Bảo Ngọc: Thắp lên một ngọn lửa đam mê thuần khiết

Bảo Ngọc: Thắp lên một
ngọn lửa đam mê thuần khiết

“Trong cơn mê của lửa” của nhà thơ Bảo Ngọc là một tập thơ mới và lạ, xét cả về nội dung và chất thẩm mỹ của tác phẩm. Tập thơ đã mang đến nhiều cách đọc trong những lần tiếp cận khác nhau, và tôi có cảm nhận riêng rằng, mỗi lần đọc lại thấy tập thơ trong veo như một khối cầu pha lê soi rọi rõ hơn thế giới của nhân sinh, của tình yêu và đam mê.
Đứa trẻ và nhà hiền triết
Tập thơ được chia làm ba phần: Yêu và mộng (19 bài), Bản thể (18 bài), Lặng (17 bài). Nhà thơ Bảo Ngọc chọn thể thơ 1-2-3, một thể thơ mới do nhà thơ Phan Hoàng đề xướng, để diễn ngôn thế giới tâm hồn mình. Tác giả viết: “Từng mảnh hồn, từng khoảnh khắc trong thơ, tôi đã sống trọn vẹn”. Bên cạnh những câu thơ mang ngôn từ đẹp và sâu lắng, tập thơ còn được minh họa bằng những bức tranh mang phong cách tối giản của họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn. Có thể nói, tập thơ là một sự kết hợp khá tự nhiên, hài hòa của các yếu tố nghệ thuật, và là một chỉnh thể hướng tới cái đẹp mang tính bản thể.
Tựa đề của tập thơ: Trong cơn mê của lửa – là một sự dẫn dụ mang tính mê hoặc, vì chỉ lửa thôi đã khơi gợi bao điều  về sự khởi lên của nó. Ngọn lửa được thắp lên trong những hoàn cảnh, nơi chốn nào? Được bắt đầu từ đâu và có kết thúc không? Cơn mê của lửa có phải là sự vượt thoát dữ dội, mang tính dục vọng, hay một nghi lễ, hay một khát vọng tái sinh? Hay tập thơ là hình thức giải phẫu giấc mơ vốn cháy bỏng trong tâm hồn nhà thơ?… Tôi đã tìm cách trả lời những câu hỏi mình tự đặt ra, và nhiều lần gặp được hình ảnh đứa trẻ trong tập thơ:
Trong giấc mơ của đứa trẻ – lâu rồi – tôi hỏi:
Ai đã rắc những ngôi sao lên trời
Để đêm đêm cả bầy sao lại rơi xuống biển?
Trong cơn nhớ – mê cuồng vừa đây thôi – tôi hỏi:
Ai đã cuốn hồn tôi lên trời
Để đêm đêm tôi tự vớt mình lên mặt sóng?
Đó là đứa trẻ của R. Tagore thấp thoáng trở lại, trong sự hoài niệm của thời gian, của sự đổi thay. Đứa trẻ cũng chính là bản thể con người đã trải qua những bến đời mê, thực; và sau cùng nhận ra rằng chỉ có chính mình mới tìm thấy bản thân mình. Qua 6 câu thơ ngắn ngủi ấy, tác giả còn kể lại một câu chuyện thần tiên mà dường như mỗi chúng ta đều cảm nhận được, sau khi đọc truyện Hoàng tử bé  của Antoine de Saint-Exupéry. Cũng từ đó, ngay từ đầu tập thơ, nhà thơ đã khẳng định:
Cứu rỗi và thi ca – con đường nằm trong trái tim của trẻ
Thế giới đảo điên này
Hãy nghe trẻ cất lời chỉ lối ta đi!
Bản thể ấy từ khi nào vẫn luôn thao thức, kiếm tìm trong cuộc đời những mảnh hồn của riêng mình? Có lẽ chỉ có trăng sao biết được, khi tâm hồn đã rời nơi nương náu làm một cuộc thiên di (dù có muốn hay không): “cuốn hồn tôi lên trời”. Trong tập thơ “Trong cơn mê của lửa”, trăng là một biểu tượng đa nghĩa, vừa là sự bất tử, lại vừa thoáng hiện, trở thành một bước khúc xạ nhiệm màu của tình yêu:
Ta vớt trăng mắt người và hát:
Trăng hay mắt của trời – Bao giờ trăng có tuổi?
