Người lái đò là ai

Người lái đò là ai?

Không biết tự bao giờ người ta sử dụng cụm từ NGƯỜI LÁI ĐÒ để ám chỉ các giáo viên, giáo sư,… những người làm nghề sư phạm. Một người nói, vài người khác bắt chước theo. Thế là thành một cụm từ quen thuộc, nghe đọc mãi khắp mọi nơi.

Tuy nhiên, chịu khó suy nghĩ một chút, chúng ta mới thấy cụm từ này nó khôi hài, châm biếm biết bao bởi  nó là một ví von ngô nghê, một ẩn dụ khập khiểng. Dẫu vậy, các bậc đức cao vọng trọng vẫn tà tà dùng nó, đó mới là điều đáng sợ.

Trước hết, ta hãy xem người lái đò làm gì, cư xử, sinh hoạt ra sao mà được so sánh với các bậc thầy, người khai tâm, truyền kiến thức và uốn nắn tâm hồn, trí tuệ, nhân cách cho thế hệ đời sau.

Người lái đò chèo một con thuyền để đưa khách sang sông mà kiếm sống. Khách lên đó và ông ta chèo. Khách thế nào ông ta không quan tâm, miễn là họ có đủ tiền để trả cho ông. Công việc của ông là lao động tay chân giản đơn, theo thói quen và phục vụ nhu cầu đi lại của khách hàng. Hết.

Theo nghĩa đen, công việc của người lái đò tất nhiên không phải công việc của người thầy. Cụm từ này được dùng theo nghĩa bóng, nghĩa là dùng một tính chất nào đó của ông lái đò để cường điệu lên, nhằm làm nổi bật một tính chất tiêu biểu của người giáo viên.

Buồn thay, người viết suy nghĩ hoài mà không tìm thấy tính chất nào hết. Hãy làm một bảng so sánh hoạt động của hai loại nghề này xem sao.

Nghề lái đò	Nghề giáo viên
Chủ yếu là lao động tay chân.	Chủ yếu là lao động trí óc.
Làm việc tùy điều kiện bản thân, khỏe làm mệt nghỉ.	Làm việc theo quy định của ngành chuyên môn, theo các nguyên lý cao cả.
Không quan tâm đến nhân thân của đối tượng khách hàng.	Quan tâm sâu sắc đến thái độ, nhân cách, tâm lý,… của đối tượng giảng dạy.
Không cần trình độ văn hóa cao.	Cần trình độ văn hóa, nghiệp vụ cao.
Thu tiền trực tiếp từ khách hàng	Nhận lương theo thâm niên, trình độ đào tạo, gián tiếp qua nhà trường.
Lấy việc thu nhập tiền công làm thước  đo hiệu quả công việc.	Lấy sự tiến bộ trí huệ, nhân cách,… của đối tượng làm thước đo hiệu quả công việc
Không cần đầu tư, cải tiến trình độ văn hóa, nghiệp vụ của bản thân	Cần đầu tư, cải tiến trình độ học vấn, nghiệp vụ của bản thân liên tục
Đối tượng khách hàng qua sông là xong việc, họ thụ động trong quá trình vận chuyển, không có tác động tương hỗ với người chở.	Đối tượng giảng dạy sử dụng kết quả việc học để  cho các sinh hoạt  về sau, họ chủ động trong quá trình học tập, có tác động tương hỗ với người dạy.
Giúp đối tượng giải quyết một nhu cầu vật chất trong một giai đoạn ngắn.	Giúp đối tượng giải quyết một nhu cầu tinh thần trong một giai đoạn tương đối dài của một quá trình.
Ông lái đò-khách là mối quan hệ mua bán, nhất thời.	Thầy-trò là mối quan hệ tình nghĩa, thâm giao.

Suy cho cùng, chẳng có mối liên hệ khắng khít nào giữa hai công việc trên. Trong nền văn hóa Nho giáo, vị trí của người thầy cao hơn người cha, ý muốn nhấn mạnh vai trò giáo hóa, đào tạo nên con người có đạo lý, trí huệ và nhân cách nhằm tạo nên sự tiến bộ, văn minh trong xã hội.

Ai cũng biết, người thầy cần những phẩm chất cao quý gì. Biết bao bậc thầy tận tụy, yêu nghề, giỏi giang, gương mẫu… đã khai tâm và để lại những ấn tượng khó phai mờ trong bao thế hệ học sinh. Biết bao tác phẩm thơ, văn, nhạc đã không hết lời ca tụng người thầy là vì thế.

Để làm tốt trách nhiệm của người thầy, mọi giáo viên phải từng ngày một trau dồi tri thức, nghiệp vụ và cả đạo đức. Yếu tố thương yêu và quan tâm  đến học sinh còn được một số nhà giáo dục xếp vào tính đặc thù của ngành dạy học. Với yêu cầu như vậy, phải nói thật lòng rằng không phải giáo viên nào cũng đã làm tròn nhiệm vụ mà sự nghiệp giáo dục giao cho.

Còn người lái đò ư? Bác/ cô chỉ việc đưa khách sang sông rồi thôi. Bác/ cô không hề bận tâm sau này người khách đó ra sao. Tương tự vậy, thật khó cho ai nhớ một người lái đò nào đó khi đã qua sông. Khi dùng cụm từ “người lái đò” để ám chỉ người thầy, chúng ta vô tình đã hạ thấp vai trò, chức năng và giá trị của người thầy. Có phải người thầy đã “bồng” học trò mình đang thiu thiu ngủ qua dòng sông chín tháng học mỗi năm khi được ví von vậy chăng?.    

Tháng 11.2009
Nguyễn Phúc Vĩnh Ba

Theo http://nguyenphucvinhba.blogspot.com/