngựa hoang thời tiền sử. Mắt nó đỏ đòng đọc tựa như hai viên hồng ngọc, ban đêm thì nhìn rõ đường, còn ban ngày nước mắt chảy ràn rụa, hai mí mắt híp lại như người mắc bệnh bạch tạng. Nếu không dắt, nó sẽ đâm giúi giụi vào những bụi cây ven đường hoặc ngã xuống vực sâu. Ông già Mộc nhìn con ngựa vẻ hài lòng:
- Tôi cảm ơn ông lắm. Ông giỏi thật.
Ông cậu Dũng còm đáp:
- Tôi cũng còn mang ơn ông nhiều, ông Mộc à.
Hai người mời nhau uống rượu, ăn thịt. Sơm hôm sau, ông già Mộc đưa cho người cậu Dũng còm một bọc tiền rồi tiễn ông ta xuông tận chân cầu thang:
- Ông ra về mạnh khoẻ nhé. Vai tuần trăng nữa tôi sẽ tới chơi lâu.
Người đàn ông hỏi:
- Thằng bé cháu tôi ở với ông thế nào?
Ông già Mộc cười:
- Trẻ có bạn như cây cỏ gặp mưa rào. Ông nhìn xem.
Người đàn ông có vẻ hài lòng. Dũng còm ra tận cầu thang chào cậu. Nó còn đứng ở đó nhìn theo cho tới khi ông đi khuất mới quay vào.
Mấy ngày hôm sau, ông già Mộc bắt tay vào việc nấu cao. Ông giảng giải cho chúng tôi nghề nấu cao có từ bao giờ và ở vùng này, dòng họ nào giỏi nhất. Thời trước bản nào cũng có phìa, tạo hoặc một hai gia đình nhờ buôn bán mà giàu có. Họ thường nấy cao đem về xuôi. Nếu có các hàng thuốc quen nhận mua thì giá cao đắt vô cùng. Người bản nói: “Bán được giá, nấu cao một vốn mười lời, hai mươi lời” Nhà phìa, tạo nào cũng lùa dân đi săn, lấy khỉ, lấy hổ hoặc sơn dương về nấu cao. Chúng bắt người già quen nghề, ngồi róc thịt, rửa xương nấu cao suốt mùa hạ cho tới mùa đông. Họ phải làm nhiều đến nỗi mùi thịt thiu thối mốc từ các khúc xương xông lên khiến họ ốm o gầy mòn. Hơi lửa nóng hơ quắt da thịt lại. Các nhà phìa, tạo thường đôn đốc công việc luôn luôn mà trả công chỉ có vài bát muối hoặc vài thúng gạo. Người làm nghề nấu cao vì thế không đủ nuôi vợ nuôi con. Đã ngồi vào lò nấu cao là nương rẫy bỏ cho cỏ gấu, cỏ gai ăn hết đất.
- Sao họ không đấu tranh hở ông?
Tôi cắt ngang câu nói của ông già. Ông lắc đầu:
- Ồ, thời đó trên đỉnh đầu là quan Tây, hai vai là phìa, tạo, lính tráng… Ai dám đấu tranh. Nhưng con người đã uất giận là khắc sinh chuyện chống đói. Đầu tiên,họ tìm cách ăn cắp khớp xương bánh chân sau con hổ. Cả bộ xương đầy đủ mấy trăm khúc, chỉ mất khớp xương bánh đó là nồi cao mất hết công hiệu. Mẻ cao đó sẽ làm cho nhà phìa, tạo mất khách mua ngay. Sau, tụi nhà phìa, tạo biết. Chúng canh riết. Chúng đếm từng khúc xương trước khi thả vào nồi, rồi ngồi lì trông nồi cao canh thợ cho tới lúc xương tan. Đám người làm nghĩ ra một cách khác. Họ dùng dọc tầu lá chuối hút bọt cao. Nồi cao chưa tới độ keo, bọt nổi lên trên lớp nước. Thứ bọt đó mang nhiều chất béo, chất bổ. Mấy ông già nấu cao vờ như thử độ dính, thò dọc lá chuối vào khoắng. Dọc chuối xốp, có hàng triệu lỗ hổng nhỏ. Các lỗ hổng đó hút đầy chất bọt kia vào. Họ nhúng chừng năm sáu cái dọc chuối là gần hết lớp bọt cao trong nồi. Khi nào lũ người canh thấy cao thành keo, chuẩn bị đổ khuôn, không để ý tới nữa thì họ cất bó dọc chuối đó đem về nhà. Tới nhà họ vắt cho hết bọt cao, nấu lại với một hai bộ xương khỉ là được một thứ cao hổ lẫn khỉ rất công hiệu.
- Ở đây có nhiều người nấu cao giả không ông?
- Có, trước đây, thời xa lắm, người bản chỉ dùng cao chứ không bán thì họ nấu thứ cao thật. Từ ngày đám phìa, tạo và dân buôn đem cao về xuôi là sinh tệ nấu cao giả. Cao thứ tốt họ bán ở các hiệu thuốc quen với giá đắt. Cao giả, nấu độn cả xương trâu, xương bò đem bán rong các nơi… Khi nào con người tham tiền, lúc đó khắc sinh nhiều tật xấu. Năm trước, ông bỏ một người bạn phường săn cũng vì chỉ ông ta lừa dối kẻ khác lấy tiền. Dạo đó, trời đã rét, cây leo cây nhỏ xếp lá trong rừng đã rụng lá trơ trụi. Người bạn săn buồn vì vợ bỏ về nhà mẹ. Bà ta chê ông ta đã nhiều năm. Ông ta buồn nên tới rủ ông đi vào rừng. Đi hai ngày đầu chỉ đụng năm bảy con chim với một con dím đủ nướng ăn. Ngày thứ ba hạ được một con gấu ngựa lớn, ước một tạ. Ông mừng lắm, định bảo xẻ con gấu lấy mật. Loài gấu, phải mổ bụng, lấy mật ngay khi nó vừa chết, nếu để lâu, túi mật sẽ tự biến đi, dẫn vào khắp các chi của con vật. Chính vì điều này nên gấu khôg bao giờ bị thương khi ngã, mặc dì có khi say mật ong hoặc bị ong đốt, gấu buông tay từ những cành cây cao chót vót rơi xuống. Phải những con vật khác, không tan xương nát thịt cũng què. Nhưng gấu thì không. Nó cứ nằm ì lì, mắt nhắm tịt. Chất mật trong túi tự dẫn tới, làm hồi lại các vết đau. Rồi sau đó, con gấu mở mắt, khụng khiệng bò dậy, đi về hang như thường…
Ông già Mộc ngừng kể, ném một nắm muối màu xám vào đám lửa trong lò nấu cao. Nắm muối nổ lép bép, lửa toả ra xanh lè như những chiếc lá trong truyện cổ tích, hoặc gần như ánh lửa hàn vọt lên từ những que hàn gắn với bình hơi của người thợ hàn ngày hôm nay. Lũ chúng tôi, cả ba đứa, đều nín thở nghe ông nói tiếp:
- … À, ông vừa kể cho các cháu nghe bọn ông bắn được ngã được con gấu ngựa. Ông định xẻ ngay để lấy mật. Nhưng lúc đó, một đoàn địa chất nghe tiếng súng chạy tới. Họ có chừng mười người, toàn là những người có gương mặt sáng sủa, nhân từ. Người lớn tuổi nằn nì xin mua túi mật vì ông ta có một ông bố đã gần tám mươi tuổi bị bênh đau xương. Ông và người bạn săn bằng lòng. Ông cán bộ địa chất mừng rơn. Ông ta cảm ơn mãi mặc dù người bạn săn của ông bắt ông ta phải mua cái mậtgấu với giá đắt hơn giá thường hai lần. Lúc đó ông giận nhưng không nói vì giữ mặt cho bạn. Ông rút dao định xẻ con gấu. Nhưng ông bạn phường săn ngăn lại: “Chúng tôi chờ ở đây. Ông xuống lấy đủ tiền đem lên rồi tôi đưa mật. Không sợ chúng tôi khiêng gấu về bản đâu…”. Người bạn phường săn của ông nói với khách mua như vậy. Cả đoàn cán bộ địa chất bỏ đi sau khi để lại nửa số tiền để giữ hàng. Còn ông, ông cũng ngồi xuống gốc cây, nói: “Bán đắt như vậy là không tốt”. Người bạn kia trả lời: “Họ cần, họ phải mua đắt. Ông có thấy họ mua đắt thế mà họ vẫn mừng không?...”. Ông chán ngán không buồn tranh cãi, nhắm mắt nghỉ. Lát sau, mở mắt ra, ông thấy người bạn phường săn kia đang làm một việc rất kỳ quái. Ông ta rút trong túi áo một hộp tiêm, có ống tiêm, có cả mũi tiêm đã cắm sẵn. Ông ta tới xác con gấu còn đang ấm nóng, lần tìm nơi túi mật, cắm phập mũi kim vào. Rồi sau khi nhìn quanh, ông ta từ từ rút mũi kim ra. Trong cái ống thủy tinh, một dòng nước đặc quánh màu xanh đen từ từ dâng lên. Khi mũi kim vừa hết nấc, chất nước xanh đen kia cũng ngừng dâng.
Bấy giò ông ngồi dậy và ông chợt hiểu việc làm xấu xa của bạn. Ông bảo ông ta: “Lòng ông không thẳng như cây thông trên núi mà cong queo như rễ cây trăn dưới khe sâu. Ông tự chặt đứt ngón tay trỏ kia đi”. Ông ta trả lời: “Người dưới xuôi họ chỉ có con mắt nhìn cây lúa chớ không có con mắt nhìn cái lá ngón, lá han. Ông cứ mặc tôi. Chưa tàn điếu thuốc, cái mật sẽ đầy căng như nguyên thôi. Tôi đã làm mấy lần rồi, đừng lo…”. Con người đen bụng nó nói đúng thật. Khi mổ con gấu ra, cái mật vẫn đầy căng như chưa từng bị rút hết ruột…
- Cháu biết rồi, cháu biết rồi…
Loan hạt mít hấp tấp ngắt lời ông già Mộc bằng cái giọng lanh chanh vốn có của nó.
- Nước đó là nước mô…
Rồi nó nhìn vào cặp mắt băn khoăn của ông già giải thích:
- Nước mô là nước có ở tất cả các tế bào trong cơ thể con người cũng như con vật. Khi con gấu bị rút mật đi thì nước mô sẽ tràn vào.
Ông già Mộc gật gù:
- Như nước ở bờ ao tràn xuống vũng thấp, đúng không?...
Rồi ông nói tiếp:
- Ông và người bạn phường săn đang cãi cọ, đoàn cán bộ địa chất trở lại. Họ đếm đủ tiền. Ông mổ con gấu, đưa túi mật cho họ. Người bạn săn cầm tiền. Thường thường về tới bản, chia thịt và bán xương xong mới nhận tiền. Nhưng lúc đó, ông ta phải chia tiền ngay. Rồi ông đưa lại cho người mua số tiền đó. Ông ta chối từ. Ông đành nói: “Tôi chỉ có một mình. Tiền ăn không hết đâu. Gặp ông, ưng cái bụng, tôi cho ông làm vui thôi”. Người bạn phường săn kia sợ ông nói sự thật nên vội vã hùn vào: “Ông ấy nói đúng đó. Vợ con ông ấy bị giặc giết hết ròi. Ở một mình, tiền dày từng gang, đếm không hết đâu...” Người cán bộ địa chất cảm ơn ông mãi rồi cả đoàn trở lại dưới thung lũng khoan giếng. Ông bỏ con gấu ở đó luôn, không khiêng về bản nữa. Từ đó, ông cũng không bao giờ nhìn mặt con người lòng ruột cong queo kia...
Đám lửa trong lò reo lên, nhảy phần phật vì hơi gió mạnh lùa vào. Ông già Mộc lại nhúm một nắm muối trộn lẫn đất đen ném vào lửa. Và những bông hoa lửa lại nở bùng lên, uốn éo, nhảy múa với muôn ngàn tia sáng xanh.
Ông già Mộc thôi không kể chuyện nữa. Ông bảo chúng tôi ăn sắn nướng rồi đi ngủ. Sẵn than, Loan hạt mít sáng chế ra một kiểu nướng sắn tuyệt vời. Nó dàn than thành hàng, rồi bên trên gác củi. Sắn thái từng lát lớn, trông như từng lát bánh mì bổ dọc, đặt lên. Mặt này vàng rộn mới lật mặt kia. Sắn nướng kiểu đó ăn không còn giống sắn mà giống như miếng vỏ giòn tan của bánh mì mới ra lò. Đứa nào muốn ăn mặn thì trước khi nướng tẩm nước muối. Còn đứa nào ưa ăn ngọt, đem quết với mật mía để trong chum.

Chúng tôi đi ngủ trước ông già Mộc vì ngày hôm sau chúng tôi giúp ông kéo nốt số cây gỗ dưới chân dốc làm chuồng bò. Từ ngày Dũng còm về đây, nó tỏ ra là một người đàn ông thực thụ vì luôn luôn đề xuất những công việc mới, cả những việc nặng nhọc mà chúng tôi chưa hề nghĩ tới. Dẫu sao, nó cũng là một thằng con trai. Và một năm đi ở với người đời đã dạy nó nhiều bài học về sự làm ăn. Còn chúng tôi chỉ là những con chim vừa ra ràng đã được nằm trong vòng tay che chở của ông già Mộc. Thế nên chúng tôi phải khiêm tốn mà nói thua nó.
- Dẫu sao, về khoản này đằng ấy cũng hơn chúng tớ.
Tôi nói, tưởng Dũng còm sẽ khoái trí vì được khen. Nhưng nó chỉ khẽ bĩu môi, xì một tiếng rất kẻ cả. Tuồng như nó bảo tôi:
- Ấm ớ, lắm chuyện...
Tôi tức lắm nhưng đành im vì cãi nhau bây giờ sẽ không còn đủ thời gian làm lành trước khi bắt tay vào việc. Mà đã vào việc thì cái thằng oắt con ấy lại là chỉ huy của chúng tôi...
Chuồng bò vừa khánh thành được ba hôm, con hổ thọt đã nhảy về cắp đi một con bò tơ chưa đầy tuổi. Bà Kín te tái chạy sang cằn nhằn ông già Mộc:
- Một cây gãy ông còn chưa đủ sợ gió hay sao? Tôi đã biêt rồi mà. Vắng hơi người, cọp sẽ tha bò đi ngay. Nay một con, mai một con... rồi còn đâu mà đầy đàn đầy sân nữa...
Ông già Mộc lặng lẽ không nói gì. Dân bản xôn xao, mỗi người một lời góp vào, khuyên ông phá cái chuồng bò mới lại dồn bò, dồn lợn xuống dưới sàn nhà cho yên chuyện.
Dũng còm, tôi và Loan đứng im thin thít. Cái chuồng bò đó là thành quả lao động của cả bốn ông cháu. Nhưng nó cũng lại là ý muốn của ba đứa chúng tôi. Chúng tôi vẫn tin rằng nuôi súc vật riêng tốt hơn, sạch sẽ hơn. Đáng buồn là khó khăn đã đến. Mà khó khăn đó nằm ngoài tầm tay của chúng tôi. Từ nhỏ chúng tôi đã biết con hổ ra sao, huống hồ nghĩ tới cách tiêu diện nó để bảo vệ đàn bò...
Buổi trưa hôm đó, bữa cơm thật buồn tẻ. Nhưng đến tôi, ông già Mộc an ủi chúng tôi:
- Đừng buồn. Thua keo này, phải bày keo khác. Cháu Dũng lấy sách ra đọc, còn hai đứa gái đem khung, đem chỉ mà thêu.
Hồi ở phố Lạng trở về bản, ông già mua cho chúng tôi rất nhiều kim thêu, chỉ màu, khung thêi và cả sách vở, bút mực. Thoạt đầu tôi chịu khó ghi nhật ký. Nhưng sau, dần dần ham vui tôi quên đi. Khung thêu với kim chỉ, chúng tôi rờ tới đúng hai lần, thêu chưa hết một bông hoa rồi cũng bỏ nó. Bởi lẽ cả tôi lẫn Loan đều thích trò bắt cá, bắt ốc trong suối, bẫy dím, đào khoai môn rừng, hái vả rồi nướng sắn, nướng khoai... Hết trò này tới trò khác. Chúng tôi phỉ sức để làm chàng Rô Bin Sơn chính hiệu chứ không còn phải bơi thuyền ra đảo Hoa Vàng để tưởng tượng mình trở thành Rô Bin Sơn.Vì tất cả những niềm ham mê đó, cứ chiều xuống, rửa chân tay xong là chúng tôi mệt lử. Nhất là sau bữa cơm ngon lành bên bếp lửa ấm, chỉ còn muốn chui vào giữa lớp chăn và nệm ngủ một giấc quên đất quên trời.
Từ ngày Dũng còm về bản Muốn, tôi trở lại ghi nhật ký đều đặn, còn Loan vẫn rong chơi như xưa. Nó vốn ham vui và lười. Dũng còm có mang theo trong túi áo quần bộ Tam Quốc Chí đã nát nhầu của ông cậu. Đêm đêm, chúng tôi ngồi đọc cho cả nhà nghe chung. Đọc đi đọc lại đến nỗi tất cả đều thuộc làu. Không còn trò giải trí gì khác nên tối hôm đó ông già Mộc bảo tôivà Loan đem kim chỉ ra thêu. Nể ông, hai đứa tôi ngồi thêu qua loa vài đường. Nhưng ánh lửa chập chờn khiến nét thêu không đều và các hình vẽ trên vải cứ nhòe đi nên lát sau hai đứa tôi quay sang nướng sắn ăn với mật. Dũng còm ngồi nhai lại bộ Tam Quốc. Cái đầu bù xù to tướng in lên vách. Còn ông già Mộc loay hoay giờ lâu trước hai cánh tủ đã mở rộng. Lát sau, tôi thấy ông lôi ra khẩu súng bọc giẻ, không hiểu loại súng gì. Ngoài khẩu súng, có chiếc que thông nòng, nhiều viên đạn và những phụ tùng lặt vặt.
Vừa thấy khẩu súng, Dũng còm sáng mắt lên. Nó buông quyển Tam Quốc, sán tới ngồi bên ông già. Ông vừa lau chùi từng bộ phận, vừa giảng giải cho nó nghe. Hai người thì thầm chuyện trò lâu lắm. Khi chúng tôi đi ngủ vẫn còn thấy hai chiếc bóng, một cao một thấp, lay động, chập chờn in lên vách. Và ngọn lửa cháy đều đặn thỉnh thoảng lại lùa tung lên một đám tàn than.
Sớm hôm sau, Dũng còm gọi chúng tôi ra, điệu bộ đầy quan trọng:
- Ông Mộc sắp rủ phường săn quen tới đây. Nhất định phải diệt con cọp thọt. Còn nó, dân bản không ai dám làm chuồng nuôi bò nuôi lợn riêng. Hôm nay, ông tới bàn với trưởng bản đấy.
Tôi hỏi:
- Thế ông có cho cậu đi theo không?
- Cố nhiên là tớ sẽ đi theo ông chứ không phải các đằng ấy. Con gái không thể dính vào những việc quan trọng như thế này.
Dũng còm đáp lại với vẻ thản nhiên. Thản nhiên như điều nó nói là mặt trời mọc phương đông, lặn phương tây, là bàn tay người ta có năm ngón, còn hai bên đầu chỉ mọc ra hai cái tai vậy. Nói xong, nó không thèm giải thích thêm một lời mà lại bảo:
- Cậu đi lau bát, sắp đũa ra để tớ với ông Mộc ăn trước còn đi.
Tôi tức đắng họng, không thèm trả lời. Loan hạt mít không hiểu ý tôi lại lăng xăng đi lau bát, sắp mâm ra chuẩn bị bắc chõ xôi xuống. Tôi lườm nó đến nứt kẽ mắt mà nó không hề hay biết gì. Kể ra, ở với đứa bạn đụt lắm lúc cũng tức như ăn phải thứ không tiêu.
Lúc đó, ông Mộc khoác súng lên vai xem dây đeo vừa chưa. Rồi ông bỏ cây súng, dựng xuống bên vách, nói:
- Hôm nay hai cháu ở nhà cho lợn ăn nhé. Ông với Dũng sang nhà trưởng bản bàn chuyện.
Loan “vâng ạ” thật to. Tôi chẳng nói gì. Ông già Mộc thấy tôi ngồi im, liền nói:
- Cháu Bê đã sang nhà trưởng bản chơi với ông lần trước rồi mà... Bây giờ cháu cũng muốn đi nữa chăng?
Tôi trả lời rành rọt:
- Không. Nhà trưởng bản chỉ có vườn giâu gia với hai cây bưởi chua, cháu không sang. Cho Dũng còm đi. Nhưng khi nào ông cùng phường săn đi bắt con hổ thọt thì cháu sẽ đi theo ông. Dứt khoát là như thế.
Loan tròn mắt lên vì vẻ mặt hùng hổ và giọng nói gay gắt của tôi. Dũng còm im thít. Ông già cười hiền từ, giơ tay xoa đầu tôi, nói:
- Ôi chao, con bé này ghê thật. Rắn như miếng gỗ lim già.
Ông cúi xuống uống chén rượu buổi sớm theo lệ thường. Tôi nhìn bàn tay ông, chợt nhận thấy một ngón tay có buộc giẻ. Tôi quên cơn hờn giận rất nhanh, băn khoăn hỏi:
- Tay ông đứt hay sao mà buộc giẻ thế ông?
- Không - ông trả lời.
- Không đứt sao lại buộc giẻ. Ông mở ra cháu xem còn chảy máu không, cháu rịt lông cu li vào. Con cu li của cháu tốt hơn của cái Loan với Dũng còm nhiều.
Ông già lúng túng, rồi như cảm động sự quan tâm của tôi, ông nói:
- Có gì đâu, sáng ông thái thuốc, ông sầy chút da thôi...
Ông giơ túi thuốc lá sợi cho tôi yên tâm rồi giục mọi người ăn sáng. Tôi hoàn toàn tin là thật. Mãi mười mấy năm sau, khi đã trưởng thành, trở lại bản Muốn thăm ông, tôi mới biết rằng ngón tay buộc giẻ đó là ngón tay ông đã cứa ra để nhỏ bảy giọt máu vào chén rựo thề. Ông tự thề với mình phải giết bằng được con hổ thọt. Cũng như ba mươi hai năm trước, ông cũng tự cứa tay nhỏ máu vào chén rượu thề trước ông chú ruột đang hấp hối rằng ông sẽ nuôi mấy đứa em cho tới lúc dựng vợ gả chồng. Và cũng như mười năm trước, ông thề trước vong linh người vợ và hai đứa con gái là ông ở vậy để tháng năm thờ cúng họ... Chuyện ngón tay buộc giẻ của ông già, cho tới giờ tôi vẫn còn thấy rõ như mới ngày hôm qua. Và tôi hiều, mỗi con người là một thế giới huyền bí, có khi gần hết cuộc đời mình, ta mới có thẻ khám phá được phần nào cái thế giới sâu thẳm đó...
Ông già Mộc dắt Dũng còm tới nhà trưởng bản bàn xong, bảo nó về trước. Ông tới nhà các bạn phường săn thông báo. Khoảng một tuần sau, cuộc săn chính thức bắt đầu. Tất cả những nhà thợ săn đã làm lễ cúng cầu may từ hôm trước. Ở gia đình chúng tôi,ông già Mộc bắt hai con gà làm cơm cúng tổ tiên như ngày giỗ dưới xuôi. Ông đứng trước bàn thờ, khấn vái lúc lâu. Chờ hương tàn, ông hú gọi mấy bà con xung quanh tới. Lần này là môt bữa ăn lặng lẽ, nghiêm túc. Mọi người chỉ nói nhiều tới chuyện lúa má, nương vườn mà không hề nhắc tới con cọp – kẻ thù và niềm kinh sợ của dân bản. Ông già không đem đàn tính ra, mọi người cũng không đàn hát như lần trước. Ăn xong, ai nấy đều nắm tay ông già, chúc điều lành điều tốt trước cuộc săn rồi trở về.
Tôi hồi hộp, đi đi lại lại quanh quẩn chờ đợi. Khi hết khách, tôi bước tới bên ông. Không chờ tôi nói, ông già Mộc kéo tôi vào lòng, nhìn vào mắt tôi bằng cặp mắt già, hiền từ của ông và nói:
- Việc săn bắn không phải là việc của đàn bà. Huống hồ cháu còn non như cây măng chưa đầy ngón tay. Cháu nghe ông, ở nhà. Ông sẽ đem cái vuốt cọp thọt về cho cháu đeo trước ngực. Cọp già thành tinh, vuốt nó càng thiêng. Đeo vào người, không sợ gió độc gió dữ vật ngã mình.
Giọng nói của ông ôn tồn và nghiêm trang quá khiến tôi không thể nói thêm được một lời nào. Tôi lặng lẽ cùng Loan vào buông ngủ. Buồng bên kia, Dũng còm cũng vậy. Lần đầu tiên trong đời, tôi thầm khấn vái, cầu nguyện tổ tiên phù hộ cho ông già thân mến của chúng tôi chiến thắng. Tôi không biết khấn thành bài, thành lời, nhưng trong tâm can tôi, tiếng thì thầm cầu nguyện cứ vang lên. Và tôi bỗng tin rằng. Khi ta mong mỏi thành thực, khi ta hết lòng hướng tới một điều tốt lành nào đó, thì điều đó sẽ trở thành hiện thực. Đêm yên lặng, mênh mông. Tiếng nai, tiếng mang tác ngoài rừng vọng qua thung lũng. Chỉ còn ngọn lửa vẫn đang nhảy nhót một cách cân cù. Chỉ mình nó thức với đêm dài, giữ cho lời cầu nguyện của tôi còn lại với ngôi nhà sàn ấm cúng, không bị những cơn gió lạnh lẽo mang đi.
Sớm hôm sau, khi chúng tôi thức dậy, phường thợ săn đã ra đi từ lâu. Không có dấu vết gì. Trên bếp, cũng không có chõ xôi bốc nghi ngút mà chỉ một mình ngọn lửa vì thức suốt đêm nên mỏi mệt giờ lim dim mắt, cháy liu riu. Tàn than trắng như bột phủ lên những hòn than lớn. Chúng tôi cùng chạy ra trước sàn, nhìn quanh. Thung lũng vẫn im lìm, sương phủ trắng như sữa. Trên dải núi đen mờ trước nhà, từng đám mây dài như đuôi chồn, luệt quệt đi qua. Những dải mây đó có lúc gió lùa qua nhà, chúng áp bàn tay giá buốt lên da thịt chúng tôi rồi lại ra đi. Không một lời giải thích.
- Ông Mộc đi lúc nào mà không gọi tụi mình nhỉ? – Loan nói.
- Phường săn ra đi phải bí mật như bóng đêm, nhẹ như khói, thì mới mang được thú về. Đi mà khua kèn gõ trống thì chỉ khiêng vài bãi phân cọp đầy lông đem về thôi.
Dũng còm nói bằng giọng hiểu biết và ra vẻ giảng giải. Tôi quay vào nhà, đặt chõ xôi lên và bảo Loan múc cám lợn đã nấu tối qua trong chiếc chảo gang lớn đang còn nóng ấm cho lũ lợn. Hai chon lợn mẹ vừa đẻ đang hộc lên đòi ăn dưới chuông. Mặc dù bị hổ cắp đi con bò tơ, ông Mộc vẫn thi gan với con cọp thọt. Nếu hôm nay, cuộc đi săn thắng lợi, ông sẽ là người chiến thắng. Chúng tôi cũng sẽ là đội quân chiến thắng vì mọi người trong bản sẽ theo chúng tôi làm chuồng bò, chuồng lợn riêng. Cuộc sống ở bản sẽ văn minh hơn hẳn bây giờ.
Dũng còm và Loan đều chung một ý nghĩ như tôi. Chúng tôi vừa làm đủ mọi việc vừa hồi hộp chờ đợi.
Vẫn không có một tiếng súng nào vọng về thung lũng. Không có một tiếng hú gọi, một tiếng kêu. Thậm chí một cơn gió mạnh cũng không. Những ngọn cây bưởi, cây giâu gia, cây chùm kết quanh vườn im lặng. Sương đã tan heté và mặt trời nhô khỏi tấm chăn trắngh như bóng của biển mây phương đông. Mặt trời cũng trắng như nhúng sữa. Dần dần, màu trắng của mặt trời chói chang hơn và ánh nắng chiếu xuống mặt đất cũng ấm nóng hơn. Đã sang trưa rồi. Chúng tôi ăn bữa trưa vội vàng, không canh, chỉ có một món thịt rang mặn.. Đứa nào cũng cố gắng không nhắc tới chuyện săn hổ cho đỡ nóng ruột.
- Dũng còm ơi, đằng ấy kể chuyện Tam Quốc đi – tôi bảo.
- Đoạn nào cơ? – Dũng hỏi lại.
- Đoạn kết nghĩa vườn đào ấy – tôi đáp lời.
Dũng lấy quyển Tam Quốc, bắt đầu đọc. Tôi nghe thờ ơ, những dòng chữ đã thuộc làu. Được một chương tôi bảo:
- Thôi, chán quá... Tụi mình làm gì bây giờ cho quên việc săn hổ đi.
Dũng còm đặt quyển sách xuống, thở dài:
- Ờ, tớ đọc mà cứ chán ngắt.
Loan nói:
- Hay chúng mình ra suối bắt ốc.
Dũng quay lại:
- Nhưng nếu chúng mình đang bắt ốc ngoài suối, hổ chạy về đây cắn cổ con lợn mang đi thì sao?... Nó đã cõng bò một lần, quen đường dễ trở lại lần nữa lắm chứ... Bây giờ, bò vào núi ăn thì nó sẽ cõng lợn đi.
- Nó về đây ban ngày à?... Loan trợn mắt lên – Úi giời, sợ quá! Các cậu ơi, chúng mình kéo hết cầu thang lên không hổ vào nhà.
Dũng còm nhìn ra ngoài chuồng bò bằng con mắt vừa sợ hãi vừa háo hức:
- Giá mà con cọp ngồi chồm chỗm trước sân kia nhỉ?...
Loan rú lên:
- Thế thì chết. Trời ơi, thế thì tớ chui vào trong buồn, đóng chặt cửa lại.
Dũng lườm:
- Hão huyền! Hổ đã về đến đây, gan ruột chạy lên ngon cây hết, còn đâu mà vào buồng với đóng chốt...
Thấy Loan mặt tái xanh, rên rỉ, Dũng còm nói tiếp:
- Mà các cậu tưởng rút cầu thang lên là cọp sợ à? Nó nhảy vọt từ dưới đất lên tận sàn nhà này ấy chứ.
