Một Hồ Loan mới mẻ khác lạ trong "Sông đỏ mắt phù sa"

Một Hồ Loan mới mẻ khác
lạ trong "Sông đỏ mắt phù sa"

Nhà văn Hồ Loan là một hiện tượng văn chương xứ Quảng. Điều này đã được minh chứng không chỉ với phong cách văn bút mà còn ở sức sáng tạo. Liên tiếp ba năm văn đàn đã đón nhận ba tác phẩm văn chương đó là ba tập truyện ngắn được giới chuyên môn và bạn đọc đón nhận một cách hào hởi và yêu mến. Đó là “Như giọt chuông ngân” (2022), “Hài mặt quỷ” (2023), “Bay lên cánh diều” (2024), và năm 2026 này là tập truyện ngắn thứ tư có tên “Sông đỏ mắt phù sa” vừa đươc NXB Quân đội nhân dân cấp phép ấn hành với 13 truyện ngắn, sách dày gần 190 trang.
Điều mới mẻ, khác lạ
Nói về khoảng lặng giữa ba tập truyện xuất bản trước đó và tập truyện thứ tư, Hồ Loan tâm sự một điều rất đáng suy ngẫm đại ý, bạn đọc đã biết đến Hồ Loan qua ba tập truyện và chắc một điều họ sẽ còn trông chờ những trang viết của mình. Và không chỉ có thế, việc trông chờ ngoài tác phẩm mới còn là từ sự đòi hỏi, kỳ vọng nhiều hơn những gì như đã biết. Chính điều này chị biết mình cần lắng lại, thai nghén, trăn trở, sáng tạo nhiều hơn trong từng tác phẩm. Và đúng là điều khá bất ngờ khi tôi đọc tập truyện thứ tư của Hồ Loan. Đó vẫn là một thứ rượu để làm người ta say nhưng khác hơn là cả trong khi say người ta vẫn nhận ra mình đã bị nghiện.
Theo tôi đó là một cuộc “lột xác” âm thầm, có những bước đi mạnh mẽ, vượt qua những giới hạn vô hình nhưng có đủ sức khẳng định sáng tạo văn chương của nữ nhà văn mang đậm chất Quảng này đã nhập vào một “sân chơi” chuyên nghiệp hơn, sòng phẳng hơn và không biên giới. Nói điều này bởi tôi cảm nhận các truyện ngắn của Hồ Loan cùng với hiện thực cuộc sống được soi chiếu qua lăng kính người viết đã được đào sâu, phơi bày những góc khuất, những xung đột nội tâm nhân vật và được mã hóa bằng văn bản nghệ thuật ngôn từ đầy chủ ý để bạn đọc có được những cú “tiếp đất” bất ngờ, thú vị.
Người đàn bà tìm vợ thêm cho chồng trong cái đêm hôm ấy trong truyện “Sông đỏ mắt phù sa” khi cánh cửa ấy đóng lại nhưng tác giả lại mở ra cho bạn đọc những ô cửa sổ khác. Tình tiết truyện không mới nhưng tạo được hiệu ứng nhiều nghĩ suy, liên tưởng về những quy luật cuộc đời chưa được gọi tên. Ở một truyện ngắn khác, nhân vật nữ được định vị, “đàn bà đa đoan cũng như dếp trôi mùa bão, ngó tấp nập rứa chớ chẳng chiếc mô bứ chiếc mô là một đôi…”
Tiếp nối đề tài sáng tác của nhà văn Hồ Loan cũng là muôn mặt của đời sống xã hội với các mối quan hệ ràng rịt trong gia đình, hàng xóm rất gần gủi quanh ta.  Đó là những câu chuyện tình yêu, hôn nhân, hạnh phúc lứa đôi…mà mỗi người sau khi đọc xong đều cảm giác mình ít nhiều cũng đã dự phần trong đó. Đặc biệt những trang văn thấm đẫm tình đời, tình quê, giàu sức tạo hình và nhiều lúc như những lời thơ chảy về phía những sẻ chia, đồng cảm, bởi những trần trụi, khắt nghiệt nhiều khi đến phi lý của cuộc đời này mấy ai đà cắt nghĩa trọn vẹn.
