Edmondo De Amicis - Những tấm lòng cao cả

Edmondo De Amicis

Những tấm lòng cao cả

Edmondo De Amicis (21 tháng 10, 1846-11 tháng 3, 1908) là một nhà văn, nhà báo và nhà thơ người Ý. Ông được biết đến với tác phẩm dành cho thiếu nhi nổi tiếng toàn thế giới Tấm lòng (Những tấm lòng cao cả).

Tiểu sử

De Amicis sinh tại Oneglia, thành phố biển Imperia của xứ Liguria, Italia. Ông vào trường quân đội ở Modena và trở thành sĩ quan trong quân đội của Vương quốc Italia mới.

Ông chiến đấu trong trận Custoza trong cuộc chiến giành độc lập lần thứ 3 trong hàng ngũ quân đội Italia chống lại đế quốc Áo. Thất vọng với thất bại của cuộc chiến dẫn đến việc ông rời bỏ quân ngũ. Sau khi rời quân ngũ ông viết về các trải nghiệm chiến trường trong quyển La vita militare ("Đời quân ngũ", 1868) tại Florence, đăng lần đầu trong tạp chí của Bộ quốc phòng Italia. Năm 1870 ông làm cho tạp chí La Nazione ở Roma, những trải nghiệm làm báo là cơ sở cho ông viết những tác phẩm du kí sau này mhư: Spagna (1873), Olanda (1874), Ricordi di Londra (1874), Marocco (1876), Costantinopoli (1878), Ricordi di Parigi (1879).

Các tác phẩm của De Amicis mang dấu ấn chủ nghĩa quốc gia yêu nước sâu sắc, về sau lại trộn lẫn với xu hướng dân chủ xã hội. Năm 1896 ông gia nhập Đảng Xã hội Italia.

Các tác phẩm về sau bao gồm: Sull’oceano (1889) viết về hoàn cành cực khổ của nguời Ý hải ngoại, Il romanzo di un maestro (1890), Amore e ginnastica (1892), Maestrina degli operai (1895), La carrozza di tutti (1899), L’idioma gentile (1905), and Nuovi ritratti letterari e artistici (1908.

Những năm cuối đời là những ngày khó khăn của De Amicis, cái chết của người mẹ gây nên cú sốc trong ông cộng với tình trang cãi vã liên miên với vợ (hậu quả dẫn đến việc người con thứ 2 tự tử vì đau khổ). Thời kỳ này ông sống biệt lập với bên ngoài cho đến khi mất năm 1908 tại Bordighera.

Những tấm lòng cao cả

Tấm lòng xuất bản ngày 17 tháng 10 năm 1886 là ngày tựu trường ở Italia. Ngay lập tức tác phẩm đạt được thành công vang đội, chỉ sau vài tuần đã có đến 40 phiên bản tiếng Ý, cũng như được dịch ra các thứ tiếng khác. Tác phẩm này chín là tác phẩm đưa De Amicis ra phạm vi toàn thế giới, khiến nhà văn vốn không chuyên viết cho thiếu nhi nổi tiếng trong làng các tác phẩm viết cho thiếu nhi. Một phần tác phẩm là sự phản ánh giai đoạn thiếu nhi của 2 người con trai ông.

Những tấm lòng cao cả hay Tâm hồn cao thượng (tiếng Ý: Cuore) là một cuốn tiểu thuyết trẻ em của nhà văn người Ý Edmondo De Amicis. Lấy bối cảnh trong lúc nước Ý đang thống nhất cũng như nói về đề tài yêu nước. Tiểu thuyết được xuất bản đầu tiên vào ngày 18 tháng 10, năm 1886, ngày khai trường ở Ý và trở thành một hiện tượng xuất bản ngay lập tức.

Xuyên suốt tiểu thuyết là những vấn đề xã hội như sự nghèo đói, Những tấm lòng cao cả cho thấy ảnh hưởng của tư tưởng chính trị cánh tả trong những tác phẩm của Amicis (ngay sau khi viết tác phẩm này ông gia nhập đảng xã hội Ý). Vì thế, cuốn sách vẫn còn có ảnh hưởng rất lớn ở nước thuộc khối phía Đông.

Cốt truyện và nhân vật

Tác phẩm được viết theo hình thức nhật kí của Enrico Bottini (là An Di trong bản dịch của Hà Mai Anh), một cậu học trò 10 tuổi học tiểu học ở Ý. Gia đình cậu thì thuộc tầng lớp thượng lưu trong khi các bạn cùng lớp lại xuất thân từ tầng lớp lao động. Cốt truyện diễn ra theo thứ tự thời gian xuyên suốt năm lớp 3 của Enrico.

Qua "Những tấm lòng cao cả", Amicis muốn gửi gắm đến các em thiếu nhi những bài học đạo đức sâu sắc cũng như vai trò quan trọng của nhà trường, cha mẹ trong việc dạy dỗ trẻ em.

