Giao thiệp rộng vốn là một yêu cầu thiết yếu đặt ra với nghề
cầm bút. Có giao thiệp rộng, một người viết văn mới có cơ may hiểu đời hiểu người
và có vốn để viết. Trong hoàn cảnh mà việc viết lách còn luôn luôn đòi hỏi cả mọi
sự thường xuyên dỏng tai nghe ngóng để nắm bắt được sư luận cho chính xác, thì
có thể nói là không giao thiệp rộng không viết nổi.
Ấy vậy mà có những người trong chúng tôi, vụng về cố chấp, cả
đời chỉ loanh quanh trong một đám bạn bè hẹp. Trong khi ấy lại có những người gần
như đi với ai cũng được, đi với ai cũng toe toét cười đùa nói năng bả lả. Cả
già lẫn trẻ, cả các ma cũ lẫn đám ma mới, cả đám chuyên môn chúi đầu vào sách lẫn
đám sống không ngại bụi đời và quan trọng nhất là cả những người lúc nghiêm chỉnh
anh tìm đến để dãi bày tâm sự lẫn đám Chí Phèo thực bụng là anh e ngại, tất cả,
tất cả, anh đều khoác tay thân mật như bồ bịch. Trông sự đóng kịch của anh mà
thèm.
Vâng, chúng tôi cũng hiểu anh X. nói ở đây là người giỏi đóng
kịch, giỏi đổi màu, đi với bụt mặc áo cà sa đi với ma mặc áo giấy, là sống theo
kiểu làm xiếc. Rồi có một lần ai đó buột miệng bảo anh là điếm. Không đánh đu với
lão X. ấy được, người ta bảo vậy. Lão ấy điếm lắm, đi với ai cũng thế, chỉ cốt
moi tài liệu thôi mà. Người chung quanh ngớ ra một lúc rồi cũng thấy phải.
Riêng có anh X. vẫn cười nhăn nhở, vẻ như muốn bảo ai người trong bọn mình chả
có chút lang chạ. Lang chạ trong giao thiệp như tôi còn là chuyện tha thứ được,
anh nói thêm. Đến như các bố lang chạ trong viết lách mới thực đáng sợ. Lần này
thì lời cảnh cáo của cái con người thập thành ấy có làm cho chúng tôi sững người
ra một lúc thật!
Trong tiểu thuyết Anh em Karamazov, nhà văn Nga Dostoievski từng
nói tới một tình huống kỳ lạ. Smerdiakov thực thi việc giết bố. Nhưng chính kẻ
sớm có ý định làm việc ấy và ngấm ngầm khuyến khích hung thủ, tóm lại tội nhân
chính phải kể là Ivan.
Chuyện lang chạ nói ở đây cũng có nét gì đó tương tự. Có những
người suốt đời không biết đến người đàn bà nào khác ngoài vợ, nói đến chuyện
chơi bời thì ngớ mặt ra, muốn bảo vệ nhân phẩm của chị em một cách nhiệt huyết,
một cách chân thành… song nhiều người trong họ lại cư xử theo đúng tinh thần của
cái nghề mà họ khinh bỉ. Trong sự giao thiệp hàng ngày nhiều khi vì lịch sự mà
chúng ta phải tạm xếp cái cá nhân chính đáng của mình lại, để chiều chuộng tất
cả những người mà ta có quan hệ. Bảo thế là điếm e còn oan. Nhưng cứ đà ấy mà
kéo, nhân danh sự kiếm sống ta tự cho phép làm tất cả những việc ta vốn không
thích, miễn làm vừa lòng khách hàng của mình; việc vốn thiêng liêng đáng ra phải
mang tất cả tình cảm và hứng thú ra để làm, lại được tiến hành một cách máy
móc, theo nguyên tắc của chiếc tắc xi, khách nào cũng chở, có tiền là chở, tiền
trao cháo múc… thì đúng là lang chạ vô nguyên tắc rồi còn gì. Càng những nghề
có quan hệ tới công chúng rộng rãi, cái nguy cơ ấy càng lớn.
Như trong việc sáng tác văn chương mà chúng ta đang nói. Là
lang chạ vô nguyên tắc, những cây bút nào nhận viết về mọi đề tài không phân biệt
quen hay lạ, sở trường hay sở đoản, cứ có người đặt tiền vào tay là viết, viết
xong lại khinh bỉ ngay cái vừa viết rời tay, song rằng quen mất nết đi rồi,
ngày mai lại làm tiếp cái việc hôm qua đã làm. Là lang chạ vô nguyên tắc, những
cây bút phê bình không cần biết hay dở, hợp gu hay không hợp gu, viết bạt mạng,
viết lấy được, suồng sã xô bồ trong thẩm định và đánh giá. Không phải ngẫu
nhiên mà người ta thường so sánh việc cầm bút với tình yêu, coi đó là những
hành động nguyên bản, mỗi lần diễn ra là một trường hợp độc đáo. Bởi trong xã hội
hiện đại, sự nhốn nháo có chiều tăng lên, người ta lại càng quý mến những ai giữ
được tiết sạch giá trong của ngòi bút (còn việc mang lại cho cái tình yêu đó một
sắc thái hiện đại, ấy lại là chuyện khác và chúng ta sẽ nói tới vào một dịp
khác!).
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét