Gia tộc nhà văn Mỹ Ernet Hemingway: Lời nguyền ám ảnh

 Gia tộc nhà văn Mỹ Ernet
Hemingway: Lời nguyền ám ảnh

Vĩ nhân đạt được vinh quang đích thực là người mà sau khi đã qua đời rồi vẫn để lại dấu ấn sâu đậm với đời sau. Nhà văn Mỹ Ernest Hemingway (1899-1961) đúng là một vĩ nhân như thế. Gần đây nhất, sau khi xảy ra vụ khủng bố đẫm máu ở Paris (ngày 13-11-2015), nhiều người Pháp đã tìm đọc lại tác phẩm của Hemingway viết về “kinh đô ánh sáng” để lấy lại nguồn cảm hứng cho mình đối với cuộc sống.
Tôi đã luôn luôn có cảm giác rằng cha tôi đã quá vội vã, nhưng có thể vì ông không thể chịu  đựng hơn được nữa. Tôi rất yêu cha mình và tôi không muốn nói bất cứ một lý lẽ nào về việc này”. Ernest Hemingway
Mặc dù qua đời đã hơn 60  năm, nhưng cho tới hôm nay, Ernest Hemingway vẫn còn rất thu hút sự chú ý của công chúng không chỉ ở riêng nước Mỹ. Ngay cả sau khi sách báo viết về ông đã lên tới con số hàng chục nghìn, người ta vẫn tò mò muốn biết thêm về đời tư của ông. Năm 2012, bộ phim “Hemingway & Gellhorn” của đạo diễn Philip Kauman với hai ngôi sao điện ảnh lừng danh Nicole Kidman và Clive Owen trong các vai chính đã gây nên cơn sốt trên màn ảnh ở quy mô thế giới.  Hemingway có vô số những người bắt chước, cả nghiêm túc lẫn không quá nghiêm túc. Nhiều cây bút văn học ở Mỹ tới nay vẫn còn cảm thấy sự ảnh hưởng to lớn của phong cách Hemingway đối với mình. Và mỗi dịp kỷ niệm sinh nhật ông (21.7) hàng năm vẫn có vô số những hoạt động hướng về tác giả của những “Giã từ vũ khí” (1929), “Chuông nguyện hồn ai” (1940), “Ông già và biển cả” (1952)… Tuy nhiên, ít ai biết rằng, dòng họ của ông đã bị ám ảnh bởi một hội chứng đen tối dẫn tới những vụ ra đi khỏi cuộc đời một cách đầy bi thảm.
Vận hạn di truyền
Margaux Hemingway, cháu nội của nhà văn lớn Ernest Hemingway, đã từng là một ngôi sao khá nổi ở Hollywood. Cũng như không ít minh tinh, cô từng có thời gian bị chìm vào nghiện ngập và cũng đã cố vượt lên để tìm về nẻo thiện. Thậm chí cô còn xuất hiện trong một chương trình truyền hình nói về những người ở trong cảnh ngộ tương tự như cô. Nhìn thẳng vào ống kính máy quay, Margaux đã nói mấy câu phải đạo rồi bỗng im bặt đi và khóc nức nở. Sau đó cô mới nói tiếp: “Tôi đã từng sa chân xuống địa ngục và giờ tôi đang  trên đường quay trở về. Và nếu tôi không thể trở lại, thì tôi lúc nào cũng có một phương án  dự trữ, đó là tự sát. Đôi khi tôi có cảm giác rằng, đó không phải là lối thoát tồi tệ nhất…”. Những câu nói như thế vang lên từ một người mà cụ nội, ông nội, ông trẻ từng tự sát, đã không phải là điềm lành…
Thân sinh của nhà văn là Clarence Edmodns Hemingway (sinh ngày 04.9.1871), một bác sĩ ở thị trấn Oak Park thuộc Illinois, một vùng ngoại ô của Chicago. Một con người trăm phần trăm lương thiện, đại diện điển hình của thời đại mình sống. Oak Park là nơi mà các cư dân bài xích tệ nạn gangster quyết liệt hơn bất cứ ở đâu, thậm chí vì thế mà đã chối từ sự gần gụi của mình về mặt địa lý đối với thành phố. “Bạn muốn biết đâu là ranh giới giữa Oak Park với Chicago không? – Cư dân địa phương đùa với nhau. – Rất dễ! Đó là nơi kết thúc của các tửu điếm và bắt đầu có nhà thờ!”.
Hơn thế nữa, gia đình ông Clarence Hemingway lại sống trên con phố lành nhất tại thị trấn lương thiện này. Cũng trên con phố đó có gia đình hôn thê tương lai của ông, bà Grace Hall. Và cuộc hôn nhân của họ có thể được coi như hoàn mỹ trên mọi phương diện mà trong đó, người vợ và người chồng đã được xác định sẵn những vai trò rất đỗi quen thuộc: dịu dàng yêu nhau, sinh con đẻ cái, chăm sóc cháu chắt… Ông Clarence Hemingway đặt cho người con thứ hai và cũng là cậu con trai đầu tiên của mình cái tên Ernest, trùng với tên của bố vợ ông. Một điều oái oăm là về sau, nhà văn Ernest Hemingway (21.7.1899 – 21.7.1961) lại lưu giữ trong lòng đối với người mẹ sùng đạo và độc đoán của mình một nỗi ác cảm mơ hồ nhưng dai dẳng vì cho rằng, mẹ ông đã chế ngự bố ông quá nên rốt cuộc đã làm hỏng bố ông. Quả thực, mặc dù là một bác sĩ giỏi, rất thành công nhưng bác sĩ Clarence Hemingway, khi biết mình mắc trọng bệnh vô phương chạy chữa, lại rất khó chịu với sự lo lắng thái quá của vợ, đã tự sát ngày 06.12.1928. Khi đó nhà văn Ernest Hemingway cùng cậu con trai 5 tuổi Jack ở trên xe lửa đang đi từ Key West tới New York. Nhận được bức điện tín “Cha đã tự sát. Hãy trở về ngay…”, Ernest Hemingway đã nói với Jack rằng, ông nội ốm nặng rồi giao cậu bé cho người quản lý toa tàu da đen nhờ trông hộ và  chuyển sang con tàu đi theo hướng về Chicago. Đám tang của ông Clarence Hemingway diễn ra linh đình với nhiều lời lẽ tốt đẹp về việc người đã khuất từng giúp cho bao nhiêu bệnh nhân đỡ đau đớn. Dìu mẹ đi theo quan tài, Ernest Hemingway cứ suy nghĩ lao lung về việc, cha ông đã không thể giúp cho bản thân mình bớt đau đớn vì bệnh tật, hay nói đúng hơn, đã chọn một lối thoát để khỏi phải đau đớn nữa. Về sau, nhà văn cũng ít khi trò chuyện với bạn bè về chủ đề này và không bao giờ đụng tới nó trong các lần trả lời phỏng vấn báo chí. Chỉ có duy nhất một lần giữa những người bạn thân cận nhất, Ernest Hemingway mới buột miệng than thở: “Có lẽ cha tôi đã sợ sống tiếp. Thân mang trọng bệnh. Lại thêm những món nợ nần. Và cũng sợ bà vợ chuyện gì cũng đòi mình làm chỉ huy!”
Riêng về chuyện tự sát thì nhà văn lại rất hay đề cập tới. Và thường từ góc độ phê phán kịch liệt, như thể vẫn tiếp tục phê phán sự không phải của cha mình khi ông cụ đã chọn cách đó để thoát khỏi trần ai. Chỉ hai mươi năm sau đó, khi chuẩn bị cho tái bản tiểu thuyết “Vĩnh biệt vũ khí!”, Ernest Hemingway mới viết trong lời nói đầu: “Tôi đã luôn luôn có cảm giác rằng cha tôi đã quá vội vã, nhưng có thể vì ông không thể chịu  đựng hơn được nữa. Tôi rất yêu cha mình và tôi không muốn nói bất cứ một lý lẽ nào về việc này”.
Không ngừng náo động
Cuộc sống mà Hemingway đã trải qua được các nhà viết tiểu sử của ông gọi là “cuộc nổi loạn không ngừng” để chống lại thành phần xuất thân và cách giáo dục tiểu tư sản của gia đình. Ông là con trai của một bác sĩ và lớn lên ở khu ngoại ô Chicago trong môi trường mà phụ nữ chiếm đa số và ưu thế. Mẹ nhà văn tương lai từng nhiều năm bắt cậu con trai phải mặc đồ mà các chị gái đã để lại. Bà còn buộc cô chị  Marcelline phải đi học muộn một tuổi để cùng tới lớp một với cậu em trai Ernest  như một cặp song sinh. Năm 15 tuổi, nhà văn tương lai đã bỏ trốn khỏi nhà nhưng rồi đã phải quay về để học nốt trung học. Sau chiến tranh thế giới thứ nhất mà Hemingway đã tham gia với vai trò một lái xe cấp cứu, ông đã sang Paris công cán với tư cách một nhà báo. Chính ở “kinh đô ánh sáng”, Hemingway đã rèn giũa phong cách sáng tạo độc đáo của mình và giành được thành công văn học  đầu tiên. Lọt vào được tâm điểm chú ý của dư luận, ông đã bỏ ra nhiều công sức để xây dựng, củng cố và phát triển hình ảnh của mình trong công chúng như một người lính và phóng viên chiến trường, dũng cảm, ham thích mạo hiểm, mê quyền Anh, câu cá, săn bắn và xem đấu bò tót… Là một nhà văn ngùn ngụt năng lượng sống, lại sớm thành công và thành công vang dội, Ernest Hemingway sau khi cha mất vẫn tiếp tục sống ồn ã và sảng khoái. Ông viết nhiều về đấu bò tót ở Tây Ban Nha, về chiến tranh ở Tây Ban Nha, về những lần đi săn sư tử… Ông đã 5 lần gặp phải tai nạn và 7 lần gặp phải tại họa nhưng vẫn sống sót, đôi khi chỉ nhờ may mắn tình cờ. Ông đặt cho mọi phụ nữ và những người con yêu quý những biệt danh dịu dàng. Mọi người cũng gọi ông một cách thân mật và thành kính: “Bố!”
Trước khi trở thành nhà văn nổi tiếng toàn thế giới, Hemingway nhiều năm hành nghề báo. Lối tư duy và làm việc của một phóng viên bẩm sinh đã khiến cho ngòi bút của ông trở nên khác lạ, gần như trở thành đặc trưng cho phong  cách tiểu thuyết thời hiện đại, vô cùng gần gũi với báo chí.
Có lần Hemingway đưa cho nhà báo Nga Henryk Borovik, một người bạn của ông, xem tờ giấy trong đó có ghi những hàng chữ số. Với vẻ rất nghiêm túc, ông nói rằng đấy là bảng thống kê của ông – cuối mỗi ngày (Hemingway làm việc hàng ngày từ 5 giờ sáng tới 1 giờ chiều), ông đếm xem mình đã viết ra được bao nhiêu chữ. Trung bình mỗi ngày Hemingway viết được khoảng 700-800 từ tiếng Anh. Cũng có một ngày ông chỉ viết được 208 chữ – bên cạnh con số thống kê này ông ghi: “Có những lá thư vụ việc cấp thiết”. Ông tự bào chữa cho mình trước bản thân! Như ông tự nhận xét, ông từ lâu “đã bán mình cho nề nếp kỷ luật cá nhân”. Không gì có thể bắt ông không làm việc. Ngay trong thời gian chiến tranh ở Tây Ban Nha, ông vẫn ngồi một mình ở Madrid trong khách sạn vắng hoe để đều đặn viết bài cho chuyên mục thường kỳ “Cột thứ năm”.
Sự thật nghệ thuật cao hơn
Từng có hai nhà báo Pháp tung ra giả thuyết, Gregoryo Fuentes, một người đánh cá ở làng chài Kojima (Cuba) đã kể lại cho Hemingway cốt truyện “Ông già và biển cả”. Tuy nhiên, sau khi tác phẩm này được hoàn thành, nhà văn lại quên đi nguyên mẫu của mình. Fuênts về sau gần như trở thành một VIP của làng chài. Ông cụ tham gia vào đủ các hoạt động tưởng niệm Hemingway sau khi nhà văn đã mất. Fuentes qua đời ngày 14.1.2002, ở tuổi 105.
Hemingway có vẻ như không đồng tình với việc Fuentes cứ khăng khăng mình là nguyên mẫu cho nhân vật chính trong “Ông già và biển cả”. Theo chứng nhận của nhà báo Borovik, dường như Hemingway từng nhận xét về Fuentes như sau: “Tay đánh cá ấy nói bá láp đấy. Ông ta làm nghề chài lưới kém lắm. Tôi có lấy của ông ta một chữ nào đâu. Ông ta vì muốn có được vài ba đô của mấy phóng viên nên cứ tự nhận mình là nguyên mẫu Ông già trong truyện của tôi”.
