Văn nghệ sĩ Thanh Hóa 50 năm đồng hành cùng dân tộc sau ngày Đất nước Thống nhất 30.4.1975 - 30.4.2025

Văn nghệ sĩ Thanh Hóa 50 năm đồng hành
cùng dân tộc sau ngày Đất nước
Thống nhất 30.4.1975 - 30.4.2025

Văn nghệ sĩ Thanh Hóa đã lưu dấu vào nền Văn học Nghệ thuật Việt Nam hiện đại sau ngày đất nước thống nhất 30.4.1975-30.4.2025 như một tấm gương sáng tạo độc đáo, kết tinh các giá trị văn hóa, với “khát vọng vươn mình” trong hành trình đổi mới đi lên cùng đất nước. Năm 2025 là năm bản lề khép mở để văn học nghệ thuật (VHNT) Thanh Hóa có dịp nhìn lại nửa thế kỷ đi qua và mở ra một chặng đường mới tiếp theo.
Sau đại thắng lịch sử mùa xuân năm 1975 kết thúc, dù ở thời chiến hay thời bình, tinh thần đổi mới tư duy trong giới cầm bút của Văn nghệ sĩ Thanh Hóa không những thực hiện tốt quan điểm chỉ đạo của Đảng mà còn xác định rõ vai trò trách nhiệm trên mặt trận văn hóa tư tưởng. Trên tinh thần Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986) và các kỳ đại hội tiếp theo, Văn nghệ sĩ Thanh Hóa đã làm tròn sứ mệnh của mình trước đồng bào các dân tộc trong tỉnh và đất nước. Ở họ luôn có thêm một nguồn năng lượng mới, để đạt được những thành tựu trong sáng tác. Nhiều tác phẩm đã đi sát hơi thở của đời sống, khơi dậy truyền thống yêu nước của cha ông trong trường kỳ lịch sử.
Thực tiễn đã chứng minh, các tác phẩm Văn học Nghệ thuật Thanh Hóa luôn có mặt trong những thời điểm đất nước khó khăn. Đội ngũ cầm bút là những nghệ sĩ giàu lòng yêu nước, gắn bó máu thịt với Tổ quốc với Nhân dân. Dẫu cho vòng xoáy của nền kinh tế thị trường, đô thị hóa và nhịp sống đương đại có lúc làm ảnh hưởng đến mặt trái của đời sống xã hội. Song, những tên tuổi Văn nghệ sĩ Thanh Hóa qua thời hậu chiến, vẫn còn đó những quan điểm nghệ thuật đúng đắn, và những thành tựu đạt được, mãi sáng đến hôm nay.
1. Những thành tựu chủ yếu về lĩnh vực văn học:
Phải khẳng định, trên cơ sở nhìn lại thực trạng Văn học nghệ thuật 50 năm sau ngày giải phóng đất nước thống nhất 30.4.1975 của nền Văn học Nghệ thuật Việt Nam nói chung Thanh Hóa nói riêng, Văn Nghệ sĩ Thanh Hóa đã đóng góp một phần không nhỏ vào kỷ nguyên đất nước đổi mới phát triển. Nếu như Văn học Nghệ thuật Việt Nam chuyển mình phát triển mạnh mẽ sau năm 1975 thu hút được nhiều thành tựu quan trọng, đã phát huy được dòng mạch chính là chủ nghĩa yêu nước gắn với dân tộc, với nhân dân, thì VHNT Thanh Hóa với lực lượng Văn nghệ sĩ sáng tác và nghiên cứu LLPB văn học nghệ thuật cũng đã phát triển lên một thang bậc mới.
Đi đầu trong lĩnh vực văn chương, người tâm huyết hết lòng với Văn nghệ Thanh Hóa là Nhà văn Nguyễn Thế Phương, Ông là người đặt nền móng cho nền VHNT Thanh Hóa ra đời. Những tác phẩm và hình ảnh của ông được lưu giữ tại nhà Bảo tàng Văn học Việt Nam hiện nay. Năm tháng đi qua, Thanh Hóa đã có hàng loạt các tác giả đóng góp trí tuệ cho nền Văn học nghệ thuật của tỉnh và nước nhà, như Xuân Sách, Lữ Giang, Vương Anh, Nguyễn Ngọc Liễn, Trần Hiệp, Hoàng Tuấn Phổ, Phùng Gia Lộc, Mã Giang Lân, Anh Chi, Mai Ngọc Thanh, Lê Sĩ Oanh, Lê Hữu Thuấn, Từ Nguyên Tĩnh, Kiều Vượng, Hà Thị Cẩm Anh, Lê Xuân Giang, Đào Hữu Phương…
Cũng cần phải nhắc lại, văn học viết sau ngày 30.4.1975 vẫn tiếp tục chảy qua cái nhìn bi tráng được tái hiện. Với tinh thần sáng tạo, các Văn nghệ sĩ Thanh Hóa không bỏ qua những ký ức về một thời đạn lửa. Dẫu chiến tranh kết thúc, vẫn còn sót lại những dư chấn, nhưng các nhà văn Thanh Hóa vẫn miệt mài suy ngẫm, chiêm nghiệm, phản ánh thực tế đời sống nhiều hơn, để rồi hằn lên trang viết của mình bằng những trang văn ghim vào lịch sử.
Không phải ngẫu nhiên bài ký “Cái đêm hôm ấy là đêm gì” của Phùng Gia Lộc trở thành hiện tượng văn học cả nước. Tên ông đã khắc dấu mốc vào thời kỳ văn học đổi mới nước nhà. Ngoài ra những tên tuổi được nhắc đến nhiều nhất vẫn là Nhà văn Nguyễn Thế Phương, Minh Hiệu, Trần Hiệp, Nguyễn Ngọc Liễn, Vương Anh, Đặng Ái, Phùng Gia Lộc, Mai Ngọc Thanh, Lê Xuân Giang, Từ Nguyên Tĩnh, Kiều Vượng. Văn Đắc, Nguyễn Văn Đệ, Hà Thị Cẩm Anh, …
Đây là những cây bút văn xuôi xứ Thanh có nhiều duyên nghiệp gắn bó với Văn nghệ xứ Thanh đạt được nhiều thành tựu. Nhiều tác phẩm văn học được xuất bản, nhiều bài ký, tùy bút, phóng sự được hiện lên nóng hổi trên văn đàn, có tác dụng động viên mọi người thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Những chuyển biến xứ Thanh chuyển mình, được phản ánh nhiều hơn trong thời kỳ văn học đổi mới.
Các nhà văn đã thổi một luồng khí mới ca ngợi nhiều tấm gương lao động trên những vùng đồi, những công trình mới. Những trang viết sống động tự hào ấy, phải nói đến, Nhà văn Nguyễn Ngọc Liễn với bút ký Tháng ba huyện Quảng, Văn Đắc với ký: Vùng mía Lam Sơn, Bến En vẫy gọi, Làng tiến sĩ. Đất ngọt. Minh Hiệu với Quế ngọc Châu Thường. Mai Ngọc Thanh với hàng loạt bài ký: Bây giờ Đồn Trang, Như Thế là tình yêu, Làng tôi, Thấy ở vùng đất cổ; Từ Nguyên Tĩnh với Xuân Thành một lời hứa, Vùng kinh tế mới Triệu Sơn…
Kiều Vượng Chặng đường tình nghĩa. Một đoạn đời, Những cuộc đời thầm lặng. Lê Sĩ Oanh Niềm hi vọng. Nguyễn Văn Đệ Vàng dưới biển xanh. Nguyễn Bảo Đất của ông nghè. Chu Giang Qua vực Xuân Thành. Hoàng Tuấn Phổ Đất đỏ Triệu Sơn. Đỗ Văn Phác với Khi cơn bão đi qua. Trịnh Ngọc Dự Trần Đình Chi và tổ lái xe của anh. Đỗ Xuân Thanh Cây lúa và cô kỹ sư thủy lợi. Lê Ngọc Minh Một chuyến về quê. Nguyễn Văn Đệ với bút ký Đảng viên làng tôi, Bài ca giữa vụ cá (1996) được giải nhất của Đài tiếng nói Việt Nam và một chuyến đi biển (1997) đạt giải nhì Báo Văn nghệ.
Gánh vác trách nhiệm với nhà văn Thanh Hóa trước đất nước, khi nói về cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc, tác giả Thanh Hóa đã có bài kịp thời, đem đến sự động viên tinh thần lớn. Trần Hiệp với 2 tác phẩm bút ký: Người Thanh Hóa ở Vị xuyên, Lên Đồng Đăng gặp con em Thanh Hóa vừa thể hiện được cái chung, cái riêng khi nói về tinh thần yêu nước, đoàn kết của con em Thanh Hóa trước ngoại xâm. Trở về với tình yêu, thế sự, Lữ Giang có tác phẩm Ánh sáng và mây mù, Đằng sau cây thánh giá, Người Kim Đài. Trần Hiệp Xi măng Bỉm Sơn, Sa lưới. Đặng Ái Dã quỳ nở trong mưa. Lê Văn Vọng Thung lũng cánh diều. Vương Anh Bản mường trong tranh đã mang lại sự đa dạng trong điểm nhìn, làm phong phú đề tài, nội dung tác phẩm.
Riêng tiểu thuyết và truyện ngắn sau 1975, Nguyễn Thế Phương ngoài những tác phẩm nổi tiếng ông viết, còn có tiểu thuyết Ngày trở về (1977), Chân trời gió mưa (1990). Từ Nguyên Tĩnh từ năm 1992 đến 2008 ra mắt 7 tập truyện ngắn. Ông đã có tác phẩm “Mối tình chàng Lung mù” đạt giải thưởng Nhà nước. Không gian chính trong các tác phẩm của Từ Nguyên Tĩnh là Trận địa Hàm Rồng những năm đánh Mỹ. Vùng đất nông thôn Thọ Xuân, nơi quê ông sinh ra đem theo bao tâm sự và ký thác cho nhiều nhân vật và các chi tiết nghệ thuật nảy sinh. Là tác giả có tiếng nói văn xuôi khá trường vốn, Từ Nguyên Tĩnh đã có hàng loạt tiểu thuyết ra đời, khẳng định tâm thế của một nhà văn sống cùng với sự kiện và nhân vật đáng nhớ. Vào những năm tháng ấy, sự đồng hành của ông với văn xuôi Thanh Hóa xứng đáng được ghi nhận. Kiều Vượng tác giả của giải thưởng Nhà nước có tác phẩm “Người cuối cùng ở lại”, “Vùng trời thủng” và nhiều tác phẩm khác, đem lại hiệu ứng mới trên diễn đàn văn học cả nước.
Nhìn chung với văn xuôi, các Văn nghệ sĩ Thanh Hóa như Nguyễn Thế Phương, Minh Hiệu, Nguyễn Ngọc Liễn, Mai Ngọc Thanh, Hoàng Tuấn Phổ, Trần Hiệp, Từ Nguyên Tĩnh, Kiều Vượng, Phùng Gia Lộc, Anh Chi, Mạnh Lê, Mã Giang Lân, Lê Văn Vọng, Đỗ Văn Phác, Phùng Thanh Vân, Nguyễn Văn Đệ, Hà Thị Cẩm Anh… đã có nhiều tác phẩm trên mỗi trang viết, mang tính thời sự, phản ánh hiện thực đời sống sâu sắc. Ở họ liên tục cho ra mắt hàng chục tập sách sau ngày đất nước thống nhất 30.4.1975, với nhiều sắc diện khác nhau, đã đạt được thành tựu nhất định. Mỗi một nét riêng trong thế giới nghệ thuật của từng tác phẩm, đều khẳng định tiềm năng sáng tạo của Văn Nghệ sĩ Thanh Hóa. Đặc biệt, khi viết về đề tài lịch sử, nghiên cứu văn hóa, Hoàng Tuấn Phổ là một hiện tượng nhà văn xứ Thanh. Ông có hàng chục cuốn tiểu thuyết đa dạng về đề tài lịch sử và nghiên cứu văn hóa ra đời. Cuốn sách “Tinh hoa văn hóa xứ Thanh” đã được giải thưởng sách Trung ương. Sự đa dạng về thể loại, có nhiều trăm đầu sách của các tác giả Thanh Hóa như một dấu son, hiện nguyên trong thời kỳ văn học đổi mới, trong hành trình cùng đất nước phát triển.