Song điểm mới, khác lạ trong mạch chảy âm trầm, cũng có thể tạm gọi là thi pháp truyện ngắn của Hồ Loan trong tập “Sông đỏ mắt phù sa” đã đưa bạn đọc nhận ra một Hồ Loan ít “hiền lành” hơn so với ba tập truyện trước, khi nữ nhà văn đã xông vào những va đập đa chiều, mạnh mẽ, quyết liệt, truy vấn đến tận cùng cảm xúc, bản năng, tính dục… trong khai thác tâm lý nhân vật. Một thí dụ điển hình đó là nhân vật người phụ nữ cam chịu gần như cả đời để chăm sóc một người phụ nữ khác là mẹ chồng nhưng lại bị hành hạ một cách vô lý…nhưng lại không muốn từ bỏ kẻ độc ác ấy bởi những lý do không chỉ rất người mà là của một người mẹ dành cho một con gái chịu nhiều thiệt thòi. Có một tình tiết, đọng lại trong tôi đó là cuộc đấu khẩu mà người con gái nghe được giữa nội với mẹ đã mồn một: “Sao bà không liệt luôn cái tay bứ cái miệng giùm tui, quá trời quá đất ai mà ở với bà cho nổi. Nội cũng không vừa “Cút, cút khỏi nhà tau” (Truyện sông không chảy).
Trong “sông đỏ mắt phù sa” của Hồ Loan còn có cả những nhân vật không phải là phụ nữ nhưng cũng đầy bi kịch và ám ảnh. Đó là nhân vật người cha trong truyện “Sau hoàng hôn”.  Chỉ qua vài nét khắc họa và thông qua đôi mắt trẻ thơ câu chuyện bổng dưng khựng lại bởi những vết đau âm ỉ, thân phận, bản năng của một loài giống đực, đáng thương, đáng trách…
Sự tồi tệ phũ phàng trong các mối quan hệ đã được đã được điểm mặt. Con người cùng bản chất nhiều mặt: tốt -xấu, thiện -ác, cao cả – thấp hèn, cách đối nhân xử thế cũng được tác giả dành cho nó một vùng tự do “diễn xuất” như những gì vốn có của đời sống xã hội. Qua đó, tác giả thể hiện cái nhìn, những triết luận về ý nghĩa nhân sinh. Tất cả những vấn đề ấy được diễn đạt với văn phong nhuần nhị, một vốn kiến thức phong phú về đời sống, được chuyển tải máu thịt không hề để lộ sự gượng ép. Con chữ bất ngờ rơi vào những điểm rơi cứ như theo quán tính của vũ trụ. Theo như cách gọi mà tôi biết của những nhà văn tài năng, ấy là thiên phú.
2– Sự tiếp nối, sức hút của truyện    
Điểm giống các tập truyện trước đây, dù vẫn thủy chung với các nhân vật, chủ yếu nhân vật nữ kém may mắn trong cuộc đời, họ đã đi qua số phận bằng những nghịch cảnh, trớ trêu để nhọc nhằn tìm về bến đỗ bình yên mới của cuộc đời, bởi vậy tác giả luôn đồng cảm đứng về phía họ. Song do xây dựng được những nhân vật có được chiều sâu nội tâm nên việc hóa giải các bi kịch để lại những tình cảm, trăn trở và cả những vấn vương trong lòng bạn đọc, nhất là nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật thông qua thủ pháp tả cảnh ngụ tình.
Riêng tôi, phải lòng khi gấp lại tập truyện ngắn “Sông đỏ mắt phù sa” có lẽ đó là phần kết các câu chuyện. Đâu đó âm dư của nó cứ ngân nga bởi những tứ văn như thơ, mịn, lắng, đẹp như những bức tranh nhưng chất chứa nhiều cảm xúc. Phải chăng đây chính là sức hút khó cưỡng của nghệ thuật ngôn từ. Cạnh đó, phần kết mở cho các câu chuyện cũng đã tạo nhiều khoảng trống để người đọc cảm nhận và tự mình giải mã khoảng trống đó. Dù không đi sâu vấn đề thi pháp nhưng có thể nói, truyện ngắn của Hồ Loan trong “Sông đỏ mắt phù sa” đã có những chuyển động mới mẻ cùng với việc xây dựng nội tâm nhân vật; bố cục truyện kiểu nhiều kết cấu đa đạng, linh hoạt; đặc trưng văn hóa xứ Quảng âm thầm nhưng rất được chọn lọc, chắc chiu như những hạt phù sa miệt mài bồi đắp dòng sông ngôn từ văn chương.
Xin mạo muội đôi dòng giới thiệu cùng bạn đọc tập truyện ngắn mới nhất của nữ nhà văn xứ Quảng - Hồ Loan.
2/7/2026
Võ Văn Trường
Theo https://vanhocsaigon.com/