Tôi gạt đi:
- Loan đừng sợ. Dũng còm dọa cậu đấy. Không tin cái miệng nó được đâu. Đồ con trai mà môi mỏng quẹt.
Dũng còm cáu thật sự, quay lại vặc tôi:
- Cậu nên nhớ tớ đã ở đây một năm, trong khi các cậu mới lên đây vài tháng. Mà cậu tớ chuyên mua xương hổ, xương gấu, xương khỉ bán cho người dưới xuôi nấu cao. Bao nhiêu chuyện về hổ, các ông thợ săn đều kể cho cậu với thím tớ nghe hết.
Tôi cãi lý:
- Nhưng hổ về bản ban ngày thì chưa ai nói cả. Loài vật, dẫu là chúa sơn lâm cũng phải sợ người.
Dũng bĩu dài môi, “xì” một tiếng. Đúng là môi nó mỏng thật, trông mà ghét.
- Tớ xin cậu. Chỉ có tai cậu chưa được nghe đủ chuyện thôi. Bị rượt, bị phường săn vây, có khi hổ còn chui vào trong chuồng bò nằm im mà không tha bò, tha lợn nữa... Nhưng đấy là con hổ mèng. Chứ đã là hổ thọt thành tinh rồi. Người, nó cũng còn gặm đầu, nữa là bò!... Nó sợ người thì đã chả dám về tận bản tha bò đi mấy lần như thế!
Loan hạt mít nghe tới đó lại sợ hãi, rên rỉ, mắt tròn mắt dẹt nhìn ra ngoài. Nó bảo tôi:
- Hay mình đóng cửa vào, Bê nhé.
Tôi gắt:
- Không đóng. Đừng có hèn.
Tôi cũng sợ thật, nhưng không hiểu sao tôi lại gắt lên như thế. Có lẽ vì tôi bực Dũng còm. Cũng có lẽ vì tôi thương ông già Mộc và nghĩ rằng khi ông đang cùng những người thợ săn vây bắt cọp mà mình đóng cửa lại, chỉ lo giữ thân. Không lo giữ tài sản cho ông, thì mình không xứng đáng là một con người chính trực, con người biết tự trọng và giữ gìn nhân cách.
Thấy tôi quát, cả Loan và Dũng còm đều im. Khoảnh khắc im lặng đó kéo dài, rất dài. Sau đó bị cắt ngang chừng bởi một tiếng hú. Tôi lao ra cửa, theo sau là Dũng và Loan. Một thanh niên chạy băng qua bản. Vừa chạy, anh ta hướng về phía núi trước mặt mà hú. Tiếng hú vang lên từng hồi, khẩn cấp, tha thiết, xen lẫn lo âu.
- Anh ơi, ông Mộc đâu rồi, ông Mộc đâu rồi?...
- Anh ơi, có vây được hổ không?... Có vây được hổ thọt không?...
Cả tôi, cả Dũng còm đều thi nhau cất tiếng hỏi dồn dập. Nhưng người thanh niên chỉ kịp quay đầu nhìn chúng tôi trong giây lát rồi cứ nhắm hướng ngọn núi phía đông mà chạy miết.
Chúng tôi đứng thẫn thờ nhìn theo. Người thanh niên đã chạy tới con đường leo lên núi, nhưng anh ta lại vòng ra phía sau. Dũng còm kêu:
- Đi gọi ông Rộc. Tớ biết rồi, phường săn đã cử người về gọi ông Rộc.
Tôi hỏi nó:
- Ông Rộc nào?
Dũng nhìn tôi lạ lùng như nhìn một kẻ từ hành tinh nào đó rơi xuống:
- Ở bản Muốn mà không biết ông Rộc hay sao?
Tôi nhìn Loan, Loan lại nhìn tôi. Quả tình, hai tôi chưa nghe tới cái tên lạ lùng này lần nào cả. Thấy vậy, Dũng bắt đầu giảng giải:

- Bản này có hơn hai chục nóc nhà cùng ở trong thung lũng. Nhưng riêng có một nhà lẻ loi ngoài ngọn núi kia – nó giơ tay chỉ ngọn núi trước nhà, cao nhất trong dải núi phía đông, đỉnh nhọn hoắt như một mũi tên và luôn luôn sáng óng ánh vì những mỏm đá bắt ánh nắng – Đó là nhà ông Rộc, người thợ săn số một, nổi tiếng cả vùng rừng này. Ông đi săn từ năm mười một tuổi. Bố mẹ ông Rộc đều chế sơm nên ông ở với ông nội và được ông nội dạy nghề săn bắn thú. Quanh năm, người tới nhà ông Rộc mua da hổ, da báo, mua mật gấu, mật trăn và các thứ cao, thứ xương đi mòn nhẵn con đường chung của bản. Hồi đó, ông Rộc cũng ở trong thung lũng này. Nhà ông gần nhà trưởng bản, phía lưng núi chếch về bên trái vườn giâu gia kia kìa... – Dũng còm giơ tay chỉ cho chúng tôi xem – Đó, hồi đó nhà ông Rộc vào loại lớn nhất bản Muốn. Đến bọn phìa, tạo cũng phải kiêng nể vì ông Rộc có thể bắn trúng con mắt trái hoặc con mắt phải của con sơn dương đứng xa bốn quang dao.
Dũng còm ngừng lại, vì mắt nó vẫn theo dõi người thanh niên đang chạy vòng quanh chân núi. Vừa thoắt thấy bóng áo xanh của anh giữa đám cây, Dũng nói:
- Còn phải mười lăm phút nữa mới tới được nhà ông Rộc, nếu chạy qua rừng ổi ven suối...
Nó lẩm bẩm một mình, cặp mày chau lại.
Tôi giục:
- Rồi sao nữa, kể đi.
Dũng còm tiếp tục:
- Ông Rộc nổi tiếng đến nỗi những kẻ tình nguyện theo hầu ông để học nghề một năm phải ăn hết một nhà gạo, thịt. Bây giờ, họ vẫn còn tới thăm nom, biếu quà bánh cho ông. Nhất là sau cơn tai nạn.
- Tai nạn gì cơ? – Tôi sốt ruột hỏi dồn.
Từ từ đã, tớ mới kể được chứ... – Dũng còm nhăn nhó – Thế, ông Rộc có rất nhiều đệ tử. Được ông dạy, dần dần họ cũng giỏi giang. Vợ ông ít đi làm nương mà ở nhà cơm nước cho khách suốt năm. Ông Rộc nhiều bạn người chỉ có một đứa con trai. Ông cũng dạy cho nó nghề săn từ năm thằng bé mười một tuổi. Bà vợ ông than khóc, xin cho nó làm nương, nuôi bò. Nghề làm nương không nguy hiểm, dù có nghèo cũng bảo toàn chữ thọ. Vả lại đứa con trai đó dù không làm gì, với số của cải bố mẹ để lại, cũng thừa thóc thừa thịt ăn. Mặc vợ hết van vỉ đến khóc lóc dằn dỗi, ông Rộc vẫn cương quyết đào luyện con trở thành một thợ săn cao cường như mình. Thằng bé rất thông minh, dũng cảm. Nó cũng đã từng bắn được gấu ngựa, lợn lòi khi chưa đầy mười sáu tuổi và khiến đám học trò của ông Rộc phải kính nể. Tới năm thằng bé mười tám, ông Rộc định làm lễ cho con nhập phường. Đó là cái lế chứng nhận thằng bé đã hết thời gian tập sự, đủ tư cách làm một người thợ đứng trong phường săn. Ông bảo đứa con ở nhà để có đủ sức khoẻ ngày hôm sau ra mắt anh em phường. Ông đưa hai người học trò vào núi. Trời hôm đó sương mù đặc tới độ giơ bàn tay trước mặt hai gang nhìn không thấy. Ông Rộc rủa trời đất nhưng cương quyết hạ một con thú. Một bậc tổ nghề như ông, lẫy lừng khắp vùng mà trở về tay không thì không đúng lẽ. Ông cùng hai người học trò tìm đến con gấu ngựa ông đã theo dõi và đánh dấu hang. Lần trước, vai đã nặng khiêng nên ông khôngmuốn đi đến cùng, bắn con gấu. Ông định hôm nay sẽ bắn nó mang về, giống như người khác vào chuồng bắt một con lợn để mang lên thịt. Cả ba người lần tới hang gấu. Họ thấy cái bóng lù lù của nó bên kia một mỏm đá, trong màn sương loãng, trắng đục. Ông Rộc không cần ngắm, giơ súng bắn. Tài bắn của ông không cần nói, viên đạn cứ bật khỏi nòng là con thú ngã. Nhưng lần này, không phải con thú kêu hộc lên mà là tiếng thét đau đớn của đứa con trai ông.
- Bố ơi, bố bắn lầm rồi!…
Thì ra đứa con trai không ở nhà theo lời ông Rộc dặn. Nó hiếu thắng, muốn lập chiến công trước khi chính thức bước vào phường. Khi ông Rộc đi, nó cũng rủ một người bạn nữa vào rừng. Và rủi ro thay, nó cũng lại muốn bắn con gấu ngựa là lần săn trước, hai bố con đã tìm hang và đánh dấu…
Dũng ngừng kể. Tôi lặng đi vì câu chuyện ghê gớm quá. Tâm trí xốn xang, tôi và Loan ngồi im nghe Dũng kể tiếp:
- Sau cơn tai nạn đó, người vợ ông Rộc chết vì buồn phiền. Ông Rộc rời nhà từ trong bản ra nơi đứa con trai ông bị bắn chết. Ông làm bàn thờ vợ con, treo cành lá cữ trước cửa, không tiếp ai, không làm gì, không đi tới đâu. Trước bàn thờ vợ con, ông dựng khẩu súng chúc mũi xuống và thề không bao giờ còn đi săn nữa.
Tôi hỏi:
- Thế anh thợ săn lúc nãy chạy tới nhà ông làm gì? Ông ấy đã bỏ nghề rồi mà!
Dũng gật:
- Ờ, đúng là mấy năm nay ông Rộc bỏ nghề. Ông chỉ sống bằng của cải còn lại và nương lúa nhỏ trước nhà. Nhưng tài nghệ của ông thì cả vùng còn kính nể. Chắc hẳn cuộc săn gặp điều trắc trở mà ngoài ông Rộc không ai vượt qua nổi nên họ cử người tới gặp ông.
- Theo đằng ấy, ông Rộc có ra tay không? – tôi hỏi.
- Mình chưa thể nào biết được – Dũng đáp. Đôi mắt nó nhìn xa lắc xa lơ.
- Làm sao cậu biết được nhỉ? Cậu mới tới bản Muốn chưa đầy tuần trăng mà… - tôi thắc mắc với nỗi bất bình.
Dũng còm ngẩng lên nhìn tôi:
- Thế cậu không biết, từ ngày tớ về đây chỉ có tớ đi củi hay sao? Các cậu là con gái nên chỉ việc dỡ sắn, nấu cháo cho lợn và nấu cơm… Ngày nào đi củi, tớ cũng vác thêm cho ông Rộc một bó. Hôm gặp ông ấy ngồi một mình trước vườn, tớ bỗng thấy thương. Tớ tưởng ông ấy là người cô đơn, ốm yếu và nghèo khổ nên kiếm giúp ít củi. Ai ngờ chuyện lại là thế…
Chúng tôi ngồi im, mỗi đứa theo đuổi một ý nghĩ. Trời đã ngả sang chiều từ lúc nào không rõ. Ánh nắng bò dài trên thung lũng, trắng như lụa bạch. Những ngọn cây in trong nắng hóa nhạt như màu mạ non. Rồi ánh nắng cũng hết. Đàn bò đã về chuồng, tiếng mõ lóc cóc quen thuộc. Dũng còm chạu xuống mở cửa chuồng, dồn bò vào. Nó bảo tôi và Loan mau mau đổ cám lợn vào máng để đóng chặt cửa chuồng lại. Tôi và Loan hổi hả làm việc. Không đứa nào nói một lời nhưng đều cố gắng làm xong mọi việc thật nhanh trước khi trời đổ tối để lên cầu thang. Hình ảnh con hổ thọt đã thành tinh vì hung dữ và ranh ma, cộngvới câu chuyện thương tam của Dũng còm kể về ông Rộc khiến chúng tôi sởn gai ốc. Cả ba đứa làm chu tất mọi việc trước khi trời sập xuống. Sao mà ở đây, hoàng hôn ngắn ngủi thế. Mặt trời vừa ngã xuống sau núi là bóng tối đã từ khắp nơi đổ về, không còn có một khoảnh khắc chờ đợi. Mà bóng tối đã về là gió lạnh cùng sương núi giá buốt cũng về theo. Lúc đó, thung lũng, vườn cây, rừng núi… những gì ban ngày quen thuộc, tươi đẹp rực rỡ trước mắt ta bỗng nhên trở thành bóng đêm quái dị, đầy đe doạ. Cả ba đứa đã rửa chân tay xong, lấy nước vào bếp. Lúc đó, chúng tôi mới bắc nồi cơm, bụng đói như cào.
- Phải chụm lửa cho thật to nhé. Đêm nay, chúng mình sẽ thức canh lửa suốt đêm.
Tôi nói thế. Dũng còm và Loan đồng ý ngay. Nhưng sau khi ăn cơm xong, cơn buồn ngủ kéo chúng tôi rũ xuống. Cả ba đứa đều gật gù. Tôi cho Dũng còm và Loan đi ngủ trước, một mình tôi ngồi canh bếp. Nhưng cơn buồn ngủ đã khiến tôi ngã gục, mặc dù tôi tự véo tai, tự cấu vào chân, rứt tóc và vã nước lạnh vào mặt. Sớm hôm sau, tôi thấy mình nằm còng queo trên sàn, bên bếp lửa. Lửa còn cháy âm ỉ vì thôi đã chụm rất nhiều cây củi lớn và ngoài củi khô, tôi chụm lẫn cả củi tươi cho lâu bén.
Ngoài chuồng bò, lũ bò đánh sừng lóc cóc vào những thanh ván chắc. Bầy lợn con lợn mẹ hộc lênđòi ăn. Trời sáng trắng. Tôi vội vàng đánh thức Loan và Dũng. Chúng tôi hối hả múc cám cho lợn ăn, mở gióng chuông thả đàn bò vào núi. Những con bò nhảy cẫng, con nọ húc vào mông con kia chạy vượt lên. Loan ném cho gà một đấu ngô tấm. Nó cầm cây que dài đuổi lũ gảtống vộ và mái già để cho lũ gà con và đám gà choai ăn. Bầy gà trống hơn hai chục con trước khi tản mát ra khắp vườn tìm mồi còn vỗ cánh phành phạch, vươn cổ gáy.
Xong mọi việc, ba đứa chúng tôi trở vào nhà. Loan lúi húi bắc chõ xôi lên. Tôi với Dũng còm mỗi đứa một góc. Tự dưng tôi nhìn gian nhà rộng mênh mông và thấm thía nỗi buồn. Chỉ vắng ông già Mộc hai buổi sáng mà sao đã thấy vắng vẻ vậy. Hình ảnh ông ngồi hút thuốc bên bếp lửa với chõ xôi bốc hơi nghi ngút đã quá quen thuộc mỗi ban mai, khi chúng tôi vừa tỉnh giấc. Giờ đây, thiếu ông, tất cả trở nên lạnh lùng, trống trải… Nhưng rồi vài ba tháng nữa, khi người cháu ông được về phép và đưa chúng tôi đi theo, ông già có thấy nỗi buồn của tôi buổi sáng hôm nay không?…
Tôi đang nghĩ lan man thì khắp thung lũng bỗng vang lên những tiếng hú. Tiếng hú dồn dập khiến không gian náo động. Dường như tất cả những vòm lá, những ngọn cây, những mỏm đá đều ném tiếng hú lên cao khiến chúng trở thành một bản hoà âm ghê gớm. Tất cả dân trong bản đều đổ xuống dưới thung lũng. Những ông già ốm yếu và những đứa bé tí xíu đứng lố nhố khắp các sân trước nhìn ra đường. Tất cả đều nhìn về phía cửa rừng, nôn nao chờ đợi. Khoảng thời gian ấy kéo dài. Cửa rừng như mở ra. Đoàn người xuất hiện. Thoạt tiên là người thợ săn trạc tuổi năm mươi. Ông ta đi mau lẹ, súng cầm trong tay và chiếc túi đi săn đeo nơi thắt lựng. Sau ông là hai người nữa. Rồi tới một tốp bốn thanh niên cúi đầu về phía trước, dáng điệu như những người kéo thuyền. Chờ mãi, không thấy ai khiêng con thú bị bắn. Cũng không thấy bóng dáng ông già Mộc thân yêu của chúng tôi. Tự dưng, tôi nắm tay Dũng còm, Dũng còm nắm tay Loan. Cả ba chúng tôi đứng im lặng, mắt căng ra theo dõi đám người di chuyển dọc con đường mép núi. Tim phập phồng vì những phỏng đoán rủi ro mà không một đứa nào dám nói ra lời… Chúng tôi không dám thở mạnh.
Đoàn người vẫn tiến về phía bản, lúc ẩn lúc hiện sau những mỏm đá, những bụi cây. Sau cùng, họ đã hiện ra hoàn toàn trên con đường đổ vào thung lũng. Tôi nhìn rõ mặt từng người. Ông già đi đầu tiên sát nhà bà Kín. Hai người đi sau ở gần khu nhà trưởng bản. Bốn thanh niên lạ mặt ở bản khác nhập phường đang kéo con hổ trên một thứ đòn quệt kiểu như đòn làm xe quệt cho trâu kéo. Đó là một con vật kinh khủng. Hẳn là nó nặng lắm nên người ta không thể khiêng mà phải làm đòn quệt kéo đi. Con hổ đã già nên lông không còn màu vàng như những bức tranh tôi thường thấy trong miếu thờ mà biến thành một thứ màu tro xám nhạt. Những vằn đen cũng bạc phếch, in lờ mờ trên lưng và hai sườn. Lông rụng từng đám, trông bẩn thỉu gớm ghiếc. Toàn thân nó bốc lên mùi gây gây, hôi hám đến buồn mửa. Khi chết, nó vẫn còn gây niềm kinh sợ. Nhưng đồng thời, nó cũng làm chúng tôi thất vọng vì nó không có dáng vẻ oai dũng như chúng tôi thường tưởng tượng, mà bẩn thỉu, nhem nhuốc.
Một người dân bản đá chân vào cái bụng to lớn của con hổ thọt:
- Ái chà, cái bụng này chứa hàng trăm con bò, con lợn của dân các bản rồi đây. Hôm nay con cọp thành tinh này mới đi theo lũ bò, lũ lợn đó.
Chúng tôi không còn để ý tới con vật gớm ghiếc đó nữa. Chúng tôi đi tìm những người thợ trong phường săn, hỏi tin ông già Mộc. Đám thanh niên kéo con hổ đang ngồi thở. Còn ông già cầm súng đi đầu trong đám thợ săn bảo chúng tôi:
- Ông các cháu còn ở trong rừng, canh xác thằng bé bị con cọp vồ chết.
- Ông cháu bắn chết con hổ này à?
- Không. Ông Mộc bị trẹo tay phải bó cánh tay treo lên cổ từ ngày hôm qua, lúc lùa cọp vào vòng vây. Người bắn con cọp thọt này là ông Rộc. Ngoài ông Rộc, không ai dám bắn nó đâu.
- Thế ông Rộc đâu?
- Cũng ở lại đó với ông Mộc.
- Hai ông ở đó tới bao giờ về?
- Bao giờ người nhà thằng bé bị cọp vồ tới nhận xác nó đem về làm ma.
Thấy băn khoăn, ông ta nói thêm:
- Không lâu đâu. Đã có thằng khỏe chân chạy đi báo tin rồi.
Dũng còm lặng im từ nãy, cất tiếng hỏi:
- Ông Rộc với ông cháu ở rừng nào hả ông? Có gần hang Khỉ Trắng không?
Ông già thợ săn nhướng cặp mày ngắn ngủn lên:
- Ô, mày cũng biết hang Khỉ Trắng sao? Giỏi đấy!... Đúng rồi, ở hang Khỉ Trắng chỉ cách chừng nửa quăng dao thôi.
Dũng còm quay lại:
- Hai đằng ấy ở nhà, tớ vào với ông Mộc đây.
Nói xong, nó co chân định chạy. Nhưng tôi nhanh hơn, tôi đã túm chặt lấy đuôi áo của nó:
- Không được, tớ đi với.
Rồi tôi quay lại:
- Loan ở nhà nhé. Tớ với Dũng còm đi một tí tẹo thôi.
Loan hốt hoảng kêu:
- Không! Không đâu…
Nhưng nó chưa kêu hết câu thì tôi và Dũng còm đã chạy đi. Tôi chắc Loan không dám đuổi theo vì nó vốn hiền và nhát. Vả lại, xưa nay nó quen phục tùng lệnh của tôi. Mà nếu có định chạy theo cũng không nổi vì nó béo ục ịch như con vịt bầu. Quả nhiên, tới đoạn đường rẽ, tôi quay lại đã thấy cô nàng ngoan ngoãn leo cầu thang trở lại sàn.
Phần tôi và Dũng, không còn cảm thấy đói khát gì nữa, chúng tôi chạy như bay, mặc gai các bụi cây dọc đường cào cấu, mặc những cú vấp ngã đau điếng và những túm lá ban ướt cọ vào ngứa đến phỏng tay. Dũng còm quả là cừ khôi. Nó thuộc đường như đã ở đây hàng chục năm rồi. Tôi cứ nhắm theo nó mà chạy hơi thở phì ra hai lỗ tai mới theo kịp.
- Bê! Cháu Bê!... Dừng lại!...
Tiếng kêu ông già Mộc vang lên cùng với tiếng gió ù ù trong óc. Tôi vẫn cứ còn chạy theo quán tính mươi bước nữa mới dừng lại được.
- Cháu Bê, cả cháu Dũng nữa!... Ai bảo các cháu đến đây?...
Ông già Mộc từ trong rừng cây bước ra, giơ tay đón chúng tôi và sốt sắng hỏi.
- Không… Không có ai bảo cả… tự chúng cháu đi tìm ông …
Tôi nép vào ông già, hổn hển đáp. Chúng tôi đã được gặp ông, sau bao nhiêu khắc khoải lo âu.
Ông Mộc kéo cả tôi lẫn Dũng còm vào lòng, mặc dầu ông chỉ còn cử động được cánh tay phải. Cánh tay trái, đúng như ông già thợ săn về trước đã nói, nẹp chặt bằng một thanh tre treo trước ngực.
- Ông bị trẹo hả ông? Ông có đau lắm không? – tôi hỏi.
- Không – Ông già Mộc lắc đầu – Trẹo là chuyện thường. Chỉ vài nắm lá là xong thôi.
Lúc đó ông già Rộc thủng thỉnh bước tới. Đó là một người cao lớn, hơi gầy. tưởng như ông được kết bằng những đám rễ cây xoắn chặt lấy nhau. Gương mặt ông đều đặn nhưng hốc hác. Đôi mắt sáng quắc, hơi dữ, nhưng lại pha lẫn vẻ ngơ ngác và nỗi buồn. Ông Rộc nắm tay Dũng còm lắc lắc. Hai người đã quen nhau từ trước nên rủ rỉ chuyện trò.

Ông Mộc kiếm một khúc gỗ cho tôi ngồi. Tôi bỗng ngửi thấy mùi tanh đâu đó bay tới. Tôi xực nhớ hai ông già canh xác một người bị cọp thọt vồ chết, chờ gia đình người đó tới mang về. Tôi bỗng rùng mình. Tôi hỏi:
- Xác người chết có gần đây không ông?
Ông già đáp:
- Gần. Nhưng cháu đừng nghĩ tới nữa.
Tôi hỏi:
- Sao anh ta lạ bị hổ vồ hả ông? Anh ta có phải thợ phường săn không?
- Không – ông lắc đầu – thằng bé đó đi vào rừng gỡ mấy đõ ong đã đánh dấu. Rủi cho nó gặp lúc mình vây con cọp. Ông bảo nó ra khỏi vòng về nhà nhưng nó không nghe. Nó ham xem nên đòi mọi người cho ông ờ lại. Tới lúc con cọp lọt vòng rồi, tất cả đều trèo lên cây. Ông là người vững dạ nhất thì đã trẹo tay rồi nên không ai dám bắn. Con cọp này là con cọp đã thành tinh, nó dạn người, ăn người như ăn con bò, con lợn. Nghe tiếng thanh la, tiếng mõ dồn, nó chạy. Nhưng tới khi nhìn thấy người, nó liền dừng lại, cứ đi quanh quẩn dưới gốc cây. Tất cả mọi người đều đeo súng, nhưng không ai dám bắn vì tay phải ôm cây cho chắc, lỡ mà tuột tay rơi xuống gốc thì làm mồi cho cọp ngay. Cứ như vậy, người nhìn cọp, cọp rình người từ giữa buổi sáng cho tới non trưa, thằng bé đi gỡ đõ ong sợ quá, không chịu nổi nữa. Khi con cọp há mồm gầm lên một tiếng thì nó tuột tay ôm, ngã xuống gốc cây ngất xỉu. Con cọp thọt liền nhảy tới vồ trúng bụng kẻ xấu số. Lúc đó, may mắn sao, cậu trai trong phường trẻo ở ngọn cây xa nhất tụt xuống, luồn ra phía sau núi, về bản gọi ông già Rộc. Con cọp đang ăn mồi nên không chú ý nữa, anh ta đi thoát.
- Cháu có gặp anh ta đi qua bản, hú gọi ông già Rộc. – tôi nói.
- Ừ - ông già Mộc đáp lời – không có ông Rộc còn gay go lắm. Cậu ấy thông minh thât. Phi ông Rộc, không ai bắn được con hổ thọt trong tình thế ấy.
Tôi nhìn ông Rộc. Con người đáng kính nể ấy vẫn chống cằm, tư lự nhìn đâu đó, như không hề nghe tới câu chuyện về mình.
- Ông Rộc bắn ra sao hả ông? – tôi hỏi.
- Mắt đối mắt, mặt chọi mặt – ông già Mộc kể tiếp – Bắn như thế là kiểu bắn độ. Người thợ săn chỉ có hai con đường: hoặc là bắn trúng con thú dữ hoặc là phải chết. Con cọp thọt đứng trong tư thế bình thường bởi nó vừa ăn thịt người. Lưỡi nó thè ra liếm mép đỏ hỏn. Ông Rộc giương súng nhằm thẳng đi ngược lên. Con cọp nhìn ông. Ông cũng nhìn con cọp chằm chằm. Cứ như thế, khoảng cách giữa ông Rộc và con cọp dữ thu ngắn dần lại. Tới đúng lúc con cọp quật đuôi xuống chẩn bị nhả thì ông nổ súng. Thông thường, hễ quật đuôi sang trái thì cọp sẽ nhảy sang bên phải. Điều này người thợ săn nào mới nhập phường cũng biết. Cốt yếu là phải bắn trúng ngay, không được chệch đường ngắm, không được hóc hay thối đạn. Lúc ngồi trên cây, ông chỉ lo mỗi hai điều thôi.
Ông già ngừng lại, đưa tay giụi mắt. Hai ngày đêm căng thẳng thần kinh, hẳn ông cũng mệt mỏi. Tôi không dám hỏi nhưng ông kể tiếp:
- May cho ông, may cho dân bản là ông Rộc bắn trúng ngay từ viên đạn thứ nhất. Đạn xuyên giữa trán con vật. Nó nhảy vọt lê, cao hơn đầu người chừng một thước, rồi rơi xuông. Trước khi chết, nó vật vã ba bốn lần. Cháu đã nhìn thấy anh em phường săn đem xác nó về bản chưa?
- Cháu nhìn thấy rồi ông ạ. Nhưng chán lắm, nó vừa thối vừa bẩn thỉu. Cháu không muốn nhìn lâu.
Ông già cười, xoa đầu tôi.
Tôi đã thấy đói bụng, định nhắc ông về. Nhưng giữa lúc đó, từ trong cánh rừng chạy ra một người đàn ông. Ông ta chạy ra đột ngột khiến tôi giật mình, phải ôm chặt lấy ông già Mộc. Sau khi định thần nhìn rõ bộ mặt ông ta, tôi bủn rủn chân tay, không nói được nữa. Vì bộ mặt ông ta là bộ mặt người hủi. Một bộ mặt sưng phồng như mặt sư tử, đôi tai lở loét. Hai bàn tay co quắp, có nhiều ngón đã rụng đốt. Ông ta biết sự ghê sợ của tôi và Dũng còm, nên không tiến đến gần. Đôi chân đi giày vải rách xơ dừng lại cách nơi chúng tôi ngồi chừng hai mươi bước chân.
- Các ông cho tôi cáci thây người kia nhé… - Ông ta cất tiếng nói, giọng khàn khàn.
Ông già Mộc và ông Rộc vẫn điềm tĩnh ngồi, đưa mắt nhìn người hủi. Còn hai chúng tôi thì bíu chặt ông như hai trái bắp non dính chặt vào thân cây. Con người khốn khổ kia tiếp tục nói:
- Hai ông làm gì cái thây chết đó. Cho tôi. Nó sẽ cứu cho tôi được làm người. Tôi ở trong núi này mấy chục năm nay khổ hơn con khỉ trên cây, con rắn con rết trong hang…
Ông ta dừng lại như nghẹn họng vì tủi nhục. Rồi ông ta nuốt nước bọt một cách khó khăn và chỉ lên cây bằng những ngón tay cụt gớm ghiếc:
- Các ông xem: con khỉ trên cành có tay chân leo trèo hái quả. Con rắn con rết cũng biết bò, biết trườn… Trời cho tôi làm con người mà bắt tôi không được sống kiếp người. Đã bao nhiêu lần tôi bứt lá ngón về ăn mà trời bắt tội, không cho tôi cái gan to, không cho tôi cái tài nuốt lá độc… Tôi xin hai ông thây ma kia… Nó sẽ cứu tôi làm kiếp người!
Nói xong, người hủi giơ tay chỉ về phía sau, nơi xác kẻ xấu số bị hổ ăn đang bốc mùi máu tanh lợm. tôi không dám nhìn nơi ông ta chỉ, tôi cũng không dám nhìn bộ mặt sư tử sưng phồng lở loét, tôi quay đi. Ông già Mộc im lặng. Ông già Rộc gác cây súng vào vai, chậm rãi đáp:
- Thằng đó người bản bên kia. Phải chờ người nhà nó tới mới xin được.
Người hủi cất tiếng van thảm thiết:
- Tôi xin chôn cất tử tế cho nó khi tôi xong việc rồi. Đằng nào nó cũng trở thành ma. Còn tôi, tôi xin hai ông cho tôi được sống kiếp con người. Đừng bắt tôi sống kiếp sống sâu bọ trong hang núi, tôi đến ăn lá ngón, ăn quả độc để chui vào mồ thôi…
Giọng ông ta rồ lên như khóc.