Bước vào hơn hai thập niên đầu của thế kỷ XXI, đội ngũ Văn nghệ sĩ Thanh Hóa lớn mạnh không ngừng. Ngoài các nhà văn nhắc ở trên, Thanh Hóa còn được bổ sung thêm đội ngũ Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Ban văn xuôi gồm: Nguyễn Văn Đệ, Đào Hữu Phương, Hoàng Trọng Cường, Lê Ngọc Minh, Cẩm Hương, Viên Lan Anh, Lê Vạn Quỳnh, Trịnh Tuyên. Ban Lý luận phê bình gồm: Hỏa Diệu Thúy, Nguyễn Thanh Tâm, Thy Lan, Lê Tú Anh, Trịnh Vĩnh Đức.  Riêng với thơ, các nhà thơ là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, ngoài Nhà thơ Văn Đắc, Đào Phụng, Nguyễn Ngọc Quế, Mai Ngọc Uyển, Huy Trụ, Vũ Thị Khương, Lê Quang Sinh, Nguyễn Minh Khiêm, gần đây cũng đã được bổ sung: Đinh Ngọc Diệp, Trương Vạn Thành, Lâm Bằng, Cao Nguyên Quyền, Phạm Thị Kim Khánh… Đó là nguồn bổ sung rất cần thiết, để các Nhà văn, nhà thơ Thanh Hóa cho ra đời nhiều tác phẩm mới với nhiều thể loại khác nhau. Về LLPB, lực lượng kế tiếp các bậc đi trước đã khẳng định sự tiếp nối hiệu quả. Đã một thời gian dài, các tác tác phẩm nghiên cứu phê bình văn học của các tác giả Thanh Hóa về lý luận phê bình vắng bóng các giải thưởng Trung ương, nay được xuất hiện trở lại. Trong đó có hai Nhà văn Trịnh Vĩnh Đức và Thy Lan, chuyên ngành LLPB, mỗi người có hai tác phẩm “Tiểu luận phê bình” đạt giải B chính thức của Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam và giải C không có giải A của Hội đồng LLPB VHNT Trung ương.
Một vấn đề cần nhắc đến trong hành trình VHNT 50 năm qua là bản tính của các nhà văn thường nhắc nhớ về nguồn cội. Điều ấy, đã tạo nên cho đội ngũ Văn nghệ sĩ Thanh Hóa có nhiều đất để phát huy sáng tạo. Sẽ là thiếu, nếu như không nhắc đến các nhà văn người quê hương xứ Thanh đang công tác ngoài tỉnh, nhưng vẫn đi về liên kết cùng với Hội VHNT Thanh Hóa. Hình ảnh xứ Thanh đổi mới, đã bước vào trang văn đầy ắp những thông điệp tốt lành. Tiêu biểu có Giáo sư Hà Minh Đức với tập bút ký “Xứ Thanh người và cảnh một thời” tạo nên một bức tranh giới thiệu vùng đất văn hóa xứ Thanh khá hấp dẫn. Đi về phía hoài niệm, xứng đáng được gợi, vẫn là những nhà văn được định danh trên văn đàn như Cố Nhà văn Triệu Bôn, Trần Thiết, Lê Đình Cánh, Phạm Hoa, Lê Xuân Đức. Nhà văn Lê Văn Vọng, Lê Minh Khuê, Nguyễn Bảo, Lê Ngọc Minh, Nguyễn Trường, Lã Nguyên, Chu Giang, Lê Xuân, Lê Bá Thự, Đỗ Ngọc Yên…đã tạo nên sự cộng hưởng văn chương góp thêm diện mạo, nét đặc trưng của các tác giả người Thanh Hóa, trong các tác phẩm văn học cả nước, thêm phong phú. Trong hành trình VHNT Thanh Hóa 50 năm đi cùng đất nước không thể phủ nhận vai trò của một số Nhà nghiên cứu văn hóa, Văn học dân gian khá nổi tiếng như Nhà nghiên cứu Cố Giáo sư Vũ Ngọc Khánh, Hoàng Tiến Tựu, Lê Huy Trâm, Hoàng Anh Nhân, Nhà nghiên cứu Cao Sơn Hải, Đào Phụng, Lưu Đức Hạnh, Vũ Ngọc Khôi,…Bên cạnh, trong nghiên cứu văn học dân gian và viết LLPB văn học Thanh Hóa không thể không nói đến: Nhà nghiên cứu phê bình văn học Cố Nhà văn Hồ Nguyên Cát, Hoàng Tuấn Phổ, Nguyễn Xuân Dương, Mạnh Lê. Về đội ngũ hiện nay, vẫn lăn lộn với ngòi bút như: Lưu Đức Hạnh, Anh Chi, Từ Nguyên Tĩnh, Đặng Ái, Văn Đắc, Nguyễn Mạnh Hùng, Lê Xuân Soan, Hoàng Tuấn Công, Hỏa Diệu Thúy, Thy Lan, Lê Tú Anh, Nguyễn Thanh Tâm, Trịnh Vĩnh Đức, Trần Đàm, Nguyễn Minh Khiêm, Lê Quang Sinh, Lê Như Bình, Kiều Thu Huyền, Lê Xuân Toàn, Bùi Hương Thảo, Mai Thị Hạnh Lê, Lê Thị Đáng, Nguyễn Thị Quế…Trong đó, có nhiều cây bút nghiên cứu mặc dù không nằm trong ban LLPB nhưng vẫn được xem là cây bút có những đóng góp nhất định trong quá trình nghiên cứu bình luận các tác phẩm văn học: Trịnh Ngọc Dự, Huy Trụ, Trần Tất Trừ,  Lê Huy Hoàng, Phạm Công Thắng, Triều Nguyệt, Đinh Ngọc Diệp, Vũ Nguyên Ngữ, Nguyễn Huy Súc, Lã Hoan, Trịnh Minh Châu, Đỗ Xuân Thanh, Bùi Nhị Lê, Phạm Văn Dũng, Bùi Lâm Bằng…, Sẽ là thiếu nếu như không nhắc đến các nhà nghiên cứu văn hóa, như Phạm Tấn, Lê Huy Hoàng, Phạm Minh Trị, Hải Minh, Trần Thị Liên, Hoàng Mạnh Tường, Hoàng Hùng, Nguyễn Minh Khiêm, Trịnh Vĩnh Đức, Nguyễn Huy Súc, Phạm Khang, Lê Đình Bằng, Phạm Tuấn, Hoàng Thanh Hải, Lê Văn Sự, Lê Khắc Tuế, Nguyễn Huy Miên, Bùi Hữu Thược, Huy Quân, Ngô Xuân Tiếu, Bùi Lâm Bằng, Vũ Quang Trạch, Phạm Thị Kim Khánh, Nguyễn Hữu Ngôn, Bùi Kim Quy,…Họ chính là lực lượng các văn nghệ sĩ thuộc hội VHNT Thanh Hóa cùng với nhiều hội viên khác… Nguyễn Bằng, Hoàng Ngọc Bỉnh, Tân Hà, Lê Ánh Hồng …đang hành trình hiện nay trên những trang viết.
Có một điều đặc biệt, trong số các nhà thơ Thanh Hóa, có một số nhà thơ xứng danh được gọi là nhà thơ chiến sĩ. Họ không những vinh quang con đường thơ mà còn có sự cống hiến vẻ vang cho Tổ quốc như, Nguyễn Trọng Liên, Trần Tất Trừ, Nguyễn Duy Chinh, Lê Đăng Sơn, Vũ Duy Hòa, Trịnh Ngọc Dự, Hoàng Cảnh, Lê Xuân Đồng, Nguyễn Thanh Xuyết, Bùi Khắc Viên, Nguyễn Hải Chinh. Bằng sự trải nghiệm của những người lính, đã từng chứng kiến nhiều trận đánh ác liệt trước kẻ thù nên thơ các anh, chị được độc giả đón nhận rất trân trọng. Kế tiếp các bậc đàn anh, lớp nhà thơ trẻ về tuổi đời như Trịnh Mai Hương, Thy Lan, Phạm Văn Dũng, Phạm Tiến Triều, Nguyễn Cúc, Quách Lan Anh, Trịnh Oanh Lan, Vũ Tuyết Nhung, Lầu Văn Mua, Phong Lan, Lê Thị Đáng, Mai Thị Hạnh Lê… đã và đang khẳng định bước tiến mới trên con đường sáng tạo thi ca.
Có thể nói, trong hành trình phát huy sáng tạo, ở lĩnh vực sáng tác các thể loại văn hóa, văn học, nghiên cứu LLPB VHNT, Văn nghệ sĩ Thanh Hóa sau ngày đất nước thống nhất 30.4.1975 đã làm nên tiếng nói thời đại. Đội ngũ phát triển, chất lượng, tác phẩm được quảng bá rộng rãi, góp phần xây dựng hình ảnh VHNT Thanh Hóa hành trình cùng với VHNT cả nước ngày càng lớn mạnh tầm vóc. Xứng đáng được lịch sử ghi nhận.
