Có hay không vụ "Phạm Quỳnh hất cẳng Ngô Đình Diệm"

 Có hay không vụ "Phạm Quỳnh
hất cẳng Ngô Đình Diệm"

Lời dẫn của Phạm Tôn: Vụ Phạm Quỳnh hất cẳng Ngô Đình Diệm xảy ra từ 1932, xưa lắm rồi. Sau khi ra đời được ít lâu (22/2/2009), ngày 22/12/2009 Blog PhamTon chúng tôi đã có bài của Dã Thảo nói rõ chuyện này. Rằng Ngô Đình Diệm làm Thượng thư Bộ Lại có ba tháng rồi từ quan. Chức ấy được chuyển giao cho  Thái Văn Toản. Đến khi Thái Văn Toản về hưu năm 1942, Phạm Quỳnh mới từ Bộ Quốc Dân Giáo Dục chuyển qua Bộ Lại.
Mà từ Hất cẳng có nghĩa là: Tìm cách bẩy kẻ nào đi để chiếm lấy chỗ cho mình, (trang 819 sách Từ và Ngữ,  NXB Tổng hợp TPHCM, 2015 của Giáo sư  Nguyễn Lân).
Sao lại có chuyện hất cẳng… kéo dài đến… mười năm!
Những tưởng mọi chuyện đã sáng rõ và kết thúc. Nhưng đến ngày 26/3/2023, lần đầu vào Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh mua được một tập sách 220 trang, trình bày trang nhã: Phan Ngọc - Sự tiếp xúc của văn hóa Việt Nam với Pháp do Omega Plus và Nhà xuất bản Thế Giới xuất bản năm 2008. Bản thảo tác giả viết xong ngày 11/11/2005. Rõ ràng là sách mới viết và cũng mới xuất bản.
Nhưng đến trang 93 vẫn thấy có một nhận định rất cũ, chắc chắn không phải do Phan Ngọc nghĩ ra, mà chỉ nói theo những người trên đi trước cho bản thân được an toàn: Chính Phạm Quỳnh đã hất cẳng Ngô Đình Diệm khỏi Bộ Lại vào cái dịp ngọn gió Nam Phong  làm đổ cả 5 ông Thượng Thư ở Huế (1932).
Vì thế, chúng tôi thấy cần đăng lại bài sau đây đã đưa lên Blog PhamTon từ 2009
Hơn sáu mươi năm qua (Bài viết năm 2009 - PT chú), ta thường nghe câu nói nôm na dễ nhớ là “Phạm Quỳnh hất cẳng Ngô Đình Diệm” và cũng cảm thấy có lý, dễ tin! Vì sự thật lịch sử đầu thế kỷ XX là sau khi Ngô Đình Diệm từ chức một thời gian… thì Phạm Quỳnh lên làm Thượng thư Bộ Lại. Ngay Từ điển danh nhân Việt Nam của Vũ Ngọc Khánh chủ biên, do NXB Văn hóa - Thông tin tái bản và có sửa chữa xuất bản năm 2009 cũng còn viết: “(Phạm Quỳnh - DT chú) Từ 1933, làm thượng thư bộ Quốc gia Giáo dục, chuyển sang Thượng thư Bộ Lại thay cho Ngô Đình Diệm” (trích mục từ Phạm Quỳnh, trang 377 sách đã dẫn).
Nhưng sự thật không đơn giản như thế.
Năm 1932, hoàng đế Bảo Đại “hồi loan” chính thức “trị vì” đất nước và đã có cải cách quan trọng, thay thế các thượng thư già nua bằng một lớp thượng thư trẻ tuổi, gây nên vụ “Năm cụ khi không rớt cái ình” nổi tiếng trong lịch sử nước ta đầu thế kỷ XX. Vị thượng thư lão thành đầu triều Nguyễn Hữu Bài, từng làm Thượng thư Bộ Lại 16 năm liền, chỉ chấp thuận từ chức với điều kiện chức vị của ông phải được kế tục bằng chính người do ông tiến cử, cũng là con nhà đạo gốc Thiên Chúa giáo như ông. Người đó là Ngô Đình Diệm. Bảo Đại tán thành ngay và còn cho Ngô Đình Diệm kiêm giữ chức Tổng thư ký Ủy ban Cải cách. Nhưng, với vai trò Tổng thư ký này, Ngô Đình Diệm đã đưa ra một số cải cách không được Pháp tán thành. Ngô Đình Diệm không dám phản đối Pháp, chỉ đổ tội cho Phạm Quỳnh với câu nói là “Phạm Quỳnh không hợp tác” cho nên không làm việc được và xin từ chức, thành vị Thượng thư Bộ Lại giữ chức vụ trong thời gian ngắn nhất, chỉ có ba tháng (từ tháng 5 đến tháng 8 năm 1933). Sau đó, Thái Văn Toản thay thế, giữ chức này cho đến khi về hưu năm 1942. Lúc ấy, Phạm Quỳnh mới lên làm Thượng thư Bộ Lại.