Hai ông già đưa mắt nhìn nhau. Rồi ông già Mộc đáp lời:
- Thôi được, làm đi. Xong rồi phải chôn cất cho tử tế. Mày biết rằng mày đã mó tới xác người là không ai làm ma được cho nó nữa đâu.
Người hủi cúi rạp đầu:
- Thưa ông, tôi biết ạ, tôi biết ạ…
Nói xong, anh ta biến mất. Tôi nghe tiếng chân bước xa dần, rồi tiếng chân chạy huỳnh huỵch tại chỗ, như người chạy vòng quanh một gốc cây. Tôi và Dũng còm giỏng tai lên nghe nhưng không biết đầu đuôi ra sao cả.
Ông già Rộc lúc đó bảo:
- Ông đưa hai đứa bé về bản đi. Mặt chúng nó tái xanh như chàm kìa. Tôi sẽ ngồi đây chờ người nhà thằng bé xấu số kia tới.
- Ông nói rằng…
Ông già Mộc ngập ngừng. Nhưng ông Rộcđã gật đầu cắt ngang:
- Tôi biết mà. Ông cứ yên tâm… Ông về trước đi.
Nói xong, ông rút thuốc trong túi châm lửa hút. Trong khi đó, tiếng chân chạy huỳnh huỵch kia vẫn vang lên không nghỉ trong rừng, nghe như chỉ cách nơi ông ngồi dăm bảy chục bước chân.
Dọc đường, ông già Mộc và hai chúng tôi đều im lặng. Chúng tôi bước hối hả để về bản cho mau. Ở bản, người ta xẻ thịt con cọp. chia cho mọi nhà. Tấm da lột, bộ xương và những chiếc vuốt cọp còn để cả ở trước sàn nhà chúng tôi. Những vệt máu dây trên gỗ thâm đen.
Loan bưng ra một rổ thịt, nói là phần chia của phường. Mùi thịt tanh lạ lùng. Tôi nói với ông già Mộc:
- Đừng ăn ông ạ. Cháu sợ lắm.
Ông gật đầu:
- Ờ, để cả cho ông Rộc. Cả tấm da nữa. Ta chỉ lấy mấy cái vuốt cho các cháu đeo. Bộ xương đem nấu lên chia cho mỗi nhà một vài lạng.

Chúng tôi ra máng nước rửa mặt, rửa chân tay. Ông Mộc vợi nước nóng trong thùng ra tắm gội. Trước khi tắm, ông bỏ vào nước một nắm lá khô. Chỉ lúc sau, nắm lá nở bồng, tỏa mùi thơm nồng nồng, hăng hăng như mùi cây hương nhu dưới xuôi, rất dễ chịu. Tắm xong, ông cất tiếng hú gọi bà Kín. Bà cởi cánh tay treo nẹp tạm bằng tre rồi trộn các thứ lá với cao đen nhánh như hạt na bó cho ông. Tay ông bây giờ chỉ quấn một lớp vải bọc dày, vẫn cử động nhẹ nhàng được.
- Ông đừng làm việc nặng nhé. Ba ngày là khỏi thôi.
Bà nói rồi cầm túi thuốc, tất tưởi ra cầu thang.
Ông Mộc hỏi với theo:
- Lúc anh em trong phường thịt con cọp, bà có ở đấy chứ?
- Có – bà Kín trả lời.
- Bà có thấy họ đốt râu nó đi không?
- Có. Đốt râu trước, mổ thịt sau.
Bà đáp lời rồi xuống thang nhanh thoăn thoắt.
Ông già Mộc gật đầu:
- Như thế là tốt rồi.
Ông nói riêng mình ông nghe. Rồi ông vào bếp, ngồi ăn xôi với chúng tôi. Lúc đó, trời đã trưa. Chúng tôi đang ăn dở bữa thì ông Rộc bước lên sàn. Ông có vẻ mệt, nét mặt phờ phạc. Ông dựng cây súng vào vách sàn, lẳng lặng lấy chiếc thau đồng ra máng nước.
Ông Mộc bỏ dở bát xôi, tự tay lấy nước nóng trong thùng và lá thơm bỏ vào thau cho bạn. Ông Rộc rửa mặt, bỏ mũ lau mái tóc đốm bạc rồi mới rửa sạch chân tay. Xong ông thong thả vào ngồi bên cạnh Dũng còm.
- Chúng cháu mời ông ăn xôi ạ.
Tôi nói trước, Dũng và Loan nói sau.
- Ờ, cứ ăn đi thôi.
Ông Rộc đáp lời. Gương mặt ông không linh hoạt như gương mặt ông già Mộc. Nó trầm mặc, u uẩn.
Ông Mộc mở tủ lấy cao hổ, cắt ra hai lát, bỏ vào hai chiếc chén sứ hơ lên than cho nóng chảy rồi rót rượu trong chiếc hũ nhỏ vẫn để dành vào chén. Mùi rượu thơm lừng, nóng sực. Mới ngửi đã thấy say say như ăn nhiều rượu nếp ngày mồng năm tháng năm.
Ông già Mộc đưa chén rượu cho khách, nói:
- Uống để mừng ông. Nỗi đau không làm nhụt cái chí. Nỗi buồn không kéo chùng sợi gân tay người đi săn. Từ hôm nay trở đi, ngọn súng lại quay về rừng. Con cọp, con heo chết cho yên bụng người dân bản.
Ông Rộc không nói gì. Ông nâng chén rượu ngang mặt mình, ngửa cổ uống một hơi.
Chén thứ nhất nhấp giọng để nói với nhau điều hay. Chén thứ hai mới làm nóng cái bụng.
Ông già Mộc vừa nói vừa rót cho mỗi người một chén rượu nữa. Uống xong, họ ăn xôi với thịt nướng. Loan nấu thêm một bát canh tai chua với mấy con cá trê đầu to bằng bao diêm, thân dài nhỏ tí tẹo chúng tôi bắt được trong hốc suốt từ mấy hôm trước. Canh có nhiều lá thơm và ớt nên hai ông già húp xùm xụp, khen ngon.
- Ông ở với mấy đứa cháu, vui quá thôi – Ông Rộc nói.
- Ờ, mấy đứa cháu ngoan lắm. Mặt chúng nó sáng như sao mà – Ông Mộc gật đầu rồi hỏi – Người nhà thằng bé bị cọp vồ có nói gì không?
Ông Rộc đáp:
- Tôi bảo con cọp ăn hết xác rồi. Làm cái lễ ở cửa rừng cho nó thôi.
- Còn đứa hủi kia?
- Nó vác nửa cái xác thằng bé, dốc ngược lên cho máu chảy thấm xuống áo quần, xuống người. Nó tin rằng con trùng hủi sẽ ăn máu người chết, không ăn thịt da nó nữa… Ông có biêt nó sống ở đâu không?
Ông già Mộc nói:
- Hồi nó ở rừng trám đen, tôi biết. Sau dân bản đuổi chạy đi. Nhưng nó có đứa em họ vẫn thường đem đồ ăn, thức dùng vào cửa rừng cho.
Ông Rộc gật đầu:
- Tôi biết thằng đó. Nó thương anh nhưng xấu hổ không dám nhận. Cứ một tuần trăng một lần, nó đem gạo, muối, dầu thắp đèn và đồ vật vào bỏ trong núi… Ông có biết thằng anh nó ở đâu không? Nó ở cái hang dơi phía sau hang Khỉ Trắng. Hang Khỉ Trắng rộng lại đẹp nên người dân bản đi làm nương thường ghé vào nghỉ. Thằng hủi sợ, bỏ lên hang dơi phía sau. Cái hang đó hẹp, tối, lại đầy phân dơi… Ôi chao, ở đó không chết cũng là tài…
- Ông ơi, người hủi đó không có bố mẹ, anh em ruột sao?
Ông Rộc đáp:
- Hồi ông còn nhỏ, gia đình nó giàu lắm. Lúc đó nó mới một hai tuổi thôi. Bò đàn nhà nó có vài ba trăm con. Lợn kín dưới sàn. Rồi năm hai mươi tuổi, nó bỗng phát bệnh. Bố mẹ thương đứa con một, bao nhiêu thầy thuốc cũng rước về chữa. Nhưng bệnh càng ngày càng nặng khiến dân bản hoảng sợ. Nhà nó tốn không biết bao nhiêu bạc trắng với đồ cúng cho phìa, tạo để khỏi bị đuổi vào rừng. Bố nó nhờ người mua từng xe ngựa thuốc lào dưới xuôi đem lên rải cho con nằm. Rồi có người mách cách chữa bằng bò sống. Con bò sống, mổ bụng ra, rút hết ruột, nhét người bệnh vào trong, khâu lại, chỉ thò đầu ra ngoài để thở, để ăn uống. Con trùng hủi ra sẽ ăn thịt bò, không đục khoét thịt da người bệnh nữa. Cứ làm hết một trăm con bò sẽ lành. Bố mẹ thằng bé giết cả đàn bò gần ba trăm con mà nó vẫn không khỏi bệnh. Các ngón chân nó bắt đầu rụng từng đốt. Người bản sợ, không cho ở trong bản nữa. Gia đình nó phải rừng. Bố mẹ thằng bé ăn lá ngón chết. Còn nó sống lay lắt tới tận ngày nay… Ồ, nó tới gần bốn chục tuổi rồi đấy, ông Mộc nhỉ?
- Ờ, cũng khoảng đấy – ông già Mộc gật đầu.
Chúng tôi đã buông đũa buông bát từ lâu. Tôi nói với hai ông già:
- Dân bản đuổi người hủi vào rừng là sai. Họ đáng thương. Họ không có tội.
- Biết vậy, nhưng ai cũng sợ lây bệnh. Lúc ở trong rừng, cháu có dám nhìn vào mặt nó đâu – ông già Mộc bảo tôi.
- Vâng. Nhìn người bệnh, ta vẫn sợ. Nhưngbvệnh của họ chữa được. Nhà nước mình có nhiều trạitập trung những người mắc bệnh hủi. Ở trại, họlành bệnh, lấy vợ lấy chồng, cũng sinh con, cũng trồng vườn hái quả và câu được cá tôm… Ông chưa đọc báo nói về chuyện ấy nên ông không biết thôi.
Hai ông già nhìn tôi bằng cặp mắt hồ nghi. Tôi quả quyết nói:
- Cháu xin thề với hai ông là cháu nói thật. Các ông cứ bảo trưởng bản, bảo xã làm công văn gửi lên Ty y tế tỉnh, họ khắc cử cán bộ xuống đưa những người hủi vào trại.
Ông Rộc chậm rãi nói:
- Nếu vậy thì tốt lành quá. Ở quả núi bên kia cũng có hai vợ chồng người hủi. Cả xã có tới bốn, năm người. Rồi cả huyện nữa. Họ ở trong rừng nhưng họ cũng ăn nước suối, rửa nước suối. Họ ở đầu nguồn, dân bản ở cuối nguồn, lây bệnh lúc nào không biết được. Cháu nói điều hay, lẽ phải đấy. Chiều nay, ta qua trưởng bản bàn xem…

Ông Rộc quả là một con người hành động. Ngay chiều hôm đó, ông kéo ông Mộc tới nhà trưởng bản bàn việc luôn. Cán bộ xã và huyện nhiều việc, nhưng cũng đang lúng túng về vấn đề này. Cứ thình thoảng lại có một đoàn dân bản tới đòi đuổi những người nghi mắc bệnh vào rừng. Rồi những vụ đốt nhà người mắc bệnh, những trận xô xát tàn nhẫn xảy ra. Xã làm công văn gửi lên Ty y tế tỉnh.Khoảng vài tuần lễ sau đã có công văn phúc đáp. Nhưng phải ba tháng nữa, khi Tết Nguyên Đán đã qua, khi tôi và Loan ở trên đồn biên phòng Khậu Phai, mới có cán bộ y tế của tỉnh về các xã trong huyện, đưa những người mắc bệnh tới trại tập trung. Dẫu sao, đó cũng là một kỷ niệm đẹp của chúng tôi với bản Muốn. Cũng như việc ông già Mộc xây dựng chuồng nuôi bò tách biệt khỏi nhà ở của người.
Chương 17
Đường lên biên giới với cuộc gặp gỡ bất ngờ
Gia đình gồm bốn người chúng tôi sống thật vui vẻ. Ông gìa Mộc coi chúng tôi như những đứa con. Chúng tôi thương yêu và quý trọng ông như người cha mình. Dũng còm là đứa thoải mái nhất trong cuộc sống ở bản Muốn. Từ khi ông Rộc trở lại nghề săn, nó theo riết ông ngày đêm. Lúc nó ở nhà, lúc nó qua bên kia núi thăm ông Rộc, thoăn thoắt như con thoi. Hình ản cai Cân, ông bố tồi tệ, hẳn đã phai mờ trong tâm hồn chú bé. Nó hòa nhập với cuộc sống nơi đây một cách lạ lùng, từ cách ăn mặc tới cách nhìn, điệu đi dáng đứng. Bây giờ khó ai có thể phân biệt nó với những đứa bé chính gốc ở bản này. Cả hai ông già đều quý Dũng. Nó đi săn say mê như một thợ săn phường chính thức. Nó đi củi, làm nương cũng giỏi hơn bất cứ đứa trẻ nào trong bản. Đầu óc tinh khôn, tay chân khéo léo nên nó làm con nước, làm cối giã gạo,làm máng dẫn nước rất đẹp. Ông già Mộc mua một con ngựa hồng hai tuổi. Từ đấy đi đâu, hai ông cháu thường cưỡi ngựa, trông oai phong lẫm liệt, không kém gì những viên tướng trong Tam Quốc Chí. Loan hạt mít cũng đã quen với cảnh sống êm ấm, bình lặng này. Tuy nhiên, nó vốn thụ động. Hễ tôi bảo gì, nó sẽ nghe theo như vậy. Còn tôi, dù biết ơn ông già Mộc và thương yêu ông thật sự, tôi vẫn không quên mục tiêu chuyến đi dài. Tôi vẫn nhớ bố tôi và nghĩ rằng nếu tôi có mặt trên cái đồn tiền tiêu phía bắc đó, hẳn bố tôi sẽ vui sướng vô cùng.
Một buổi tối trời lạnh buốt vì đã hoàn toàn sang tiết đông, tôi nói với ông già Mộc:
- Ông ơi, cháu muốn lên Khậu Phai thăm bố cháu. Bao giờ thì ông cho cháu đi?
- Ông biết cái bụng cháu rồi – ông già gật đầu, nhưng mắt ông lại buồn buồn nhìn ngọn lửa – Thư của đứa cháu ông từ Nường Le vừa tới bản tuần trước. Nó hẹn về ăn Tết. Ăn Tết xong, nó sẽ đưa cháu theo.
Tôi khẽ đáp:
- Cháu cảm ơn ông.
Tôi biết ông sẽ rất nhớ, rất buồn khi chúng tôi rời bản Muốn ra đi. Lại căn nhà sàn mênh mông với bóng ông đơn độc lúc ra lúc vào và ngọn lửa chập chờn trong bếp lửa. Nhưng tôi không thể ở lại đây với ông mãi mãi. Tôi phải đi.
Tôi nói:
- Cháu sẽ không bao giờ quên ông. Sau này khôn lớn, cháu sẽ lại tìm về bản Muốn thăm ông.
Ông già Mộc gật đầu:
- Ông biết cháu là đứa trẻ ngoan. Một đứa con hiếu thảo sẽ là kẻ thủy chung với mọi người.
Tôi nhìn ông:
- Cháu còn được ở đây với ông gần hai tháng nữa.
Ông già gật đầu:
- Ờ, ông sẽ cho cháu đi chơi khắp các dãy núi quanh thung lũng ở bản Muốn. Ông sẽ cho cháu xem hết các con suối ngắn suối dài ở vùng này…
Ông già đã giữ lời hứa. Cứ lần lượt, mỗi tuần một lần, ông cho tôi và Loan cưỡi ngựa đi chơi núi, từ ngọn núi phía đông cho tới ngọn núi phía tây. Bên trong dãy núi dài, nó những thác nước nhỏ, đẹp không kém những thác nước chúng tôi thường nhìn thấy trong bưu ảnh. Ông hái cho chúng tôi những trái vả chín mõm, bên trong mật đọng như thạch. Ông giảng cho chúng tôi biết cách tìm hướng đi trong rừng ban đêm và ban ngày, cách phân biệt những trái cây độc với trái cây lành ăn được. Ông chỉ cho tôi những loài hoa rực rỡ và những cây nấm nâu trông đẹp mắt nhưng đụng tới là bỏng rộp da tay, mù mắt, hoặc nấu ăn sẽ ngộ độc. Trời mùa đông, vùng núi, ngày ngắn tẻo teo. Chẳng trách người ta vẫn bảo: Tháng mười chưa cười đã tối. Một tuần trăng qua nhanh như con ngựa hồn đi ngang thung lũng. Chả mấy chốc nọi nhà đã rậm rịch đón Tết Nguyên Đán. Trên này, ít ai cúng ông Táo. Nhưng từ mười rằm, hai mươi trở đi, người bản đã đi vào núi hái lá dong kĩu kịt gánh về. Bản Muốn ở xa đường quốc lộ nên không ai hái lá dong bán. Những bản gần đường, người ta kiếm được bạc trăm bạc nghìn mỗi dịp chuẩn bị Tết như thế này. Hồi ở vùng xuôi, tôi đã từng thấy những toa tàu xanh ngát lá dong chạy về Hà Nội. Ở gia đình chúng tôi, Dũng còm hái một gánh lá dong lớn. Hôm sau, nó lại hái một gánh nhỏ hơn cho ông Rộc. Nó biết gói bánh đòn theo kiểu người trong bản, nó cũng lại biết gói bánh vuông như ở dưới quê. Ông Mộc bảo Dũng ngày hai mươi bảy gói bánh cho nhà, còn hai mươi tám sang gói bánh cho ông Rộc. Chúng tôi chỉ có nhiệm vụ mang lá ra suối rửa, kỳ cọ từng lá lật hết mặt này tới mặt kia, không được để cho giập nát. Lá càng sạch bánh càng lâu thiu. Rửa lá xong phải về đồ xôi, rang bỏng rồi quêt bánh dày. Việc thịt lợn đã có ông già rậm râu người trong bản lo. Ông ra gần như thợ làm thịt lợn cho dân bản. Nhà nào thịt lợn cũng gọi ông. Chưa xong nhà này, đã tất tả sang nhà khác. Hai mươi chín tết, ông mới thịt lợn nhà. Nói là thịt vì ngày Tết, chứ sọt rơm của ông đã có tới dăm sáu chục cân rồi. Nhà nào cũng biếu ba bốn cân, gọi là để đền ơn ông làm giúp. Cả bản dồn lại, số thịt ấy bằng ngả một con lợn tạ. Ở vùng núi, không như phố xá. Ngày Tết, trong bản vẫn cứ giống ngày thường. Không có các cửa hiệu chăng đèn dây chăng vải đỏ quảng cáo hàng, không có người qua kẻ lại đông đúc. Họa chăng, chỉ có tiếng pháo nổ đì đùng ở từng nhà là gợi nhớ tới cảnh lũ trẻ trong phố đốt pháo chơi. Ngược lại, ở các bản, nhà nào cũng trồng nêu, có treo đủ các thứ khánh và các hình thú vật cắt giấy. Dưới chân nêu vẽ vạch vôi trắng hình tròn. Gió đánh những chiếc khánh đồng, khánh bạc treo lanh canh. Ngày Tết Nguyên Đán, nhưng mọi nhà trong bản đều treo cờ. Ngoài ra, không có gì hơn. Hoạt động ngày Tết dồn tụ quanh bếp lửa. Người ta giã giò, gói bánh, rang bỏng, ngào mật, làm chè lam ngũ vị… đều ở bếp. Những chảo gang, chảo đồng ngào ngạt mùi thơm. Người bản Muốn chỉ giỏi làm bỏng. Bỏng họ làm cầu kỳ hơn dưới xuôi. Thoạt tiên, phải hông gạo nếp lên cho vừa chín. Xôi chín, tãi ra các nong phơi và sấy than cho khô. Từng hạt xôi ép dẹt lại, trong suốt. Lúc đó bỏ vào chảo rang. Chảo gang lớn, than bên dưới phải tải đều, đủ độ nóng cho những hạt xôi khô nở dậy từ từ tới hết cỡ. Rang bỏng xong, thắng đường ngào và ép thành khuôn. Làm bỏng kiểu này, bánh bỏng kết khuôn rất chắc, ăn vừa ngọt, vừa dẻo, không nở bồm bộp như cách làm bỏng dưới xuôi. Chè lam và ngũ vị thì cả bản phải nhờ vào tay ông già Mộc.
Hai món này vốn do ông đưa từ dưới quê lên và dạy cho mọi người. Chè lam ông làm đầy đủ vị gừng, thảo quả, vừa ngọt, vừa béo lại dai như cao su. Cầm miếng chè lam thật rắn, nhưng cắn lại dẻo. Để trong thúng phủ bột, hàng tháng không khô, không chảy. Ngũ vị ông làm cũng ngon hơn bất cứ hàng ngũ vị nào thường bán ở các chợ vùng xuôi ngày Tết. Tôi và Loan chỉ lo chạy lăng xăng, làm những việc ông sai vặt cũng đủ thở ra đằng tai. Hóa ra, lo một cái Tết cũng mệt thật. hàng trăm thứ việc không tên cứ đẻ ra ùn ùn chỉ quanh chuyện làm đồ ăn, thức uống. Nhưng đó cũng là những giây phút vui nhất của một năm. Khi tất cả mọi việc đã xong, ông Mộc bưng mâm cơm đặt lên bàn thờ tổ. Rồi ông quay ra bếp bảo chúng tôi vợi nước nóng trong thúng tắm tất niên. Ông tắm gội, thay quần áo rồi lên thắp hương, khấn vái trước bàn thờ rất lâu. Dưới ánh đèn ba dâ và ánh nến chập chờn, trông ông già nua hiền lành và xa lạ với ông ngày thường. Nét mặt ông nghiêm trang quá khiến chúng tôi cũng hồi hộp theo. Tưởng chừng trong đám đèn nến lung linh kia, có những người khác biệt với chung ta, từ cõi mông lung nào đó trở về. Và ông già Mộc đang thầm thì trò chuyện với họ.
Tôi bỗng nhớ, hồi tôi còn bé tí teo, có lần ông tôi nói rằng: “Ta có thể nhìn thấy những người ầm (những người đã chết). Có thể nghe thấy cả tiếng nói của họ, nếu ta được gối đầu lên một chiếc gối làm bằng lông quạ. Không phải lông quạ người đi săn bắt được, mà là lông những con quạ già, chết âm thầm trong góc núi, dưới vực sâu hoặc ở góc bãi tha ma hoang vắng nào đó…”
Lúc ấy, tôi ước chi có được chiếc gối lông quạ thần kỳ. Có nó, chắc tôi sẽ thấy được gương mặt người vợ và hai cô con gái xinh đẹp của ông Mộc. Tôi sẽ nghe tiếng chuyện trò thầm thì của họ với ông. Hẳn họ than phiền rằng từ khi bị giặc giết, họ nhớ bản, nhớ ông suốt đêm ngày, rằng dưới đất không có lửa sưởi nên rất lạnh, rằng họ muốn ông luôn luôn nhớ tới họ và khẩn cầu sức mạnh linh thiêng nào đó cho họ được trở về…
Tiếng pháo nổ từng hồi làm cơn mơ màng của tôi bị cắt đứt. Ông Mộc đã vái hạ mâm, bảo chúng tôi:
- Nào các cháu, ta ăn bữa cơm giao thừa để đón năm mới. Năm nay, ông chúc các cháu mạnh khỏe, không cơn gió độc nào vật ngã, không con thú độc nào làm sây sát chân tay. Ai cũng vui, ai cũng đẹp như manh áo mới vậy.
Bữa cơm bắt đầu sau những lời chúc mừng của ông. Chúng tôi lúng túng vì lần đầu tiên trong đời, chúng tôi nhận những lời chúc mừng trịnh trọng đến thế.
Tôi nâng chén rượu lên, thay mặt cả ba đứa, chúc ông:
- Cháu chúc ông một mùa xuân mới, đẹp như hoa mận trên núi, trong như nước suối qua rừng ổi. Chân tay ông cứng hơn đá lèn, dẻo hơn rễ cây. Tất cả chúng cháu đều luôn luôn thương và nhơ ông như người ông ruột thịt của mình.
Nói xong, mặt tôi nóng rực lên. Tôi không ngờ tôi lại nói được những ý nghĩ của mình trơn tru như vậy. Dẫu sao, tôi cũng chỉ là đứa bé. Ông già Mộc lặng đi vì cảm động, rồi gật đầu:

- Ông biết tấm lòng của cháu. Ông biết các cháu. Các cháu sẽ khôn lớn, sẽ trở thành những con người vững vàng như ngọn núi, không giống như cây cỏ leo ven đường, gió thổi đằng đông ngả sang đông, gió thổi đằng tây lại ngả sang tây… Nào, ông cháu ta uống chén rượu mừng năm mới…
Từ nhà này qua nhà khác, khắp bản Muốn pháo nổ rền vang. Ông già của chúng tôi cạn chén rồi cầm mồi lửa châm bánh pháo treo trước cửa. Ngay tức khắc, từng tràng súng liên thanh nổ giòn giã vang rền.
Dũng còm đầy tự hào nhìn ông già Mộc:
- Ông xem, pháo nhà ta nổ giòn, nổ to nhất bản.
Ông già gật đầu:
- Ông biết, cháu giỏi lắm. Cháu sẽ là người đàn ông khá đấy.
Dũng còm sướng rơn vì lời khen đó. Chẳng là Dũng đã nhồi pháo giỏi hơn cả đám trai bản, mặc dù chính lũ trai bản truyền nghề cho cậu ta.
Dũng còm còn chứng tỏ là người đàn ông thực thụ. Khi ăn cơm xong, nó xuống thang cửa sau, lấy lên một cây đuốc dài quết nhựa trám.
- Ông à, ông cháu ta đã ăn xong bữa cơm đầu năm. Giờ cháu sang thăm ông Rộc kẻo ông Rộc buồn.
Ông già Mộc gật đầu:
- Cháu nghĩ thế là trúng bụng ông. Không nghĩ được điều đó, cháu là kẻ lạ. Nghĩ được điều đó, cháu đúng là cháu ông già Mộc này.
Nói xong, ông đưa Dũng còm ra cửa, tự tay châm đuốc cho nó. Trời đêm mịt mùng thăm thẳm. Chỉ có ngọn đuốc của Dũng còm là điểm sáng duy nhất giữa màn đen mênh mông. Chúng tôi đứng nhìn theo ngọn lửa lay động giữa thung sâu, hắt lờ mờ lên những bóng dáng chập chùng của rừng núi. Cho tới khi đốm lửa nhỏ mất hút, ba ông cháu mới quay vào.
Ông già Mộc bảo chúng tôi đi ngủ. Ông không buồn ngủ, ông sẽ ngồi canh nồi bánh mật. Bánh chưng, bánh đòn đã vớt ra rồi, ông còn gói thêm bánh mật. Tôi hỏi vì sao đã có bánh dày với bỏng, chè lam, ngũ vị, ông còn gói thêm bánh mật cho lãng phí. Ông chỉ cười:
- Khắc có việc cần, cháu à.
Bây giờ, ông ngồi canh nồi bánh sôi lục ục. Còn chúng tôi chui vào trong chăn. Trời càng về khuya càng rét. Loan ngủ ngay. Riêng tôi, tôi thao thức vì chưa thấy người cháu của ông Mộc về. Ban ngày tôi cố gắng không hỏi chuyện đó để ông Mộc khỏi buồn. Tôi sợ ông nghĩ rằng tôi muốn mau mau từ biệt ông. Tuy nhiên, tối đến, khi chui vào trong chăn, tôi lại nóng ruột vì mong ngày được ra đi. Càng gần Tết, nỗi mong càng da diết. Càng gần Tết, tôi càng nhớ bố tôi. Tất nhiê, tôi nhớ cả mẹ nữa. Người mẹ tôi ở dưới phố, mẹ sẽ không buồn như bố tôi ở trên vùng núi cao. Những ngày tháng sống ở nơi đây đã khiến tôi hình dung được lờ mờ cuộc sống của những người lính biên phòng.
Cũng rừng, cũng núi, cũng các bản như ở đây – tôi nghĩ. Nhưng không đẹp, không vui bằng đây vì vùng núi ở đó hiểm trở lắm. Mà còn khổ vì thiếu nước. Anh chiến sĩ đồn Nường Le cháu ông già Mộc đã chẳng viết rằng phải khiêng nước từ dưới vực lên đỉnh núi cao, chia từng ca, vừa đánh răng vừa rửa mặt đó hay sao? Rồi ở đó,làm gì có bếp lửa ấm áp suót năm như nơi đây, làm gì có những chiếc chảo gang, chảo đồng bốc lên mùi thơm ngào ngạt của bỏng nén, chè lam ngũ vị. Nhiều lắm, anh nuôi sẽ chỉ gói cho mỗi người một hai đòn bánh, trong khi ở đây tôi được ngủ trong nệm ấm, ăn đủ thứ ngon, từ bánh trái tới thịt nấu nấm hương, măng khô, mộc nhĩ… Cũng giò chả, cũng nem rán… Không khác gì mộtcái Tết no đủ ở vùng quê. Tôi bỗng nhớ những dịp bố về phép, mỗi lần bố ôm tôi, tôi lại đẩy ra vì áo quần bố có mùi là lạ, tay bố vàng khè khói thuốc lá… Tôi cứ bảo đó là mùi rừng…
- Ôi, tại sao mình lại vô tình và trẻ con như vậy?