2. Những thành tựu chủ yếu về lĩnh vực nghệ thuật: Đã có nhiều tên tuổi nghệ sĩ Thanh Hóa được ghi danh trong mỗi thời kỳ xây dựng phát triển đất nước. Đáng chú ý về mỹ thuật có Tạ Quang Bạo, nhà điêu khắc có tiếng với những bức tượng nổi danh trong nước và quốc tế. Vẫn còn đó cụm tượng “Viếng đồng đội” đặt tại nghĩa trang đường 9, in tạc hình liệt sĩ vào trời xanh mang dấu ấn của ông. Riêng Lê Đình Quỳ với nhiều bức tượng ông sáng tác về gương anh hùng liệt sĩ đã có mặt trên nhiều tỉnh. Thời gian không bao giờ mất đi những sáng tạo nghệ thuật. Nhắc đến ông là nhắc đến một nghệ sĩ tài hoa có nhiều tác phẩm nghệ thuật vươn tới đỉnh cao, khắc vào dòng chảy ngành mỹ thuật Việt Nam đương đại. Với họa sĩ Phan Bảo, Đỗ Chung, Lê Xuân Quảng, ba họa sĩ có tiếng xứ Thanh, mỗi người có một thế mạnh riêng, nhưng đều có “Khát vọng vươn lên” được ấp ủ từ hồi còn trẻ. Điều đặc biệt tranh của 3 họa sĩ này, đã được triển lãm ở nhiều tỉnh thành trong cả nước. Đã tập hợp hàng nghìn người đến thưởng lãm. Sự đa dạng đề tài, loại hình tranh đem theo nhiều hấp dẫn cho người xem yêu thích. Nếu như họa sĩ Đỗ Chung mạnh về tranh trìu tượng thì họa sĩ Phan Bảo mạnh về vẽ khắc họa chân dung. Còn họa sĩ Lê Xuân Quảng lại tươi mới với sức tưởng tượng phóng khoáng, khi nhìn nhận thế giới thiên nhiên và con người quê hương, đất nước. Tác phẩm điêu khắc: Tượng đài “Lão dân quân Hoằng Trường” của nhà điêu khắc Lê Đình Qùy, Tượng đài “Chiến thắng sông Lô” của nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo; Tác phẩm tranh cổ động “Đảng, Bác phất ngọn cờ hồng, Thanh Hóa một lòng vững bước tiến lên”, “2000 máy bay rơi trên miền Bắc”, của cố họa sĩ Phạm Duy Khải đã để lại dấu ấn đáng nhớ khắc vào lịch sử hào hùng của dân tộc trong những năm tháng chống chiến tranh phá hoại của Đế Quốc Mỹ trên miền Bắc. Nhiều tranh cổ động tuyên truyền của Họa sĩ Phạm Duy Khải về gương người tốt việc tốt, về các phong trào vừa sản xuất vừa chiến đấu đem đến một hiệu ứng tích cực được lịch sử ghi nhận. Tuyển tập tác phẩm tranh trừu tượng của “Họa sĩ Đỗ Chung” vẫn là những công trình hội họa mang đặc trưng riêng của Họa sĩ Thanh Hóa còn mãi với thời gian. Với Họa sĩ Hoàng Hoa Mai có nhiều tác phẩm tiêu biểu bằng tranh sơn dầu. Ông vẽ chân dung Bà Triệu, Lê Hoàn, Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Hồ Quý Ly. Đặc biệt, ông đã dành tâm huyết cả cuộc đời để vẽ nhiều bức chân dung về Bác Hồ khá nổi tiếng. Tất cả như dồn lại nhiều khoảnh khắc xuất thần, để tạo nên bản sắc văn hóa xứ Thanh, tâm hồn xứ Thanh, sự đổi mới xứ Thanh trong nhiều tác phẩm hội họa. Kế tiếp lớp họa sĩ đi trước, lớp họa sĩ trẻ Thanh Hóa tài năng như Nguyễn Hoàng Linh, Lê Hải Anh, Bùi Thị Ngoan, Hà Ngọc Hiếu, Đặng Phương Mai…đang khẳng định bước tiến vượt bậc về nghệ thuật hội họa.