Như vậy là hoàn toàn không có chuyện “Phạm Quỳnh hất cẳng Ngô Đình Diệm” như lâu nay ta vẫn thường nghe, đọc. Cũng không phải là Phạm Quỳnh “chuyển sang Thượng thư Bộ Lại thay thế Ngô Đình Diệm”. Vì người thay thế ông “thượng thư ba tháng” Ngô Đình Diệm là Thái Văn Toản chứ không phải Phạm Quỳnh: Ngô Đình Diệm từ chức năm 1933 mà mãi chín năm sau, 1942, Phạm Quỳnh mới lên làm Thượng thư Bộ Lại thay thế Thái Văn Toản về hưu.
Nhưng, thực chất việc Ngô Đình Diệm từ chức là vì sao, có liên quan gì đến Phạm Quỳnh, một Tổng lý đại thần Ngự tiền văn phòng và Thượng thư Bộ Quốc dân Giáo dục? Điều bí mật này đã được Daniel Grandclément giải rõ trong tác phẩm Bao Dai ou les derniers jours de l’empire d’Annam (Bảo Đại hay là những ngày cuối cùng của đế quốc An Nam – PT chú) (NXB JC Lattés, trang 43). Đại ý ông viết như sau: “Điều đã làm cho ông Diệm nổi cơn thịnh nộ lên và sinh lòng bất mãn, chỉ vì ông Eugène Châtel, vừa nhậm chức khâm sứ Trung Kỳ, đã cùng với Phạm Quỳnh, Tổng lý Ngự tiền văn phòng, muốn bãi bỏ quyền xử án của các hàng quan lại địa phương (Tức là thực thi Tam quyền phân lập, tách tư pháp khỏi hành pháp – DT chú). Đó là một đòn ác nghiệt đánh bể “hũ  gạo ngon” của giới quan lại Nam triều, về tệ trạng nhũng lạm đã trở thành thâm căn cố đế trong guồng máy cai trị kiêm quyền xử án rồi…

“Trong khi đó ông Diệm lại đóng vai bảo vệ cho quyền lợi của giới quan lại ấy, nên ông đã đơn phương vùng vẫy ngay trong nội bộ, chống lại chủ trương cải tiến mà ông cho rằng không hợp thời đó. Ông Diệm không biết rằng biện pháp cải tiến này đã được Toàn quyền Pasquier chấp thuận. Còn vua Bảo Đại thì dĩ nhiên lúc nào cũng chịu ảnh hưởng của Pháp và luôn luôn ủng hộ Pasquier, Châtel và Phạm Quỳnh (…). Ngoài ra, ông Diệm lại còn hành động sai lầm: tự ý cung cấp các bản tường trình của các phiên họp nội bộ cho báo chí. Lúc bấy giờ, Louis Marty đang giữ chức Giám đốc An ninh và công tác Chính trị đã ngăn chặn được một bản tường trình của ông Diệm gửi cho báo chí, và chắc chắn Louis Marty đã báo cáo chuyện này lên cho toàn quyền Pasquier biết. Căn cứ trên luật lệ hành chánh lúc bấy giờ, ông Diệm đã vi phạm một sai lầm vô cùng trầm trọng. Như thế, chẳng khác gì ông Diệm đã công khai tuyên chiến với Toàn quyền Pasquier. Vì vậy, tờ Tribune (Diễn Đàn – DT chú) số ra ngày 21/7/1933 đã viết về vụ chống đối này là một “cuộc chiến quá chênh lệch”, mà ông Diệm không thể nào tránh khỏi sự thất bại trước mắt.” (Trích dẫn theo Đặng Văn Nhâm: Tìm hiểu cái chết oan khiên bi thảm của một danh tài lỗi lạc (Viết tại Đan Mạch, 3/7/1999).
Với thời gian, và những trí tuệ minh mẫn, lương tâm trong sáng của những người trung thực, lớp bụi mù bao phủ trên cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn hóa Phạm Quỳnh đã mỗi ngày một bị xua tan, làm nổi rõ lên khuôn mặt thật trong sáng rực rỡ của ông.
Chúng tôi mong góp phần nhỏ vào việc làm Tổng Vệ Sinh đó và càng mong được sự giúp sức của quý bạn xa gần yêu kính, ngưỡng mộ nhà báo, nhà văn, nhà văn hóa Phạm Quỳnh của chúng ta. Mục Tìm hiểu Phạm Quỳnh mong nhận được tin, bài, tư liệu về Phạm Quỳnh để làm sáng rõ hơn nhân vật từng bị chôn vùi hơn 60 năm qua nhưng vẫn sống mãi trong lòng những người dân Việt yêu nước và sáng suốt với lương tâm trong sáng, một lòng yêu nước, thương dân như ông.

Tp HCM,  22/12/2009

Dã Thảo

Theo https://phamquynh.wordpress.com/