Mắt người hay giếng trăng – bao linh hồn chết đuối?
Ta bơi qua giếng trăng – ánh vàng thiền đáy suối
Sao bơi qua mắt người
Một chớp mi – Ngàn năm rồi chưa tới?
Biên độ của cảm xúc, và chiều kích của vũ trụ được mở rộng, còn đôi mắt là “thước đo” vừa cụ thể, vừa ảo diệu vô cùng. Nhà thơ đã hóa thân thành người tình, nhìn về vũ trụ bao la bằng đôi mắt yêu thương, tôn thờ, ngưỡng vọng, song cũng rất gần gũi, bình dị. Người tình ấy thấu cảm trọn vẹn giây phút khát khao, dâng hiến, và cũng hiểu rõ khoảng cách không tưởng của thực tại (triết lý nhà Phật gọi là vô thường).
Trong ngực biển
Cơn nhớ chồm lên xiết chặt vai thon
Từng chiếc cúc cài khuy trăng bật mở
Những lọn sóng bạc đầu tan cuốn vào nhau
Cơn mê dịu dàng nóng bỏng
Ta kéo sao trời xuống đáy biển sâu!
Sau tất cả những hình tướng đầy biến hóa của thiên nhiên, cây cỏ, con người; và cũng sau tất cả những cung bậc cảm xúc, kể cả sự gợi tình đến cháy bỏng… có một nhà hiền triết bước ra.
Ngồi xuống bên mép sóng!
Ngón tay kết lại.
Tôi thấy Mặt Trời, Mặt Trăng, núi Tu Di qua Bốn Biển.
Khi môi tôi cất lên lời nguyện.
Những ngọn sóng dâng mặt trời nhô lên từ biển.
Tôi tan vào chính Tôi!
Thiền trong cõi yêu thương
Có lẽ đây chính là tâm thế của nhà thơ Bảo Ngọc, khi chị đặt bút viết lên những câu thơ rất đời thực, nhưng cũng rất phiêu bồng để làm nên “Trong cơn mê của lửa”. Đôi mắt của một con người hiểu rõ lẽ Chân Như, hiểu được chính mình là ai trong thiên sai vạn biệt. Tuy nhiên, tập thơ mới của chị mang một chất Thiền rất mới lạ, khi đưa người đọc qua rất nhiều ngưỡng cửa của mê say, đắm đuối, bi hoan, được mất… Nhưng khi trở về, vũ trụ ta bà ấy vẫn là một thế giới tuyệt đẹp, thuần khiết, đáng yêu, đáng sống. Ở một bài thơ cuối phần Lặng, chị viết: “Mười ngón chân hóa làm ngọn sóng/ Vẽ vòng tròn vời vợi một ráng – Không!” Ngôn ngữ thơ đã tạc được hư không, song cũng gợi tả được cuộc sống xiết bao tươi đẹp: “Ta – một cánh hoa đào ôm cả nhân gian”.
Bàn thêm về tính thi – họa của tập thơ, có thể thấy sự phác họa rất tinh tế từ trong từng hình ảnh, từng câu thơ, nhịp thơ… Khảo sát về thơ 1-2-3, có thể nói đây là thể loại thơ tư duy, hiện đại, kiệm lời, ít chú trọng vần điệu. Thơ 1-2-3 của Bảo Ngọc, cụ thể là ở tập thơ “Trong cơn mê của lửa” cũng thể hiện rất rõ đặc trưng của thể loại thơ này, đồng thời có sự biến hóa nhẹ nhàng, với cách viết ẩn dụ và chọn lọc. Tác giả dùng chính những chủ thể của bài thơ, câu thơ để truyền vào đó nguồn cảm hứng, sự suy tưởng hoặc chiêm nghiệm: “Nắng nhặt tim ta – lặng lẽ – nắng cười; “Cầm duyên trong dải yếm… Ta một mình – Bến Yêu”; Giọt sương giữa lòng tay – ngược bóng đêm để tới được ngày”; “Dưới tầng bụi phủ cây dương cầm đã trút hết âm thanh”... Không cần mô tả rõ ràng màu sắc, đường nét, âm thanh, song vẫn gợi tả và ám ảnh. Những bức tranh minh họa của họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn – bạn đời của nhà thơ Bảo Ngọc – cũng mang nét đồng điệu trên từng trang thơ của chị; càng làm cho câu chữ, thi liệu thêm đẹp và sinh động.