Về nghệ thuật không thể thiếu âm nhạc. Hoàng Hải, Mai Kiên, Đồng Tâm, Thế Việt, Văn Cốc, Đỗ Hoài Nam, Đoàn Dũng, Thanh Nhung, Nguyễn Trọng Bích, Xuân Chung, Phạm Khánh Hoàng…là những nhạc sĩ gắn với những ca khúc ca ngợi xứ Thanh và đất nước đi cùng năm tháng. Tác phẩm Âm nhạc: “Những nẻo đường quê Thanh” của nhạc sĩ Đồng Tâm, “Nơi rừng thông con dựng tượng đài Bác” của nhạc sĩ Xuân Liên, tập ca khúc “Về Lam Kinh ngày Hội” của nhạc sĩ Mai Kiên, “Hỡi em cấy lúa dưới trăng của nhạc sĩ Nguyễn Liên, “Nồng nàn khúc hát tỉnh Thanh” của nhạc sĩ Thế Việt, …Mới gần đây thôi, ba nhạc sĩ Đồng Tâm, Thế Việt, Hoài Nam, Mai Kiên, Đoàn Dũng… đều có tác phẩm âm nhạc dự thi đoạt giải trong các cuộc thi âm nhạc toàn quốc. Nhạc sĩ Hoàng Hải đoạt giải thưởng nhà nước trong lĩnh vực âm nhạc.
Về nghệ thuật nhiếp ảnh có Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Đàm, với tác phẩm “Nơi chim hạc cất cánh” đã lưu dấu ấn những nét đẹp tinh tế về thành phố Thanh Hóa vươn mình phát triển, Tác phẩm “Xứ Thanh vẻ đẹp bất tận” của NSNA Lưu Trọng Thắng đã mang đến một nét mới trong nghệ thuật nhiếp ảnh. Nhìn chung các nhiếp ảnh gia như Phạm Công Thắng, Trần Đàm, Phạm Phú Thang, Trần Liên Chương, Xuân Tứ, Trương Bá Vinh, Nguyễn Thế Dung, Vũ Lâm Thảo, Lê Công Bình, đã đạt một số giải thưởng quốc gia và quốc tế, góp phần tôn vinh nền nghệ thuật nhiếp ảnh xứ Thanh lên một vị thế mới.
Về điện ảnh tiêu biểu có nghệ sĩ Văn Cốc, Đinh Xuân Tảo, Đăng Văn, Lê Xuân Luật, Lê Hoài Châu, Tô Quang Khải, Lê Hải Chuyền… Hơn nữa, có nhà viết kịch bản điện ảnh đạt nhiều giải thưởng Trung ương như nhà viết kịch bản điện ảnh Lê Ngọc Minh.
Trong lĩnh vực sân khấu hình ảnh các Nghệ sĩ ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân được lưu lại trong lòng độc giả như Mai Tư, Mai Lan, Nguyễn Ngọc Quyền, Thanh Tâm, Hải Thọ, Hoàng Hải, An Tư, Vương Hải, Hàn Hải… với nhiều giải thưởng có giá trị. Gần như mỗi kỳ thi trong các ngành lĩnh vực nghệ thuật, nhiều gương mặt nghệ sĩ được tỏa sáng để rồi kết đọng lại những cá nhân ưu tú. Tác phẩm Sân khấu: “Quả dưa đỏ”, “Ngọn lửa hang Treo” của cố nhà viết kịch Mai Bình; “Trống trận Ba Đình”, “Quân nghĩa Lam Sơn” của cố nhà viết kịch Hà Khang và Mai Bình, Kịch múa “Vĩnh biệt Hoa Anh Túc” của NSND Hoàng Hải, Đạo diễn vở “Tấm lòng vàng” của NSND Trương Hải Thọ, Tổng đạo diễn “45 năm Hàm Rồng chiến thắng” của NSND Mai Tư, Tác giả và đạo diễn “Hai người mẹ”, “Thanh Hóa – Quảng Nam kết nghĩa” của NSND Nguyễn Ngọc Quyền, Vai diễn “Bà Triệu” của NSND Mai Lan, các vai diễn của các Nghệ sĩ nhân dân Thanh Tâm, An Tư. Hơn nữa đã phát huy bản sắc văn hóa xứ Thanh, làm phong phú thêm kho tàng văn hóa, văn học nghệ thuật xứ Thanh nói riêng Việt Nam nói chung.
