Nghĩa của Vu lan - Sự tích lễ Vu lan và tục cúng cô hồn và ngày 15/7

Nghĩa của Vu lan - Sự tích lễ Vu lan
và tục cúng cô hồn và ngày 15/7

Hàng năm vào ngày 15-7 âm lịch các nhà chùa làm đại lễ Vu lan báo hiếu và cũng chính là để thờ cúng tổ tiên. 

Vậy Vu lan có nghĩa là gì?

Theo Vũ Ngọc Khánh và Nguyễn Thị Huế trong Từ điển từ nguyên giải nghĩa thì từ Vu lan có nguồn gốc từ tiếng Phạn là “ullam bana”, có nghĩa là bị treo ngược, đó chính là một  hình phạt cho những người vô đạo mắc tội lỗi nghiêm trọng. Từ ullam bana  được người Trung Hoa phát âm thành urabone, và phiên âm Hán Việt  là Vulan bồn.

Viết như thế cũng được vì có nhiều người chấp nhận, nhưng chưa thật chính xác. Vu lan không phải xuất phát từ “ ullam bana” mà là “ullam bhana” có nghĩa là sự giải thoát. Từ này dịch thành Giải đảo huyền nhưng giải đảo huyền không thể hiểu theo nghĩa đen là treo ngược được. Cần chú ý rằng từ đảo huyền xuất phát từ “ đảo huyền chi tế ” có nghĩa là tình cảnh khốn khó. Vậy Giải đảo huyền là cứu người trong hoàn cảnh khốn khó mới đúng.

Lễ Vu lan tổ chức vào ngày rằm tháng bảy, cùng với tiết  Trung nguyên và tục cúng cô hồn. Người đời coi ngày này là dịp để báo hiếu, xá tội vong nhân, cúng dường làm phúc cho bá tánh, nhưng kỳ thực giữa lễ Vu lan và tục cúng cô hồn không liên quan gì nhau, mà chỉ trùng hợp vào cùng một ngày mà thôi.

Lễ Vu lan xuất phát từ sự tích của Ma Ha Một Đặc Già La, người đời thường gọi ngài là Tôn giả Mục Kiền Liên. Ông là người tu sỹ đắc đạo, quy y Phật và trở thành một trong những đại đồ đệ của Đức Phật. Sau khi chứng quả A La Hán thì ngài rất nhớ thương mẹ, ngài đã dùng huệ nhãn của mình để nhìn xuống các cõi khổ đau và thấy mẹ đang bị đọa đày nơi ngạ quỷ, thân mình tiều tụy, khát không uống được, đói không ăn được. Vì quá thương xót mẹ, ngài đã dùng thần thông đến ngay chỗ mẹ bị đọa đày, tay bưng bát cơm dâng mẹ, cơm chưa vào được miệng thì lửa đã trào ra… Ngài khóc thảm thiết và về bạch với thầy để xin thầy chỉ cách cứu mẹ.

Phật dạy rằng – Vì mẹ của ngài bị mắc nghiệp chướng từ nhiều kiếp nên phải bị sinh vào ngạ quỷ. Dù ngài thần thông quảng đại và lòng hiếu thảo đến đâu đi nữa cũng không thể cứu được ! Muốn cứu mẹ chỉ có một cách là ngài phải đi mời chư tăng từ mười phương về, đặc biệt các chư tăng phải chứng đủ bốn quả hoặc có đủ sáu phép thần thông và nhờ công đức của các vị này cầu nguyện thì vong hồn của mẹ ngài mới khỏi khổ nạn. Mục Kiền Liên làm theo lời Phật dạy, sắm đủ lễ vật và đi khắp nơi mời các chư tăng, lập trai đàn vào ngày 15.7 để cầu nguyện. Quả nhiên vong mẫu của ngài sau đó được siêu thoát. Từ đó về sau thành tục lệ báo hiếu của dân gian. Cách cầu siêu đó ngày nay gọi là Vu lan bồn pháp, ngày lễ này gọi là Vu lan bồn hội, kinh sách ghi chép tích này và cách thức cúng lễ gọi là Vu lan bồn kinh. Ngày nay được mọi người thực hiện một cách thành kính, đầy ý nghĩa.

Tục cúng cô hồn vào ngày 15-7 lại là một chuyện khác, không liên quan gì tới Vu lan cả. Theo Phật thuyết cứu bạt diệm khẩu ngạ quỷ đà la ni kinh thì tích này có liên quan tới A Nan Đà mà người đời thường gọi là Phật A Nan.

Chuyện kể rằng vào một đêm A Nan ngồi tịnh tu trong tịnh thất thì thấy một con quỷ miệng lửa bước vào và nói ba ngày sau A Nan sẽ chết và cũng bị đày vào ngạ quỷ như nó. A Nan hoảng sợ và xin quỷ chỉ cho con đường giải thoát. Quỷ nói, nếu ngài muốn thoát thì phải bố thí cho chúng tôi mỗi kẻ một ít thức ăn, ngài phải thành tâm vì chúng tôi mà cúng dường tam bảo, ngài sẽ được tăng thọ và về với cõi trên. A Nan liền đem chuyện mà bạch với đức Phật. Phật bèn truyền cho A Nan bài thần chú “Cứu bạt diệm khẩu ngạ quỷ đà la ni” để ngài tụng vào lễ cúng. Và sau này A Nan tịnh tu không còn bị quỷ quấy phá nữa và ngài đã đắc đạo.

Ngày nay, cứ vào 15-7 âm lịch thì dân gian thường hay gom hai lễ cúng này vào một. Không ít người bị nhầm lẫn về sự tích, nhưng cái tâm hiếu thảo và lòng nhân từ, biết cứu giúp người hoạn nạn khó khăn, biết suy nghĩ phải trái, biết sửa mình sống cho phải đạo… thì không bao giờ nhầm lẫn. Báo hiếu không phải đợi đến ngày, giúp người không phải chờ tới dịp… Hãy hiếu thảo với cha mẹ ngay từ khi còn nhỏ, từng phút từng ngày… cho tới khi cha mẹ xuôi tay nhắm mắt. Không nên chờ đến Vu Lan mới làm này nọ để người ta cho mình là con có hiếu. Chữ hiếu không phải vậy! Hãy giúp mọi người mọi lúc mọi nơi mà mình có thể, dù đó là việc nhỏ bé. Giúp người không phải chờ để được báo đài đưa tin, không cần để mọi người biết đến và mang ơn cảm tạ. Đó mới chính là đạo lý làm người!.

Đào Thái Sơn

Theo https://www.art2all.net/