Một tác phẩm văn học nghệ thuật được coi là thành công khi mang đến sự tròn đầy trong cảm xúc, sự “mãn nhãn” về mặt thẩm mỹ, cùng sự mới mẻ đầy cảm hứng. Có thể nói tập thơ “Trong cơn mê của lửa” là một thử nghiệm thành công của nhà thơ Bảo Ngọc, với một thi pháp mới giữ lại sức sống xanh non nơi cội rễ cuộc sống: “Thinh không vừa vang lên nhịp cuối/ Cái chết của kim giây – chiếc đồng hồ già cỗi”. Đối với tôi, trong rất nhiều tín hiệu mới ấy, bài thơ sau đây có thể “giải mã” được bí mật của ngọn lửa mà kiếp nhân sinh này đã thắp lên, và nhà thơ tự nguyện mang theo nó đến tận cùng cơn mê sáng tạo:
Ngỡ như Trăng mộng du qua cơn mơ của Lửa
Ta nặn bùa yêu thả giữa ngực trời
Ta rót lời yêu bỏng rát trên môi
Người nhìn ta – không nói
Lửa đốt ta – không lời
Ta câu mình – Trăng rơi!
Tập thơ có 2 bài dùng từ “câu” (trong đó có bài so sánh: Thời gian buông chiếc cần mang lưỡi câu tia chớp). Bài thơ dẫn dắt người đọc qua những cảnh giới khác nhau: từ sự hỗn mang vũ trụ đến cơn mê cuồng “lời yêu bỏng rát”. Để cuối cùng, con người đi đến sự vô ngôn (không nói, không lời) đối diện với bản thể của chính mình, cái nhìn thấu suốt giữa một vũ trụ bao la tình yêu. Tác giả muốn khẳng định bản chất của cuộc sống chính là tình yêu, bản chất của vũ trụ rộng lớn này cũng là tình yêu; và dẫu con người có yêu như “mộng du”, như si dại, như tự mắc lưỡi câu tự hủy hoại mình, thì đó cũng là lẽ sống, là bản năng và sứ mệnh của con người. Và con người được giải thoát trong tình yêu. Không thể khác được.
Vậy có gì mâu thuẫn giữa chất Thiền và chất tình trong tập thơ “Trong cơn mê của lửa” hay không? Nên coi đây là tập thơ tình hay thơ Thiền? Tác giả giãi bày trong Lời nói đầu: “Đi lên, chạm tới cái tận cùng của biết, cũng là tận cùng của khát vọng”. Cái “biết” chính là sự quyết định cho hình hài và hồn cốt của tập thơ, thể hiện kinh nghiệm sống và nhận thức của tác giả qua từng bước chân, từng hơi thở, từng khoảnh khắc – Phật giáo gọi là satna. Những “satna tình yêu” đã được trọn vẹn và sắp xếp một cách cẩn trọng trong hành trang của một con người “chạm tới cái tận cùng của biết”, để người ấy mang theo một cách trân quý những giá trị chân thực của cuộc sống này. Chính vì vậy, ngòi bút của nhà thơ đã khai phá được những vỉa tầng cảm xúc mang tính tư tưởng, và khéo léo làm cho chúng tươi mới, thăng hoa.
18/8/2025
Mai Sơn
Theo https://vanhocsaigon.com/