Âm
nhạc và cuộc sống
Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật âm thanh phản ảnh cuộc sống
xung quanh ta bằng các hình tượng âm thanh. Cũng như các bộ môn nghệ thuật
khác, với sức mạnh diễn cảm lớn lao, âm nhạc thể hiện với tất cả những gì gắn
liền với cuộc sống của con người: niềm vui và nỗi đau khổ, đấu tranh sinh tồn,
niềm suy tư thầm kín, chí hướng và ước mơ hạnh phúc.
Âm nhạc phản ảnh các khía cạnh khác nhau của thực tại trước hết
thông qua việc khai thác thế giới nội tâm, suy tư và tình cảm của con người.
Nét đặc trưng điển hình, một trong những ưu thế nổi bật hơn cả của nghệ thuật
âm nhạc là khi phản ảnh quá trình phát triển và chuyển biến không ngừng từ trạng
thái này sang trạng thái khác của tình cảm, nó có khả năng truyền đạt những sắc
thái tinh tế nhất, gây ấn tượng vô cùng sâu sắc cho người nghe.
Lẽ dĩ nhiên, không nên từ đó mà suy ra là nội dung của âm nhạc
hoàn toàn bó hẹp trong thế giới tâm tình của con người. Nội dung của nhiều tác
phẩm âm nhạc vĩ đại là suy nghĩ về cuộc sống, là hoạt động căng thẳng của tư
duy, là chí hướng và những niềm khát vọng mãnh liệt, là sự miêu tả các nhân
cách khác nhau trong mối quan hệ qua lại, trong các tình huống xung đột và
trong cuộc đấu tranh sinh tồn. Thậm chí âm nhạc giao hưởng, hợp xướng và
ô-pê-ra còn xây dựng cả những hình tượng vĩ đại của các tập thể quần chúng, cuộc
đấu tranh giải phóng của con người, những biến cố lịch sử lớn lao, những xung đột
xã hội sâu sắc. Các thể loại âm nhạc là luôn phục vụ cho đời sống của con người,
qua các loại hình tác phẩm khác nhau của nghệ thuật âm nhạc, chẳng hạn như bài
ca lao động, bài hát ru, vũ khúc, hành khúc. Các tác phẩm âm nhạc thuộc cùng một
thể loại, tuy nội dung hết sức đa dạng, song vẫn có không ít những nét giống
nhau về phương thức biểu hiện âm nhạc, về tính chất của mối quan hệ giữa nó và
thực tại, với đời sống. Ngay những thính giả mới tiếp xúc với âm nhạc, khi nghe
tác phẩm mới cũng có thể phân biệt được một cách dễ dàng bài hát ru, bản hành
khúc chiến đấu, hành khúc tang lễ, bài ca cách mạng và các loại vũ khúc...
Sáng tác môn nghệ thuật âm nhạc phải gắn liền với thực tiễn lịch
sử đã sản sinh ra nó, với đời sống sinh hoạt bằng một phương thức nhất định của
xã hội, con người... Cũng như các lĩnh vực sáng tác nghệ thuật khác, âm nhạc rất
phong phú về thể loại. Chỉ cần giới thiệu sơ qua những thể loại âm nhạc quan trọng
nhất cũng đã có thể phần nào giúp cho các thính giả yêu âm nhạc nhận thức được
sâu sắc và nghiêm túc hơn kho tàng vô cùng phong phú của âm thanh.
Nếu phân chia tất cả các loại tác phẩm âm nhạc thành những
nhóm cùng loại, xuất phát từ đặc tính biểu diễn thì ta có thể rõ những nhóm lớn
như: Âm nhạc dân gian truyền miệng gồm bộ phận thanh nhạc và khí nhạc; âm nhạc
sinh hoạt và âm nhạc giải trí đơn ca độc tấu; Âm nhạc thính phòng, do một hoặc
một số nghệ sĩ điêu luyện biểu diễn các phòng hòa nhạc nhỏ. Âm nhạc giao hưởng
hợp xướng - kể cả các loại âm nhạc sân khấu biểu diễn trong ô-pê-ra, ba lê hài
nhạc kịch ô-pê-ra tất cả các loại âm nhạc đó đều là phục vụ cho đời sống tinh
thần của con người. Tuy nhiên, cũng có thể phân loại theo một phương thức khác,
nghĩa là chia tất cả các thể loại âm nhạc thành hai nhóm: một nhóm viết cho giọng
hát và một nhóm khí nhạc viết cho nhạc cụ diễn tấu.
Phân loại phương thức này người ta căn cứ vào không những vào
đặc điểm phương thức biểu diễn, mà cả các quy luật mỹ học rất quan trọng gắn liền
với những khả năng hoàn toàn khác trong việc thể hiện nội dung. Chúng ta muốn
nói tới quan hệ trực tiếp của hầu hết các thể loại thanh nhạc với lời ca, một
ngôn từ, một yếu tố giúp cho người nghe dễ tiếp thu tác phẩm, cho dù đó là một
bài dân ca đơn giản, một bản nhạc nào hoặc một chương hợp xướng hay cả một vở
ô-pê-ra.