Bản dịch tiếng Việt

Tác phẩm này có một số bản dịch tiếng Việt.

Bản tiếng Việt do Hoàng Thiếu Sơn dịch

Bản dịch đầu tiên với tựa đề Tâm hồn cao thượng do Hà Mai Anh dịch, bản dịch đoạt giải văn chương của Hội Alexandre de Rhodes tại Hà Nội năm 1948 [1] và rất phổ biến trong những thập niên 1950, 1960 và có lúc được trích đoạn dùng trong sách giáo khoa lớp 7 tại miền Nam trước 1975, đến nay vẫn còn được tái bản nhiều lần, mới nhất là bởi NXB Thanh niên tái bản lần thứ 7 năm 2008 (bỏ một số tiểu truyện) [2]

Một trong những bản dịch khác là Những tấm lòng cao cả do Hoàng Thiếu Sơn dịch, được Nhà xuất bản Phụ nữ ấn hành lần đầu năm 1977, được tái bản nhiều lần.

Nhà giáo Hà Mai Anh (1905-1975) và "Tâm hồn cao thượng" - Cuốn sách gối đầu giường của tuổi thiếu niên.

Trong suốt hai thập kỷ 1940-1970 tại Việt Nam, dù chỉ là một tác phẩm dịch từ ngoại quốc, cuốn "Tâm Hồn Cao Thượng" đã có một chỗ đứng xứng đáng trong tủ sách giáo khoa tại các trường học và gây những ấn tượng sâu xa trong tuổi niên thiếu của thời đó. Nhà giáo Hà Mai Anh đã dịch cuốn sách này từ bản Pháp Ngữ "Grand Coeurs" nguyên bản bằng tiếng Ý của Edmondo de Amicis (triết gia 1846-1908) do nhà văn Piazzi dịch ra Pháp Văn. Tác phẩm này, vì giá trị giáo dục của nó đã được dịch ra 14 thứ tiếng và rất phổ biến trong tuổi thanh thiếu niên. Ðây là một tác phẩm thuộc loại ký sự, nhưng câu chuyện kể ngắn được sắp xếp trong 10 tháng, mỗi tháng có vài câu chuyện kể những công việc và biến cố tại trong lớp học hay giữa bạn bè, cùng một câu chuyện hằng tháng.

Tất cả nội dung của từng mỗi câu chuyện đều khêu gợi lên những tình cảm tốt đẹp của con người, không phải qua những lời giáo huấn khô khan, phân tích hay lý luận mà là qua những câu chuyện kể xẩy ra trong cuộc đời thường, mô tả những con người bình thường từ trong lớp học, gia đình cho đến ra ngoài xã hội hay xa hơn là chuyện của quê hương tổ quốc. Ðây là tấm gương sáng của những nhân vật bình thường quanh các em bé học sinh, chuyện một người bán than, một vị thầy mới, một anh học trò nghèo, một cậu bé yêu nước, một người tù, một người lính chữa lửa.. Trong xã hội ấy, có cái xấu cái tốt, có cái gian, cái ngay và Tâm Hồn Cao Thượng dạy cho thiếu niên biết thế nào là lòng tự trọng, sự khoan dung, lòng yêu nước, tính thật thà… thế nào là nghĩa hiệp, thế nào là lòng từ thiện.

Ðược đọc Tâm Hồn Cao Thượng khi còn ở tuổi tiểu học và mấy năm đầu trung học cho tới bay giờ đã hơn năm mươi năm, nửa thế kỷ trôi qua, tôi không thể bao giờ quên những cậu học trò nhỏ trong trường như An Di, Quyết Tư, Phan Tín… cùng thầy giáo Bích Niên, nhưng nhân vật như người bán than, cậu bé quết mồ hóng, ông thầy giáo cũ. Nội dung Tâm Hồn Cao Thượng đã dạy cho tuổi thiếu niên tấm lòng nhân ái, thương yêu, thông cảm với thế giới của những người thiệt thòi trong xã hội như những đứa trẻ mù. câm điếc, những người lao động lấm láp.

Ðậm nét nhất là những câu chuyện hằng tháng mà chúng tôi thích đọc hơn hết như câu chuyện "Lòng yêu nước của em bé thành Pa Ðu"," Chú lính đánh trống thành Xác Ðe", "Quê người tìm mẹ" hay "Ðắm tàu", cho chúng ta thấy toàn là những tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, sự hy sinh, tình mẫu tử.

"Tâm Hồn Cao Thượng" là một bản văn xuôi, nhẹ nhàng đầy âm diệu, mà ngày xưa các thầy cô giáo vẫn dùng làm những bài "học thuộc lòng" cho học sinh. Ðó là những đoạn văn về ngày tựu trường, học đường, lòng ái quốc với những lời văn nhẹ nhàng, thiết tha mà không bao giờ chúng ta quên được.