Tôi ân hận mãi. Nghĩ liên miên, tôi bống thấy ướt lạnh nơi khóe mắt. Tôi vội vã vùi đầu vào gối, nhắm mắt lại. Nhưng giấc ngủ không tới. Tiếng pháo vẫn cứ nổ đì đẹt khắp bản. Các dãy núi bao quanh thung lũng nhại lại âm vang đó. Ngoài bếp, lửa than tí tách bắn lên. Bóng ông già Mộc vẫn ngồi nghiêm trang như pho tượng đá. Tôi bỗng dưng nhớ bố Thế, người thầy thân yêu của tôi. Rồi tôi lại nhó tới những dãy chai lọ trong phòng thí nghiệm, những chiếc bình cổ cong, các loại kính hiển vi mà chúng tôi đã từng soi vi trùng trong nước cũng như phóng đại một cái chân ruồi. Biết bao lần, bố Thế cho tôi điều khiển nhóm chuyên hóa làm các phản ứng hóa học trong phòng thí nghiệm. Nước rau xanh biến thành màu quỳ tím, chât muối kết tủa dưới các đáy lọ, kèm theo làm khói trắng khét lẹt bay lên… Tôi hình dung hàng phượng vĩ dọc đường tới trường. Bàn tay nổi gân xanh của mẹ tôi đang đẩy que đan. Món chè đường với xôi vò là món cổ truyền mẹ luôn lấy lòng tôi mỗi lần tôi ốm:
- Ăn đi con. Ngày trước cụ ngoại chủ ăn chè đường, xôi vò quanh năm mà khỏe đến chín mươi hai tuổi mới mất…
Thị trấn thân yêu của tôi. Những đường quen, những vườn cây quen thuộc, tưng chiếc ghế, từng bụi cỏ. mảnh hồ đầy rêu quanh ngôi thành cổ. Vuông lụa bay phất phới trên cây cột trước cửa chợ… Những kỷ niệm… Những kỷ niệm chồng chất lên nhau, dồn nén xô ép. Tôi thấy tức thở. Tôi lau nước mắt, âm thầm ghìm nén những cơn nức nở trong họng. Nhưng có lẽ ông già Mộc đã nghe tiếng thút thít của tôi. Tôi thấy ông đưa tay lên cào mái tóc. Rồi ông đứng dậy khẽ thở dài. Ông đi tìm que hương mới để thắp…
Sáng hôm sau, khi tôi thức dậy, cả nhà đã ngồi đầy đủ quanh mâm cơm chờ tôi. Dũng còm vừa từ nhà ông Rộc trở về. Nó bảo với tôi rằng nó ngồi nói chuyện với ông Rộc suốt đêm, không hề ngả lưng chợp mắt một phút. Điều đó đáng kính nể thật. Tôi nghĩ bụng: “Trông còm nhom nhe vậy mà nó thực đáng là đàn ông”.
Tôi rửa mặt, chải tóc xong, mọi người cầm đũa bát. Hôm nay con bé Loan bóc bánh mật vừa vớt khỏi nồi. Bánh còn nóng hổi. Ông Mộc bảo:
- Phải để se se đã, ăn nguội mới ngon.
Nhưng chúng tôi không đưa nào đợi cho nguội mà vừa ráo nước đã ăn ngay. Dẫu ăn nóng, bánh cũng rất ngon. Bánh mật giống như bánh nếp, bánh dợm dưới xuôi. Nhân đỗ xanh giã nhỏ ngào đường, có thêm dừa hoặc vừng hoặc thịt nạc tùy thích. Vỏ bằng bột nếp. Nhưng gọi là bánh mật vì vỏ nếp cũng trộn mật. Do đó, luộc phải thật kỹ và rắc ít hàn the cho giòn. Bánh mật vớt ráo nước, cứ treo lên vách nhà nơi gió lùa là để được rất lâu. Vùng núi, trời lạnh nên đường không lên men chua. Ngược lại, gió thổi se khiến vỏ bánh càng dẻo dai và bánh thêm ngọt. Cũng giống như chè đậu đãi, khi để nguội, bốc hơi đi bao giờ cũng ngọt hơn chè nóng mới múc.
Ăn xong, ông Mộc dắt cả ba chúng tôi đi chúc Tết khắp bản. Vào nhà nào cũng từng đấy thứ bánh, thứ chè bày ra. Vao nhà nào cũng phải ăn một tí nên chiều về bụng cứ ngang phè. Dũng còm nằm vật ra gjường kêu:
- Tôi nay cháu không thể ăn thêm một tí gì nữa. Đừng nấu cơm ông ạ.
Ông Mộc bảo:
- Phải nấu cơm cúng chứ. Ngày mùng một mà.
Tôi không chú ý tới mọi việc vì tôi chỉ mong ngóng cháu ông già Mộc trở về. Hễ cứ có tiếng chân bước ngoài cầu thang, tôi lại chạy tọt ra xem. Nhưng buồn thay, toàn là dân bản sang chúc Tết.
Sáng mùng hai, có bước chân rất lạ. lòng khấp khởi, tôi đã tưởng anh chiến sĩ biên phòng. Nhưng hóa ra, đó là người đàn ông thấp bé bẩn thỉu mấy tháng trước đã lạy xin ông già Mộc nấu cho ít cao ngựa bạch. Ngày Tết, ông ta vẫn mặc chiếc áo bông cũ kỹ. Cổ quấn chiếc khăn bông to, cáu ghét. Ông ta đi giày vải đã rách lòi ngón chân. Trông ông ta tiều tụy, thảm hại giữa đám dân bản áo chàm, áo trắng, áo hoa đào mới, mặt tươi tắn vì rượu Tết và men trầu. Ông ta bước vào cửa:
- Năm sớm, chúc ông ăn nên làm ra, phát tài bằng ba bốn năm ngoái.
Ông già Mộc đứng lên đáp lời:
- Không dám, xin cảm ơn ông. Mời ông vào nhà uống rượu đầu xuân.
Rồi ông quay vào bảo chúng tôi dọn mâm cơm cúng xuống:
- Đầu năm, tôi cũng chúc ông điều lành vào nhà, điều dữ đi ra, con người đỏ da, sáng bụng.
Người khách chắp hai tay, vái dài trước bàn thờ rồi quay lại:
- Xin đa tạ ông ạ… Tôi biết ơn ông nhiều…. Tôi biết ơn ông cả đời.
Người đàn ông chọn đúng dịp Tết mà tới là rất khôn ngoan. Ngày Tết, thù hằn cũ xóa bỏ, bụng dạ sáng như gương để mang điều may điều tốt về cho năm mới. dẫu là kẻ xấu xa nhất, ngày Tết đã tới nhà, vái trước bàn thờ gia tộc, đã chúc lời đầu xuân thì được coi là khách và được đối xử rất trân trọng, nhiệt thành. Ông già Mộc đãi cơm rượu ông ta hai ngày liền. Sáng mùng bốn, khi ông ta đi, ông cho không ba lạng cao ngựa bạch. Người khách cầm món tiền bị từ chối, nhét vào trong túi áo ngực, cúi xuống, miệng lắp bắp lời cảm tạ. Trông ông ta rõ là mộtkẻ hèn đang sung sướng.
Chiều mùng bốn, cháu ông già Mộc mới về.
- Chào anh, em mong mãi… Em mong anh từ trước Tết cơ.
Tôi chưa cần ông già giới thiệu tên họ, đã nắm tay anh kéo vào. Người chiến sĩ trẻ măng cũng không tỏ vẻ ngạc nhiên, rút trong túi áo phong thư:
- Em có thư của bố gửi đây này. Nó bị ướt một góc vì anh gặp cây cầu gãy phải bơi qua suối Nường Le.
Tới lúc đó, ông Mộc mới nói:
- Đây là em Bê, chú đã biết thư cho cháu biết rồi. Còn đây là anh Khiết, bộ đội đóng ở Nường Le. Em Bê có ý đợi cháu từ trong Tết. Chú biết nó mong lên biên giới gặp bố lắm rồi… Được thư của cháu đã lâu, sao giờ mới về tới bản?
Anh Khiết đặt ba lô xuống sàn:
- Mùa lũ vừa rồi gãy mấy cây cầu mà giao thông tỉnh chưa chữa được. Cháu phải bơi qua, vất vả quá. Xe lại đông, phải nằm chờ ở bến ba hôm.
Ông Mộc bảo:
- Giờ đi rửa mặt, nghỉ ngơi rồi ăn cơm đã.
Nhưng anh lắc đầu:
- Cháu được nghỉ đến mồng tám thôi. Chú cho cháu về nhà kẻo bố mẹ cháu mong. Ruột cháu nóng như lửa đốt rồi.
Tôi hỏi:
- Thế nhà anh ở đầu?
Anh chỉ:
- Ở bản khuôn, cách đây hai trái núi.
Ông Mộc gật đầu:
- Thôi được, cho mày về, cầm bánh vừa đi vừa ăn vậy. Ngày mồng tám qua đaay đón em Bê cùng đi, nhớ đấy.
Anh chiến sĩ gật đầu:
- Cháu nhớ rồi. Thủ trưởng đồn Khậu Phai cũng dặn ba bốn lời là đón em Bê lên.
Ông già Mộc buộc một chùm vừa bánh đòn, vừa bánh chưng, lại vừa bánh mật vào ba lô cho Khiết.
- Cháu đói ghê chú à.
Anh nói một cách hồn nhiên, chào chúng tôi rồi xuống cầu thang. Vừa đi anh vừa bóc bánh ăn một cách ngon lành.
Chúng tôi nhìn theo anh. Sau, Dũng còm nói:
- Bê sướng nhé, sắp được gặp bố rồi.
Tôi lặng im. Tôi đang sung sướng thật. Nhưng cùng với niềm sung sướng ấy, tôi lại băn khoăn vì những người ở lại. Loan tất nhiên sẽ đi cùng tôi. Còn Dũng còm, liệu bao giờ ông cậu nó bắt nó quay về cửa hàng phở ở bản Nọi? Rồi quãng đời cô đơn ở cái góc bản ngập phân bò và phân ngựa, với ông cậu, bà mợ lạnh lùng đó, Dũng còm sẽ ra sao?... Và ông già Mộc, khi chúng tôi đi hết, ông sẽ buồn tới bao giờ mới vơi? Sẽ có những ngày mưa dầm,sẽ có những đêm gió núi lạnh lẽo hú quanh chân thang. Ông sẽ ngồi một mình bên bếp lửa, trong ngôi nhà mênh mông này. Khi ông ốm ai sẽ nấu cho ông nồi cháo? Ai sẽ lên nương đào sắn cho lợn ăn khi từng đàn lợn mẹ lợn con đói kêu rít dưới chuồng? Ai sẽ mở gióng cho đàn bòvào rừng buổi sớm và soát lại các chốt cài buổi chiều khi chúng đã no nê trở về nằm nhai lại cỏ. Rồi ai sẽ múc nước nóng vào thau đồng cho ông rửa mặt, bắc lại cái máng nước khi một con chồn hay con mang đi ăn đêm đạp ra ngoài nguồn suối?... Ông già Mộc quay lưng đi vào bếp. Đoán được những ý nghĩ của tôi, ông bảo:
- Cháu cứ đi… Cháu đừng lo cho ông. Trước đến giờ, ông đã sống ở đây quen rồi…
Tôi không nói, nhưng nghĩ: Đành rằng ông đã quen. Nhưng mỗi tuổi một già. Lúc đó con người sẽ yếu chân tay, sẽ mềm lòng. Lúc đó cảnh cô đơn sẽ đáng sợ hơn là khi người ta còn cứng cáp, vững vàng…
Loan biết hết những điều tôi nghĩ. Nó cũng ngồi im, mặt buồn rượi.
Tôi quay sang hỏi Dũng còm:
- Bao giờ thì cậu quay lại bản Nọi? Hay cậu về thị trấn luôn?
Dũng còm ngước mắt lên. Gương mặt nó trang trọng, khắc khổ như gương mặt ông già. Nó bảo tôi:
- Đằng ấy cứ an tâm đi đi. Đừng lo cho tớ. Cũng đừng lo cho ông Mộc. Tớ không về bản Nọi nữa đâu. Tớ cũng không về ở với ông cai Cân làm gì. Ông ấy quý mấy chiếc vòng vàng hơn tớ… Nó ngừng lại, nuốt nước bọt rồi nói tiếp: - Tớ sẽ ở đây. Hai người buồn cộng lại thành một cái nhà vui.
Đang ngồi trong bếp, ông già Mộc quay ra nhìn Dũng còm. Đôi mắt già nua của ông chớp chớp. Chừng như ông ngạc nhiên và cảm động quá. Tôi cũng vậy. Tôi nắm chặt tay Dũng còm:
- Đằng ấy thật là tốt… Đằng ấy ở đây, tớ yên tâm đi được.
Dũng còm mỉm cười:
- Con nai chọn cánh rừng nhiều lá ngon nhất để sống. con người cũng chọn mái nhà nào êm ái nhất với mình… - nó ví von hình ảnh như một người đàn ông vùng núi thực thụ.
Ông già Mộc từ bếp lửa ra, lặng lẽ ôm thằng bé trong đôi tay cứng cáp. Bằng cử chỉ của ông, tất cả chúng tôi đều cảm động và vui sướng. tất cả chúng tôi đều bằng lòng với cuộc sống của mình.
Tôi bảo Dũng:
- Cậu đã gần như một người dân bản Muốn rồi. Nhưng chúng tớ vẫn yêu cậu như yêu thằng Dũng còm nhút nhát hay khóc nhè của thị trần quê hương.
Dũng đáp:
- Tụi mình không quên nhau được đâu.Tớ không muốn về dưới ấy khi chưa đủ tiền xây mộ cho mẹ tớ. Còn các cậu, các cậu nhớ luôn luôn lên đây. Lúc đó tớ đã có thể nướng thịt nai chính tay tớ bắn cho các cậu ăn.
Chúng tôi ngoéo tay nhau. Giây phút đó đẹp đẽ vô cùng.
Tôi đọc đi đọc lại lá thư ngắn ngủi, nhòe nước của bố tôi trong những ngày chờ đợi. Bố đã nhận được thư mẹ, biết rõ mọi chuyện ở nhà. Bôi không trách móc nhiều mà chỉ lo tôi trên đường từ nhà lên biên giới. khi được anh Khiết sang báo tin, bố đã mừng tới chảy nước mắt. Cả các chiến sĩ trong đồn Khậu Phai cũng vậy. Mọi người tưởng chúng tôi bị bắt cóc hoặc mắc tai nạn gì đó trong khoảng thời gian lâu biền biệt đó. Bố đã viết thư đi các nơi, nhờ các đồn công an dọc đường tìm tôi… Ôi, mọi chuyện cuối cùng rồi cũng tốt đẹp cả. Tôi nghĩ và tưởng tượng tới ngọn núi cheo leo có cái tên Khậu Phai, nơi giờ đây bố tôi đang mong chờ tôi từng giây từng phút.

Ngày mồng tám, chúng tôi dậy từ bốn giờ sáng. Nhờ chiếc đồng hồ báo thức cũ ký có cỗ xe ngựa kéo nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn ông Mộcmua từ thời Pháp mà chúng tôi mới can đảm gạt được tấm chăn ấm áp sang một bên. Cái đồng hồ tuy cũ kỹ, troc hết nước mạ nhưng chuông reo cứ lanh lảnh từng hồi, không chịu thua cơn buồn ngủ của chúng tôi. Ông già Mộc bảo Dũng còm nấu cơm, nấu canh măng với chân giò lợn ăn cho mát ruột.
- Buổi sớm ăn cơm tẻ cho no. Suốt ngày đường chỉ được ăn bánh thôi đấy.
Ông bảo vậy. tôi với Loan thu xêpa quần áo, đồ vật. Áo bông mặc vào người rồi. Mỗi đứa còn những ba bộ quần áo nữa, không kể bộ áo hoa mới tin ông Mộc mua cho chúng tôi mặc Tết. Vì thế, cái túi cũ kỹ của chúng tôi trở nên chật hẹp. Ông già bảo:
- Cái túi đó đựng bánh ăn đường. Quần áo cho vào lu.
Ông mở tủ lấy ra chiếc làn mây tròn, cao, đã cũ lắm nhưng còn chắc chắn. Những sợi mây đan nhẵn bóng, màu vàng ám khói. Làn có nắp và có cả quai đeo. Ông bảo chúng tôi xếp áo quần vào đó. Rồi đưa cho tôi một xấp tiền:
- Ông đưa cho cháu năm trăm để đi đường phòng thân. Tiền vé xe ông sẽ đưa riêng cho thằng Khiết. Cháu chỉ dùng tới món tiền này khi nào đường đi gập ghềnh, trắc trở.
Tôi nói:
- Không. Cháu không cần nhiều tiền như vậy. Đã có anh Khiết lo rồi mà.
Ông già Mộc lắc đầu:
- Ông nói cháu phải nghe. Lần trước, cháu đã gặp chuyện không may rồi. đừng để chuyện không may tới hai lần, cháu biết không…
Ông cất tiền cẩn thận vào túi trong của chiếc áo bông tôi đang mặc. Ông còn gài thêm ghim băng nữa, cẩn thận như một người mẹ già. Tôi không dám cảm ơn ông. Vì mọi lời lẽ lúc này đều nhạt nhẽo và vô lý. Tôi cứ lẳng lặng làm theo ông bảo. Sắp xếp mọi thứ xong xuôi, chúng tôi ăn cơm.
Trời lạnh buốt nên ông già Mộc bảo ăn gần bếp cho ấm. chúng tôi vừa ăn xong, chưa kịp uống nước đã thấy ánh đèn pin quét loang loáng trước sàn:
- Chú à, chú dậy chưa?... Em Bê đã sửa soạn xong chưa?
Anh Khiết vừa lên cầu thang vừa hỏi. Tôi mở cửa, anh bước vào, cởi mũ biên phòng, hơi thở phà trắng như sương muối.
- Sao, cả nhà ăn cơm rồi chứ?
Ông Mộc đáp:
- Ăn rồi. Mày đi từ nửa đêm hay sao?
Anh Khiết nói:
- Cháu ăn cơm tối qua rồi ngồi uống rượu với bố mẹ cháu tới nửa đêm. Gà gáy lần thứ nhất, ăn bữa nữa tiếp rồi đi luôn, không ngủ.
Gương mặt tròn đỏ ửng của anh, chứng tỏ anh chẳng hề mệt mỏi chút nào. Anh nhìn chúng tôi, hỏi:
- Đồ đạc, áo quần gói ghém xong rồi chứ?... Không phải mang thức ăn đi đâu. Anh nhiều bánh đòn lắm rồi.
Ông Mộc bảo:
- Phần cháu, cháu cứ mang lên cho anh em trên Nường Le. Tao lo đủ cho hai đứa cháu này rồi.
Tôi nói:
- Em và bạn Loan sẽ cùng đi với anh đấy.
Anh Khiết cười to:
- Thế gặp hổ thì làm sao anh cõng cả hai em mà chạy được?
Ông già Mộc cũng cười:
- Cháu Bê gan to lắm. Còn cháu Loan hay sợ. Đừng có dọa bậy bạ…
Hai cánh cửa mở toang khiến hơi sương lạnh tràn vào nhà. Tôi rùng mình. Nhưng niềm vui sướng trước lúc lên đường khiến tôi đủ can đảm để nhìn vào khoảng không tối đen trước mặt. Anh Khiết hỏi:
- Đi tối không sợ chứ?
Tôi lắc đầu, đeo túi áo quần lên vai rồi quay vòa nhìn ông già Mộc:
- Cháu đi đây… Cháu chào ông. Rồi bao giờ…
Tôi định nói rằng rồi bao giờ có dịp, tôi sẽ trở lại đây, sống với ông một thời gian ở bản Muốn, ở cái thung lũng bây giờ đã trở thành thân thương với mình… Nhưng tôi không nói được hết câu. Nước mắt bỗng dưng trào ra, lăn rất nhanh qua gò má rồi đọng lại nóng và mặn trên môi.
Loan cũng đỏ hoe mắt, nói lí nhí:
- Cháu chào ông ạ.
Ông già Mộc cúi xuống, nói khẽ khàng:
- Ờ hai cháu đi đi… Rồi bao giờ lại trở về bản Muốn thăm ông…
Ông không đưa tiễn các cháu đâu. Ông đi bây giờ, đường đi thì gần, thì nhẹ bước, mà đường về vừa xa vừa nặng chân… Các cháu hiểu bụng ông chứ?... Các cháu lên đường cho may mắn…
Ông quay vào bếp. Tôi nhìn cái bóng cao gày của ông nhòe đi trong vòng sáng của ngon lửa. Gió từ ngoài thung lũng lùa vào, đập cánh cửa cạch một tiếng thật mạnh. Anh Khiết bảo chúng tôi:
- Chào bạn trai rồi đi.
Dũng còm lắc đầu:
- Không. Em sẽ đưa tiễn bạn Bê và Loan qua dãy núi trước nhà.
Anh Khiết thử lại công tắc chiếc đèn cầm trong tay, chào thật to:
- Cháu đi đây, chú à.
Ông già đáp rất khẽ:
- Ờ. Đi cho cứng chân cứng tay nhé.
Dũng còm khép cánh cửa lại. Rồi chúng tôi theo anh Khiết xuống cầu thang. Đường qua bản đen như mực. Nhờ ánh đèn quét loang loáng, chúng tôi mới nhận ra lối. Anh Khiết đi trước. Loan nhút nhát nên đòi bám ngay sau lưng anh. Tôi đi sau lưng Loan. Dũng còm sau rốt. đoàn chúng tôi như đang chơi trò rồng rắn, người nọ nắm áo lưng người kia bước. Đôi khi, một con rắn lao vụt qua chân chúng tôi. Dẫu đã có thuốc trị rắn cắn ông Mộc cho đem theo, chúng tôi vẫn cứ lạnh toát cả người. Anh Khiết bảo:
- Loài rắn trên cây dứ hơn loài rắn bò dưới đất. Đừng sợ cứ đi đi. Anh có thuốc chữa rắn cắn trong túi rồi.
Rồi anh pha trò:
- Rắn cắn các em, anh cõng được ngay. Còn rắn cắn anh, chắc các em phải treo anh lên đòn khiêng như thợ săn treo con gấu bị bắn, đúng không?
Chúng tôi cười câu ví của anh. Anh là người Nùng, cháu gọi vợ ông già Mộclà dì ruột, nhưng anh xuống vùng xuôi từ bé nên còn lém lỉnh hơn nhiều chiến sĩ người Kinh. Suốt đường đi, anh luôn luôn pha trò, trêu cợt hoặc kể chuyện tiếu lâm để chúng tôi quên mệt.
Vượt qua dãy núi bìa thung lũng, trời dần rạng sáng. Đã nhìn rõ hình những cụm gai ven đường, những gốc đại thụ xòe tán im lặng như người khổng lồ giữa trời sương. Các ngọn đèn thấp thoáng hiện ra khi làn mây nặng trĩu trôi xuống khe và lớp sương vây phủ loãng bớt.
Tôi bảo Dũng còm:
- Đằng ấy về đi kẻo đường xa lắm.
Anh Khiết cũng nói thêm:
- Đi đông người nói chuyện vui chứ quay về một mình đường vắng buồn lắm đấy anh chàng ạ. Mà phải đến mười hai cây số chứ không ít đâu.
- Vâng.
Dũng đáp. Nhưng chân nó vẫn bước theo chúng tôi. Tới khi ánh bình minh hửng lên nơi chân trời phía đông, những ngọn cây đã phơi màu xanh dưới ánh sáng, Dũng mới dừng lại:
- Các đằng ấy đi mạnh khỏe nhé. Nhớ viết thư về cho tớ.
Chúng tôi ôm lấy nhau. Giá ở dưới phố, chúng tôi đã chẳng dám làm thế vì sợ tụi bạn chế nhạo. Nhưng ở đây, tự dưng chúng tôi đều xô đến, cả tôi và Loan ôm chặt Dũng còm. Dũng còm cũng ôm lấy chúng tôi hồi lâu.
Rồi tôi nói:
- Chúng tớ đi nhé.
- Ừ, đi…
Đứa nào đứa nấy đều bước vội vã. Tuy nhiên, đi được một đoạn, tôi và Loan cùng ngoái lại nhìn Dũng. Cũng đúng lúc đó Dũng còm quay nhìn chúng tôi. Ba đứa giơ tay vẫy chào nhau lần cuối, bịn rịn mãi không nỡ dứt. Khi Dũng còm đã tụt xuống dưới chân đèo, trông chỉ bằng cái bắp ngô, nó còn ngoái cổ lên nhìn chúng tôi. Chắc hẳn nó chỉ thấy những đám cây xanh rì trên đỉnh đèo che khuất. Rồi cả tôi và Loan cũng không nhìn thấy cái bóng loắt choắt của Dũng nữa. Chúng tôi đang tụt xuống bên này quả núi. Trước mắt chúng tôi là một dòng suối đang róc rách chảy qua lối mòn.
- Tạm biệt nhé, bạn thân mến. nếu không có những ngày ở bản Muốn, chúng ta chẳng bao giờ hiểu nhau và thương nhau đến thế… Sau này, dù tôi đi đến phương trời nào, tôi cũng sẽ không quên bạn và sẽ không quên ngày về bản Muốn…
Tôi thầm thì nói với mình như vậy. Không hiểu sao, tôi vẫn tin rằng sẽ còn đi rất nhiều, đi rất xa. Tôi sẽ phải đi tới cái đỉnh núi ước vọng của mình.
Nào, lên đường.
Tôi tự hạ lệnh. Xốc chiếc lủ đeo trên vai, tôi bước dấn lên theo anh Khiết. Phương đông, bình minh đãn thay cho ánh lê minh xanh nhạt. Bình minh của vùng núi cao, lại vào tiến đầu xuân, không rực rỡ như những bình minh ta thường nghe tả trong sách. Đó là một bình minh êmả, trắng mềm như sữa đọng, dịu dàng như có hàng ngàn đàn cừu trắng toát từ những thảo nguyên.mơ mộng lặng lẽ đi qua bầu trời, lặng lẽ gieo vào tâm hồn ta một thứ ánh sáng êm dịu màu bạc trắng và khiến ta cảm thấu trái tim mình trong trẻo, thanh khiết vô cùng trước thứ ánh sáng đó.
Đường từ bản Muốn lên biên giới không có gì cần ghi lại. Vì không có sự kiệnnào khiến chúng tôi phải vui sướng hay đau khổ, lo âu hoặc hãi hùng. Đã có anh Khiết, người đưa đường, chúng tôi vững tâm bước. Tới đâu đói chúng tôi ngã các thứ bánh trái ra ăn. Ông già Mộc cẩn thận đem cả bánh chưng, bánh đòn, bấnh mật, chè lam, ngũ vị cho vào túi. Lạicó cả một cái giò nguyên và một con gà luộc với gói muối. Đặc biệt, có rất nhiều bánh dày đã sấy khô. Tôi ngạc nhiên vì ngày Tết, ông cho chúng tôi bánh dày khô làm gì?...
Anh Khiết bảo:
- Ông già đã làm gì đều có lý cả. Bánh dày khô là thứ bánh ta sẽ ăn sau cùng. Để hàng tháng cũng không mốc.
Chúng tôi tới phố Lạng vào lúc xế chiều. Ở bến xe lên Cao Bằng, vô số người đợi xe như chúng tôi. Họ bảo ít nhất cũng phải chờ ba ngày nữa. Chúng tôi phải chờ đúng ba ngày thật. Đám khách đợi xe làm quen với nhau rất nhanh, chuyện râm ran từ sáng tới tối. Ban đêm, vì không đủ quán trọ, chúng tôi ngồi với bộ đội, công nhân địa chất ở chân một ngọn đèn gần đó. Có hang rộng, chúng tôi đốt củi sưởi. Rồi người nọ tựa lưng vào người kia ngủ. Tốp này ngủ, tốp kia thức canh. Anh Khiết thật nhanh nhẹn. Anh kiếm được rất nhiều lá khô, rải thành một lớp dày, rồi trải ni lông bên trên cho chúng tôi nằm. Anh mang chiếc võng làm chăn đắp cho hai đứa. Khi chúng tôi ngủ, anh thức canh cho lửa khỏi tắt và đuổi những con muỗi đói trong hang lảng vảng bay tới tìm hơi người. Chúng tôi cũng đã lớn khôn hơn dạo mới tới đây lần đầu tiên nên quen dần với việc ngủ đêm ngoài trời, không còn bị những nỗi sợ hãi, những con mê ám ảnh như đêm ngồi ngủ với anh Cao trước đây. Chúng tôi có ghé vào cửa hàng cô Múi. Cô đang đông khách nên chào hỏi thờ ơ. Chúng tôi cũng nói với cô mấy câu qua quít rồi đi. Trong ba ngày chờ xe đó, tôi đã tìm mua được một vài gói kẹo bạc hà, ông mai cam thảo, kẹo hồng, kẹo nu-ga là mấy thứ bố tôi thích. Lần nào bố về phép, mẹ tôi cũng tìm mua mấy thứ đó cho bố tôi đem đi. Nghe người ta nói trên biên giới rét lắm. Nên tôi mua cho bố một chiếc khăn len dày, hai đôi găng tay len. Còn tôi và Loan thì mua mỗi đứa một chiếc khăn len kẻ ô vuông và hai đôi bít tất. Tôi cũng sắm thêm ít kim chỉ, khuy áo phòng khi cần tới, nhất là loại khuy lớn đính áo của bộ đôi biên phòng. Anh Khiết thấy chúng tôi sắm sửa như vậy, khen ngợi ghê lắm. Anh bảo, trên đó, có một đứa bé như tôi hoặc Loan lên thì cả đồn mừng vui, huống chi có những hai đứa – anh nói – Phải thịt lợn ăn mừng đấy.
Ngày thứ ba, chúng tôi mua được vé, lên xe đi Cao Bằng. Trên chuyến xe đó, ngờ đâu lại xảy ra một cuộc gặp gỡ. Một cuộc gặp gỡ kỳ quái đến nỗi không ai ngờ tới được, dù trong mọt giấc mơ.
Chuyến xe lên đường với số hành khách bốn mươi mốt người. Ai nấy đều kêu la, nhất là mấy người phải rớt lại chờ chuyến sau, vì lý do xe có tới bốn mươi ba chỗ.
- Hai chỗ này có người mua vé rồi.
Anh lái phụ nói thế rồi nhảy lên đóng sập cửa lại. Người đám người bên dưới phản đối, đấm thùng xe ầm ầm khiến anh ta đành mở cửa xe ra rút trong túi quần hai chiếc vé đã đóng dấu thu tiền sẵn:
- Khách bị rớt từ chuyến trước, được mua ưu tiên. Người khách chờ xe dọc đường. Bà con không tin thì xem vé đây này…
Đám người đang nhao nhao đành im re khi nhìn hai tấm vé xe đóng dấu đỏ chót. Ông lái xe chính quay đầu lại, cau mày:
- Thôi đi đi, lôi thôi mãi…
Anh chàng lái phụ đóng rầm cửa xe lại. Trước cặp mắt thất vọng của đám khách rớt phải đợi chờ. Xe chuyển bánh. Chừng hai mươi cây số sau, tới một dãy phố lèo tèo chừng hai ba chục nóc nhà, xe dừng lại. Một con bé buộc khăn đỏ, mặt mũi đen xì nhảy bổ ra, giơ tay vẫy rối rít:
- Đây, đây, bác tài ơi!... Ở đây cơ…
Người lái lại nổ mảy, đánh xe lên chừng hai mươi bước nữa, cho xe đỗ trước cửa một quán cơm, phở, rượu. Tấm biển đề ba chữ ngang nhau, trông thật kệch cỡm. Xe vừa tới, hai ba người đàn ba trạc trên bốn mươi từ trong nhà đi ra. Theo sau họ, hai người đàn ông vác những tải hàng nặng trĩu. Con bé đội khăn đỏ xách một chùm dâu gia lẫn với hai chiếc tay nải, hai cái làn tre to, rất tưởi chạy theo sau. Những người đàn ông khuân hàng lên xe, xếp xong xuôi rồi chạy xuống. Hai bà chủ hàng vào chỗ ghế trống ngồi. Còn con bé trùm cái khăn đỏ chót đó ngồi ngay trên mấy tải hàng, mặc đám khách ngồi cạnh đó cằn nhằn. Nó vặt dâu gia ăn, ném hột ra ngoài cửa xe. Tôi thấy nó quen quen mà nghĩ mãi không ra ai. Tới khi nó quay lại, tôi nhìn rõ mặt và nhận ra Cóc tóc đỏ.
- Ô ô… chị Bê!
Cóc tóc đỏ cũng nhận ra tôi. Nó vùng đứng dậy kêu lên một cách vui vẻ. Rồi rất hung hăng, nó gạt người này, huých người kia, len đến chỗ chúng tôi.
- Cả con Loan tròn cũng ở đây nữa này… - nó đập tay lên vai tôi đau điếng – thế mà cả thị trấn đồn là chị bị bắt cóc đem sang Đài Loan bán, còn con béo kia thì đem lên vùng dân Mèo… há há há… vui thật.
Nó cười ngoác miệng tới tận mang tai, đôi mày đã thưa lại kẻ nhỏ như biến đi đâu mất. không đợi chúng tôi hỏi han, nó tiếp tục nói như bắn súng liên thanh:
- Ối giời ơi, thế mà hai bà cô lại ngồi đây mới chết chứ!... Này Loan béo ơi, mày chẳng biết lo nghĩ hay sao mà cứ tròn quay như con chim cun cút vậy. Lão cai Cân lừa hết vàng, hết tiền rồi giở trò tống cổ mẹ mày ra. Hai bên đánh nhau nhì nhằng mãi nhưng chả phân thắng bại gì, mẹ mày bây giờ sang ở nhờ cô giáo Hạnh, mẹ chị Bê đấy. Phải tay tao, tao cho nó một lưỡi dao bầu. Mẹ mày bây giờ gầy rồi, không béo đỏ phây phây như hồi trước nữa đâu. Bà ấy lại mở hàng bán bánh rán với bánh cuốn, không có sức đi buôn nữa… Thế mày không viết thư về sao?...
Nó cứ nói oang oang như ễnh ương kêu ngày mưa, không để ý tới bộ mặt đỏ tựa như hoa gạo của Loan vì xấu hổ và những cặp mắt tò mò của đám khách ngồi xung quanh. Tôi bảo:
- Kể làm gì những chuyện ấy cho buồn. Kể chuyện làm ăn của cậu xem sao. Cớ gì mà lang thang tới tận đây?
- Em ấy à?...
Cóc tóc đỏ hỏi lại rồi lần thứ hai ngoác miệng ra mà cười, không lý do gì hết. Trông nó đỏm dáng ra vẻ thiếu nữ. lông mày kẻ chỉ, tai đeo hoa, lại to lớn gấp rưỡi tôi nhưng nó cứ xưng em ngọt lịm khiến tôi thẹn đến nóng mặt lên.
- Em vẫn cứ ở chợ với bố em đến hết đời nếu cô em không tới lôi em ra khỏi cái hũ nút ấy. Cô em kia kìa – nó giơ tay chỉ bà lái buôn có nước da đen và cái cổ vạm vỡ đeo dây chuyền vàng ngồi ghế trước – Cô em tới chơi bảo bố em: “Nó lớn đến nơi rồi mà cứ giữ quanh quẩn ở chợ để làm con mẹ dại à? Cho đi theo tôi. Tập buôn tập bán kiếm miếng to mà ăn chứ cứ như anh gà què ăn quẩn cối xay thì hỏng đời…” Thế là em quấn gói quần áo, tếch theo cô em luôn. Em đi được nửa năm rồi đấy. Nghe tin chị bỏ học hai ba tháng thì em đi luôn. Đi miết cho tới bây giờ. Em cũng có tý vốn trong lưng rồi. Khi nào cô em cho nhập làng là em nhập ngay…
Nói tới đó, bộ mặt đầy mụn của nó vênh lên một cách tự hào. Tôi thấy nó mặc áo cánh xẻ, có bô đê gấu và quần sa tanh đen nên hỏi:
- Tiền đâu mà diện thế? Không để làm vốn buôn à?
Cóc tóc đỏ đáp:
- Tiền của em, em để làm vốn. Còn quần áo này là cô em sắm cho. Cô em tốt với em lắm.
Nó khoe một cách hồn nhiên. Tôi bỗng thấy mến đứa con gái thất học và xấu xí đó. Trong nó, có một điểm tốt đẹp là tính thực thà. Tôi hỏi Cóc tóc đỏ về những người trong phố. Nó lần lượt kể cũng với cái giọng oang oang như ễnh ương kêu, không hề biết mệt mỏi và thương lỗ tai đám khách xung quanh. Cuối cùng, nó bỗng chép miệng:
- Kể cũng lạ. Từ dạo đó chẳng có tin tức gì về thằng Dũng còm cả chị ạ. Cái thằng hiền nhất, thẳng thắn nhất nhà lão cai Cân thì bị mất tích. Còn mấy thằng anh nó, toàn một lũ chuyên lừa đảo, ăn cắp như điên.
Tôi liền kể cho Cóc tóc đỏ nghe chuyện gặp Dũng còm ở bản Nọi và nguyên nhân vu bắt cóc Dũng còm. Sau đó, tôi nó:
- Người cậu của nó tính lầm. Tưởng cai Cân xót con phải trả vang. Không ngờ, cai Cân lại xót vàng hơn.Có khi, loại người như lão, bớt con, đỡ cơm nuôi lão lại mừng...
Cóc tóc đỏ tròn xoe mắt, cặp mày thưa và nhạt mà của nó như dựng ngược lên:
- Em không biết cơ sự lại như thế. Cả thị trấn ghét lão quỷ ấy. Tưởng lão ấy chỉ đểu với cô Lưu. Ai ngờ lão hất hủi cả đứa con đẻ của lão. Đến nước này lão chỉ có ở với quỷ sứ dưới âm ty thôi. Chị có biết bây giờ lão làm gì không?
Cóc tóc đỏ ghé vào tai tôi, hỏi. Và lần đầu tiên, tôi thấy nó hạ giọng nói thầm:
- Lão buôn cơm đen. Tức là lão buôn thuốc phiện, hàng quốc cấm ấy. Lão cùng dây với một người quen cô em. Lão đểu quá. Để em dò xem rồi cho lão một vố, trả thù cho thằng Dũng còm và mẹ cái Loan.
Nói xong, Cóc tóc đỏ chau mày. Bộ mặt nó bỗng nhiên rắn câng lại như sành, trông già thêm mười tuổi nữa. Xe chạy thêm một con đèo thì Cóc tóc đỏ và hai bà lái buôn dỡ hàng xuống. Họ không đi tới cuối đường.
- Xin chào nhé… - Tôi giơ tay vẫy Cóc tóc đỏ.
- Chị Bê đi mạnh khỏe nhé é é…
Cóc tóc đỏ hét lên theo. Giọng nó vang vào hai vách núi nghe chói óc. Tôi còn nhìn thấy cái khăn đỏ chót của nó bay phất phơ khi xe đi tới đoạn đường vòng.
Tới Cao Bằng, chúng tôi chỉ nghỉ ăn cơm đúng nửa tiếng rồi lên đường đi ngay. Đường đi không ngắn như đường từ phố Lạng tới bản Muốn. Đi khỏi thị xã Cao Bằng chừng hai mươi cây số gặp một bản Tày. Rồi sau đó toàn là núi rừng vây bủa. Họa hoằn lắm mới gặp một người dắt ngựa thồ hàng đi ngược lại.
Anh Khiết rút khẩu súng ngắn trong bao ra cầm tay. Bây giờ anh ít nói hẳn đi. Anh cũng không pha trò hay kể chuyện tiếu lâm nữa. Anh trở nên điềm tĩnh và thận trọng. Chúng tôi hiểu được điều đó. Chúng tôi chỉ đi nhanh hơn và chăm chú theo dõi đường đi, tai lúc nào cũng giỏng lên chờ nghe tiếng động lạ hoặc nghe lời anh Khiết chỉ bảo.
Ngày đi, đêm anh Khiết mắc võng giữa hai cây cao mọc gần nhau cho chúng tôi nằm. Võng rộng, trở đầu đuôi nằm cũng ấm. Bên trên anh phủ mảnh ni lông che sương. Còn anh, anh trèo lên cây, lấy giây buộc người vào thân cây phòng ngã. Và súng cầm trong tay, thu trước bụng, anh tựa vào canh cây mà ngủ. nhiều buổi sáng, chúng tôi thức dậy trước, thấy anh còn đang ngủ ngon lành trong tư thế ấy.
Ngày nọ nối ngày kia. Chân hai đứa chúng tôi bắt đầu phỏng rộp. Mặc dù thời gian ở bản Muốn, chúng tôi đã quen đi nương. Ông già Mộc quả là người từng trải. Ông đoán trước cuộc hành trình nên đã lo cho chúng tôi đủ đồ ăn. Ba ngày đầu, chúng tôi ăn bánh chưng. Hai ngày sau, chúng tôi ăn bánh đòn và bánh mật. Sang đến ngày thứ sáu, ngày thứ baỷ, hoàn toàn chỉ còn bánh dày khô. Bánh dày khô đêm nhúng nước suối cho mềm rồi nướng lên, lúc đói ăn cũng ngong không kém bánh chưng, bánh đòn. Còn chè lam và ngũ vị là những thứ để dành làm quà cho các chiến sĩ biên phòng, chúng tôi cũng phải lấy ra ăn một ít vào ngày thứ tám. Ngày thứ chín mới tới đồn Khậu Phai.
Trời ơi, tả sao cho được nỗi vui sướng của chúng tôi khi đứng dưới ngọn núi cao chất ngất mà anh Khiết vừa chỉ vừa nói:
- Bê, bố của em ở đỉnh ngọn núi Khậu Phai này.
Chân tôi bỏng rát vì những vết rộp vỡ ra. Cả Loan cũng vậy. Chúng tôi đã vừa bò vừa lê suốt buổi sáng hôm nay để khỏi ngồi lại trong rừng. Anh Khiết phải dìu hai đứa từng đoạn, nhất là lúc qua suối hoặc lên dốc. Bây giờ, nỗi đau đớn tan biến. Tôi giục:
- Đi lên đi, anh cùng lên với chúng em.
Người lính biên phòng cười tủm tỉm:
- Hết đau chân rồi à?
Tôi im lặng, không đáp lời, hăm hở bước.
Khậu Phai quả là một ngọn lèn hiểm độc. Đường lên toàn sỏi và đá trơn. Hai bên, những khối đá tai mèo xếp chồng chất. Chỉ cần ngã xuống là nát thịt, tóe máu ngay. Giữa những tảng đá, thỉnh thoảng lại vọt lên một bụi cây. Nhưng không phải loài cây hiền hoặc hoa thơm, lá ngọt mà là loài gai, thân cành đầy những bó gai nhọn hoắt.
- Chao ơi, tại sao bố mình lại chọn một chỗ kinh khủng thế này mà ở chứ? Dưới kia, thung lũng mượt cỏ xanh, hoặc những ô ruộng connối nhau theo bậc thang đẹp biết bao…
Tôi nghĩ như vậy, nhưng tôi không nói. Mãi sau này khi gần trở về quê, tôi mới hỏi bố tôi điều đó. Và bố tôi đã đáp lại rằng:
- Chiến sĩ biên phòng phải ở nơi nào nhìn rõ kẻ thù nhất. Nơi đó, dù là hang hùm hay ổ rắn vẫn cứ phải dựng đồn tiền tiêu, trấn giữ biên thùy.
Trong ba người chúng tôi leo núi, Loan mệt hơn cả. tôi luôn phải dừng lại để đợi nó. Có những lúc, anh Khiết cõng Loan trên lưng. Trong lòng tôi biết ơn Loan vì sự tận tụy với bạn. Nếu không vì tôi, có lẽ chẳng bao giờ Loan phải chịu đựng những giây phút gian nan khó nhọc như lúc này.
Chừng hơn một giờ sau, chúng tôi mới lên tới đồn. Đúng như tôi tưởng tượng, một cây cột được cắm giữa mảnh sân hẹp đục giữa những tảng đá. Trên cột, lá quốc kỳ đang lượn lờ như một cánh chim. Từng đám mây trắng muốt đi qua. Hơi thở chúng tôi phải ra cũng giống như những làn mây nhỏ. Chúng tôi đang đứng, vừa thở vừa ngắm nhìn quanh cảnh đồn thì một chiến sĩ người to béo phục phịch chạy ra:
- Khiết à, mày đưa con của thủ trưởng lên chơi phải không? Tao nhìn thấy từ dưới bìa rừng kia kìa.
Ngực anh lủng lẳng một chiếc ống nhòm. Thì ra anh đã theo dõi đoàn chúng tôi từ lâu. Anh Khiết đáp:
- Thủ trưởng đâu? Có gì cho ăn, cho uống đi. Vừa đói vừa khát đây này.
Anh chiến sĩ to như hộ pháp kia đáp:
- Thủ trưởng thân chinh dẫn toàn đồn đi tiễu phỉ. Có lệnh đột xuất tuần trước. Cả bên đồn Nường Le chúng mày với Khậu Phắt nữa đấy. Giữ đồn chỉ còn tao với thằng Tỉn thằng Síu. Mấy đứa hậu cần cũng đi theo chiến dịch rồi.
- Liên kết ba đồn hả?... Thế thì thành chiến dịch rồi. Không còn đánh lẻ như mọi bữa nữa… Thế mà mình lại không được đi đánh một trận lớn cho sướng, tức thật.
Anh chiến sĩ to lớn đồn Khậu Phai tò mò nhìn chúng tôi:
- Cả hai đứa đều là con thủ trưởng à?
Anh Khiết gắt:
- Mày hỏi gì mà dốt thế hả? Đây là em Bê,con thủ trưởng. Còn đây là em Loan, bạn của Bê… Chúng tao là khách lên đây mà mày chẳng mời vào nhà, không lấy nước uống, không mang cơm mang bánh ra đãi à?
Anh hộ pháp lúc bấy giờ mới cuống quýt ngượng nghịu nói:
- Ờ, tao quên. Tao gọi thằng Tỉn, thằng Síu nhé?
Anh Khiết hỏi:
- Có ba đứa, mày canh gác, còn chúng nó đi đâu?
- Dám đi đau trong lúc này? Chúng nó ngủ. Phải thay nhau canh gác mà – anh chiến sĩ kia trả lời.
Nghe xong, anh Khiết khoát tay, nói:
- Lềnh, đừng gọi chúng nó dậy làm gì nữa. Mày tìm xem có gì cho chúng tao ăn.
Rồi anh quay lại bảo chúng tôi:
- Vào đây các em… Nhà của các anh không to như nhà sàn dưới bản Muốn đâu.
Anh đi trước, như một chủ nhân thực sự. Anh Lềnh hộ pháp đi theo. Hai chúng tôi trong khi đứng nghe họ chuyện trò đã rét cóng tay, lập cậpbước qua mảnh sân đá. Sân rất hẹp, nhưng có những kẽ nứt dài. Bước vô ý có thể lọt chân, rơi dép xuống đó. Cuối mảnh sân có hai bồn hoa ghép bằng đá, đổ đất mùn trồng dây vạn niên thanh to bằng tai trâu nhưng mép sém vàng vì rét. Ở giữa hai bồn hoa trồng dây leo đó có một mảnh vườn nhỏ, đất rải trên sân, có những viên đá vuông vắn, xếp thành hình ngôi sao bao quanh. Mảnh vườn con con trông hoa cúc và hoa mào gà. Đấy là hình ảnh tươi mát của cuộc sống mà hơi ấm bàn tay con người đã gieo lên đỉnh ngọn núi tai mèo tua tủa những bụi gai này.
“Bao nhiêu năm bố mình đã ở đây”
Tôi nghĩ,khi chui vào một mái nhà lợp tranh dày, xung quanh là hai lượt ván gỗ ghép. Phía ngoài hai lượt gỗ, các chiến sĩ áp một lớp mỏng các tấm tranh, rồi dùng các tấm phên toàn bằng cật tre vàng óng ép chặt lại. Trông bên ngoài, gian nhà giống như một thứ đồ chơi xinh xắn đan bằng tre trúc. Nhưng bên trong, sạch sẽ và ấm áp. Lớp tranh giữa phần tre và gỗ giữ được nhiệt độ. Các chiến sĩ ngăn các gian nhà bằng ván ghép, tấm nào tấm nấy bào nhẵn bóng như đánh xi. Gian ngoài cùng là gian tiếp khách, làm việc, có bếp lửa nhỏ. Trên bếp, một chục cái phễu bằng tôn nối với ống khói ra ngoài trời.
- Hai em ngồi đây nhé. Có khát nước thì lấy nước trong ấm nhôm này này. Anh đi bóc bánh đã – anh Lềnh hộ pháp bảo chúng tôi bằng cái giọng Kinh chưa sõi, rất chậm chạp.
Chúng tôi ngồi xuống bên bếp lửa, trên những chiếc đôn thấp trên đan bằng mây theo kiểu của người Mèo. Ngồi đôn mây thật êm và dễ chịu. Anh Khiết tìm chiếc ca men, rót nước cho tôi và Loan uống trước, anh uống sau. Chè ở đây ngon, nước xanh trong, vị vừa thơm vừa chát. Uống hết nước, vị chát mất đi, cỉ còn mùi thơm và vị ngọt lưu giữ rất lâu trong họng. Chúng tôi uống nước xong, anh Lềnh đem ra một đĩa bánh đòn.
- Ăn đi.
Anh nói cộc lốc rồi tiếp tục cắt đĩa bánh thứ hai. Một đầu sợi lạt tước nhỏ cắn chặt giữa hai hàm răng, đầu kia nằm trong tay phải, đòn bánh bóc trong tay trái. Anh quấn một vòng lạt quanh đòn bánh đã bóc sẵn, kéo căng sợi dây ra là bánh rơi xuống đĩa. Lát nào cũng giống lát nào, đều nhau như cắt bằng máy vậy.
Chờ anh Lềnh đặt đĩa bánh thứ hai xuống cái bàn thấp trước mặt chúng tôi, anh Khiết hỏi:
- Tết ở đồn chúng mày chỉ có thế thôi à?
- Còn chứ!
Anh Lềnh đáp và lại vào gian trong. Lúc sau, anh mang ra một tảng thịt lợn luộc đã khô cong bì.
- Ăn đi. Muối ở trong lọ kia kìa. Có cả mắm tôm rang ớt, ngon lắm.
Anh chỉ cho chúng tôi hai cái lọ độc bình lớn, nút bằng lá chuối khô. Không hiểu sao đồn biênphòng này lại có hai chiếc lọ độc bình đẹp như thế. Đó là hai chiếc lọ cổ, sứ Giang Tây, có vẽ hình tám cô tiên trong rừng. Có cô thổi sáo, cô gảy đàn tì bà, cô cưỡi hạc, cô cầm dải lụa đi trong mây… Hồi nhỏ, ông ngoại tôi cũng cho tôi xem, nhưng chỉ nhỏ bằng cái phích nước hai lít rưỡi, vừa đủ cắm cành đào ngày Tết. Còn ở đồn Khậu Phai, hai chiếc lọ này cao gần bằng đầu chúng tôi, có nghĩa là cao hơn một thước ba. Các chiến sĩ dung một lọ đựng muối, còn lọ kia đựng mắm tôm rang lẫn ớt bột. Có lẽ đó là hai món thực phẩm quý nhất vùng hiểm trở này.
Anh Lềnh lấy mắm tôm ớt ra một cái bát nhỏ. Chúng tôi ăn bánh đòn, thịt lợn luộc với mắm tôm. So với những thứ bánh trái với măng nấu chân giò, nấm hương xào thịt nạc của ông già Mộc ở bản Muốn thì những món ăn ở đây quả là quê kệch. Nhưng chúng tôi vẫn thấy ngon lành. Anh Lềnh bảo:
- Đơn vị vừa thịt lợn xong, đã có lệnh đi. Thế là chẳng xào nấu gì hết, luộc cả con. Cắt để ở nhà một ít, còn đem theo. Tổ ở lại mang lòng xuống dưới bản làm rồi liên hoan với dân. Dân có cho ít bí xanh với rau cải để dưới bếp. Chiều nay ta xào.
Anh Khiết bảo:
- Chiều này ta về đồn Nường Le rồi. Mày xào nấy ngon vào cho hai em bé nó ăn.
Tôi nói:
- Đồn anh cũng đi tiễu phỉ hết rồi. Anh ở lại chơi với chúng em.
Anh Khiết xoa đầu tôi:
- Không được, anh phải về. Thế nào rồi cũng có dịp anh em ta gặp lại nhau.
Tôi chia số bánh chè lam và ngũ vị còn lại làm đôi để anh mang về đồn Nường Le làm quà một nửa. Còn lại, chờ anh Tỉn và anh Síu thức dậy đem ra liên hoan. Anh Lềnh buộc túm ba đòn bánh nếp đưa cho anh Khiết đi đường.
- Cẩn thận đấy – anh bảo bạn.
Anh Khiết đáp lại:
- Đừng lo cho tao. Lo cho em Bê với em Loan đó. Mày phải làm sao mọi sự tốt đẹp cho tới khi thủ trưởng quay về.
Hai người bắt tay nhau.
Chúng tôi đi cùng các anh ra hết khoảng sân nhỏ hẹp của đồn thì anh Lềnh bảo chúng tôi quay lại:
- Vào nhà đi.
Anh nói cộc lốc như ra lệnh. Nhưng chúng tôi còn đứng nhìn theo anh Khiết cho tới khi một đám mây lớn dày như tấm chăn bằng sương lạnh, cuốn chúng tôi vào trong.
- Đã bảo vào đi.
Lại nghe thấy giọng nói của anh Lềnh hộ pháp. Rồi anh dắt tay tôi với Loan đưa vào nhà.
Bắt đầu từ đó là những ngày buồn tẻ. Các chiến sĩ suốt ngày thay nhau canh gác hoặc ngủ. Cả ba anh lại cùng là người Nùng, người Mèo rất ít nói. Khác hẳn với anh Khiết, chẳng bao giò họ gợi chuyện hoặc hỏi chúng tôi muốn gì, muốn đi đâu. Chính tôi phải gợi chuyện hỏi trước. Hóa ra trong ba người, anh Lềnh hộ pháp lại nói chuyện có duyên hơn cả, mặc dù cái giọng ồ ề của anh nghe mà sốt ruột.

Ở trên đồn, thỉnh thoảng chúng tôi nghe tiếng sung vọng tới. Các chiến sĩ vẫn bình thản giơ tay sưởi trước bếp mối khi vừa tuần tra quanh núi hoặc đi xuống bản liên lạc với đơn vị dân quân về. Họ bảo tiếng súng ở vùng này ngày nào cũng có. Thường là sung bọn phỉ bắn trộm vào bản hoặc bắn thú để nướng ăn. Bọn chúng chui rúc trong rừng, nguồn tiếp tế ít ỏi nên phải ăn thịt thú là chính. Mỗi khi ta đi tuần tra thường đón nghe tiếng súng săn mà lần tới. Mười bận thì cũng sáu bảy bận gặp phỉ đói hoặc đám lửa nướng thịt thú nhen lên vội vàng giữa rừng còn bốc khói chưa tàn.
Buổi sáng ngày thứ tư, bỗng nhiên có người lố nhố chạy lên đồn. Vừa chạy họ vừa hú gọi rất khẩn cấp. Những người chạy đều đeo súng sau lưng. Anh Lềnh giơ ống nhòm lên ngắm nhìn rồi quay vào, đánh thức anh Tỉn và anh Síu.
Cả ba người cùng ra sân, chuẩn bị sẵn sàng súng đạn, bình nước và thức ăn khô dọc đường. Họ trao đổi với nhau bằng tiếng Nùng nên tôi không hiểu gì. Loan có nghe lõm bõm được đôi ba câu. Nó vốn có năng khiếu về ngôn ngữ hơn tôi. Nhưng nó cũng chỉ dịch được vài từ: “Dân quân dưới bản, nhanh lắm, phải đi thôi...”. Sốt ruột, tôi dứt áo anh Lềnh:
- Có chuyện gì thế anh?
Anh đáp:
- Dân quân dưới bản lên gọi. Chắc bọn phỉ tới gần núi rồi.
Những người đang leo dốc lên đồn vẫn bám nhau đi. Họ mặc quần áo ka-ki màu lá úa hoặc vải nhuộm chàm, đội mũ nồi hoặc mũ bông biên phòng. Tiếng hú gọi lẫn với hơi thở hổn hển. Họ đã gần lên tới nơi. Anh Lềnh cúi xuống hỏi:
- Có chuyện gì thế?
Những người đang leo núi thi nhau đáp:
- Nguy lắm, nguy lắm, bộ đội ơi...
Tới khi ba thanh niên với một người đàn ông trạc ngoài bốn mươi tuổi lên tới nơi, anh Lềnh liền hỏi:
- Thế nào, có phỉ tới hay sao?
Người đàn ông đứng tuổi lắc đầu:
- Chúng tôi vừa đi tuần tiễu về. Không có bọn phỉ nhưng nguy lắm, anh Lềnh à... Dân bản chết hai người, đang còn chết nữa...
Anh Lềnh ngước đôi mắt lúc nào cũng có vẻ ngái ngủ, lì xì:
- Cái gì? Nói cái gì?
Một trong ba thanh niên trả lời:
- Chúng tôi đi tuần tiễu hai ngày. Về, thấy tất cả các nhà trong bản đều ốm. Có hai người già chết rồi... Còn nhiều người cũng muốn chết. Lão thầy mo Triệu đang cúng. Người bản đi qua dãy núi mời lão về.
Khi anh nói, ba người kia thi nhau thở, lột mũ lau mồ hôi ướt dầm dề trên trán. Người đàn ông có vẻ thất vọng:
- Chuyến này đến đốt bản mà đi thôi, anh Lềnh à.
Anh Lềnh bảo:
- Đừng nói chuyện đó.
Rồi anh quay lại bảo anh Tỉn và anh Síu:
- Hai đứa mày ở đây giữ đồn. Tao xuống bản.
Đám dân quân địa phương lục tục xuống trước. Anh Lềnh quay vào nhà lấy mũ bông biên phòng và bi đông nước mang theo. Thấy vậy, tôi nhào tới giữ chặt áo anh:
- Cho em đi với.
Anh lắc đầu:
- Không được. Bản này đã chết người mấy lần rồi. Không xuống được.
Tôi bướng bỉnh nói:
- Họ có chết vì đạn phỉ đâu? Họ chết vì ốm cơ mà... Em làm y tá cho trường đấy. Em đi với anh.
Quả tình chỗ này tôi bịa. Tôi có làm y tá cho trường bao giờ đâu. Nhưng tôi hay qua lại chơi với cô Dung, y tá của thị trấn và tôi có biết võ vẽ đôi điều. Mặc dù tôi đã liều nói vậy, anh Lềnh vẫn cứ tỉnh bơ:
- Không đi được. Lệnh thủ trưởng là bảo vệ em.
Tôi nói:
- Bảo vệ không phải là nhốt trong đồn. Anh xuống bản được em cũng xuống được.
Anh Lềnh không thèm nói gì, bước ra cửa.
Tôi bảo anh, giọng lạnh lùng:
- Anh đi trước, em sẽ đi sau. Em mà lạc, anh chịu trách nhiệm.
Tới đó, anh chiến sĩ hộ pháp bỗng dừng lại nơi ngưỡng cửa bối rối nhìn tôi. Tôi lấy chiếc khăn len kẻ ô, trùm tô hô lên đầu, nói với anh Tỉn và anh Sỉu.
- Loan thức dậy, các anh cứ bảo nó nấu cơm ăn, đừng chờ em nhé. Em đi với anh Lềnh đây.
Vì trong ba người, anh Lềnh là thượng sĩ, còn anh Tỉn với anh Síu chỉ là binh nhất, nên khi tôi đã áp đảo được anh Lềnh thì mọi sự xong xuôi. Hai anh binh nhất chỉ gật đầu một cách hiền từ rồi đứng nhìn tôi chạy theo anh Lềnh xuống núi.
Đám dân quân bản đã đi trước chúng tôi một thôi đường. Bóng họ thấp thoáng phía trước. Anh Lềnh chân cao nên bước thì bằng hai bước của tôi... Anh đi bình thường, tôi cũng phải chạy mới theo kịp. May mà anh biết ý đi chầm chậm để chờ. Con người to lớn trông cù mì thế nhưng nhiều khi lại tỏ ra rất tế nhị. Tôi đã cảm thấy mến anh. Anh cũng quý rôi nên hay ngồi kể tỉ mẩn mọi chuyện cho tôi nghe. Từ chuyện cô vợ chưa cưới của anh bị bướu cổ hiện đang về chữa ở Hà nội lẫn chuyện đứa cháu gọi anh bằng chú có sáu ngón chân. Mẹ thằng bé lấy sợi chỉ thắt cái ngón thừa đi, nhưng không hiểu chị làm thế nào, thằng bé bị sốt, cứ ưỡn bụng lên, mắt trợn ngược rồi chết... Tóm lại, tôi đã có thể coi anh như một người bạn lớn tuổi, đáng tin cẩn. Đi đường với anh thật yên tâm. Chúng tôi tới bản Khum vào giữa trưa. Bóng cây cối lờ mờ in ngay xuống gốc. Không có mặt trời, một vầng mây bạc hắt sáng xuống rừng núi. Bản Khum nằm dưới chân lèn đá, không ở giữa thung lũng tươi xanh như bản Muốn. Nhà cửa ở đây thấp nhỏ, tiều tụy hơn ở bản Muốn nhiều. Những đống phân trâu, phân người lầy như bùn nhão dưới sàn. Ở bản Muốn, người ta làm chuồng tiêu riêng. Ở bản Khum, đi đồng ngay vào chuồng lợn. Tiết trời mù sương, mưa lay phay khiến những con đường dính nhơm nhớp. Phân tràn từ những kẽ hở ván quây chuồng bò, chuồng lợn chảy ra đường. Mùi hôi thối quẩn trong không khí tù hãm, không thoát đi được. Tôi nói với anh Lềnh:
- Người bản này ốm vì bẩn. Phân bò, phân lợn, phân người cao ngập ngụa thế kia, sao không ốm được. Ở bản Muốn, nhà cao, đất rộng, thung lũng thoáng gió mà ông già Mộc với tụi em vẫn vận động dân bản làm chuồng nuôi bò nuôi lợn riêng. Dưới sàn để trống. Bản Khum vừa chật hẹp, vừa bí gió lại ở như thế này tránh sao khỏi bệnh tật...
- Ờ - anh Lềnh gật đầu – thủ trưởng cũng đã giải thích cho các anh và vận động dân bản nhưng chưa được. Nể bộ đội lắm, người bản mới dựng một gian nhà mở lớp học cho trẻ con. Còn họ vẫn quen ở như vậy. Cứ mỗi lần ốm, chết nhiều, người bản lại nhổ nhà, dời sang đất khác. Họ bảo đất đó có ma.
Chúng tôi vào nhà trưởng bản. Chính nhà ông ta cũng đang có người mẹ ốm. Bà cụ nằm trong buồn, chiếc chăn chiên che kín cửa. Anh Lềnh vào, ông trưởng bản rầu rĩ nói:
- Chắc bản ta lại phải dời khỏi núi này. Trời không thương người bản, cứ đuổi mãi thôi. Cái nhà sàn vừa dựng, ở chưa ấm đất. Cái nương vừa phá, chưa đánh hết rễ cây rễ cỏ, chưa thu được hạt lúa vài quây, đã phải nhổ cọc nhổ sàn, địu con địu mẹ đi tìm đất khác. Kiếp người bản Khum là vậy, nghèo suốt đời. Nghèo đời ông sang đời con. Nghèo đời con sang đời cháu...
Mắt ông ta đỏ đục, lờ đờ, trông mệt mỏi và như đang cạn hết sinh khí. Anh Lềnh bảo:
- Tôi vào thăm người bệnh nhé.
Trưởng bản lắc đầu:
- Bộ đôi đừng vào, vào lây bệnh chết đấy. Người già chết còn tiếc huống chi trai chưa vợ chưa con...
Anh Lềnh không nói, lẳng lặng vén tấm chăn chiên bước vào buồng. Mùi hôi lưu cữu trong nhà trộn lẫn hơi phân tươi dwois sàn bốc lên khiến tôi muốn nôn thốc nôn tháo. Nhưng tôi cũng cố gắng bước theo anh Lềnh. Đừng bên ngoài một mình, giữa những người lạ, tôi có cảm giác sợ hãi. Bà già sốt mê man. Không cần đặt tay lên trán bà cụ, tôi cũng thấy hơi nóng từ người bà đang bốc lên hừng hực. Bà già nhắm nghiền mắt, không hay biết gì.
Anh Lềnh nhìn bộ mặt đỏ tím của bà, rồi khẽ thở dài, bước ra. Anh ngồi xuống bên bếp lửa, xòe bàn tay hơ:
- Người bản phát bệnh bao giờ?
Trưởng bản đáp:
- Hai hôm rồi. Từ hôm tôi sang bên kia núi thăm nhà vợ. Bà cụ ở nhà xuống con Mạy ăn cơm. Sáng đó họ thịt con trâu, chia mỗi nhà vài cân xào uống rượu.
Ngừng một lát, ông ta chậm rãi nói tiếp:
- Thầy mo Triệu đang cúng ở nhà bên. Ông ta bảo hễ cúng không được thì phải dời bản ngay tức khắc.
Anh Lềnh cau mày:
- Lão đó nuôi bọn phỉ hàng tháng trời trong nhà. Ta đã cảnh cáo rồi. Có dịp khác là tới bắt thôi.
Trưởng bản vẫn đăm đăm nhìn ngọn lửa bằng đôi mắt buồn rầu:
- Người trong bản nhao nhác lắm. Tôi không biết tính sao. Vợ tôi lại sắp tới ngày nằm cữ.
Anh Lềnh hỏi:
- Sao ông không cho người xuống huyện mời y tá? Đem thuốc cho dân bản uống mới khỏi chứ vừa ốm lại tính chuyện dời bản sao nghe lọt tai...
Trưởng bản lắc đầu:
- Dân bản tin cúng hơn. Tôi ốm, tôi không đi được. Có mấy đứa dân quân còn cứng chân cứng tay thì phải lo chống giữ phỉ. Đàn bà con gái thì làm gì được?
Tôi sẽ giật áo anh Lềnh:
- Bệnh viện huyện có xa không anh?
Anh đáp:
- Đi bộ hai ngày đường. Đi ngựa thì nhanh hơn.
Tôi bảo:
- Anh mượn ngựa, anh với em cùng đi.
Anh Lềnh ngẫm nghĩ, rồi bảo trưởng bản:
- Ông cho tôi mượn ngựa, tôi đi.
Trưởng bản ngước lên:
- Ngày Tết anh cũng đi à?
Anh Lềnh đáp:
- Ngày Tết chúng tôi còn phải tiễu phỉ, có được ngồi bên bếp lửa mà bóc bánh đâu. Việc cứu người ốm cũng như tiễu phỉ, không thể chần chừ được. Ông lo mượn cho tôi hai con ngựa.
Trưởng bản ngạc nhiên nhìn tôi:
- Cả cái bé này cũng đi được à?
Anh Lềnh gật đầu:
- Đi được. Ông tìm ngựa nhanh lên. Cứu sống người nào hay người đó.
Trưởng bản không nói nữa, lẳng lặng xuống cầu thang. Chúng tôi ngồi lại bên bếp lửa chờ đợi. Chừng non nửa giờ sau, ông ta quay lại:
- Có ngựa rồi. Tôi vận động bà con ủng hộ bánh cho anh ăn dọc đường. Cả thóc cho ngựa nữa.
Ông đưa một chùm bánh đòn. Những chiếc bánh đòn vùng này chỉ nhỏ bằng nửa bánh ở bản Muốn. Tôi thấy lòng nao nao vì nghĩ tới sự khốn khó của con người.
Anh Lềnh nói:
- Đi.
Chúng tôi bước xuống cầu thang. Mỗi con ngựa đã có một bị thóc đeo trước cổ. Yên làm bằng bao tải, trên lót vải rách xơ. Anh Lềnh đeo vào lưng chùm bánh ông trưởng bản đưa cho rồi chúng tôi lên ngựa nhằm hướng tây bắc, đi mải miết. Những quãng đường bằng, chúng tôi thúc ngựa chạy đều đều. Đoạn dốc, ngựa đi không, còn người xuống bộ. Xuống thung lũng hoặc xuống đèo, anh Lềnh bảo:
- Nằm xuống, nắm chắc dây cương nhé.
Rồi anh thét ngựa phi nước kiệu. Gió ù ù bên tai khiến tôi chóng cả mặt. Rủi con ngựa lỡ bước hoặc vấp ngã là toi đời. Nhưng may sao, hai con ngựa đều rất khỏe. Đường chúng tôi đi hoàn toàn trôi chảy. Gần chiều, anh bóc bánh đưa cho tôi ăn. Ăn xong, hai anh em tới một con suối. Chúng tôi nhảy xuống, rửa tay, dắt ngựa lội qua. Nước lạnh khiến tôi rùng mình. Khi vừa tới bờ suối bên kia, bỗng có tiếng chim kêu ngay phía trước, trong một lùm cây rậm ven đường:
- Hú mà…
Tiếng chim kêu rất to, nghe như tiếng người thét. Tôi giật mình ngẩng lên nhìn. Còn anh Lềnh thì sững lại. Mặt anh tái mét, đôi mắt thất thần như người trong cơn hoảng loạn. Tôi tưởng anh ốm nên vội hỏi:
- Anh làm sao thế?
Anh Lềnh đứng ngây, không trả lời.
Lúc đó, tiếng chim lại vang lên lần thứ hai:
- Hú mà…
Tiếng chim giống như tiếng người đang ngồi thu mình trong vòm lá dày đặc phía trước thét lên để trêu cợt chúng tôi. Anh Lềnh vẫn đứng im, mặt tái xanh như chàm đổ. Tôi chưa kịp hiểu vì sao thì tiếng chim cất lên lần thứ ba, rõ ràng như một kẻ tai quái rít ngay trên đầu chúng tôi.
- Hú mà…
Hai con ngựa đang đi bị dừng lại, cúi đầu tìm cỏ ven đường. Anh Lềnh vẫn chưa nói được tiếng nào. Tôi thấy bộ mặt to lớn của anh bạc phếch, nhợt nhạt như người trúng gió. Tôi nắm tay anh, da tay anh nổi gai ốc. Tôi nói:
- Anh làm sao thế? Anh có ốm, em xoa dầu cho… Em có lọ dầu trong túi áo bông đây này.
Vừa nói, tôi vừa vỗ vỗ vào lưng anh.
Như chợt tỉnh ra, anh khẽ rùng mình rồi lắp bắp:
- Không, anh không ốm… Không, không… Ta đi thôi…
Anh nhảy lên ngựa, thúc nó chạy như cuồng mặc dù đường rất khó đi. Tôi cố gắng hết sức mới đuổi theo kịp anh được. Vượt khỏi con suối đó chừng ba cây số, chúng tôi tới một con dốc cao. Anh Lềnh nhảy xuống ngựa, quay lại nhìn đoạn đường vừa đi qua như nhìn một con quỷ, một cơn ác mộng hãi hùng:
- Ối dà dà…
Tôi cười:
- Anh làm gì mà phi ngựa như ma đuổi. Em không cẩn thận thì đã ngã gãy cổ rồi.
Anh lắc đầu:
- Ối dà, em không biết đâu…
Anh lại quay đàu nhìn quãng đường vừa đi lần thứ hai, với đôi mắt sợ sệt, kinh hoàng.
Tôi hỏi:
- Có chuyện gì ghê gớm thế?
Anh lắc đầu:
- Chưa nói được. Đi hết đỉnh núi này rồi anh sẽ nói.
Anh bỏ giỏ thóc đeo ở cổ ngựa xuống cho nó ăn. Sau đó, anh bảo tôi dắt ngựa lên dốc. Từ chân con dốc tới đỉnh dốc, thời gian rất lâu. Ươc chừng có tới gần một tiếng đồng hồ. Mặc dù tôi khẩn nài, cầu cạnh, giận dỗi đủ trò, anh vẫn cứ im thin thít. Khi tới đỉnh núi, anh lẩm bẩm nói câu gì đó trong miệng. Rồi anh thở một hơi dài giống như người vừa trút được gánh nặng:
- Bây giờ, nói được rồi… Lúc ở suối, em có nghe thấy gì không?
Tôi đáp:
- Có nghe. Tiếng chim kêu.
Anh Lềnh nói:
- Đúng rồi… đúng rồi… Nhưng không phải là chim thường đâu. Nó là con chim hú mà, nghĩa là con chim gọi hồn. Nó kêu ở đâu, ở đó phải có người chết. Năm trước, trưởng bản nói với anh: “Cách đây sáu năm, bản Khum ở cách đồn Khậu Phai hơn một ngày đường. Bản đang yên lành, bỗng dưng một chiều, con chim hú mà tới kêu ba tiếng. Hôm sau, dân bản bắt đầu ốm chết. Chết dần chết mòn hai phần. Lúc đó, người bản mới dời tới chân núi đồn Khậu Phai”
Tôi nói:
- Em nghe nói con chim kêu như thế gọi là chim bệnh. Loài chim này thường ăn thịt thối mắc trong răng hổ. Nó tới đâu có nghĩa là hổ tới đó vồ người, bắt bò bắt lợn. Đúng không?
- Không, không… - anh Lềnh lắc đầu một cách quyết liệt – Không phải, không phải mà… Anh đã nghe nói tới con chim này từ hồi năm tuổi. Ông anh kể với bố anh. Bố anh lại nói chuyện cho cả nhà… Vùng anh người ta cũng sợ con chim hú mà lắm. Thường thường, cả đời người có khi không nghe thấy tiếng nó kêu. Nhưng đã gặp nó là có chuyện không lành – anh ngừng lại, nuốt nước bọt rồi thì thầm nói tiếp - Những người già sợ không dám nhắc tới tên nó. Ông anh bảo con chim này không bay dưới ánh mặt trời. Nó chỉ đậu ở những vòm lá tối mà người đi rừng không bao giờ nhìn thấy. Ta chỉ biết được nó khi nó chết. Con hú mà chết, xương trắng rơi xuống gốc cây, giống in hệt bộ xương người. Cái đầu nó cũng giống như đầu lâu người, xuơng cánh giống xương tay người, xương chân cũng giống xương chân người.
- Thế anh đã nhìn thấy bộ xương nó bao giờ chưa? – Tôi hỏi.
- Chưa. Nhưng người già nói đúng, nói thiêng lắm.
Anh Lềnh đáp, giọng thành kính, tin cẩn. Tôi hiểu rằng trong tâm hồn người lính vùng này, câu chuyện hoang đường kia đã để lại một dấu ấn không thể nào phai lạt. Làm gì có con chim kêu một tiếng mà hàng loạt người chết, ngoại trừ con chim đó là trái bom tấn vô hình hoặc nó có thể phát ra luồng khí độc hay một khối lượng vi trùng nguy hại tới mức con người không thể nào chống đỡ.
Tuy vậy, tôi im lặng đi bên anh. Trời đã tối từ lúc nào không biết. Anh Lềnh rút chiếc đèn pin từ trong túi ra:
- Hết con dốc này, anh em ta lại lên ngựa được rồi. Cặp ngựa này khá đấy. Gần bằng ngựa của đồn Khậu Phai – Anh nói, giọng rất tự hào – Anh nuôi ngựa giỏi nhất đồn, thủ trưởng thường khen anh luôn đấy.
Có tiếng cọp gầm rất xa vẳng tới. Ông già Mộc đã giảng cho tôi tiếng gầm đó là tiếng hổ đựcgọi hổ cái. Tôi rùng mình, hỏi:
- Tiếng cọp gầm đấy. Anh sợ không?
Anh cười hề hề:
- Sợ gì? Súng trongtay, đèn trong tay đây… Ban ngày, gặp hổ chỉ vụt que nứa nó cũng cong đuôi chạy.
Tôi ngạc nhiên hỏi:
- Sao lại thế?
Anh Lềnh bảo:
- Có gì đâu! Con hổ nào đã ăn người một lần quen là cứ ăn mãi. Người ta bảo là cọp thành tinh. Còn những con khác thấy người phải sợ chứ… Nó cũng tưởng mình là một con vật có thể gây hại nó được.
Tới đó, anh lại cất tiếng cười hồn nhiên:
- Mình chỉ cần vụt que nứa là nó chạy. Loài hổ sợ nhất nứa. Nứa sắc, cứa đứt da, chảy máu. Mà đã chảy máu là nó cứ đưa lưỡi liếm mãi. Lưới hổ sắc, càng liếm càng rách thịt, chảy máu. Cứ thế, có khi hổ không chết vì đạn mà lại chết vì một vết nứa cứa thôi đấy.
Trời đã tối mịt. Con dốc cũng vừa hết. Anh Lềnhnhắc tôi lên ngựa rồi anh cũng nhảy lên lưng con ngựa của anh, giục chúng đi. Tôi đi sau, anh đi trước rọi đường, ánh đèn pin quệt loang loáng. Bóng anh cao lớn, lúc nhoà lúc hiện trong đêm. Kể cũng lạ, anh sợ tiếng kêu của một con chim đến thế, mà đi trong đêm tối mịt mùng, lúc nào cũng có thể gặp phỉ hoặc thú dữ, anh lại dửng dưng như ta đi giữa đồng lúa. Còn tôi, dù can đảm đến mấy, tôi vẫn sợ hãi trước đêm rừng. Tôi luôn luôn có cảm tưởng một con thú nào đó, hoặc một con hổ, một con gấu, một con trăn khổng lồ, hoặc một bóng đen bí hiểm từ vòm cây rậm rịt sắp nhảy bổ tới ôm choàng lấy tôi. Nhất là trong các xó xỉnh, những vệt sáng xanh cứ nhấp nhoáng như những con mắt lúc mở lúc nhắm, cười cợt. Tôi hiểu đó là vệt lân tinh trên các thân gỗ mục. Nhưng một nỗi sợ hãi khó giải thích vẫn khiến tôi toát mồ hôi gáy. Tôi gọi anh Lềnh:
- Anh Lềnh ơi, anh đi sau, em đi trước cơ.
Anh quay lại bảo:
- Nhưng còn phải soi đường, lại phải phát hiện xem có dấu vết tụi phỉ mò đi ăn lẻ không chứ.
Tôi bí nhưng vẫn cứ nói:
- Không, em cứ đi trước cơ. Đi sau em không thích.
Anh Lềnh ngạc nhiên:
- Sao lại không thích? Đường núi mà, đi hàng một dễ lọt chứ đi song song, ngựa không lách được.
Tôi hết lý, nhưng bóng đêm phía sau lưng tôi mỗi lúc một dày đặc hơn. Và nỗi đe doạ cũng từ trong bóng đêm mênh mông đó, nhòm ngó tôi bằng những đôi mắt lập loè. Tôi kêu lên:
- Anh Lềnh, em không đi nữa đâu!
Anh chiến sĩ hiền lành kinh ngạc trước tiếng kêu đột ngột của tôi, nhảy xuống ngựa:
- Sao thế?
Rồi anh bế tôi sang ngựa của anh, cho ngồi sau lưng. Còn con ngựa của tôi, anh nới dây cương, buộc vào sau yên. Anh ngồi trước, tôi ngồi sau, ôm lưng anh, thỉnh thoảng lại quay đầu nhìn xem có bóng đen nào đuổi theo hoặc con thú dữ nào rình mò không. Từ lúc đó trở đi, tôi hoàn toàn yên trí. Đôi ngựa vẫn bước đều đặn.
- Lọc cọc, lọc cọc, lọc cọc…
Tiếng vó nện xuống đường nghe đều đều như tiếng tích tắc của đồng hồ hoặc tiếng quay của bánh xe lửa nghiến trên đường ray. Nhịp điệu đó khiến ta dễ buồn ngủ. Khi không còn lo âu, sợ hãi nữa, tôi đâm buồn ngủ thật. Hai mí mắt nặng trĩu cứ sập xuống. Thỉnh thoảng, một con chồn đêm lao soạt vào bụi rậm khiến tôi giật nẩy người. Ngoài những vệt lân tinh, không còn ánh sáng nào hơn. Cứ như vậy dăm bẩy lần, tôi không giật mình hoảng sợ nữa. Ngay cả tiếng mang tác ngay ven suối, hay tiếng hổ gầm nói thung sâu nào đó vẳng tới cũng không thề khiến cặp mi mắt nặng trĩu của tôi nâng lên được. Tôi ngủ lúc nào không rõ. Tiếng vó ngựa lọc cọc vẫn cứ vang lên đều đặn. Trong giấc ngủ rất dài, tôi chỉ nghe thấy riêng một thứ âm thanh buồn tẻ đó mà thôi…

Tôi tỉnh dậy khi phố huyện đã hiện ra trước một thung lũng dài, không đẹp bằng thung lũng bản Muốn nhưng rộng hơn. Những ngôi nhà gạch xây trong lòng thung, chạy dọc theo đường chính. Anh Lềnh và tôi tới bệnh viện huyện khi người thường trực chưa mở cửa. Ông ta còn quấn chăn ngáy như hò kéo gỗ trong cái chái nhà lợp ngói đỏ chót, rường cột mới tinh, chưa nhẵn vết rìu.
- Này, này, chưa đến giờ vào thăm bệnh nhân. Buộc ngựa ra ngoài kia không nó ỉa ra cổng bệnh viện bây giờ.
Ônng ta mở mắt gườm gườm nhìn hai chúng tôi, mắng một hồi rồi lại nhắm mắt, rụt đầu vào tấm chăn bông hoa mà ngủ.
Anh Lềnh gọi:
- Chúng tôi không đến thăm bệnh nhân đâu. Chúng tôi cần gặp bác sĩ, mở cửa cho chúng tôi…
Ông thường trực ngồi nhổm dậy, hai mắt đỏ kè:
- Gặp bác sĩ nào chứ? Ở đây có hai bác sĩ mà.
Anh Lềnh đứng ngẩn người, không đáp được. Tôi nhanh trí nói:
- Bác sĩ phụ trách bệnh viện, người có quyền cao nhất ở đây. Ông cứ bảo có người trên đồn biên phòng Khậu Phai về gặp.
Ông già thường trực chăm chăm nhìn tôi và anh Lềnh, rồi khẽ kêu “ái dà dà” trong miệng, chui khỏi cái chăn ấm áp như con sâu kèn chui khỏi vỏ. Ông ta choàng áo bông, chụp lên đầu chiếc mũ dạ cũ, rồi xỏ chân vào đôi guốc tự đẽo lấy, lẹp kẹp đi vào. Chúng tôi buộc ngựa, đứng thi nhau giậm chân cho đỡ rét. Chừng mười phút sau, một người đàn ông bận áo bờ-lu trắng đi ra. Thấy tôi, ông ta vồn vã hỏi trước:
- Cháu vừa ở dưới xuôi lên hả?
- Vâng.
- Cháu người ở đâu?
- Cháu ở Bắc Ninh.
- Ô, con gái xứ Kinh Bắc cũ. Còn chú ở Ninh Bình. Cháu đã bao giờ tới đó chưa?
- Chưa đâu ạ.
- Nhưng chú cháu ra vẫn cứ là người miền xuôi. Trên này, gặp đồng hương là quý lắm…
Nói tới đó, bệnh viện trưởng mới sực nhớ tới người chiến sĩ biên phòng cao lớn vẫn đứng im lặng sau lưng tôi. Ông giơ tay:
- Chào đồng chí. Mời đồng chí vào đây.
Chúng tôi cùng vào, trình bày sự việc ở bản Khum. Ông bác sĩ trưởng viện tên là Tính nói:
- Thực ra việc này Ty y tế phải làm. Nhưng lực lượng cán bộ y tế ở tỉnh mỏng quá, không thể phục vụ hết.Các bản lại ở cách xa đường. Nhất là bản người Mèo trên núi cao, đi hàng tháng trời mới tới. Chuyện các bệnh dịch tràn lan, chết hàng loạt người năm nào cũng có. Nhiều vùng, người bản cúng tới vài trăm lợn và cả đàn trâu bò… Có ca đau ruột thừa mà lập ra bốn đàn cúng. Khiêng tới viện thì ruột đã thối, không thể nào cứu chữa.
Ông bác sĩ ngừng lời. Tôi hỏi:
- Thế chú đi cùng chúng cháu lên bản Khum chứ?
Ông trưởng viện ngập ngừng:
- Tôi không dám bỏ viện đi đâu vì các ca mổ, các ca bệnh lý nguy hiểm cần trực tiếp xử trí nhiều lắm. Nhưng để một y tá đi thì cũng không yên tâm. Một trường hợp lầm lẫn có thể gây chết hàng loạt người và mất uy tín của ngành. Đối với người dân tộc vùng cao, đã mất uy tín một lần thì khó mà lấy lại được.
Tôi nói:
- Chú không thể giao lại bệnh viện cho chú bác sĩ viện phó hay sao? Tới bản Khum rồi về ngay chỉ mất ba, bốn ngày.
Ông bác sĩ Tính cười, phô hai hàm răng vàng khè khói thuốc:
- Cháu có biết mấy năm rồi chú chưa đi phép không?… Năm năm ba tháng. Đứa con út lên năm chưa thấy mặt chú mà chú cũng chẳng được bế nó lần nào. Chỉ nhìn ảnh mẹ nó gửi lên thôi.
Tôi lặng im. Bác sĩ trưởng viện nói tiếp:
- Ở đây chưa có bác sĩ, dân cứ gọi như vậy quen miệng đi thôi. Cả viện này chỉ có chú và chú Hiền là y sĩ. Chú Hiền chuyên khoa ngoại, còn chú phụ trách chung. Sáu y tá có hai người Kinh, còn lại bốn là dân tộc ít người đang đào tạo chưa đủ vững tay nghề. Tình thế khó khăn lắm…
Ông thở dài.
Anh Lềnh lúc ấy mới nói:
- Báo cáo đồng chí, tôi đang làm nhiệm vụ giữ đồn, canh gác bọn phỉ. Tôi phải giao việc cho anh em khác, vượt rừng về đây. Đồng chí cố gắng đi kẻo dân bản Khum chết nhiều lại dời bản. Hiện giờ lão thầy mo Triệu lập đàn cúng dưới đó. Lão bảo cúng không khỏi thì phải đưa dân đi… Tôi thấy có chuyện chẳng lành…
Nhìn đôi mắt lo âu của anh khi nhắc tới chuyện chẳng lành, tôi biết anh không nghĩ về hai người bị bệnh đã chết ở bản Khum thật sự mà lại nghĩ đến tiếng kêu ghê sợ của con chim hú ở bờ suối chiều qua. Tôi năn nỉ:
- Việc quan trọng lắm, chú đi đi..
- Được, chờ tôi nhé.
Y sĩ Tính nói rồi bước đi. Chắc ông tìm y sĩ Hiền dặn dò mọi việc. Xong, ông xách về một túi dết căng đầy những thuốc men, dụng cụ khám bệnh và bảo:
- Đi. Đã đi thì phải thật nhanh, tranh thủ từng giờ từng phút.
Khi ông ra cửa, một cô y tá trắng mũm mĩm chạy theo, đưa túi cơm:
- Chú Tính, phải mang thức ăn dọc đường chứ.
Y sĩ viện trưởng quay lại dặn:
- Cô nhớ theo dõi ca viêm màng não tối hôm qua.
Cô y tá gật đầu:
- Cháu nhớ rồi.
Chúng tôi ra khỏi viện. Y sĩ Tính cưỡi con ngựa ô cao lớn của anh Lềnh. Còn anh, và tôi cưỡi chung con ngựa hồng của tôi. Cả đêm qua nó được đi không nên còn dư sức. Qua cửa hàng ăn uống của huyện, cả ba chúng tôi vào ăn phở. Phở ở đây còn kém phở bản Nọi xa nhưng đói nên đành nhắm mắt nuốt. Ăn xong, tôi mua một chục bánh mật, bánh rán của các hàng dân bán quanh đó. Anh Lềnh không có tiền. Tôi đưa tiền để mua thóc cho ngựa ăn no. Rồi chúng tôi lên đường.
Từ phố huyện tới bản Khum chúng tôi không nghỉ một phút nào, trừ những lúc ăn uống. Ăn hết cơm với xôi nếp của y sĩ tính rồi tới bánh rán bánh mật tôi mua. Ông y sĩ tận tuỵ với nghề cứ luôn miệng giục đi. Ông nóng ruột vì cả những người ốm đang đợi ở bản Khum lẫn những người bệnh ở viện nhà.
Y sĩ Tính không hề ngủ. Mắt ông vẫn sáng quắc mặcdù mặt gầy hốc hác. Anh Lềnh cũng không ngủ. Chỉ có tôi, vì yên trí ngồi ôm lưng anh nên ban đêm tôi vẫn vừa ngồi vừa ngủ được một giấc dài.
Đi suốt ngày, suốt đêm. Sáng hôm sau, người và ngựa tới bản Khum. Lại thêm một nhà nữa có người chết, treo cành lá cữ trước cửa. Tiếng than khóc, tiếng la gọi, tiếng gào rú của thầy mo Triệu, tiếng trống và tiếng chũm choẹ cùng lúc vang rền náo động. Chúng tôi vào nhà trưởng bản trước. Y sĩ Tính không nói nhiều, chỉ gật đầu chào chủ nhà rồi bước vào buồng người bện ngay. Hẳn ông ta đã ở vùng này lâu, hẳn lương tâm người thầy thuốc trong ông thật lớn nênông đã chịu đựng mùi hôi hám tanh tưởi một cách bình thản. Ông khám bệnh cho bà già, hỏi chủ nhà dăm ba câu rồi nói:
- Dịch sốt nhiệt thán. Người bệnh ăn phải trâu hoặc bò chết vì bệnh nhiệt thán.
Ông hỏi trưởng bản bằng tiếng Nùng. Trưởng bản tròn xoe mắt ngạc nhiên, gật đầu đáp:
- Đúng, ông nói đúng lắm. Bà cụ có ăn thịt trâu ở nhà con Mạy, em gái tôi.
Y sĩ Tính bảo:
- Tất cả những ai ăn thịt con trâu đó đều sẽ mắc bênh sốt này.
Trưởng bản hỏi:
- Có chữa được không?
Y sĩ Tính đáp:
- Uống thuốc, tiêm thuốc kịp thời thì chữa khỏi.
Trưởng bản mừng rú lên.Ông ta cuống quít chạy xuống cầu thang:
- Để tôi đi báo cho dân bản biết. Thế là con trâu chết làm hại người bản Khum chứ không phải Trời làm hại người bản Khum. Ôi dà dà…
Ông ta đi một lúc, hối hả quay về, hơi thở tuôn khói ra hai lỗ mũi:
- Bác sĩ đi theo tôi, nhiều lắm… Nhiều người ăn thịt trâu bị ốm lắm.
Ông y sĩ Tính đã tiêm cho bà cụ xong, lấy thuốc dặn cô con dâu bụng chửa vượt mặt, tức là ngườii vợ trẻ của ông trưởng bản, cho bà cụ uống rồi đeo túi thuốc, ra đi.
Anh Lềnh bảo tôi:
- Giờ em với anh về trên đồn chứ?
Tôi lắc đầu:
- Không, ở đây xem chú Tính tiêm.
Anh Lềnh cười:
- Thế em ở lại xem nhé. Anh về một tí rồi xuống bản ngay.
Tôi gật đầu. Anh lên đồn, còn tôi theo trưởng bản và y sĩ Tính đi từng nhà, tiêm và cho người bệnh uống thuốc. Y sĩ Tính giao cho tôi đeo túi thuốc khi đi đường, lấy bông tẩm cồn hoặc xoè diêm đốt lửa sát trùng kim tiêm nên người bản tưởng tôi là một cô y tá bé xíu. Và họ nhìn tôi bằng con mắt thán phục vô cùng.
Vòng hết bản, trời đã tối. Trưởng bản đốt đuốc đưa chúng tôi đến mấy nhà cuối cùng. Mấy nhà này thuộc loại khá trong bản. Có người ốm là họ khắc lập đàn cúng ngay. Tới nhà nào cũng thấy khói hương nghi ngút. Còn đồ lễ buộc lại để đem tới nhà thầy mo Triệu. Đồ lễ gồm mười hai vuông lụa hồng, mười hai vuông vai trắng. Xôi đầy mâm và gà luộc cả con bày lên trên. Nhà nào nhà nấy mấy người ốm vẫn sốt li bì mặc dù tàn hương làm thuốc của thầy mo với giấy đốt rải đầy trán, đầy bụng. Họ nhìn chúng tôi, ngao ngán:
- Thôi mà, không chữa được đâu. Cúng hết lễ lớn, lễ con mà ma vẫn trói người ốm xuống giường, bịt mắt không cho mở.