Lịch sử lâu đời của nền nghệ thuật chứng minh rằng trong nhiều
thế kỷ qua, ở khắp các nước trên thế giới, đã xuất hiện và phát triển nhiều loại
hình âm nhạc khác nhau, với những phương tiện biểu hiện độc đáo và những đặc điểm
ngôn ngữ riêng biệt. Con đường mà nền nghệ thuật âm nhạc chuyên nghiệp đã trải
qua trong nhiều thế kỷ là con đường đi từ điệu hò lao động hết sức đơn giản, từ
những bài dân ca mộc mạc, những vũ khúc sinh hoạt đến những tác phẩm giao hưởng
và hợp xướng phức tạp của các nhạc sĩ cổ điển (để biểu diễn những tác phẩm này
cần tới sự tham gia của hàng chục, thậm chí hàng trăm nhạc công và ca sĩ chuyên
nghiệp).
Âm nhạc tồn tại ở mọi thời đại và trong đời sống của con người
tất thảy các dân tộc. Nó ra đời từ thời cổ đại xa xưa như một phương tiện giao
tiếp có hiệu lực cao của loài người, qua những thời kỳ âm nhạc đã gắn liền mật
thiết với hoạt động thực tiễn và nhu cầu vật chất của con người. Những người thợ
săn, những người bẫy chim rừng họ hay dùng cây sáo trúc để bắt chước rất tài
tình tiếng chim hót để đưa chúng vào bẫy. Những người săn nai thì họ hay dùng
tiếng tù và phần nhiều là ở miền Bắc, dùng tù và để gọi nai. Xuất phát từ đó dần
dần, người ta đã biết dùng nhạc cụ và phân biệt được các loại nhạc cụ, nhạc cụ
để phản ánh tiếng nói sinh động của thiên nhiên. Cũng như tiếng hò trong lao động
có tác dụng liên kết một cách nhịp nhàng nỗ lực chung của mọi người khi cần
khiêng vác hoặc di chuyển những vật nặng. Từ thời cổ xưa người ra đã thấy xuất
hiện nhạc hiệu săn bắn, vũ khúc chiến binh, những bài ca cầu nguyện thiên nhiên
huyền bí. Ngay những hình thức âm nhạc và ca hát đơn giản, mộc mạc nhất của các
bộ lạc săn bắn thời nguyên thủy cũng đã có khả năng gây ấn tượng sâu sắc, khích
lệ con người đấu tranh với thiên nhiên khắc nghiệt hùng vĩ, và các thế lực thù
địch. Ngay từ những thời kỳ của một nền văn hóa sơ khai nhất, sáng tác thơ ca
và âm nhạc cũng đã phụ thuộc vào khái niệm thẩm mỹ của con người thời bấy giờ về
cái đẹp cái hay.
Nền âm nhạc phát triển theo bối cảnh lịch sử từng thời kỳ
cũng như nền văn hóa, mà lịch sử đã ghi. Ví dụ như: Thời văn học lãng mạn thì
có âm nhạc lãng mạn, Văn học cổ điển, cũng có âm nhạc cổ điển; Văn học phương
Tây cũng có âm nhạc phương Tây; Văn học dân gian thì âm nhạc cũng có âm nhạc
dân gian... theo bối cảnh lịch sử từng thời kỳ. Môn âm nhạc văn học nghệ thuật
thường là phát triển song song với nhau, kết hợp chặt chẽ với nhau, ở thời
Trung cổ, âm nhạc vẫn liên kết chặt chẽ với cơ sở sinh hoạt của nhân dân và đời
sống xã hội các đô thị Trung cổ. Ngoài ca khúc vũ khúc các nhạc sĩ thời đại xa
xưa thường sáng tác những nhạc hiệu nhà binh và săn bắn, theo bối cảnh lịch sử
của thời ấy. Tất cả những thể loại âm nhạc sinh hoạt đó ra đời là do vai trò phục
vụ thực tiễn của nghệ thuật âm nhạc thời bấy giờ.
Đời sống xã hội ngày một phát triển và trở nên phức tạp hơn,
tầm nhìn của con người trong lĩnh vực tư tưởng cũng được mở rộng hơn, do đó cần
có những tác phẩm âm nhạc với nội dung sâu sắc hơn. Trong âm nhạc dân gian, thể
loại ca khúc trữ tình phong phú và đa dạng về giai điệu dân gian đã trở thảnh
thể loại âm nhạc chủ đạo. Trong âm nhạc chuyên nghiệp ta thấy những thể loại cổ
mất dần đi tính chất thực dụng. Thể loại âm nhạc cổ đã được cải biên phục vụ
riêng cho mục đích thực tiễn.
Dần dần những thể loại khí nhạc xuất hiện trong sinh hoạt gia
đình đã trở thành những thể loại âm nhạc biểu diễn trên sân khấu, các nghệ sĩ
phải có quan hệ trực tiếp và chân tình hơn với thính giả, điều này thực hiện một
cách tự nhiên trong phong cách biểu diễn phải nỗ lực sáng tạo nhiều mới thành
công cho các loại hình âm nhạc. Khi nhận thấy các thể loại âm nhạc, các nhà soạn
nhạc đã viết trong các thể loại âm nhạc khác nhau, nền âm nhạc giao hưởng dường
như chiếm vị trí hàng đầu. Nó có nội dung sâu sắc hơn cả và là vị thống soái của
vương quốc nền âm nhạc. Các loại hình âm nhạc từ thô sơ đơn điệu tiến đến ngày
càng vững chắc lớn mạnh hoành tráng. Câu hò lời ru, hát dặm, dân ca cổ truyền
thuộc các dân tộc đã đi vào lòng người dân lao động, đời xưa và đời nay, chúng
ta thấy rõ các thể loại, hình thức âm nhạc rất phong phú và đa dạng, là món ăn
tinh thần cho tất cả mỗi một con người trên thế giới.
28/6/2011Mai VyTheo http://www.vnq.edu.vn/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét