Văn học mùa Giáng sinh

Khi Charles Dickens bắt đầu viết cuốn sách khiến tên tuổi của ông trở nên bất tử là lúc ông đang rơi vào khoảnh khắc bất hạnh và khó khăn nhất của cuộc đời mình. Ông mệt mỏi, lo lắng. Ông phải nuôi sống một gia đình lớn mà nợ nần ngày càng tăng và nỗi sợ về việc không thể tái tạo những thành công trong quá khứ. Những tiểu thuyết cuối cùng của ông đã không bán chạy như ông hy vọng. Độc giả dường như đang rời đi, bỏ rơi ông. Mà thời gian còn lại không nhiều.

Lo âu và có một cơn giận dữ thầm lặng đang bùng cháy trong lòng ông. Nước Anh thời Victoria ngày càng giàu... và ngày càng tàn nhẫn. Trẻ em bị bóc lột, gia đình đói khát, người nghèo bị đối xử như thể đó là tội của họ. Dickens nhìn thấy mọi thứ. Và ông không thể câm lặng, giả vờ như chẳng có gì xảy ra.

Chính vì vậy, chỉ trong sáu tuần quyết liệt, ông đã viết A Christmas Carol ("Khúc ca Giáng Sinh".)

Cuốn sách ra mắt vào ngày 19 tháng 12 năm 1843. Dickens muốn nó phải đẹp, được giữ gìn cẩn thận, xem như một vật quý giá: bìa vải đỏ, viền vàng, hình minh họa màu của John Leech. Nó phải được xem là một món quà tặng chứ không chỉ để đọc.

Bản in đầu tiên với 6.000 bản đã được bán hết trước đêm Giáng sinh. Trong năm sau, nó đã được tái bản nhiều lần. Chi phí sản xuất có làm giảm thu nhập nhưng tác động xã hội là rất lớn.

Một trăm tám mươi năm sau, "cuốn sách nhỏ về ma" đó vẫn không mất đi sức mạnh của nó. Ngược lại. Nó đã trở thành một nghi lễ. Một nguyên mẫu. Một la bàn đạo đức trở lại rất đúng giờ vào mỗi tháng Mười Hai hàng năm.

Câu chuyện trong sách rất đơn giản và phổ quát.

Ebenezer Scrooge, một người keo kiệt và cô đơn, coi thường Giáng Sinh và tất cả những gì Thánh lễ này đại diện. Gã coi đó là một điều vô nghĩa và đắt tiền. Một thứ lãng phí thời gian.

Nhưng vào đêm trước Giáng sinh, gã được hồn ma của người bạn Jacob Marley và ba linh hồn đến viếng thăm:

- Giáng sinh quá khứ

– Giáng sinh hiện tại

– Giáng sinh tương lai

Thông qua họ, Scrooge buộc phải thực sự nhìn vào bản thân mình.

Quá khứ cho thấy ông ta là một đứa trẻ bị lãng quên và một chàng trai trẻ đã hy sinh tình yêu trên bàn thờ tiền bạc.

Hiện tại tiết lộ cho ông ta sự giàu có vô hình của những người tuy có ít nhưng biết cách chia sẻ mọi thứ cho mọi người.

Tương lai đặt trước mặt gã là một hậu quả đáng sợ: chết mà không để lại bất cứ điều gì, nếu không muốn nói là sự thờ ơ.

Và ở đây Dickens vẫn ảnh hưởng đến chúng ta cho đến ngày nay.

Bởi vì, sau tất cả, chúng ta đều là một lão Scrooge. Chúng ta sống trong một thế giới hối hả, siêu kết nối, phố xá đầy ánh sáng và các cửa hàng lấp lánh, nhưng chúng ta thường thiếu thời gian, được lắng nghe và cảm thấy ấm áp thực sự. Chúng ta đang phấn đấu để làm cho Giáng Sinh trở nên "hoàn hảo", như thể đó là một pha trình diễn, và cuối cùng chúng ta mệt mỏi, tâm hồn trở nên trống rỗng và lòng đầy hoài nghi.

Khi Scrooge hỏi:

"Tại sao phải vui vẻ? Tại sao phải chi tiêu? Tại sao phải cố gắng trở thành người tốt?"

… Một số người trong chúng ta hiểu câu hỏi đó.

Và Dickens trả lời ngay mà không cần tài hùng biện: nếu chúng ta không thắp sáng ánh sáng bên trong mình, chúng ta không thể chiếu sáng cho bất kỳ ai.

Ngay cả sự ra đời cuốn sách cũng là một hành động khẩn cấp. Năm 1843, Dickens gặp khó khăn về kinh tế và sáng tạo. Như bộ phim The Man Who Invented Christmas đã kể lại, ông đang tìm kiếm một câu chuyện vừa tố cáo xã hội vừa làm thức tỉnh đạo đức. Sau một bài phát biểu ở Manchester chống lại nghèo đói ở trẻ em thì ý tưởng đã hình thành. Ông đi dạo quanh London hàng giờ, nói chuyện với chính mình, trong khi Scrooge và những hồn ma càng lúc càng sống động trong tâm trí.

Dickens không chỉ viết một tiểu thuyết hay truyện kể.

Ông đã khôi phục ý nghĩa cho một Thánh lễ Giáng Sinh đang trở nên trống rỗng.

Ông nhắc nhở thế giới rằng Giáng Sinh không phải là để tiêu dùng hay - phô trương mà là để kết nối.

Và mỗi khi chúng ta đọc cuốn sách hoặc xem một trong những bản chuyển thể của nó, thông điệp ấy vẫn còn nguyên vẹn:

Hãy quay trở lại với những điều thật sự cần thiết.

Một cử chỉ tử tế

Một bàn ăn để cùng chia sẻ

Một cái nhìn để nhận ra người khác

Như triết gia Seneca đã viết:

"Si vis amari, ama."

Nếu bạn muốn được yêu, thì hãy yêu.

Có lẽ đây là lý do tại sao, sau một trăm tám mươi năm, A Christmas Carol vẫn tiếp tục nói với chúng ta.

Bởi vì nó không yêu cầu hay đòi hỏi là chúng ta phải hoàn hảo.

Nó chỉ yêu cầu CHÚNG TA PHẢI LÀ CON NGƯỜI.

* A Christmas Carol ("Khúc ca Giáng Sinh") của Charles Dickens

2/1/2026

Trương Văn Dân dịch

Theo https://vanchuongthanhphohochyminh.vn/