"Bay lên cánh diều" cùng Hồ Loan

"Bay lên cánh diều" cùng Hồ Loan

Chỉ trong vòng ba năm, nữ nhà văn xứ Quảng Hồ Loan đã cho ra mắt bạn đọc ba tập truyện ngắn “Như giọt chuông ngân”, “Hài mặt quỷ” và nay là “Bay lên cánh diều” (quý II/2024). Đồng cảm với nhận xét của nhà văn Nguyễn Tam Mỹ về cây bút nữ này là anh có cảm giác “cô viết văn không cực nhọc “đánh vật với con chữ”, mà mười đầu ngón tay thon múa trên bàn phím thật nhanh để kịp ghi lại những mạch cảm xúc đang dâng trào”…
Đọc mười ba truyện ngắn trong tập “Bay lên cánh diều” bạn sẽ đồng ý với người viết bài này về lĩnh vực đề tài, tiếp nối hai tập truyện đã xuất bản, các truyện ngắn trong tập truyện thứ ba này của nhà văn Hồ Loan vẫn rất quen thuộc. Đó là cuộc sống đời thường chung quanh ta. Những va đập giữa tình yêu và thân phận con người, đặc biệt là thân phận những người lao động bình thường, những phụ nữ kém may mắn, nhiều buồn tủi và đầy ám ảnh. Có đôi truyện là chuyện thời nay nhưng được phản chiếu qua lăng kính của một thời xa hơn (chiến tranh, bao cấp) như truyện “Ba ông già ở Vũng Lấm” và “ Cây mẫu đơn hoa đỏ”. Song dù trong bối cảnh nào và rơi vào hoàn cảnh bi kịch nghiệt ngã ra sao tác giả vẫn dành cho họ một tấm tình hồn hậu. “Thôi thì, một đời người, một đời cây, bằng cách này hay cách khác…chỉ có thể để lại dấu ấn gì cho cuộc đời, cho mai sau.” (Đoạn kết truyện cây mẫu đơn hoa đỏ)
Phải chăng điều này đã cắt nghĩa, trong một lần bộc bạch suy nghĩ của mình, nữ nhà văn Hồ Loan cho rằng “Trong tác phẩm văn học, thân phận người phụ nữ, không những chịu sự sắp đặt của mệnh trời, sự nghiệt ngã của xã hội, mà ở đó còn phụ thuộc vào lương tâm của người cầm bút”
Có thể gọi là hư cấu nhưng cũng có thể gọi là viết tiếp những câu chuyện có thật ngoài đời, song điều không khó mấy để nhận thấy, nỗi thất vọng và niềm hy vọng luôn thường trực ở các nhân vật truyện Hồ Loan. Cái trục xoay hai trạng thái tâm lý tình cảm đối nghịch này đã tạo nên xung đột truyện theo mạch tâm lý, diễn biến của nhân vật vừa rất tự nhiên nhưng cũng rất có chủ ý của tác giả, tạo hiệu ứng thẩm mỹ, những cảm xúc nhiều khi đột ngột dâng trào (niềm vui, nỗi buồn, những trăn trở, xót xa và cả niềm mong đợi, hy vọng…)
Sức hút của truyện ngắn của Hồ Loan còn ở trạng thái tâm lý nhân vật hình như không bất biến mà luôn ở cái lằn ranh hy vọng – thất vọng rất mỏng manh, nhập nhòa trước khi họ rơi vào bi kịch của cuộc đời, của số phận. Nhưng rồi chính trong bi kịch những hy vọng lại được nhen nhóm bằng tình yêu thương của con người, bằng những điều ta gọi phép nhiệm màu tạo hóa.
