BƯỚC VÀO CÕI THƠ "MẶT TRỜI LƯU VONG"

CỦA TRẦN THIỆN HIỆP

Nhà thơ Trần Thiện Hiệp đã đến với chúng ta qua" Cây Lá Phận Người" đánh dấu một thành công vững chắc. "Mặt Trời Lưu Vong", thi phẩm thứ hai của anh là một nối tiếp sáng chói khác, bởi ngoài kỹ thuật già dặn, tập thơ này là một thông điệp mang nhiều ẩn dụ sâu sắc.

Trước hết, thơ trần Thiện Hiệp cũng như Phạm Thiên Thư, mang nhiều hình ảnh đẹp như bướm chim, hoa lá, trăng sao, sông núi. Anh rất nhạy cảm với thiên nhiên, cho nên thiên nhiên đi vào thơ anh thật ngọt ngào, thật truyền cảm:

Sáng mai ta hứng hạt sương rơi
Từ đóa trà mi đọng nắng trời
Thấm vết lệ hoen đôi mắt ấy
Dỗi hờn em có sẽ dần vơi

hoặc:

Chia em một nửa hồ mây vương
Nửa đàn bạch hạc giữa chiều sương
Và chia em cả ngàn hoa thắm
Với bướm vờn bay trong sắc hương
(Ngần Ấy Cho Em, tr. 83)

hay:

Nhớ lên núi tím miền biên trấn
Phố nhỏ bụi mù phố có em
Hoa cúc vườn em hoa cúc thắm
Trăng sương soi lạnh bóng bên rèm
(Phố Núi, tr.89)

Mỗi hình ảnh đẹp trong thơ đều thấm nhuần rung động trữ tình của một tâm hồn rất đổi thơ. Tuy nhiên, hình ảnh dẹp trong thiên nhiên đâu chỉ đi vào thơ bằng nét phiêu diễm mơ màng, bằng xúc cảm lãng mạn, nó còn hòa chứa cả cái vô vi của Lão Tử. Xin nghe:

Sáng ta có đỉnh mây hồng
Đêm hâm rượu ấm uống dòng sông sao
Để hồn lộng gió trời cao
Hóa thân hoàng hạc cõi nào rong chơi
(Còn Bước Phiêu Du, tr.11)

hoặc:

Nhánh hương lễ sớm khói vờn bay
Đón nhận thêm năm buổi sáng này
Tâm cảnh vẫn là tâm cảnh đã
Có từ hoàng hạc xa lầu mây
(Tâm Cảnh, tr.59)

Theo cư sĩ Tịnh Liên Nghiêm Xuân Hồng thì triết lý của Lão Tử là triết lý dọn đường cho tâm thức đạo sĩ thấm nhập Phật pháp, nhất là về pháp môn Thiền. Cho nên chúng ta không lấy làm lạ khi đọc những câu thơ vừa có hình ảnh đẹp vừa đi vào tinh thần bát nhã của Phật giáo (sắc lẫn không trong cùng một tâm cảnh của Trần Thiện Hiệp):

Gió lay đào rụng vườn sau
Ngỡ trăm cánh bướm lạc vào mênh mông
Nhện buồn giăng mối tơ lòng
Ta ngồi nối sợi sắc không vào hồn
(Bài Thơ Không Tên, tr.63)

Thơ không hình ảnh là khuôn mặt thiếu hồng huyết cầu trở nên xanh xao, là thiếu diệp tố trở nên khô vàng. Thơ Trần Thiện Hiệp đã tránh được khuyết điểm cơ bản ấy. Chẳng những thế, qua các hình ảnh phong phú, linh động, Trần Thiện Hiệp đã gởi gấm rất nhiều đến độc giả ngoài tư tưởng Lão Trang và Phật pháp. Trước hết anh viết lên lời hoan ca về tình yêu, về hạnh phúc:

hạnh phúc là suối mát cỏ hoa
khổ đau là gai khô sỏi đá
trải dài con đường hồng trần
tôi dìu em đi gót mềm năm tháng
lẫn lộn buồn vui
với tấu khúc thăng trầm của rừng xanh biển cả
(Đường Hồng Trần, tr. 13)

Anh đã nhìn sâu cái bi đát hiện hữu của nhân sinh:

Mười năm râu tóc sương pha
Chân dung nhìn lại ngỡ là người dưng
Quẩy bình vào giữa núi rừng
Thênh thang uống cạn mấy tầng hư không
Rượu tàn thấy dưới cội thông
Trong say đã khắc một dòng thơ đau.
(Thời Gian, tr. 18)

Tới đây thơ đã mở ra vấn đề lớn hơn vấn đề tâm tình, đó là cái phù ảo của kiếp nhân sinh. Nhà thơ đã gieo tê điếng bàng hoàng cho người đọc qua câu thơ xuất thần: "Thênh thang uống cạn mấy tầng hư không"!