Rồi họ bảo trưởng bản:
- Người bản Khum ta rồi lại phải cõng nhà bỏ đất này ra đi thôi.
Trưởng bản nói:
- Tiêm thuốc, uống thuốc sẽ khỏi. Cả bản đã được tiên thuốc, uống thuốc rồi. Nay đến nhà mày thôi đấy.
Chủ nhân thờ ơ bảo:
- Làm thì làm thôi. Nhưng con chimhú mà đã kêu ngoài suối lớn rồi. Hai hôm trước, có đứa đi nương về nghe thấy.
Ôi, lại con chim hú mà… - tôi nghĩ. Sao mà nó gây cho người dân vùng núi cao nỗi kinh hoàng ghê gớm đến như vậy.?…
Y sĩ Tính thăm bệnh cho người ốm xong. Ông vẫy tôi lại:
- Cũng là dịch nhiệt thán. Ta chuẩn bị tiêm.
Tôi lấy bông tẩm cồn sát trùng kim. Y sĩ bẻ ống thuốc. Tôi nghĩ mình cũng có thể trở thành một người thầy thuốc được, trừ việc mổ xẻ. Vì cứ nhìn thấy máu là toi chóng mặt quay cuông, muốn ngã luôn. Chúng tôi lần lượt tiêm thuốc cho khóm nhà còn lại của bản Khum. Lúc xuống cầu thang, tôi thở phào:
- Hết rồi, chú Tính nhỉ.
Nhưng trưởng bản biết tiếng Kinh. Ông ta nói:
- Chưa hết đâu. Còn một nhà nữa ở rìa núi. Nhà nó có đứa con mười hai tuổi bị bệnh nghèo quá, chạy vạy vay tiền, vay lúa khắp bản tới chiều nay mới đủ lễ. Hiện thầy mo Triệu đang cúng ngoài đó.
- Có đi nữa không chú?
Tôi hỏi y sĩ Tính. Trời tối đen, gió thổi lạnh tới tận xương. Bó đuốc trưởng bản cầm trong tay cũng đã gần tàn. Y sĩ Tính trả lời không ngập ngừng:
- Đi chứ. Cố gắng thêm chút nữa, cháu à.
Tôi im lặng đi theo ông. Từ đó về sau, tôi hiểu rằng người thầy thuốc thật sự phải có lòng nhân ái sâu xa, phải có tinh thần trách nhiệm cao cả. Những đức tính đó tạo nên phẩm chất riêng biệt cho họ. Không một nghề nghiệp nào đòi hỏi phẩm chất cao như vậy.
Trưởng bản nhìn đường, rồi nói:
- Bác sĩ chờ tôi một lúc nhé. Tôi phải thay đuốc. Trời tối mà đường còn dài.
Nói xong, ông ta hối hả rẽ vào một lối mòn, lên ngôi nhà gần đó nhât. Còn lại tôi và y sĩ Tính đứng trong đêm. Ông kéo tôi tới gần, choàng tay qua vai tôi:
- Rét quá hả cháu? Mới lên đây chưa quen được với thời tiết ghê gớm này. Nhưng quen rồi lại béo ra, má đỏ hây hây ấy. Con gái hợp với khí hậu núi. Chỉ có đàn ông là không. Các chú ở đây, anh nào cũng sụt ít nhất ba bốn cân trở lại.
Tôi hỏi:
- Sao chú không xin về dưới xuôi?.. Ở đây lâu buồn lắm.
Y sĩ Tính cười hiền lành:
- Cháu nói nghe ngon lành như ăn chè đỗ đãi ấy. Nếu xin được chú đã chẳng phải ở liền năm năm không nghỉ phép. Làm gì có ai thay? Không lẽ cứ bỏ mặc người bệnh chết mà đành lòng đi được…
Tôi nói:
- Bố cháu cũng thế. Lần nào về phép, mẹ cháu hỏi, bố cháu cũng bảo chờ cấp trên cho người thay. Chờ mãi mười lăm năm vẫn cứ ở đồn Khậu Phai này.
Y sĩ Tính vỗ vỗ vào lưng tôi:
- Người lên thì ít, người muốn xuống lại nhiều. Việc ở đây cứ ùn lên không đủ sức gánh vác. Mình không muốn bị lương tâm cắn rứt, mình phải đưa vai ra thôi.
Trưởng bản đã xuống cầu thang, cầm bó đuốc lớn cháy rừng rực.
- Ta đi thôi nào.
Giọng ông thào thào, bốc mùi rượu. Hẳn là ông ta đã tranh thủ uống một bát trước khi ra đi.
Trời rét. Sương quấn thành một lớp dày bay là là trên mặt đất, bao quanh các chân núi. Chúng tôi đi trong sương mù như những người bị bệnh mộng du, cứ bập bềnh trôi nổi. Tôi có cảm giác tất cả bị sương đẩy trôi xuống một bờ vực trơn ướt. Nhưng đó chỉ là những bụi cây đẫm nước quệt vào gấu quần tôi. Đi chừng gần một giờ mới tới nhà người bệnh. Chúng tôi lên cầu thang giữa lúc thầy mo Triệu đang la hét, nhảy nhót. Những vuông lụa hồng, vuông vải trắng xếp trên bàn thờ. Cả một mâm xôi trắng với con gà luộc bày bên trên. Hai hàng nến mỡ bò cháy nghi ngút, mùi bốc lên khét lẹt. Mấy tờ giấy bản lão thày mo vẽ bùa chú nguệch ngoạc dán ngay dưới chân nến.
Chúng tôi vào, thầy mo Triệu ngừng lại. Sau khi nghe trưởng bản giảng giải, lão dằn dỗi bảo chủ nhân:
- Thôi nhé, bác sĩ tới tiêm rồi, tôi không cúng đâu. Cái ma về đừng gọi tôi nữa nhé.
Chủ nhân, một người đàn ông trạc ngoài ba mươi, trông gầy gò tiều tụy. Nước da anh ta vàng khè vì sốt rét. Chị vợ cũng ăn bận tồi tàn. Cả hai cuống cuồng chắp tay lạy thầy mo Triệu khi lão dọa bỏ đi.
Trưởng bản nói:
- Bốn nhà ông cúng có người nào khỏi đâu? Phải để cho bác sĩ tiêm mới hết bệnh.
Rồi trưởng bản quay vào nói với vợ chồng chủ nhân:
- Mấy nhà đó nó tiêm thuốc hết rồi.
Ông kể tên một loạt bốn nhà chúng tôi vừa tới và nói:
- Đồ lễ còn bỏ trên bàn thờ, chưa bọclụa đem sang núi cho thầy mo. Tao nói có sai đâu?
Vợ chồng chủ nhân lúc ấy lại cuống quít quay sang lạy y sĩ Tính xin tiêm thuốc cho đứa con độc nhất của họ.
Thấy vậy, thầy mo Triệu đội mũ, cởi áo dài lễ làm bộ định bỏ đi. Người vợ lại chạy tới níu kéo, năn nỉ:
- Thôi mà, thầy thương vợ chồng tôi chứ. Chạy mòn chân mới sắm đủ lễ cúng con ma… Thầy thương cho…
Tình thế thật oái oăm. Đứa bé ốm nằm trong nhà bỗng la lên như người phát cuồng. Y sĩ Tính và tôi chạy vào buồng theo mẹ nó. Trên chiếc giường không trải chiếu mà trải tấm da bò, một thằng bé còm nhom, đầu và hai mắt to thao láo đang kêu la rền rĩ. Nó rú lên từng tràng tiếng Nùng. Hơi thở vừa nóng vừa hôi. Y sĩ Tính bảo tôi:
- Bệnh tới giai đoạn ba rồi. Phải nhanh tay mới thoát.
Chúng tôi chuẩn bị tiêm thuốc ngay trong căn buồng nhỏ hẹp thắp ngọn nến mỡ bò khói mù. Bên ngoài, lão thầy mo Triệu vẫn đang dằng dai nói gì đó với trưởng bản. Tiêm xong, y sĩ Tính bảo tôi:
- Cháu ra ngoài đó chờ. Chú ngồi theo dõi thằng bé này. Nó đang trong cơn nguy kịch.
Tôi ra ngoài nhà. Trưởng bản nhìn tôi. Tôi bảo:
- Tiêm thuốc rồi. Nhưng chú Tính phải ngồi đó theo dõi tiếp. Bệnh thằng bé nặng lắm.
Trưởng bản quay sang hỏi người bố:
- Nó sang nhà bác nó ăn thịt trâu, phải không?
Người bố đáp:
- Đúng rồi. Tôi hết tiền nên không mua.
Trưởng bản nói:
- Vợ chông mày mà ăn thì cũng bị bênh luôn. Nhà anh mày nằm ốm hết rồi. May quá, tao lại đưa vợ tao sang bên kia núi thăm bà cụ.
Lão thày mo Triệu từ nãy vẫn ngồi im. Nghe hai người nói chuyện, thấy mình bị bỏ quên, lão xăm xăm đứng dậy:
- Tôi về đây.
Đeo cái bị lên vai, lão cười nhạt, cặp môi thâm xám hé ra, phô hai hàm răng nhỏ, nhọn hoắt:
- Ôi dà, ma về đừng có trách thầy mo Triệu nhé.
Người đàn ông chủ nhà hớt hải đứng lên, mặt xanh mét:
- Xin thầy ở lại làm lễ. Xin thầy thương cho cháu. Cái ma về, vợ chông tôi chết mất thôi.
Thầy mo dừng lại. Hẳn lão đang dùng dằng giữa sự kênh kiệu với món đồ lễ. Lão vênh mặt đứng quay lưng vào bàn thờ, không nói năng gì.
Trưởng bản thấy vậy, giàn xếp:
- Thôi, đồ lễ đã bày ra rồi, thầy mo cứ cúng. Càng nhiều người ra tay cứu chữa, càng mau lành bệnh chứ sao.
Thầy mo Triệu đủng đỉnh quay vào, bỏ tay nải, khoác áo dài lễ, ngồi trước bàn thờ. Cứ lẩm nhẩm trong miệng, ba que hương cầm tay múa loại xị lên một hồi, lão lại hét thật to, nhẩy cẫng lên rồi ngồi phịch xuống sàn. Động tác đó lặp đi lặp lại, không biết mỏi. Nhìn bộ mặt thâm xì của lão, tôi ghét quá. Lão đã tới làm lễ ở năm nhà trong bản. Đêm nay, người ta phải mang lễ qua núi, tới tận nhà lão để cung phụng lão mặc dù tất cả những người bệnh đều được cứu chữa bằng thuốc của nhà nước. Sáu mươi vuông lụa hồng, sau mươi vuông vải trắng, năm mâm xôi và năm con gà. Đó là cả một gia tài đối với những người dân nghèo nàn ở bản Khum này.
Tôi sực nhớ tới một câu trong bài giảng:
“Ở nơi nào sự ngu dốt thống trị thì nghèo hèn cũng thống trị theo”
Câu nói ấy trôi tuọt theo bao nhiêu câu nói khác vào quên lãng. Tới lúc này, tôi sực nhớ lại và thấm thía chân lý đã vạch ra.
Tôi nhìn chăm chăm vào mặt lão thầy mo. Nhưng lão đang hành nghề. Lão đang múa may trong cái trò của lão. Tôi nhìn cái sàn tre nhẵn thín, nơi lão thỉnh thoảng lại nhảy cẫng lên rồi buông đít rơi phịch xuống. Tôi chợt nảy ra một ý nghĩ. Tôi bỏ xuống cầu thang…

Ánh đèn, ánh lửa nến hắt xuống mặt đất. Tôi do dẫm bước vào chuồng nhốt súc vật dưới sàn. Nhà này nghèo, chỉ có ba con bò và một đàn lợn. Thấy người lạ, chúng lục tục kéo nhau vào một góc. Tôi kiếm que nứa thật nhọn và cứng. Phải lần mãi, tôi mới rút được nó ra ở hàng rào quây đậu leo và cây cà tím. Tôi nín thở, vào chuồng bò. Ánh nến lọt qua những kẽ sàn, hắt xuống từng vệt dài và rất thẳng. Tôi chờ đúng lúc thầy mo Triệu nhảy cẫng lên. Trước khi lão buông đít rơi phịch xuống sàn, tôi thò que nứa nhon qua kẽ hở, vào đúng nơi mà mông lão sẽ rơi xuống.
Một tiếng hét dài hốt hoảng vang lên. Tôi ném cây que bỏ chạy thục mạng. Không hiểu sao lúc đó trí nhớ của tôi lại kỳ diệu đến thế, mặc dù bình thường tôi là đứa hay quên. Nhưng lúc đó, những nẻo đường trưởng bản đã từng dẫn tôi với chú Tính đi, tôi đều nhớ như in. Đêm tối, xoè bàn tay trước mặt không nhìn rõ, tôi cứ theo trí nhớ mà chạy. Những cành dâu gia, những lá bưởi, loà xòa ven đường quệt vào mặt tôi, ướt lạnh. Mặc, tôi cứ chạy, chạy mãi. Tiếng chân đuổi theo tôi mỗi lúc mỗi nhỏ dần. Lão thầy mo không thể đuổi kịp tôi. Chắc lão đã quay lại.
Lúc đó, tôi mới vừa đi vừa thở, tay đưa lên xoa hai má rát như bỏng ví những cành cây quất vào. Phía trước có anh đèn pin loang loáng.
Dân quân bản đi tuần chăng? – tôi nghĩ. Nhưng giọng nói chậm rãi quen thuộc của anh Lềnh đã vang lên trong bóng đêm:
- Ôi dà, sao em đi có một mình? Chú Tính đâu rồi?
Tôi kêu to:
- Anh Lềnh!
Và tôi lao tới, ôm chặt lấy anh, với nỗi vui sướng không cùng.
- Em đói bụng rồi hả? – Anh Lềnh hỏi tôi.
- Không, không, lão thầy mo Triệu đuổi em.
Tôi hổn hển đáp. Rồi tôi kể vắn tắt chuyện vừa xảy ra. Anh Lềnh lẩm bẩm trong miệng:
- Chết thôi, chết thôi…
Tới đoạn lão buông đít rơi phịch xuống cây nứa nhọn, anh cười khe khẽ trong họng:
- Ô, lão thầy mo đó không tốt, lão độc bụng lắm. Có bị thế cũng đáng.
Anh vuốt tóc tôi, ngạc nhiên hỏi:
- Này Bê, cái khăn len của em đâu?
Tôi đưa tay lên đầu. Lúc đó tôi mới biết chiếc khăn len đã rơi mất dọc đường, khi tôi chạy trốn lão thầy mo. Anh Lềnh bảo:
- Giờ anh đưa em tới nhà trưởng bản ngồi, anh giải quyết mọi việc, tìm khăn đã. Xong, ta về đồn.
Tôi ngoan ngoãn theo anh lên nhà trưởng bản. Ở đó, cô vợ trẻ của ông đãi tôi xôi hông còn nóng với muối ớt. Ăn xong, tôi còn chờ một lúc lâu mới thấy anh Lềnh, trưởng bản và chú Tính về. Chú Tính bảo tôi:
- Con bé này làm chú mât miếng gạc và thuốc cầm máu. Phải phạt cháu thôi.
Trưởng bản nhìn tôi tò mò, cười tủm tỉm. Còn anh Lềnh không nói gì.Anh dựng khẩu súng vào vách sàn, tới ngồi bên bếp lửa giơ tay hơ. Chú Tính kể cho tôi nghe khi bị nứa đâm vào mông, lão thầy mo đau quá kêu thét lên bỏ dở cuộc lễ, chạy xuống cầu thang đuổi theo tôi khiến mọi người ngơ ngác không hiểu chuyện gì. Không đuổi được tôi, lão đành quay về. Lão thò tay vào mông xem, thấy máu chảy ra, sứt một miếng thịt. Lão kêu rống lên. Chú ra lau vết thương, tẩy trùng, tiêm cho lão một ống Vi-ta-min K cầm máu rồi lấy băng dính dán gạc băng lại. Lão Triệu tức giận định bắt chủ nhà sắm đồ lễ khác làm lại từ đầu nhưng anh Lềnh tới, lão hoảng sợ vội làm lễ tiếp rồi tự tay bưng số đồ lễ về qua núi, không bắt chủ nhânphải mang sang như mọi nhà trong bản.
- Bị một vố đâu, lão mới chừa – tôi nói.
- Cháu làm thế mà không có chú với anh Lềnh ở đó là nguy rồi – chú Tính nói. Chú chỉ trưởng bản, nói tiếp – Ông trưởng bản tiến bộ nhưng dân bản nhiều người còn tin thầy mo. Khi mọi người còn tin thầy mo mà mình làm như vậy, coi như mình xúc phạm tới họ.
Tôi cãi:
- Lão có chữa khỏi cho ai đâu? Lão chỉ lừa họ để lấy đồ lễ.
Chú tính gật đầu:
- Biết vậy mà mình phải lặng im. Mọi sự nóng vội trong đời đều làm hỏng việc.
Trưởng bản loay hoay một lúc trong buồng. Lát sau ông ta bước ra, tay cầm hũ rượu, tay kia cầm miếng thịt nai khô:
- Mời bác sĩ với bộ đội uống một chén rượu mừng. Mấy hôm nay tôi lo thắt ruột. Phải rời bản thì khổ quá.
Cô vợ trẻ của trưởng bản đế thêm:
- Nhiều người sợ thầy mo lắm. Trước đây, vợ chồng chúng tôi cũng sợ lão. Bụng lão rất độc, lão nuôi một bầy sâu râu cọp trong nhà. Định hại ai, lão hại được ngay.
Tôi nhìn trưởng bản, hỏi:
- Sâu râu cọp là gì?
Anh Lềnh khẽ đập vào tay tôi:
- Để cho ông ấy nướng thịt nai không cháy hết.
Đúng là trưởng bản đang gạt than để nướng thịt nai thật. Ông lấy con dao sắ, lạng tảng thịt nai khô thành từng lát mỏng, nhúng vào một bát nước vàng thẫm, hình như mật mía pha với ớt giã rôi đặt lên than nướng.
Anh Lềnh giải thích cho tôi nghe:
- Những người già vẫn bảo: Săn cọp về phải đốt trụi râu đi hãy làm thịt. Đừng để cho ai cắt được cái râu ấy. Râu cọp đem cắm vào ông măng ba tháng chín ngày sẽ trở thành sâu. Con sâu này chuyên ăn thịt sống, cũng giốn như cọp vậy. Phải nuôi nó bằng thịt sống. Một năm, nó dài bằng ngón tay trỏ, to bằng cái đũa lớn đơm xôi. Cứt sâu ỉa ra là thuốc độc. Chỉ cần thả một hột ngô cứt sâu râu cọp vào chum nước, cả nhà ăn đều chết. Thế nên người ta sợ loài sâu này. Những kẻ nuôi giống sâu này là thứ người hiểm ác.
Tôi lắng nghe. Và tôi chợt nhớ tới ngày ỏ bản Muốn. Khi từ hang Khỉ Trắng đi về, ông già Mộc đã hỏi ngay bà Kín:
- Lúc thịt cọp, bà có thấy người bản đốt râu nó đi không?
Và bà Kín gật đầu:
- Đốt rồi. Đốt xong mới xẻ thịt…
Chao ôi, thật là những chuyện lạ lùng, kỳ ảo, không khác chi truyền thuyết hoang đường.
Nhưng mùi thịt nai khô nướng bốc lên lẫn với mùi rượu cay nồng lại hoàn toàn có thực. Những lát thịt nai đã được lật đều hai mặt sém vàng, mùi ớt cay với mùi mật mía cháy thơm tở khắp gian nhà. Cô vợ trẻ của trưởng bản đặt thêm bát muối giã nữa.
- Người nhà tôi ăn mặn lắm mà.
Cô ta nói. Và trưởng bản gật gù, tỏ vẻ hài lòng trước cử chỉ ân cần của cô vợ.
- Tôi biết ơn bác sĩ, biết ơn bộ đội lắm. Ta cùng uống rượu mừng.
Ông ta rót cho tôi một bát rượu đầy:
- Cháu cũng uống đi chứ. Uống cho vui lòng người bản Khum… Ta ước ao một đứa con quá. Một đứa con có đôi mắt đen như đôi mắt của cháu đây này.
Đầu ông ta lắc lư, dù ông ta mới uống hơn một nửa bát rượu. Ông ta nhìn mọi người, uống nôt nửa bát còn lại. Y sĩ Tính, anh Lềnh lần lượt uống. Còn tôi, tôi khẽ nhấp một tí rồi trút rượu sang bát anh Lềnh. Ngọn lửa cháy ở giữa chúng tôi, rọi lên gương mặt mọi người làn ánh sáng rung rinh, đỏ rực của nó.
Chương 18
Tôi đã gặp bố và nhận được thư của mẹ ở đâu?
Ngay đêm ấy, uống rượu xong, anh Lềnh bảo:
Cảm ơn bác sĩ nhé. Tôi đã cử người đưa đồng chí trở về huyện. Ta đi ngay bây giờ hay sáng mai?
Y sĩ Tính đáp:
- Đi ngay thôi. Ở viện tôi còn có mấy ca rất nặng đang theo dõi trên lâm sàng. Tôi đi đêm quen lắm rồi.
Anh Lềnh không nói gì thêm, bước ra cầu thang giơ tay che miệng làm loa, hướng về phía núi Khậu Phai mà hú. Trong đêm tịch mịch, tiếng hú nghe vang động làm sao. Hú ba tiếng rồi, anh quay vào:
- Ta lên đồn ngay bây giờ nhé. Em có sợ không?
Tôi đứng dậy:
- Có gì mà sợ?
Y sĩ Tính cười:
- Trời ơi, đồng hương nhỏ tuổi của mình khá thật.
Tôi trả lại ông cái túi dết lúc đi căng phồng thuốc tiêm, thuốc uống, giờ đã lép xẹp. Chúng tôi chia tay nhau. Y sĩ Tính bảo khi nào tôi về nhớ rẽ qua bệnh viện huyện thăm ông. Rồi ông chào mọi người, xuống cầu thang.
Chúng tôi cùng tiễn ông. Trưởng bản đốt bó đuốc nhựa trám soi đường. Dưới chân cầu thang, cặp ngựa con hồng con đen đang đứng gõ chân cho đỡ rét. Trưởng bản đem thóc cho chúng ăn. Lát sau, từ phía núi có tiếng hú dài. Rồi ánh lửa đuốc chập chờn tiến đến, mỗi lúc một rõ hơn. Trong ánh mắt theo dõi chăm chú theo dõi của mọi người, binh nhất Síu hiện ra, trang phục chỉnh tề, súng liên thanh đeo sau lưng, súng ngắn giắt bụng. Tay anh cầm cây đuốc lớn.
- Báo cáo, tôi có mặt.
Anh đứng nghiêm, giơ tay chào anh Lềnh theo điều lệnh. Anh Lềnh chào đáp lại rồi đáp:
- Thi hành mệnh lệnh.
Binh nhất Síu dập hai gót chân:
- Rõ.
Anh quay sang nhìn chúng tôi:
- Bác sĩ đâu ạ? Tôi có nhiệm vụ hộ tống đồng chí.
- Tôi đây, tôi đây… Ta cùng đi với nhau cho vui.
Y sĩ Tính đáp lại, cuống quýt. Ông ngượng ngùng trước thái độ trịnh trọng của hai chiến sĩ biên phòng đối với mình. Ông đeo túi dết, nhảy lên lưng con ngựa ô, rồi giơ tay chào chúng tôi lần nữa:
- Hôm nào về, nhớ vào chơi, đồng hương trẻ tuổi nhé.
Tôi đáp:
- Cháu nhớ rồi.
Tiếng nói của chúng tôi đập vào vách đá, nghe như có người nhại. Anh Síu nhảy lên lưng con ngựa hồng, thúc mũi giày giục ngựa chạy. Bó đuốc trong tay anh cháy phần phật, khi xa dần trông như một vầng mặt trời giữa lớp mù sương.
Tôi hỏi anh Lềnh:
- Đi giữa đường, cháy hết đuốc thì làm sao?
Anh Lềnh đáp:
- Có đèn pin chứ. Đốt đuốc là để đỡ tốn pin. Được đoạn đường nào hay đoạn đường ấy.
Rồi anh quay lại chào trưởng bản:
- Thôi, ông lên ngủ cho khoẻ. Anh em tôi về đây.
Trưởng bản lên cầu thang.
- Anh em ta lên đường – anh Lềnh nói rồi rút trong túi áo ra chiếc khăn len đưa cho tôi – Em có biết em đánh rơi ở chỗ nào không? Ngay dưới cầu thang nhà lão thầy mo đang cúng. Chưa lên nhà, anh đã nhặt được.
Tôi trùm khăn ấm thật. Có lên vùng núi cao mới thấy rõ giá trị củ một tấm khăn len, một chiếc áo bông, một đôi bít tất hoặc găng tay. Khi ta có chúng, cái lạnh giá ghê rợn của thiên nhiên bị đẩy lùi lại và con người bỗng thấy tự tin hơn ở những của cải mình đã làm ra, ở nền văn mình, phương tiện giúp con người chống đỡ và chiến thắng sự khắc nghiệt của hoàn cảnh sống. Tôi nhớ lại rành rọt những lời thầy giáo dạy sử đã dạy. Và tôi bỗng thương những bầy người thời nguyên thuỷ, khi họ chưa có áo quần, chưa có những kiến thức của con người…
Anh Lềnh đập vào vai tôi, khiến tôi giật bắn lên:
- Sao im lặng thế?… Mọi lần em nói chuyện vui lắm mà.
Tôi đáp:
- Em đang mong về đồn cho thật nhanh.
Nhưng những ý nghĩ miên man vẫn cứ chạy qua óc tôi như những tia chớp trong một đêm đông, rất nhanh, rất ngắn nủi nhưng mạnh mẽ.
Tôi lên tới đồn, chưa kịp bước vào nhà, Loan đã nhảy ùa ra ôm. Rồi vừa ôm nó vừa hỏi huyên thuyên trăm ngàn thứ chuyện. Tôi bước vào, ngạc nhiên vì quanh bếp lửa có tới ba bốn chục chiến sĩ đang ngồi. Ngọn lửa cháy thật cao, y như ngọn lửa trại,hắt sáng lên từng khuôn mặt đen râm, hốc hác và mệt mỏi. Thấy tôi, họ quay ra nhìn:
- Ô, em Bê, con gái thủ trưởng đấy!
- Ôi, con bé xinh quá nhỉ… Thủ trưởng cứ nhắc tới luôn.
Hai người lớn tuổi chạy tới, nắm tay tôi, ân cần nói:
- Vào đây cháu. Ngoài trời lạnh lắm hả?
Tôi nhìn quanh. Một nỗi lo âu mơ hồ như dòng điện run rẩy lan khắp người. Tôi nhìn lại lượt nữa. Vẫn không thấy gương mặt quen thân của bố tôi. Tôi hỏi anh Lềnh:
- Bố em đâu?… Bố em đâu, anh Lềnh?
Người chiến sĩ to lớn như hộ pháp bước tới gần bếp lửa, kéo tôi ngồi:
- Rồi anh sẽ nói. Em cứ ngồi sưởi cho ấm đã.
Tôi rút tay tôi khỏi bàn tay rộng lớn của anh:
- Không. Em không ngồi. Anh nói đi. Bố em đâu rồi?
Anh Lềnh ngước nhìn tôi, khẽ đáp:
- Bố em bị thương chưa về được.
Tôi lạnh toát người. Tôi muốn khóc. Nhưng tôi cố gắng ghìm giữ để hỏi thêm:
- Thế bây giờ bố em nằm ở đâu?
Một trong hai chiến sĩ lớn tuổi vừa ân cần nắm tay tôi lúc nãy trả lời:
- Bố cháu đang ở trạm phẫu thuật của trung đoàn. Cháu đừng lo. Thế nào rồi bố cháu cũng sẽ về đây.
- Không – tôi nói – Cháu không chờ bố cháu về đây. Cháu đến ở với bố…
Nói tới đó, tôi khôngkìm được dòng nước mắt nóng hỏi đang tràn khỏi bờ mi. Những giọt nước mắt lớn, lăn rất nhanh, rơi lã chã.
- Bố… bố ơi!…
Tôi bỗng bật tiếng gọi trong cơn nức nở. Hàu như tất cả những oan ức, những đau khổ của riêng mình, những nỗi lo âu, những niềm thương nhớ đã ấp ủ suốt cuộc hành trình cùng lúc tràn đầy trái tim nhỏ bé của tôi. Những gì tôi dự định sẽ nói với bố tôi liền biến thành cơnnức nở kéo dài với nỗi nghẹn ngào dâng lên, không nhấn chìm được xuống. Mọi người để cho tôi khóc rất lâu. Tới khi tôi ngủ gục bên bếp lửa, họ mới bế tôi lên giường, đặt nằm bên cạnh Loan. Họ trùm cho chúng tôi hai tấm chăn bông. Bên ngoài, còn phủ thêm lượt dù để giữ hơi ấm. Vì thế, hai chúng tôi ngủ say tới gần mười giờ sáng hôm sau mới thức dậy.
Tôi bảo Loan:
- Tớ phải đến trạm phẫu thuật của trung đoàn với bố tớ. Đằng ấy cứ ở đây chơi nhé.
Loan giãy nảy lên:
- Không, đằng ấy xấu chơi lắm. Đằng ấy xuống bản Khum đã bắt tớ ở nhà một mình rồi. Bây giờ tớ không chịu đâu.
Tôi bảo:
- Nhưng đường đi khó khăn. Có thể gặp hổ. Cũng có thể gặp cả phỉ nữa.
Loan lắc đầu:
- Chả gặp cái gì hết. Mà gặp cái gì cũng được. Tớ cứ đi. Đằng ấy đi đâu, tớ đi đấy.
Tôi nói:
- Thôi được, chúng mình sẽ cùng đi. Ta đi ngay ngày hôm nay. Ăn cơm xong là lên đường.
Tất cả các tiểu đội đều đã đi làm nhiệm vụ hết. Hai người chiến sĩ đứng tuổi hôm qua chính là hai trung uý phó đồn. Các chú ấy vừa xới cơm cho chúng tôi ăn vừa trò chuyện. Một chú đã hai năm chưa về phép, còn chú kia cũng như bố tôi, đã hơn ba năm chưa về. Cả hai người đều nhớ nhà, nhớ con da diết. Họ ôm chúng tôi, vuốt tóc, vuốt má, vồn vã âu yếm nhưng vụng về. Tôi nói:
- Giờ cháu tiến bộ nhiều rồi, cháu biết thương bố cháu. Trước đây, bố cháu về phép ôm cháu vuốt tóc như các chú bây giờ là cháu chui khỏi vòng tay, chạy ra phố liền. Cháu chê người bố cháu có mùi thuốc lá với mùi rừng...