Thêm nữa, các truyện ngắn của nữ nhà văn này đã kết hợp rất nhuần nhuyễn việc miêu tả với tự sự, đối thoại với độc thoại để chuyển tải diễn biến tâm lý nhân vật một cách hết sức tự nhiên. Đặc biệt thế mạnh về giới trong các truyện có nhân vật nữ có thể nói nhà văn khai thác đến đỉnh điểm cảm xúc, tâm sinh lý nhân vật, đặc biệt là đã hé mở những khoảnh khắc làm chúng ta nhận ra một cái gì đó trong đời sống tình ái, tình dục trong chính mỗi con người vẫn bị giấu che, bị trấn áp, bị kìm hãm và tự kìm hãm…
Nhân vật một đứa trẻ tên Khều (Trong truyện Bay lên cánh diều). “Đêm, Khều ra mái hiên, ngửa cổ nhìn lên vì sao xa, không biết ba mẹ đang ở đâu, không biết họ hàng đang làm gì. Chợt nghe cô đơn trống trải”. Nhân vật nàng hay cô gái (Trong truyện Lũng gió), trong hoàn cảnh thay mẹ, cô phải chăm sóc một người đàn ông không máu mủ ruột rà. Phải bồng ông từ gường ra chiếc xe lăn và ngược lại. “Cảm giác bàn tay ấy ôm chặt vào vòng eo mềm mại, mặt ông ta chạm ngực nàng, không biết vô tình hay cố ý. Nàng đã suýt buông tay mấy bận, may kịp gượng lại…” nhưng rồi ranh giới sự sống và cái chết của người đàn ông ấy tự nhiên làm nàng nghĩ đến cha mình, để rồi mới nhận ra nét dịu dàng bao dung hiếm thấy trên khuôn mặt người đàn ông ấy. Đó là đôi nam nữ đi tìm hạnh phúc (Trong truyện Mảnh ghép hoàn hảo). Câu chuyện thật đẹp, ước ao giá mà nó có được ngoài đời. Bởi những mảnh ghép mà hoàn hảo quả hiếm hoi. Dù chông gai trên con đường tìm đến hạnh phúc, nhưng mỗi người phải nỗ lực riêng cho mình, phải biết yêu và sống hết mình cho cuộc đời.
Đó là nhân vật Hoài (Trong truyện Cao xanh còn những dịu dàng). Bao giờ cũng vậy, trong mỗi gia đình người phụ nữ luôn là bàn tay chăm lo vun vén hạnh phúc gia đình, từ việc bếp núc, con cái, tấm áo, manh quần đến bữa cơm thường nhật… bởi cuộc sống này chẳng dễ dàng gì với cơm áo gạo tiền khi họ là những lao động ăn lương trên chính mồ hôi, công sức, công việc hằng ngày. Không lo lắng sao được khi phải có thêm đứa con thứ ba (…) Nhân vật người vợ tên Hoài trong truyện với khoảnh khắc nhìn hai đứa con đang ngủ say làm ta chợt quặn lòng…và rồi cái tin Thương chồng Hoài mất trong đêm mưa đã đổ ập xuống cuộc đời chị và nhưng đứa trẻ. “Hoài ngất lịm. Hình ảnh chiếc áo mưa cánh dơi cuốn vào bánh xe. Ôi nếu Thương chỉ đi bằng chiếc áo mưa tiện lợi, như mọi khi thì đã việc chi. Nếu Hoài không kẹp chiếc áo mưa cánh dơi ấy vào cho chồng thì liệu Thương có gặp nạn…”
Bạn đọc thương cho nhân vật Hoài bao nhiều không thể không xót xa cho người chồng bị nạn khi bao mong ước, tình thương yêu của anh dành cho người vợ, cho các con, cho một mái ấm gia đình… anh chưa hề được trải lòng mà tất cả chỉ gói vào công việc để rồi cho đến một ngày tai nạn quái ác ập đến đời anh. Một cái kết buồn những cũng rất có hậu, trong đó có việc công đoàn công ty của chồng Hoài gom góp chia sẻ gánh nặng với mẹ con Hoài chẳng may rơi vào bất hạnh. Hun hút con đường còn rất dài ở phía trước nhưng bóng dáng ngôi chùa như một nốt trầm lắng lại cuối truyện có sức ngân rung về tình yêu thương và lòng nhân ái đâu chỉ có giữa những người thân yêu dành cho nhau mà còn của cả cao xanh cũng như đã dành cho họ.
Áng văn đẹp như bức tranh, như bài thơ tình tự sự :“Bóng hai người đàn bà gầy liêu xiêu đổ dài trên trảng cát. Hàng dương vi vu hát khúc buồn mênh mang muôn thuở. Những mảng mây trắng trôi lang thang tận cuối chân trời. Hoài đỡ lấy tay mẹ chồng qua chỗ cát sụt, nghe trong sâu thẳm, biết cao xanh còn những dịu dàng”
Điểm có sức hút nữa trong truyện ngắn của Hồ Loan, phải khẳng định nhà văn đã khai thác nội tâm nhân vật rất tinh tế, mối liên kết các chi tiết, tình tiết khá đắt, có sức gợi và mối liên hệ bất ngờ thú vị. Nói như Pauxtopxki: “Chi tiết làm nên bụi vàng của tác phẩm”. Đây cũng cái tài của người kể chuyện. Cái tôi của tác giả được thể hiện, gửi gắm vào cái tôi của nhân vật nên đã tạo một trường quan sát, nhìn nhận thế giới một cách chủ ý.
Dễ thấy điều này nhất đó là nhân vật cô bé Ngoan (Trong truyện Nơi ấy có mưa”. Đây là truyện khá gây cấn ở chi tiết, tình tiết, diễn biến tâm lý, những va đập của xúc cảm so với các truyện ngắn khác trong tập. Một người anh rễ làm nghề mổ heo nhưng có đời sống nội tâm tình cảm, biết quan tâm những người thân chung quanh. Một người mẹ bán hàng choa ngoa, lẳng lơ, hà khắc. Một người cha chuyên bán vé số và đời sống chẳng hơn gì ngoài chuyện đêm về lo gường chiếu với một người phụ nữ. Thế nên chẳng trách gì đến khi trở thành thiếu nữ tình yêu đầu đời của Ngoan lại dành cho anh rể…
Những chuyển biến lớn lao về tâm sinh lý trong Ngoan khi tuổi thiếu nữ còn là những nhìn nhận như những quan điểm rất rõ ràng “không muốn như mẹ, ban ngày cợt nhả với không biết bao nhiều đàn ông, tối về lại rên xiết kêu gào như lũ mèo hoang gọi bạn tình thống thiết. Cũng không muốn như chị Hai, suốt ngày bên chiếc phản thịt, đến cả con mình cũng chẳng động tay chăm. Ngoan Nghĩ về anh rể nhiều hơn….”. Chưa hết cuộc đời Ngoan còn phải đi qua con khá dài phía trước. Sẽ có những nút thắt mở nữa cho một ban mai số phận, nhưng trước mắt Ngoan bây giờ những điều tốt lành đã đến. Đó là tình yêu thương của một người con trai để họ có thể buông bỏ nhũng sai lầm, cùng nhau hướng về chân trời mới. “Trong màn mưa ấy, Ngoan nghe cây cối đâm chồi, nghe lá reo vui. Nghe đất uống lấy những hạt mưa vội vã”. (Đoạn cuối truyện nơi ấy có mưa)
Những câu văn như vậy buộc người đọc phải dừng lại ngẫm ngợi về những gì nhân vật đã trải qua (như nhiều truyện khác trong tập). Theo cảm nhận người viết bài này đây là những cái kết rất thành công trong hầu hết các truyện ngắn của Hồ Loan. Thực tế đã chứng minh có rất nhiều tác phẩm thành công và sống mãi trong lòng độc giả “trên cơ sở dòng cuối cùng” (E.A. Poe).
20/8/2024
Võ Văn Trường
Theo https://vanhocsaigon.com/