Cái kiếp người bào ảnh còn được tác giả nhắc tới ở bài Thu, trang 26:

Ru em giấc ngủ muộn màng
Mưa khuya thánh thót bên hàng hiên rơi
Nghe trong vần chuyển đất trời
Có tôi hạt bụi giữa đời phù du.

Có một bài thơ mô tả cuộc sống nhạt nhẽo, tầm thường, những hình ảnh cũng tầm thường và nhạt nhẽo. Nhưng thơ lại thăng hoa vào một thần trí sáng tạo tuyệt vời. Đó là bài Buổi Sáng Ngồi Mơ, trang 50:

Cuối tuân say ngất - thứ hai nghỉ
Điện thoại sở làm khai nhức đầu
Vợ giận cằn nhằn, ta phớt tỉnh
Góc nhà tréo cẳng chiêu trà tàu

Vườn sau thơ thẩn con mèo mướp
Của bác Mỹ đen ở cạnh nhà
Khi đến gốc đào, mèo đứng lại
Ngắm đôi bướm nhỏ bay là đà

Nhìn mèo, dõi bướm ta vui lây
Đời vẫn còn lưa những phút này
Cũng bởi nhờ say nên mới gặp
Dẫu rằng hạnh phúc thoảng mây bay

Ước mơ như bướm hoặc như mèo
Thanh tịnh sớm chiều giữa lá reo
Cơm áo nợ nần không vướng bận
Vợ già hầu rượu đừng kèo nhèo

Trà cạn, mèo đi, bướm đã xa
Còn trơ khóm cúc ngoài hiên nhà
Nhồi thêm tẩu thuốc phà tơ khói
Chợt nhớ ba đào vẫn cõi ta.

Ở đây cái gàn bướng, cái lẩm cẩm rất thơ, cái mơ màng thật khả ái, và cái tỉnh giấc đột ngột thì thật ngậm ngùi se thắt.

Trần Thiện Hiệp còn đưa thơ vào niềm đau đất nước qua bài Trùng Trùng Vây Bọc (trang 56) vào tình nhân loại qua bài Cùng Người Bạn Da Đỏ (trang 60), về nỗi buồn bơ vơ trên đất tạm dung qua bài Tết Ở Đây (trang, 23) và bài Thành Phố Này (trang 27), về niềm thương nhớ mẹ hiền qua bài Cũng Là Ghi Nhớ (trang, 46). Bài nào cũng được diễn tả bằng kỹ thuật già dặn, ngôn ngữ chuốt lọc và gợi cảm, bằng nhiều hình ảnh dễ khơi rung cảm man mác, bâng khuâng nơi người đọc.

Ngậm ngùi nhất là bài cảm khái cho thân phận lưu vong của mình:

Đọc sách, người xưa hờn vong quốc
Ta nay nghìn biển biệt quê nhà
Lòng vẫn nhủ lòng ngày quang phục
Soi gương đầu bạc buồn xót xa

Vào núi thử cung đường tên ngắn
Chừng như muông thú cũng cười khinh
Ôi thôi đã thế thì... thôi thế !
Rừng vắng treo cung thẹn với mình

Tang bồng hồ thỉ đành ảo mộng
Diệt Tần thôi thiếu một Kinh Kha
Từ biết sức mòn nên cầm bút
Dẫu rằng sông núi vẫn trong ta
(Rừng Vắng Treo Cung, trang 92)

Trần Thiện Hiệp suốt 17 năm lưu vong, dù có tâm sự riêng, những u uẩn đau buồn, nhưng vẫn bền bỉ với công việc sáng tác. Thơ anh xuất hiện trên nhiều báo... Thơ anh xoay qua nhiều đề tài nhưng nhân sinh quan của anh thì nhất quán: đó là sự chấp nhận thân phận, chấp nhận sự hiện hữu của cuộc đời với nụ cười thật vô vi, thật mầu nhiệm trong cuộc hóa giải mọi nghịch cảnh. Tôi xin mượn 4 câu thơ trong bài tứ tuyệt Còn Nối Nghìn Chương ở trang 64 để tạm dừng bước vào cõi thơ Mặt Trời Lưu Vong của Trần Thiện Hiệp:
Cõi này đâu có lối thiên thai
Thì cười nhẹ bước giữa trần ai
Dẫu trăm cơn bão thì sao đã
Đời chép ngàn trang vẫn nối dài.

Đào Huy Đáng

Theo https://www.art2all.net/