Theo lời kể của Borovik, Hemingway đã nói rằng, “Ông già và biển cả” là tác phẩm duy nhất mà ông đã viết xong rất nhanh và rất dễ dàng:
– Tôi không nhớ là đã mất mấy ngày, nhưng tôi viết lẹ lắm. Nhưng trước đó tôi đã nghĩ về cốt truyện này cả 13 năm. Khi vụ việc xảy ra ở làng chài Kojjima, tôi quyết định viết truyện ngắn. Tuy nhiên, tôi đã hiểu ngay rằng, sẽ không thành công nên quay sang tìm hiểu về làng chài đó. Điều này theo đúng lý thuyết của Stanislavsky: người diễn viên có nhiệm vụ nói hai câu thôi nhưng cần phải biết mọi điều xung quanh nhân vật của mình. Còn nguyên mẫu ư? Sự thật nghệ thuật phải mạnh mẽ hơn sự thật đời sống – nhà văn phải mang tất cả những “sự thật” mà anh ta đã nhận thấy ở cuộc đời, ghép kiến thức và quan sát cá nhân để tạo ra sự thật của mình.
Khi hay tin mình được trao giải Nobel văn học nhờ tác phẩm “Ông già và biển cả”, nhà văn đã bật cười và kể lại rằng: sau khi tiểu thuyết “Bên kia sông, dưới bóng cây” của ông bị giới phê bình văn học đồng giọng chê bai, ông đã quyết định “lập thân tối hạ thị văn chương” và thề sẽ không viết thêm tác phẩm nào nữa. Tuy nhiên, vài năm sau đó, do quá túng thiếu và bị các chủ nợ truy nã, ông quyết định viết một truyện ngắn để kiếm tiền vượt khó. Thế là xuất hiện “Ông già và biển cả”. “Từ đó trở đi tôi  đã tự hỏi mình, có khi sự túng thiếu mới có thể tạo cho nhà văn đủ cảm hứng để viết nên những tác phẩm lớn?”
Hemingway đã cố gắng làm tất cả mọi việc để tôn tạo hình ảnh mình như một người tình vĩ đại. Ông đã từng không chỉ một lần khoe trong các bài phỏng vấn về việc thời trẻ ở Paris, tâm tính của ông nồng nhiệt đến mức ông có thể yêu tình nhân tới ba lần một ngày, thậm chí phải uống cả thuốc giảm cường độ nam tính mới được yên tâm để ngồi sáng tác. Trong khi đó thì theo lời kể của cha mẹ nhà văn, Hemingway bắt đầu hò hẹn với bạn gái ở độ tuổi khá muộn, khi đã học ở lớp cuối  cấp trung học. Có lần Hemingway đã so sánh việc yêu đương của ông như đi xe đạp và bảo, càng làm nhiều thì càng trở nên thiện nghệ hơn… Nhà văn là người có tính gia trưởng rất nặng trong quan hệ với những người phụ nữ yêu quý của mình. Ông đã luôn cho rằng, giới mày râu phải điều khiến tiến trình diễn ra các quan hệ thể xác. Ba trong số bốn người vợ của ông đã đồng tình với ý kiến này nhưng chỉ có người vợ thứ ba, Martha Gellhom đã kịch liệt phản đối. Sau này chính Gellhom đã nói rằng, “bố” Hemingway chẳng có phẩm chất gì khác ngoài việc viết văn hay… Về phần mình, Hemingway sau này cũng nói rằng, cuộc hôn nhân giữa ông với Gellhom là “sai lầm lớn nhất trong đời”… Cũng phải nói rằng, Martha Gellhom đã là người vợ duy nhất chủ động đòi ly hôn với nhà văn…
Quan hệ của Ernest Hemingway với phụ nữ thường phát triển theo một kịch bản lặp đi lặp lại tới nhàm: ông ít khi bày trò gì phức tạp mà thấy ưa là phải lòng ngay và phải lòng rồi thì cảm thấy mình có nghĩa vụ phải cưới đối tượng. Khi quyết định như thế thì việc đã có vợ rồi chỉ duy nhất khiến ông cảm thấy hơi khó xử một chút, đó là khi ông li dị người vợ đầu Elizabeth Hadley Richardson, để cưới người vợ thứ hai, Pauline Pfeiffer. Khi đó “Bố” thực sự cảm thấy mình có lỗi với “Mèo nhanh” (biệt danh mà ông đặt cho người vợ đầu) và Bambi (biệt danh mà ông đặt cho cậu con trai cả Jack). ông cảm thấy rất bế tắc, thậm chí còn nghĩ tới chuyện tự sát mặc dù lúc đó nhà văn mới ngoài 20 tuổi. Nói cho cùng, Hadley là một người vợ cực chuẩn: lặng lẽ chịu đựng sự say mê văn học thái quá của chồng ngay từ khi ngòi bút chưa mang về cho gia đình một “xu gỉ” nào và cũng lặng lẽ mặc những bộ váy áo đã hết mốt từ hai chục năm (đấy là ở tuổi 20, lại sống giữa Paris hoa lệ!), ăn độc một món khoai tây cả trong bữa sáng lẫn bữa trưa và lắm lúc, sẵn sàng nhịn bữa tối vì nhà hết tiền… Vậy mà ông lại đi phải lòng cô nàng Pauline, người không bao giờ mặc những y phục của mùa thời trang năm qua, vì là con gái nhà giàu và vì còn là người mẫu cho tạp chí Vogue. Ernest Hemingway cũng cảm thấy mình “hơi” quá đáng khi đã buộc Hedley trong một khoảng thời gian nào đó phải chịu đựng cảnh “hình tam giác muôn đời” và tự rút lui khi không còn chịu đựng được nữa…
Những kẻ ác cảm với Ernest Hemingway nói rằng, mọi trò phù hoa, ồn ã mà nhà văn đã dựng lên trong đời mình chỉ là tấm mành che đi nỗi sợ hãi cái chết ẩn sâu trong bản năng dòng họ. Còn lời lẽ của ông về việc ông cần nghiên cứu kỹ càng về cái chết để mô tả nó trong tiểu thuyết có lẽ chỉ là những lời hoa mỹ.
Ernest Hemingway thực sự suốt cả đời mình chỉ làm độc một việc: đó là thử thách sự dũng cảm của mình (hay diệt trừ sự sợ sống của cha mình?) ở mọi nơi có cơ hội để làm việc này. Và nếu tự nhiên không cơ hội đó thì ông sẽ cố tình kiếm tìm nó cho ra bằng được. Ngay cả trong tình yêu, những người phụ nữ mà ông lựa chọn cũng đều thuộc loại “rạch giời rơi xuống”, rất ưa mạo hiểm… Và ông yêu họ cũng với tinh thần như một nhà thơ đã viết: “Yêu như lao xuống dòng nước xoáy/ Giữa trời rơi không chịu mở dù…”.
Kết cục đau đớn
Hemingway thích uống rượu. Ông giải thích: “Tôi ngồi vào bàn viết từ sáng. Rồi sau đó, để khỏi bị ám ảnh bởi những gì vừa viết, tôi bắt đầu uống rượu và chỉ như thế mới cảm thấy mình được nghỉ ngơi một chút. Chứ không thì có thể hoá dại khi ta cứ phải nghĩ về mọi việc tiếp diễn với các nhân vật, chàng sẽ nói gì và nàng sẽ đáp lại như thế nào…”
Có lần Hemingway ngồi trong quán rượu cùng vợ. Bỗng có một phóng viên của một tạp chí Mỹ nào đó vào, trông thấy ông hồ hởi tới mời ông cụng ly. Ông từ chối: “Không, tôi đang trong chế độ kiêng!” “Sao lại kiêng, tôi thấy anh cũng đang cầm ly rượu cơ mà?” Hemingway đáp: ‘Tôi có chế độ kiêng đặc biệt – tôi không uống rượu cùng những kẻ vớ vẩn!” Tay phóng viên tím mặt không nói vì – nhà văn không quên những “ân oán giang hồ” với những cây bút mà ông coi thường về nghề nghiệp và nhân cách…
Sinh thời, Hemingway luôn luôn cố gắng tỏ ra ông là một nhân cách mạnh.  Các nhân vật của ông cũng toàn những người rất có cá tính và mạnh mẽ cả về tinh thần lẫn thể xác.  Với Hemingway, có khoẻ mới đáng sống. Có lạc quan mới đáng sống. Nhưng cuối đời ông, mọi sự không còn như ý ông nữa. Ông có quá nhiều kẻ đố kỵ, vu cáo. Những vết thương cũ cũng làm cho ông khốn đốn. Vậy nên ý nghĩ tự sát đã ám ảnh ông. Có lần ông định nhảy ra ngoài máy bay nhưng may thay, cửa sổ không mở…