Có thể nói "Tâm Hồn Cao Thượng" có nội dung của một cuốn "Luân Lý Giáo Khoa Thư", nhưng không rõ nét là những bài giảng lý thuyết, nó tiềm ẩn trong từng câu chuyện, khêu gợi là làm phát triển phần tốt đẹp trong mỗi tâm hồn đứa trẻ, làm cho con người hướng thượng, biết sống, suy nghĩ và làm những điều tốt đẹp. Những câu mở đầu trong những bức thư hay lời nói của Thầy Giáo, của Cha hay Mẹ bắt đầu bằng mấy tiếng gọi thân thương "An Di ơi!" đã để lại những ấn tượng tốt đẹp thời thơ ấu của một thế hệ, ngày nay đã bước vào tuổi già. Chúng ta mong mỏi tác phẩm này sẽ phổ biến rộng rãi trong quần chúng và nhất là trong lớp tuổi trẻ, để hy vọng cho những thế hệ mai sau sẽ trở thành những con người tử tế, nhân hậu trong một xã hội tốt đẹp hơn hiện nay.

Dịch giả cuốn "Grand Coeurs" (Tâm Hồn Cao Thượng) là ông Hà Mai Anh, một nhà giáo. Ông sinh năm 1905 tại tỉnh Thái Bình Bắc Việt trong một gia đình văn học, ông cụ đỗ cử nhân dưới triều vua Thành Thái. Ông đậu bằng Cao Ðẳng Tiểu học và trường Sư Phạm, từng làm giáo học và Hiệu Trưởng các trường ở Sơn Tây, Nam Ðịnh, Thái Bình, Hưng Yên, Bắc Ninh và sau năm 1954 ở Saigon, ông là Hiệu Trưởng trường Tiểu Học Trần Quý Cáp. Hà Mai Anh còn dùng các bút hiệu Mai Tuyết và Như Sơn. Ông đã làm trợ bút cho nhiều tờ báo từ Bắc đến Nam và ông đã soạn nhiều sách giáo khoa cho bậc tiểu học về Việt Văn và Toán.
Phải nói đây là một nhà giáo yêu nghề và nghĩ tới thế hệ trẻ. Ông tin rằng văn hóa có thể giáo dục và cảm hóa, biến đổi con người. Trong suốt ba mươi năm làm nghề giáo, ông đã dành thời gian để dịch thuật 13 tác phẩm:

Tâm Hồn Cao Thượng, Grand Coeurs của Edmond de Amicis, giải văn chương của Hội Alexandre de Rhodes Hà Nội 1948.

Gia Ðình, Sans Familles của Hector Malot (Giải I Dịch thuật 1970)

Trong Gia Ðình, En Famille của Hector Malot.

Về với Gia Ðình, Roman Kabris của Hector Malot.

80 Ngày Vòng Quanh Thế Giới, Le Tour Du Monde en 80 Jours của Jules Verne.

Guy-Li-Ve Du Ký. Voyages de Gulliver của Swiff.

Hoàng Kim Ðảo, L’ile Au Trésor của R. L. Stevenson

Con Voi Chúa, Po Lorn, L’éléphant của R. Campbell.

Chuyện Trẻ Em, Contes de Perrault của Charles Perrauls.

Cầu Vồng Trong Ruộng Lúa, Arc-En-Ciel dans Les Rizière của Rosy Chabbert.

Thuyền Trưởng 15 Tuổi, Le Capitain de 15 Ans của Jules Verne.

Thuật Tàng Hình của Vi - Liêm, Le Secret de Wilhelm Storitz của Jules Verne.

Dòng Sông Tráng Lệ, Les Superbe Orénoque của Jules Vern.

Em Bé Bơ Vơ, Oliver Twist của Charles Dickens.

Trừ tác phẩm cuối cùng chưa được xuất bản, mười hai cuốn trên đều đã được ấn hành và làm say mê không những cho con trẻ mà cả người lớn tại hai miền Nam Bắc, trước và sau năm 1954 chia cắt đất nước. Ðây là những tác phẩm nổi tiếng của thế giới thuộc loại giáo dục, và phiêu lưu mạo hiểm, rất bổ ích cho việc giáo dục tuổi thiếu niên. Nhà giáo Hà Mai Anh và gia đình đã di cư hai lần. Lần thứ nhất ông rời đất Bắc vào Saigon năm 1954. Lần thứ hai ông rời Việt Nam ngày 28 tháng 4 năm 1975 và sang định cư tại Hoa Kỳ. Ông từ trần ngày 20 tháng 8 năm 1975 tại San Bernadino Hoa Kỳ, hưởng thọ 70 tuổi.

Lê Trung Ngân

Theo https://bacsiletrungngan.wordpress.com/