“Mưa đỏ”, hiện thực và thông điệp

Sau gần một tháng công chiếu, "Mưa Đỏ" không chỉ là một bộ phim gây sốt về doanh thu mà còn là một tác phẩm khơi gợi nhiều suy ngẫm về lịch sử và chiến tranh. Dưới đây là bài viết của Đại tá, Nhà văn Trần Thế Tuyển - một người lính, một nhà văn từng trực tiếp chứng kiến và tham gia vào những tháng năm ác liệt ấy. Với góc nhìn của một người trong cuộc, ông phân tích những giá trị hiện thực và thông điệp sâu sắc mà ê-kíp sáng tạo đã gửi gắm qua từng thước phim.

Từ khi khởi chiếu (22/8/2025) đến nay chưa đầy một tháng, bộ phim "Mưa Đỏ" gần như đã trở thành một “hiện tượng”. Trước hết là bởi sức hút đối với xã hội và kế đó là doanh thu bán vé (theo thống kê của nhà sản xuất) cực kỳ ấn tượng (gần 700 tỷ VNĐ). Báo chí và truyền thông đồng loạt đưa tin, lan truyền rộng rãi. Đương nhiên, cũng có những ý kiến khác nhau. Người viết bài này đã lỡ hẹn xem phim "Mưa Đỏ" mấy lần và mãi đến chiều qua (14/9) mới có dịp một mình đến rạp thưởng ngoạn và suy ngẫm.

Hiện thực…

Trước hết, với thời lượng 124 phút, "Mưa Đỏ" là một bức tranh hiện thực về một lát cắt của chiến tranh, như những người thực hiện bộ phim đã nói, lấy cảm hứng từ chiến dịch 81 ngày đêm giao tranh quyết liệt giữa ta và địch tại Thành cổ Quảng Trị, trước khi Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam do Mỹ và các bên: VNDCCH, CHMNVN và VNCH ký kết (27/1/1973).

Như vậy, đây là một tác phẩm điện ảnh chứ không phải một phim tài liệu về chiến dịch 81 ngày đêm giành giật Thành Cổ. Tác phẩm điện ảnh được quyền hư cấu, miễn sao phần “hiện thực” giữ được bản chất của sự kiện. Đã có nhiều tác phẩm điện ảnh về đề tài chiến tranh cách mạng và lực lượng vũ trang cuốn hút người xem như: "Nổi gió", "Cánh đồng hoang", "Địa đạo"… Về trận chiến 81 ngày đêm, phim "Miền Cỏ Cháy" cũng đã chạm tới trái tim người xem, lấy đi khá nhiều nước mắt. Nhưng công bằng mà nói, tập thể những người sáng tạo nên "Mưa Đỏ" (Kịch bản: Chu Lai - Đạo diễn: Đặng Thái Huyền) đã thực sự dụng công, đầu tư để tái hiện trận chiến Thành Cổ một cách sát với thực tế. Thực tế đó không chỉ là cảnh quan hùng tráng, bom đạn như mưa… mà cái chính là ở con người (cả hai phía). Những con người ấy đã một mất một còn, sinh tử giành giật mảnh đất trên 500m2 (với ý nghĩa biểu trưng cho khu vực trọng điểm ác liệt) này.

Câu chuyện xoay quanh tiểu đội 1 của Tạ, trước “81 ngày đêm” đã hy sinh gần hết và được bổ sung nhóm chiến sĩ mới là Cường và đồng đội của anh. Họ hầu hết là sinh viên các trường đại học, nhận lệnh “tổng động viên” gác bút nghiên lên đường cứu nước. Đó là hiện thực của “mùa hè đỏ lửa năm 1972”. Với tư cách là người trong cuộc, người viết bài này đã tận mắt chứng kiến và cả chôn cất các liệt sĩ tại Đường 13 Tàu Ô - Xóm Ruộng (Bình Long), Long Khốt, Đá Biên (Long An)… Phần lớn họ là sinh viên vừa rời giảng đường, vừa hành quân vừa huấn luyện để bổ sung cho chiến trường. Một hiện thực nữa là trang bị của quân đội (hai bên). Nếu quân đội VNCH được Mỹ trang bị từ đầu đến chân, thì bộ đội ta lại thiếu thốn đủ thứ: quân phục không đủ mặc, lương thực không đủ no và khí tài, vũ khí thì cực kỳ khó khăn, thiếu thốn. Các tác giả bộ phim không né tránh điều đó. Trái lại, họ phục dựng, tái hiện cho hậu thế thấy rõ hiện thực đó. Và một hiện thực nữa, dù quân xâm lược Mỹ chưa rút hết, chỉ xuất hiện mờ nhạt, thì cuộc chiến này về cơ bản là của người Việt với người Việt.

Dù đôi chỗ còn khiên cưỡng, mang đậm màu sắc hư cấu so với thực tế trận chiến Thành Cổ, nhưng phải công nhận, các tác giả đã khéo léo “dàn dựng” những cảnh huống để đưa ra thông điệp. Đó là “cuộc đối đầu” cuối cùng của hai nhân vật đại diện cho hai tuyến: Chiến sĩ QGP Cường (sinh viên Nhạc viện Hà Nội) và Trung úy Quang (đại đội trưởng QLVNCH). Đó còn là cảnh hai bà mẹ của Cường và Quang, khi chiến tranh kết thúc, cùng ngồi trên một con thuyền trên sông Thạch Hãn để thăm mộ con trai…

Tuy nhiên, như đã nói ở trên, "Mưa Đỏ" là phim truyện chứ không phải phim tài liệu, vì vậy người xem có thể dễ dàng chấp nhận những cảnh xe tăng, máy bay QLVNCH chà xát Thành Cổ; những cuộc đánh giáp lá cà, đấu võ không kém phim hành động của Hồng Kông, Nhật Bản. Dù vậy, cảnh chiến sĩ QGP bị treo cổ thiêu trên cành cây trước mặt đồng đội có vũ khí trong tay vẫn là một chi tiết khiên cưỡng, có thể gây khó chịu cho những khán giả đã từng trải qua cuộc chiến tranh giải phóng đất nước thế kỷ XX.

Và thông điệp

Hồn vía của tác phẩm văn học nghệ thuật nói chung và điện ảnh nói riêng chính là thông điệp. Người ta đến với tác phẩm điện ảnh không chỉ để thưởng ngoạn bối cảnh, cảm thụ nhân vật mà chính là để suy ngẫm về thông điệp.

"Mưa Đỏ" chuyển tải thông điệp gì? Theo chúng tôi, có mấy điểm sau đây:

Thứ nhất, phim kể lại câu chuyện chiến tranh để thấy giá trị của hòa bình. Rằng “Máu xương đổ xuống - Đất trời lưu danh”. Rằng “Thân ngã xuống thành đất đai Tổ quốc/ Hồn bay lên hóa linh khí Quốc gia”; rằng: “Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ/ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm”…

Thứ hai, qua lát cắt của cuộc chiến, "Mưa Đỏ" lên án chiến tranh, trước hết là nguồn gốc cuộc chiến do kẻ thù xâm lược gây ra.
Thứ ba, qua lời thoại của các nhân vật (Cường và Quang; Cường và Hồng), qua hình ảnh hai bà mẹ… cho thấy nhân dân Việt Nam chán ghét chiến tranh, khát vọng hòa bình. Nếu phải “chém giết kẻ thù” thì đúng như nhà thơ Diệp Minh Tuyền đã viết: “Kẻ thù buộc ta mang cây súng”.

Thứ tư, qua "Mưa Đỏ", thêm một lần nữa khẳng định: “Không việc nào, người nào vì dân vì nước bị lãng quên”. Đề tài chiến tranh cách mạng và lực lượng vũ trang gắn với sự tri ân những người đã hy sinh vì đất nước vẫn là mảnh đất màu mỡ cho văn nghệ sĩ gieo trồng và gặt hái. “Mục sở thị” buổi chiếu tại rạp Lotte 20 - Cộng Hòa (TP. HCM) cho thấy, người xem hầu hết là lớp trẻ. Họ “nhập vai” một cách nghiêm túc với sự tri ân sâu sắc.

Tóm lại, từ “hiện thực” đến “thông điệp”, có thể nói rằng: "Mưa Đỏ" đã thành công. Xin chúc mừng Điện ảnh QĐND, Nhà văn Chu Lai, đạo diễn Đặng Thái Huyền và tập thể những người sáng tạo nên “công trình” "Mưa Đỏ".

Sài Gòn, 15/9/2025
Trần Thế Tuyển

Theo https://vanchuongthanhphohochiminh.vn/