Thành tựu Văn học nghệ thuật Thanh Hóa hôm nay đặc biệt có sự cống hiến của 8 Văn nghệ sĩ đạt giải thưởng Nhà nước về VHNT. Họ là những người khẳng định vai trò của văn hóa, VHNT, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế văn hóa tỉnh nhà lên tầm cao mới. Đến nay có gần 5000 tác phẩm VHNT đồng hành cùng đất nước được công bố ở tất cả các thể loại được in ấn xuất bản. Có hơn 1250 tác phẩm dự thi, từ cấp tỉnh đến cấp Trung ương đạt giải trong nhiều năm. Riêng lĩnh vực nghiên cứu phê bình các tác phẩm văn học nghệ thuật, Văn nghệ sĩ Thanh Hóa hai năm (2023,2024) vừa qua đều có giải thưởng của Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam và Hội Nhà văn Việt Nam. Đặc biệt năm 2024 Thanh Hóa đạt 4 giải thưởng của Hội đồng LLPB Văn học Nghệ thuật Trung ương trao tặng về thể loại nghiên cứu phê bình VHNT gồm 2 giải C, (không có giải A) và 2 giải khuyến khích.
Có thể khẳng định, những thành tựu VHNT của Văn nghệ sĩ Thanh Hóa đạt được trong 50 năm sau ngày đất nước thống nhất 30.4.1975-30.4.2025 xứng đáng được ghi nhận và tôn vinh. Nó đã mở ra một trang mới để các Văn nghệ sĩ Thanh hóa thực hiện tốt theo tinh thần nghị quyết TW 5 khóa VIII và Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 16.6.2008 của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới. Tương lai phía trước vẫn là ngọn lửa để các văn nghệ sĩ Thanh Hóa tiếp tục phát huy năng lực sáng tạo của mình, đồng hành cùng quê hương đất nước. Chắc chắn lực lượng đội ngũ Văn nghệ sĩ Thanh Hóa hiện nay sẽ đồng hành và phát triển cùng dân tộc, tiếp tục không ngừng đưa Thanh Hóa trở thành tỉnh văn minh giàu đẹp trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình phát triển thịnh vượng.
3. Ý kiến đề xuất.
Một là: Để công tác nghiên cứu LLPB VHNT Thanh Hóa phát triển, rất cần sự đầu tư cho đội ngũ trong ban LLPB một kỹ năng nghiên cứu có chất lượng. Các hội thông qua việc trau dồi các thao tác nghiên cứu nên được cử đi tập huấn các trại viết do Liên hiệp các Hội VHNT TW tổ chức hay các lớp của Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Có thể Hội tỉnh nhà mở lớp, mời các chuyên gia đầu ngành Trung ương về giảng.
Hai là: Cần tổ chức các chuyến đi thực tế ngoài tỉnh, liên kết với các Ban LLPB VHNT của các tỉnh bạn để trau dồi những kinh nghiệm trong quá trình nghiên cứu.
Ba là:  Cần đầu tư thêm kinh phí hỗ trợ để các tác giả viết những cuốn sách dày và có chất lượng hơn.
Bốn là: Các tác phẩm được giải TW nên đưa vào diện được xét giải thưởng 5 năm Lê Thánh Tông của tỉnh. Trước mắt đề nghị chỉnh sửa lại qui chế cho hợp lý phù hợp với cái chung như các tỉnh bạn đã thực hiện.
Năm là: Tiếp tục phát triển Hội viên trẻ, khi có đủ điều kiện về chất và lượng để đáp ứng với tinh thần NQ TW 5 khóa VIII và Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa X ngày 16.6.2008 về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới.
Có thể khẳng định, Tọa đàm khoa học với chủ đề “Thành tựu của Hội Văn học nghệ thuật Thanh Hóa trong hành trình 50 đồng hành và phát triển cùng đất nước (1975- 2025)” do Hội VHNT Thanh Hóa tổ chức đã có nhiều nét mới, có cái nhìn về quá khứ, hiện tại và tương lai khá thực tế. Tôi nghĩ, trong bối cảnh hiện nay, đất nước và tỉnh nhà đang bước vào công cuộc đổi mới toàn diện, tất yếu VHNT cũng thay đổi theo bước chuyển ấy. Tôi hi vọng những ý kiến tham luận này, sẽ thêm một góc nhìn nho nhỏ, góp cho buổi tọa đàm khoa học thành công tốt đẹp. Chúc các quí vị đại biểu, nhiều niềm vui, sức khỏe và hạnh phúc!.
10/5/2025
Trịnh Vĩnh Đức
Theo https://vanvn.vn/