Thơ 1-2-3, vẻ đẹp của sự đương đại

Trên phương diện văn học Việt Nam, thơ 1-2-3 dù mới phát triển trong một thời gian gần đây nhưng đã chuyển tải được những giá trị vừa duy mỹ vừa tất yếu, như một làn gió lạ thổi qua giữa nền thơ ca ngàn năm truyền thống. Thơ 1-2-3 xuất hiện trên văn đàn một cách độc lập, khác biệt về phương diện ngôn ngữ, câu tứ, niêm luật, góp phần tạo ra điểm mới của bức tranh thơ ca, tạo thêm màu sắc trong phong trào thơ mới.​

Một ngày cuối tuần, trong cái nóng oi ả của Sài Gòn, tôi có dịp ngồi cùng một người bạn, trong những câu chuyện đàm đạo cùng nhau, tôi được bạn hỏi một điều liên quan về thơ, dù bạn không phải người làm thơ. Bạn hỏi tôi về những bài thơ mới, thuộc thể loại 1-2-3, khi một lần được đọc, do tôi chia sẻ.

Tôi lấy làm thú vị và bất ngờ khi điều đầu tiên bạn nói là: “Thơ lạ mà đọc thấy hay”, lạ bởi nó không theo một lối gieo vần quen thuộc như những thể loại thơ kinh điển trước đây mà hoàn toàn theo một lối cách tân, vừa có niêm luật riêng nhưng lại không gò bó và khuôn khổ. Từ nơi đó, người viết thơ có thể tự do bay bổng những cảm tác của mình, không sa đà, mênh mang nhưng lại đầy phong tân, tươi mới.

Tôi bén duyên với thơ 1-2-3 từ sự giới thiệu của một người anh. Ban đầu, tôi hơi do dự vì sợ mình không làm được, nhưng rồi bài thứ nhất đến bài thứ hai, tôi tham khảo từ những người đã sáng tác trước đó về thể loại thơ này, và rồi tôi viết, một cách thích thú, từ tốn, bằng sự cảm nhận và chiêm nghiệm. Khi đó tôi nhận ra, thể loại thơ mới này cũng nhiều thú vị, bởi nó là một không gian của sự chắt lọc, cô đọng mà cũng đầy tính thi văn. Vốn không ngột ngạt bởi cách gieo vần sao cho trùng khớp, không đặt vào lòng người viết một gánh nặng thể thức đầy phép tắc. Thơ 1-2-3 chậm rãi, bổng trầm theo từng xúc cảm, có sự nới rộng những biên độ về tâm lý và thế giới quan, nơi đó là hơi thở, là suy tư của mỗi tâm hồn sáng tác, đa chiều, tinh tế trong một nguyên tắc tôn trọng đầy mỹ cảm.

Ngày nay, khi phong trào thơ mới đã trở nên phổ quát và phát triển đa tầng, ở một biên giới nào đó, thơ 1-2-3 cũng nhịp nhàng chuyển động, và nếu không chạm được trái tim người đọc, người viết, nếu không khai phóng và nghèo nàn thì thơ 1-2-3 đã không tạo ra được sự lan tỏa và mở ra cung bậc giàu cảm hứng trong nền thơ mới.

Khi nói đến thơ, người ta hiểu rằng phải mang được chất diễn đạt suy tư, phản ảnh được đời sống xã hội thông qua thanh vần, vừa đề cao tính độc đáo, vừa đảm bảo được tính hiện thực, giàu triết lý nhân sinh nhưng không sa vào lễ nghi kinh viện. Người làm thơ không quá phóng túng đến lơ loãng, cũng không bó buộc khô khan, và đó là những điểm mà thơ 1-2-3 đã mở ra, cởi trói cái “khó”, cái “mắc kẹt” giữa hai chiều hướng đó, để người đã bước vào thơ 1-2-3, khi đặt bút xuống sẽ vẽ lên một bản ngã của riêng mình.

Khi những con đường thơ đang dần dần trở nên bão hòa và quen thuộc, thơ 1-2-3 xuất hiện đã tạo một nhánh rẽ mới, nơi mà không gian thơ được thoát ly với lối cũ kỹ: tự do cũ kỹ, hay khuôn mẫu cũ kỹ với những ước lệ, khuôn sáo, gò bó trong khuôn hình chật hẹp. Thơ 1-2-3 tạo nên nét riêng bằng lối phân hóa theo nhiều chiều hướng, mang vẻ đẹp nội sinh và sự tiếp biến văn học phương Tây, đưa thơ trở thành phương tiện mạnh mẽ để tác giả diễn đạt suy tư, phản ánh xã hội và tạo ra những tác phẩm thi văn mới lạ.

Điểm đặc biệt ở thơ 1-2-3 là ngôn ngữ linh hoạt, âm điệu và cấu trúc đa dạng, một mạch thơ chảy trong tâm hồn những người làm thơ đáp ứng được câu tứ, tính phản tỉnh, nhận thức luận, vừa truyền thống vừa hiện đại, không tràn lan, nội hàm bài thơ súc tích nhưng vẫn hàm chứa nhiều giá trị.

Hiện nay, đã có nhiều tác giả cùng tham gia sáng tác thơ 1-2-3, nhiều tập thơ được xuất bản và được đón nhận, đã cho thấy bước khả quan trong quá trình giao thoa, tiếp nhận, tiếp biến, phát triển trào lưu thơ mới một cách có chọn lọc, hướng đến sự hội nhập, chuyển hóa, mở ra khả năng biểu đạt, phản ảnh nhiều khía cạnh đời sống.

Nhiều chủ đề được sáng tác từ thơ 1-2-3 là một minh chứng cho sự đa dạng và phù hợp của dòng thơ với thời đại, để bất kỳ ai, nếu muốn cũng có thể làm một cuộc thử nghiệm, thả lòng mình vào chân trời mới, xúc tác từ những “triết lý” riêng mình mà không e ngại sự giới hạn cấu trúc nguyên thủy.

Trên phương diện văn học Việt Nam, thơ 1-2-3 dù mới phát triển trong một thời gian gần đây nhưng đã chuyển tải được những giá trị vừa duy mỹ vừa tất yếu, như một làn gió lạ thổi qua giữa nền thơ ca ngàn năm truyền thống. Thơ 1-2-3 xuất hiện trên văn đàn một cách độc lập, khác biệt về phương diện ngôn ngữ, câu tứ, niêm luật, góp phần tạo ra điểm mới của bức tranh thơ ca, tạo thêm màu sắc trong phong trào thơ mới.

Với sự nghiên cứu, trăn trở, đam mê và đau đáu về giá trị cũng như sự dịch chuyển của thể loại thơ 1-2-3, nhà thơ Phan Hoàng, người khởi xướng phong trào thơ này đã dành nhiều thời gian chiêm nghiệm, thử thách và thẩm định để mở ra một con đường thi văn đáng trân trọng, bởi bất kỳ một thể loại nào mới được đưa ra, người ta cũng đều phải làm một cuộc cách mạng với nó, bằng bản lĩnh, đam mê, niềm tin, khát khao, dám đương đầu với những khó khăn, thách thức, từ quá trình va chạm, xung đột đến đối thoại và hòa hợp. Và tôi tin rằng, trong không gian văn học đương đại, thơ 1-2-3 sẽ vượt qua rào cản, lan tỏa những giá trị mỹ cảm, mang đậm sắc thái cá nhân, khai phá tiềm năng chủ thể sáng tạo. Từ đó, tạo được sự cách tân mới lạ, sâu sắc trong đời sống văn học. Trao những thủ pháp, tạo miền lý tưởng, mang lại sự đột phá cho thơ, thổi một sức sống mạnh mẽ cho người sáng tác, mở ra con đường đưa thi ca Việt Nam hòa nhập vào nền văn thơ trong nước và thế giới.

29/3/2026
Võ Đào Phương Trâm
Theo https://vanchuongthanhphohochyminh.vn/