Hai trung úy cười vang.
Một chú bảo:
- Các chiến sĩ đã chuẩn bị ngựa với thức ăn đường rồi. Chú cử anh Lềnh và một chiến sĩ người Kinh bắn giỏi nhất đại đội đưa các cháu đi. Các cháu bằng lòng chứ?
Tôi gật đầu:
- Cháu cảm ơn chú.
Hai trung úy phó đồn lần lượt bắt tay chúng tôi. Ngoài sân, anh Lềnh cùng một chiến sĩ thấp bé, gương mặt lanh lợi đã chờ sẵn bên ba con ngựa. Anh Lềnh nói:
- Ta lại đi thôi.
Anh cùng người chiến sĩ kia dắt ngựa xuống núi trước. Tôi và Loan quay lại, chào các trung úy phó đồn lần cuối rồi đi theo. Loan xách túi quần áo, tôi đi tay không. Nó muốn thế vì mấy hôm nay tôi mệt.
Trạm phẫu thuật của trung đoàn nằm giữa rừng già. Những dãy lều bạt nối tiếp nhau. Giường nằm của bệnh nhân bên trong cũng là thứ giường bạt, khung nhôm có thể gập gọn và di chuyển nhẹ nhàng. Bóng bác sĩ, y sĩ, y tá quâny mặc áo trắng đi lại giữa khu nhà bạt, dưới vòm cây xanh màu diệp lục khiến tôi có cảm giác như chiến tranh đang xảy ra gần đây. Đúng là một cuộc chiến tranh thật. Nhưng cuộc chiến tranh âm thầm không tiếng đại bác nã, không có bộc phá nổ, không có tiếng thét xung phong và ngàn ngàn quân lính tiến lên trong hồi kèn xung trận. Cuộc chiến tranh tiêu diệt phỉ diễn ra trong những dãy núi cao chót vót, những khu rừng thăm thẳm bịt bùng. Người chiến sĩ phải chiến đấu khó khăn hơn, đơn độc hơn, dai dẳng hơn...
Ý nghĩ đó khiến tôi thương bố và tự hào vì bố.
Người lính thường trực trạm phẩu thuật đưa chúng tôi tới tận nơi bố tôi đang nằm. Ở đây, bệnh nhân ít nên các nhân viên phục vụ bệnh viện thuộc từng người.
- Đại úy Vũ Đình Tùng, có người tới thăm.
Bố tôi đang nằm quay mặt vào trong. Hình như bố đang lơ mơ ngủ. Nghe người thường trực trạm phẫu thuật goi, bố quay ra.
- Bố ơi...
Tôi khẽ gọi. Rồi tôi bước tới một bước quỳ xuống, ôm đầu bố.
- Ô, con Bê, con Bê của bố...
Bố nhắm mắt lại. Từ hai đuôi mắt, nơi những nếp nhăn hình rẻ quạt hằn lên, những giọt nước mắt lặng lẽ chảy. Tôi kinh ngạc nhìn những giọt nước mắt lớn và đục lăn qua thái dương. Tôi chưa nhìn thấy bố tôi khóc bao giờ.
- Bố ơi, bố có đau không bố?
Tôi cất tiếng hỏi. Không hiểu sao, giọng tôi sai lạc hẳn đi, nghe như tiếng nói của một người nào đó. Nước mắt tôi, tưởng chừng như đã khô cằn vì những cơn nức nở ngày hôm qua, lại trào lên, cay xè giữa hai mí mắt còn sưng húp. Nước mắt tôi rơi vào đám tóc bố. Tóc bố cứng, mùi mồ hôi và mùi bụi bốc lên. Hẳn là suốt chiến dịch tiễu phỉ vừa qua, bố không được tắm gội. Đám râu quai nón bao quanh khuôn mặt bố cũng chưa được cào, cọ nham nháp vào mặt tôi. Tôi ngửi thấy mùi thuốc súng khét lẹt trên áo quần bố, mùi thuốc sát trùng hăng hắc và mùi các vết thương vừa được băng bó xông lên... Nhưng bây giờ, tất cả những điều đó đối với tôi không còn ý nghĩa. Tôi cảm thấy bố không còn xa lạ với tôi như trước. Bố không còn là anh bộ đội về phép, đeo ba lô bước vào nhà, người bốc lên mùi rừng và mùi thuốc lá – cái anh bộ đội mà tôi phải gọi bằng bố theo lệnh của mẹ tôi. Nhưng dì mẹ tôi có dỗ dành, đe nẹt thế nào, tôi cũng không ngồi chơi với anh ấy được quá nửa tiếng đồng hồ... Không, bây giờ bố tôilà bố tôi, một phần cơ thể tôi, tình thương yêu trìu mến, niềm kính phục và lòng tự hào của tôi. Tôi ôm đầu bố trong tay, cho bố tha hồ hôn lên đôi má và mái tóc tôi. Bây giờ, bố không thể vuốt ve tôi bằng đôi tay cứng rắn nữa. Tay bố bị thương, băng trắng toát đặt lên trước ngực...
Hai chiến sĩ từ biệt bố tôi ra về. Tôi và Loan ở lại trạm phẫu thuật. Chúng tôi giúp các cô y tá nấu nước, thay bông băng, tắm gội, đơm khuy áo đứt và vá những chỗ rách cho các chiến sĩ. Có lẽ đó là những công việc có ích nhất trong tuổi thơ mà chúng tôi đã làm được. Nó day chúng tôi lòng nhẫn nại và đức tính chịu đựng. Lòng hy sinh và sự cần mẫn của nhiều cô y tá khiến tôi kinh ngạc. Cácc cô đã phục vụ quân đội mười hai năm liền. Trừ những đợt phép ngắn ngủi, quanh năm các cô sống dưới vòm lá rừng, chăm sóc các thương bệnh binh. Những người phụ nữ như thế phải có tấm lòng dịu dàng và khoan dung của một bà tiên trên thượng giới hay của một người mẹ hiền trên thế gian.
Ngoài những lúc quanh quẩn bên giường bệnh của bố hoặc giúp các cô y sĩ, y tá làm việc, tôi và Loan cũng còn đủ thời gian vào rừng chặt măng hoặc hái nấm. Gần trạm phẫu thuật có một con suối lớn, nước sâu. Suối có nhiều cá. Anh cấp dưỡng của trạm dạy chúng tôi câu cá một lần. Từ lần sau, chúng tôi tự đi câu lấy. Ngày nào cũng câu được cá, ít nhất cũng ba bốn con bằng ngón chân cái. Đem rán lên vừa một đĩa con. Có lần chúng tôi lôi được con cá quả nặng tám lạng, khắp lườn nó hoa vàng đen trông rất dữ tợn.
Đoạn suối nông tít dướihạ nguồn có ốc. Thỉnh thoảng tôi và Loan lại dậy sớm, đi xuống dưới đó bắt ốc về nấu canh lá lốt. Món canh ốc được nhiều người thích. Người thích nhất cố nhiên là bố tôi. Dạo đó đang là mùa xuân. Sau mỗi cơn mưa, hằng hà sa số nấm mọc lên trên các thân gỗ mục, trong các trảng cỏ khuất bóng cây. Từ nấm mỡ, nấm hương cho tới nấm mối, nấm cỏ...
Được nấm hương thì tuyệt diệu. Nếu không, các thứ nấm khác hái về còn tươi cũng thơm, đem nấu với mắm tôm và thịt hộp ngon lắm. Món canh nấm khiến mọi người trong trạm, từ bác sĩ trạm trưởng tới anh binh nhì thường trực, từ chú thiếu tá bị bệnh kiết kinh nên đến anh binh nhất Mã Anh Tòng mất một bàn chân trong đợt tiêu phỉ vừa rồi... đều nghiện. Cứ vắng món canh đó hai ba hôm là mọi người lại bảo chúng tôi:
- Này hai co nàng Bạch Tuyết, vào rừng hái nấm đi chứ!
Hoặc là:
- Thiếu món canh nấm của hai cô bé, cơm nhạt hẳn đi. Liệu có cách nào cho nó mặn mà thêm không nhỉ?
Tất nhiên, không phải vì những chuyện vặt như vậy mà họ quý hai đứa tôi. Nhưng đó là những kỷ niệm gắn bó chúng tôi với họ. Bố tôi không nói. Nhưng ánh mắt của bố cho tôi biết rằng bố hài lòng. Sức khỏe của bố đã khá hơn nhiều. Hai bàn tay bị thương đã gần lành. Những ngày đầu mới đến, tôi phải rửa mặt, cạo râu, chải đầu cho bố. Còn những việc nặng nhọc hơn đã có các cô y tá làm. Bố tôi sung sướng nhất là những lúc tôi rảnh việc, tới ngồi bên bố, tỉ mỉ nhổ những sợi tóc sâu hoặc những sợi tóc bạc sớm. Tôi phơi những chiếc áo quần của bố lên các tảng đá lớn ven suối, chờ tới khi khô đem về, dò từng mũi chỉ thêu chữ Tùng với hai cành lá xanh. Bố tôi bảo:
- Mẹ dạy con thêu à?
- Không. Nhà trường có giờ dạy nữ công. Nhưng hồi ở trường con lười khâu vá, thêu thùa lắm. Dạo ở bản Muốn, con mới chăm.
Bố tôi lại hỏi:
- Bản đó đẹp hơn bản Khum chứ?
Tôi đáp:
- Đẹp hơn nhiều bố ạ.
Rồi tôi dần dần kể cho bố nghe những chuyện xảy ra trong cuộc phiêu lưu của tôi. Mỗi ngày một chuyện. Các cô y tá bảo:
- Nói chuyện vừa phải thôi. Cho bố khỏe lên đã.
Tuy thế, bố luôn luôn đòi tôi kể chuyện cho bố nghe, kể cả những chuyện xảy ra ở trường mà mẹ tôi đã viết thư kể tỉ mỉ cho bố biết.
Tôi có cảm giác hình như tôi nói bao nhiêu chuyện cũng không đủ. Vì những tháng ngày đằng đẵng nhờ mẹ con tôi trên vùng biên cương heo hút này dài quá.
- Chuyện thằng Ly với thằng Dũng còm thì có gì liên quan tới bố mà bố bắt con kể? – tôi hỏi.
- Ồ không. Chuyện nào ở dưới phố mình cũng hay cả. Con cứ kể đi.
Bố tôi đáp lời. Rồi bố lại chăm chú lắng nghe, đôi mắt đen và sáng như dán vào miệng tôi với xiết bào trìu mến.
Ngày tháng cứ thế trôi. Tới lúc cô y sĩ phụ trách điều trị báo tin tuần sau bố tôi được tháo băng hoàn toàn thì chúng tôi nhận được thư. Thư gửi lên đồn Khậu Phai, anh Lềnh đem xuống.
- Anh em nhớ thủ trưởng, mong thủ trưởng về - Anh nói vậy rồi rút trong túi ra mấy cặp bánh mật với một gói bỏng nếp – Quà của đồn gửi cho hai em đây.
Anh bảo tôi và Loan như vậy. Nói xong, anh đứng chờ xem bố tôi có nhắn gì không. Nhưng bố tôi chỉ cười:
- Mình cảm ơn các cậu. Toàn thể anh em trong đồn phải đề cao cảnh giác nhé. Chiến dịch vừa rồi tuy thắng lợi nhưng bọn phỉ ở bên kia biên giới lại vừa tràn sang. Trên đó nghe tình hình chưa?
- Báo cáo thủ trưởng, anh em đã được học tập nhiệm vụ mới rồi – Anh chiến sĩ nghiêm trang đáp.
Bố tôi nói:
- Nhắc với các Trung úy phó đồn là giải quyết phép cho mấy cậu người Mèo và người Lô Lô ngay, trước khi ta bước vào trận chiến đấu mới.
Anh Lềnh đứng thẳng, dập gót chân vào nhau:
- Báo cáo, rõ!
Bố tôi gật đầu:
- Thế thôi, cậu về cho sớm sủa nhé. Đàn ngựa của đồn ta vẫn khá nhất tuyến hay lại tụt xuống rồi.
- Báo cáo thủ trưởng, ngựa đồn Khậu Phai vẫn đứng đầu bảng ạ.
Anh Lềnh đáp một cách rành rọt, đầy tự hào, rồi giơ tay chào, quay ra. Tôi với Loan tiến anh tới bờ suối lớn rồi mới quay vào. Trong khoảng thời gian ấy, bố đã đọc xong thư. Bố đưa cho tôi:
- Con đọc xem.
Thấy giọng bố xúc động, tôi lo lắng hỏi:
- Có chuyện gì đấy bố?
Bố không trả lời, nhắc lại:
- Con đọc đi.
Tôi nhìn Loan. Loan cũng nhìn tôi. Rồi tôi mở tờ giấy khổ rộng gấp làm tám. Hai chúng tôi chụm đầu cùng xem:
Thân yêu gửi hai bố con,
Mẹ đã nhận được thư của Bê viết khi chờ xe lên Cao Bằng. Từ đó tới nay không có tin tức gì thêm nữa. Mẹ tin chuyến đi của con và bạn Loan sẽ tốt đẹp vì đã có anh chiến sĩ Khiết đi cùng. Mẹ nghe con kể qua về ông già Mộc về anh Khiết, cảm động lắm. Những người đã giúp mình trong cuộc đời, cho tới lúc chết cũng không được quên ơn, nhạt nghĩa. Về phần mẹ, mẹ vẫn khỏe. Cô Lưu hiện ở cùng mẹ, mở cửa hàng bán bánh rán và bánh cuốn. Cửa hàng đông khách và cô Lưu đã trở lại vui vẻ, khỏe khoắn. Con nói cho Loan yên tâm. Điều mừng vui nhất đối với mẹ con ta rất bất ngờ. Sau khi con đi một tháng, có người ở bộ giáo dục về tìm mẹ. Mẹ đang dạy, Ty giáo dục mời lên ngay. Ở đó, mẹ gặp ông thứ trưởng. Mẹ rất ngạc nhiên. Gia đình ta không hề quen biết một ai trên Bộ, dù chỉ là văn thư hoặc người làm hành chính, kể chi tới ông thứ trưởng này. Sau khi nghe mẹ kể xong, ông gật đầu:
- Cảm ơn chị.
Rồi ông lặng lẽ cắp cặp ra xe, trở về Hà Nội. Buổi tối thầy Thế và thầy Bách tới chơi cũng nói chuyện là ông thứ trưởng gặp các thầy, hỏi chuyện nội bộ trường, chuyện bà Vinh và vụ kỷ luật của con. Các thầy bàn tán nhiều về việc này lắm. Tuy nhiên, mẹ cũng không ngờ được rằng ngay tuần sau, Ty giáo dục về trường, lật hồ sơ kỷ luật của con cùng vài vụ khác, họp hội đồng giáo viên xét lại. Mẹ nghe nói trong mấy cuộc họp này, bà hiệu trưởng bị anh em trong trường, nhất là thầy chủ nhiệm con, đấu tranh mạnh mẽ lắm. Biên bản họp mang lên Ty và gửi lên văn phòng Bộ cho ông thứ trưởng xem. Đúng ba tuần sau, quyết định kỷ luật cũ của con đã được xóa. Điểm hạnh kiểm của con đã được toàn bộ hội đồng kỷ luật nhất trí phục hồi. Bê yêu quí, mẹ mừng đến rơi nước mắt. Bản quyết định mẹ nắm trong tay rồi. Con trở về ngay bây giờ sẽ được tới lớp học ngay... Mẹ mong như thế, nhưng mẹ cũng biết hiện nay con đang ở với bố. Và hai bố con có những giờ phút gần gũi nhau. Thôi, con cứ ở chơi với bố cho thỏa những ngày xa cách. Trước vụ hè, con trở về nhà, ôn lại bài vở để vào năm học mới. Từ nay trở đi, mẹ có thể ngẩng cao mặt nhìn mọi người, không còn buồn tủi nữa. Bố của con chắc vẫn khỏe. Đã lâu quá bố con chưa về phép. Nếu dịp này, bố con thu xếp đưa con về nhà chơi thì thật may. Mẹ ngừng bút. Cho mẹ gửi lời thăm Loan và các chú chiến sĩ trong đồn của bố.
Mẹ thương yêu hai bố con rất nhiều!
Hạnh.
Tôi nhìn bố, rồi nhìn Loan. Cả hai người cùng nhìn tôi với cặp mắt long lanh vui sướng và trìu mến. Tôi ôm chặt cô bạn trong tay. Chúng tôi không nói được lời nào. Niềm hạnh phúc như men rượu đang thấm đượm trong tâm hồn tôi. Tôi có cảm giác bồng bềnh, say sưa như đêm giao thừa ở bản Muốn, uống quá nhiều rượu.
- Ta sẽ trở về!... Ta sẽ chiến thắng!...
Tôi muốn hét lên như vậy. Tôi muốn gào thật to cho cả cánh rừng già rung chuyển lên, và những vách đá xa xôi ngoài thung lũng cũng vang lên tiếng kêu của niềm vui và hy vọng.
Chương 19
Thay cho đoạn kết
Khi tháng năm bắt đầu thổi xòe những cánh phượng vũ trên đường phố thì lúc đó bố con tôi cùng Loan từ đồn Khậu Phai trở về. Dẫu đã sang hè, buổi sớm miền núi vấn lạnh cóng. Chỉ tới lúc mặt trời đã lên, sương tan, không khí mới nóng rực lên. Các chiến sĩ trong đồn với một trong hai chú trung úy phó đồn đưa chúng tôi đến hết đường vào bản Khum.
- Tạm biệt! Tạm biệt nhé!... Sẽ có ngày gặp lại...
Tôi giơ tay, hét lên thật to khi các chiến sĩ đã leo lên lưng chừng con đường dốc lên đồn. Họ giơ tay vẫy chúng tôi. Còn tôi vừa đi vừa thích thú lắng nghe hai vách núi nhại lại tiếng hét của mình. Niềm vui sướng tràn đầy khiến tôi nhảy nhót như đứa bé lên năm. Vậy mà tôi đã mười bốn tuổi, cái tuổi sắp trở thành thiếu nữ.
Hoa chuối rừng nở đỏ chót, hoa đỗ quyên dại và hoa kim tước, hoa kim anh nở khắp nơi, như dăng lên tấm lụa của hội hè. Những con sơn ca núi lao vụt từ dưới mặt đất lên không trung, xòe cánh lượn và buông tiếng hót say mê. Từng đàn bướm lớn, rực rỡ đến quái dị trong lèn đá bay ra giống như những đám mây sặc sỡ lượn lờ trên mặt đất. Thỉnh thoảng lại có một dòng suối chảy qua đường, nước trong vắt, phô những hòn sỏi tròn trĩnh dưới đáy...
Ôi, sao đường về lại đẹp đến thế!...
Không bao giờ tôi có thể quên được hình ảnh tươi sáng và lộng lẫy của núi non, của rừng, của suối và của chính tâm hồn ngày ấy.
- Không, con người phải đấu tranh và phải chiến thắng...
Ý nghĩ đó vang lên trong óc tôi, như tiếng nhạc ngựa vang rền trong thung lũng mùa xuân. Con người phải chiến thắng những buồn khổ, những bất hạnh và nỗi thất vọng của chính mình. Không bao giờ được nghĩ tới chuyện chấm hết, dù khi ta là một đứa trẻ mười ba hay là một người già xấp xỉ tám mươi... Tôi nhớ lại dáng dấp của ông già chăn vịt, nhớ mái tóc trắng phơ của ông, nụ cười thầm lặng và hóm hỉnh của ông. Cả cây bút vàng gài trong túi áo... Vâng, tôi nhớ tất cả, và tôi thầm cảm ơn ông. Chính ông đã dạy tôi nên người, trong cái khoảnh khắc buồn thảm nhất của thời niên thiếu...
Sau này, tôi biết ông là một giáo sư nổi tiếng, thầy dạy ông thứ trưởng Bộ giáo dục đã về giải quyết vụ kỷ luật oan ức của tôi. Khi tôi học xong chương trình phổ thông, sang Hà Nội tìm ông, người ta báo cho tôi biết ông đang họp tại Mát-xcơ-va, do Viện hàn lâm Liên Xô triệu tập. Tới lúc tôi tốt nghiệp đại học mỏ ở Hung-ga-ri về nước, ông đã mất. Tôi gặp ông trong nghĩa trang Văn Điển. Một ngôi mộ xanh rờn cỏ, nằm giữa những dãy dài mộ chí. Cũng tấm bia đá giản dơn ghi tên họ, ngày sinh và ngày từ biệt cuộc đời. Tôi đặt bó hồng trắng dưới tấm bia và quỳ trước mộ ông. Trong trái tim tôi, ông là ánh sáng vô cùng thanh khiết, tựa nguồn nước trong nhất trên đỉnh núi, như làn mây trắng trôi từ một rạng đông trắng êm đềm. Nước mắt tôi nhỏ lên những cánh hồng xinh xắn. Tôi ngồi trước mộ ông cho tới chiều tà, khi ông đội nón lá, cầm gậy chăn vịt bước ra bảo:
- Về đi, ông phải lùa vịt về nhà. Còn cháu, cháu hãy thắp cây đèn và mở những trang sách ra.
Tôi trở về với phòng thí nghiệm đồ sộ. Ở đó, không có hình vẽ con khủng long với những bộ xương trắng bằng thạch cao mà có rất nhiều máy phân tích hiện đại và các mẫu quặng nằm chờ trong các ngăn tủ.
Trong số những người tôi đã gặp trên đường năm ấy, có những người không bao giờ tôi còn gặp lại nữa. Ví dụ như ông y sĩ Tính, như anh Cao, anh Khiết, anh Lềnh.
Thằng bé đã ăn cắp balô của chúng tôi trên tàu tôi gặp lại trong một trại cải tạo. Tôi có người anh họ làm quản giáo trên trại đó. Tôi lên trại chơi và nhìn thấy thằng ăn cắp khi nó đang cuốc đất trồng sắn. Cố nhiên, nó không nhận ra tôi. Làm sao một thằng ăn cắp có thể nhớ được một trong số hàng trăm nạn nhân của nó?...
Tôi về thăm quê, đi chơi khắp lượt và gặp gần hết mọi người. Trước tiên là chị Bội. Bây giờ, chị là nhân viên bán thuốc. Chị tỏ ý ngượng ngùng vì chuyện cũ, xin lỗi tôi.
Tôi cười:
- Bây giờ, ta phải nhìn tất cả những chuyện đó như trò trẻ.
Chị béo xồ ra, mặt đầy tàn nhang, không còn xinh đẹp như xưa. Tôi hỏi chuyện Ly, chị nói:
- Ly không ở phố nữa. Nó xin đi công nhân mỏ nhưng thiếu cân và không đủ chiều cao nên không được nhận. Ly phải làm hợpđồng cho công trường nhà máy phân đạm Bắc Giang. Bây giờ nghe đâu nó đã được vào biên chế và chuyển sang đội bảo vệ...
Tôi đi qua nhà Ly, nhưng không gặp ông bố và bà dì ghẻ ghê gớm của nó. Trên đường, tôi gặp Đào Ca. Anh bán kẹo, suốt ngày cầm ống xóc xóc những thẻ tre gọi trẻ con tới mua;
- Kẹo kéo trắng dai, bánh bột đậu thơm ngon đây ây ây....
Mặt anh ta ngơ ngẩn, đờ đẫn. Anh đã thành ông già quá sớm.
Xít trở thành một công tử cực kỳ đẹp trai, lấy vợ sớm và khi tốt nghiệp Trường đại học y khoa thì đã có một đứa con trai ba tuổi. Sau anh chàng bỏ vợ. Gặp tôi, anh ta có ý định theo đuổi tôi nhưng tôi không mảy may rung động trước bộ mặt đẹp của anh ta. Tuy nhiên câu chuyện cũ về vụ kỷ luật giữa anh ta với tôi, tôi vẫn nhớ. Tôi xuống trường chơi. Bố Thế thân yêu của chúng tôi đã chuyển về một cơ quan tuyên huấn ở Trung Ương từ khi tôi đi học nước ngoài. Giờ, thầy Bách lên làm hiệu trưởng thay bà hiệu trưởng cũ. Khi thầy cùng tôi dạo chơi trên mảnh sân cũ, quanh hội trường lớn và bể nước, dọc theo các hành lang và qua bồn hoa trước cửa văn phòng, tôi bỗng cảm thấy thời học sinh trong trẻo và tươi sáng của tôi hiện lên tươi rói trong ký ức. Nhưng mọi vật đều như nhỏ bé hơn, dịu dàng hơn và kỳ lạ hơn. Những tán kim phượng hoe vàng cũng như những bông phượng vĩ đỏ có nhụy mà chúng tôi thường chơi chọi gà nở rung rinh trên đầu tôi. Chúng là những bông hoa của dĩ vãng. Một dĩ vãng không thể nào phai nhạt. Thầy Bách dẫn tôi thăm lớpcũ và phòng thí nghiệm. Ông già coi phòng có chiếc mũi cong cong đã về hưu. Giờ, người cai quản lại là một cô giáo dạy hóa trẻ măng, tóc cắt ngắn, cao lớn như nữ cầu thủ bóng rổ.
Ở nhà tôi, Loan trở nên đứa con chính vì tôi bận công việccứ đi biền biệt quanh năm. Bố tôi đã chuyển từ đồn Khậu Phai sang một đồn khác ở miền Tây Tổ quốc. Mẹ tôi vẫn dạy học, cô Lưu vẫn bán bánh cuốn và bánh rán. Loan hạt mít cũng dạy trường cấp hai ngay thị trấn. Vì ở gần hai mẹ, được ăn ngon nên nó cứ tròn mãi ra.
Cóc tóc đỏ đã lấy được chồng, có bốn con, không buôn chuyến mà mở quán bán bùn riêu. Ả to béo đến nỗi người ta không dám gọi là Cóc tóc đỏ như thời son rỗi mà phải gọi rất kính cẩn là bà Bún béo. Bà Bún béo nặng trên bảy mươi cân, tóc búi ngược sau gáy, hai cánh tay nung núc thịt suốt ngày đơm bún, chan riêu, thu tiền của khách. Gặp tôi nó mừng rỡ kêu:
- A, chị Bê!... Chị Bê.... Tưởng mất tăm mất tích, ai dè còn về quê cơ chứ!... ngồi xuống đây, ngồi xuống đây...
Khi tôi ngồi xuống ghế, Cóc tóc đỏ ngày xưa mở miệng nói như bắn liên thanh:
- Chị Bê biết không? Chị đi rồi, em cho lão cai Cân một vố kinh hồn. Em theo dõi được mối buôn cơm đen của lão. Đúng lúc lão định cất một mẻ vó to thì em báo công an. Lão quỷ ấy mua một con khỉ trắng thật to, nhốt vào chuồng tre đưa về Hà Nội. Tất cả các ống tre đều đục thủng, nhét đậy thuốc phiện bên trong. Công an hỏi, lão làm già quát tháo. Tới khi vạt ống tre gióng chuồng, lão mới trắng bệch mặt ra... Nửa tháng sau, người ta lại phát hiện rằng lão đã tham gia vào một vụ giết người, đoạt thuốc phiện trên Lào Cai. Bây giờ thì... – Cóc tóc đỏ giơ hai cánh tay bắt chéo nhau trước mặt, như điệu những tên cướp bị trói – lão ở trong nhà tù mà nghỉ mát....
Rồi sực nhớ ra là chưa mời tôi uống nước, Cóc kêu váng lên:
- Chị uống nước nhé!... À thôi, ăn bún riêu... Cơm tây cơm tàu mãi, về quê ăn bát bún xem có ngon không nào...
Nó quát con lấy rau ghém, nước chấm, rồi đơm bún chan riêu ép tôi ăn. Bún của Cóc tóc đỏ ngon nhưng thiếu vị cay. Ăn xong, tôi cảm ơn cô béo rồi tiếp tục đi chơi các nhà quen trong thị trấn.
Một vụ hè, tôi đưa Loan lên bản Muốn thăm ông già Mộc. Ông vẫn thân thiết và gần gũi như xưa, dường như chúng tôi chẳng có một khoảng thời gian dài xa cách. Tôi biếu ông chiếc áo khoác và chiếc mũ lông Mông Cổ. Tôi mua cho Dũng còm khẩu súng săn mới, hai nòng. Dũng đã hoàn toàn trở thành một chàng trai bản Muốn. Ước nguyện duy nhất của Dũng là xây mộ cho người mẹ quá cố đã thực hiện xong. Bây giờ, cậu ta chờ ngày lành tháng tốt để lấy vợ. Người vợ tương lại của Dũng là một cô Nùng xinh xắn học trung cấp y khoa dưới phố Lạng. Dũng còm cho chúng tôi xem ảnh cô với vẻ tự hào. Khi nào cô gái Nùng tốt nghiệp, đeo chiếc túi có chữ thập đỏ trở về trạm y tế bản Muốn thì họ sẽ làm lễ cưới. Ông già Rộc chết rồi. Người bản chôn ông tại căn nhà ngoài núi, nơi đứa con ông chết vì một viên đạn nhầm nhỡ. Ông đã cho Dũng khẩu súng săn trước lúc nằm xuống giường. Dũng còm rủ tôi và Loan lên bản Nọi thăm vợ chộng người cậu nhưng chúng tôi từ chối. Loan phải chuẩn bị bước vào năm học mới. Còn tôi, tôi cũng còn vô số công việc đợi chờ. Vả lại, trước khi về Hà Nôi, tôi cũng muốn thăm lại hòn đảo Hoa Vàng, dòng sông Xanh, mẹ con chú bé đánh cá. Hòn đảo chỉ là một gò đất rộng ước non một sào. Có lẽ xưa kia nó cũng nhỏ bé vậy thôi, nhưng trước cặp mắt thơ dại của chúng tôi nó đã biến thành một thế giới bí ẩn và quyến rũ. Cả dòng sông, con đường đê nghiêng nghiêng và dải đầm sen cũng trở nên nhỏ bé như vậy.
Tôi đi lại con đường bờ mương dẫn tới gò cây gạo, nơi tôi đã gặp ông già chăn vịt. Nơi cuộc đời mở ra trước mắt tôi làn ánh sáng rực rỡ và mãnh liệt. Nơi lần đầu tiên, tôi nhìn được chân trời và những con đường khác nhau trên mặt đất. Nơi tôi hiểu rằng, rôi sống nghĩa là phải vượt lên mọi điều rủi ro, mọi đau khổ và bất hạnh để đi tới đích của cuộc đời...
Tôi muốn một giây phút yên tĩnh, nhắm mắt lại để hồi tưởng chuyến phiêu lưu thời niên thiếu, trước khi bước lên con đường mới, con đường phía trước cuộc đời mình...
Quảng Bá, 19/11/1983
Dương Thu Hương
Theo http://vietnamthuquan.eu/