Tuy nhiên, là một đấng nam nhi chân chính, Ernest Hemingway không chết vì phụ nữ. Ông đã tình nguyện ra đi khỏi cõi thế khi đã già và đã mắc bệnh trọng. Huyết áp cao, những vết thương cũ vì chiến tranh và săn bắn đã hành hạ ông quá đau đớn. Và ông cảm thấy sợ sống… Ngày 2.7.1961, Ernest Hemingway đã tự sát bằng súng, không để lại bất cứ một dòng trăng trối nào…
Em trai của nhà văn, Leicester Hemingway (sinh ngày 1.4.1915) ngay từ nhỏ đã rất thần tượng người anh trai lớn hơn mình 16 tuổi. Chẳng gì thì Ernest Hemingway cũng là người mạnh mẽ, tài năng, niềm tự hào văn học của cả nước Mỹ. Leicester Hemingway luôn cố gắng noi gương anh mình: cũng say mê thể thao, cũng thích đi săn và câu cá, cũng mê báo chí và thậm chí cũng say mê tham gia chiến tranh… Năm 1944 ở London, Leicester Hemingway phục vụ trong nhóm quay phim thời sự quân sự Mỹ đã gặp anh trai cùng cô bạn gái mới Mary Welsh của nhà văn. Và người em trai cảm thấy rất thích sự lựa chọn mới của người anh. Nói chung, Leicester thích mọi phụ nữ mà Errnest đã và đang thích. Cũng như thích mọi tác phẩm của anh trai.  Còn riêng với ông, các tác phẩm mà ông viết ra thì chính ông cũng ít thích, nói chi tới mọi người. Có lẽ cuốn sách có giá trị nhất của Leicester Hemingway chỉ là tập hồi ký “Anh trai tôi, Ernest Hemingway”, xuất bản năm 1962, một năm sau khi nhà văn Ernest Hemingway tự sát. Tập hồi ký này trong một thời gian dài đã là nguồn thông tin chính cho những ai viết về tác giả của “ông già và biển cả”.
Ngày 13.9.1982, Leicester Hemingway cũng giã biệt cõi đời bằng… tự sát. Chính khi ấy, báo chí phương Tây đã xới lên chủ đề: có chăng một tai ách nặng nề nào đeo đuổi dòng họ Hemingway? Phải chăng tự sát đã là một thói quen khó cưỡng trong dòng họ này?
Giả thuyết đó không phải là không có lý vì 14 năm sau đó, vào năm 1996, nữ diễn viên Margaux Hemingway cũng đã tự sát. Margaux là một trong hai người con gái của Jack Hemingway. Chị sinh ngày 16.02.1955. Em gái của chị, Mariel Hemingway cũng là một ngôi sao nổi tiếng ở Hollywod, thậm chí còn được đánh giá cao hơn chị. Ngay từ nhỏ, Margaux đã bộc lộ một năng khiếu nghệ thuật lớn nhưng cũng lại sớm bị nghiện rượu. Chính vì thế cha mẹ chị đã phải gửi chị cho ông nội nuôi dưỡng. Margaux đã lớn lên ở trang trại của Ernest Hemingway. Chính ông nội đã truyền cho cháu gái tình yêu đối với thiên nhiên… Tuy nhiên, khi Margaux Hemingway dấn thân vào Hollywood, những bản năng cũ lại trỗi dậy và càng ngày càng kéo chị xuống vực thẳm tinh thần. Các cuộc hôn nhân không thành đạt cũng làm cho chị cảm thấy bế tắc hơn. Chị lại lao vào rượu, đến mức mọi cố gắng của các bác sĩ đều trở thành công dã tràng. Và thế là Margaux Hemingway đã tự sát ngày 01.7.1996.
“Tôi đã từng sa chân xuống địa ngục và giờ tôi đang  trên đường quay trở về. Và nếu tôi không thể trở lại, thì tôi lúc nào cũng có một phương án  dự trữ, đó là tự sát. Đôi khi tôi có cảm giác rằng, đó không phải là lối thoát tồi tệ nhất…”. Margaux Hemingway
Một kết cục buồn trong một dòng họ có nhiều vinh quang.
29/9/2023
Minh Phương - Hoàng Oanh
Nguồn: ĐĐK
Theo https://vanchuongphuongnam.vn/