Cảm thức quê hương, từ những tản văn đậm hồn quê

Cảm thức quê hương, từ
những tản văn đậm hồn quê

Ai đó từng nói: “Trong vũ trụ có nhiều kỳ quan, nhưng kỳ quan tuyệt phẩm nhất đó là trái tim người mẹ”. Tình yêu của mẹ đẹp đẽ, thiêng liêng và bao la chẳng có bến bờ. Có mẹ, ta như có tất cả. Khi mẹ vắng xa cuộc sống sẽ đầy nỗi buồn thương, chán chường, tiếc nuối… Thời gian có chờ đợi ai bao giờ…
Cảm giác mất mát sâu lắng ấy bất chợt rung lên khi tôi đọc quyển tản văn “Trong sương thương má” của Trương Chí Hùng – hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, giảng viên trường Đại học An Giang. Trương Chí Hùng từng gây chú ý khi đoạt giải nhất bút ký của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long năm 2017 và sau đó được trao Tặng thưởng bút ký hay nhất năm 2022 của Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Tập sách do NXB Kim Đồng ấn hành, cảm hứng chủ đạo là những tâm tư, cảm xúc sâu lắng, những giãi bày trên chuyến hành trình ngược thời gian về với những ngày thơ, bên gia đình có người mẹ dấu yêu. Tất cả lung linh, bàng bạc những trăn trở, yêu thương, hoài niệm…
Giọng văn đậm nét miền Tây Nam Bộ, hòa quyện với những từ ngữ đậm đặc hương vị bản xứ. Những con người, câu chuyện, từ ngữ địa phương của vùng biên giới An Giang hiện lên chân thật, gần gũi, sinh động.
Đọc “Những nghề hạ bạc”, ắt hẳn độc giả đã thấy rõ nét tâm hồn “chân quê” của tác giả. Nhiều từ, cụm từ đậm màu sắc dân gian được lồng ghép, diễn giải, kể lại dễ hiểu, dễ tạo nên sự đồng cảm. Những hình ảnh đậm hồn Nam Bộ được tác giả tái hiện như: “Thả xuồng xuôi dòng nước mênh mông…”, “đến mùa nước nổi, tôi thích nhất là được bơi xuồng đi bẻ cà na, đi câu cá, hay đi hái điên điển, rau muống… Tháng nước mà, ở nhà buồn chết!”, “Tôi muốn tìm lại những hình ảnh thân thuộc trước kia. Nhưng hôm nay đồng quê sao vắng vẻ… Chiếc xuồng của tôi dường như lạc lõng giữa biển nước bao la”… Với bút pháp đối lập, tác giả đã tạo nên nỗi cô đơn quạnh quẽ, lạc lõng của “tâm hồn tôi” với cả một vùng biển nước mênh mông. Tác giả cảm thấy mình nhỏ bé như tuổi ấu thơ ngày nào, và giờ sao quá đỗi cô liêu và quạnh vắng. Một nỗi niềm tiếc nuối trong đêm, “một mình tôi thả xuồng xuôi theo dòng nước mênh mông…”. Những cảnh vật xưa nay còn đâu… Những cố nhân… đã đi xa biền biệt. Cách dẫn dắt bạn đọc vào chuyện kể cũng rất nhẹ nhàng, khéo léo: “Mỗi năm, khi cơn gió Nam đưa nước lớn về, cánh đồng tôi lại trổ vàng bông điên điển… Cứ việc hái rổ bông vàng tươi vô nấu canh chua cá lóc là tôi khoái” (Khúc ca trên sông vắng)
Đọc Trương Chí Hùng, như bị cuốn hút về một vùng trời bình yên xa thẳm của hồi ức. Đong đầy những kỷ niệm sống lại trong tâm trí. Nhiều chi tiết thật sâu lắng, cảm động: “Má đong mấy lon gạo về nấu cơm. Mà cũng không quên mua cho tôi một cái bánh in, bánh da lợn hay vài cục kẹo… Cả nhà tôi lại quây quần bên bữa cơm chiều đạm bạc, trong căn nhà chật hẹp nhìn nhau ngao ngán. Lon gạo cuối cùng cũng nấu hết. Cả nhà lại ăn độn rau muống, bông súng trừ cơm…”. Sự hy sinh tảo tần của người mẹ kiếm sống trên mạn thuyền như nỗi ám ảnh ăn sâu vào tiềm thức của  “tôi”. Đó là dòng hồi tưởng miên man, thấm đẫm niềm hoài cảm ngậm ngùi: “Lâu lắm rồi tôi không còn được nghe tiếng rao của má văng vẳng cả một khúc sông quê. Và mãi mãi, tiếng rao ấy chỉ còn trong ký ức. Ngày má về trời, mưa rơi trắng cả một dòng sông…”. Nhiều đoạn văn dung dị mà đẹp đến nao lòng: “Quanh ngôi mộ má tôi, ba cũng trồng mấy hàng điên điển. Có lẽ ba không muốn sóng vỗ làm má trở giấc”.
Hầu hết tác phẩm trong tập sách đều mang đến cảm xúc chân thành và sâu lắng. Cảm xúc đẹp, lắng đọng lại khi chạm vào những dòng cuối: “Thèm cái không gian yên ắng và một câu vọng cổ biết chừng nào!”, “Bất giác, tôi nghe như tiếng rao của má còn lanh lảnh đâu đây”… Hay với những cái kết giàu triết lý nhân sinh: “Đất không chỉ quý giá như bạc vàng mà còn hơn thế nữa. Bởi đất rất thiêng liêng…”
Vượt thoát lên trên tất cả là tình cảm gia đình, tình yêu thương thiết tha dành cho người mẹ thân yêu đã mất. Ta sẽ bắt gặp những dòng viết đầy rung cảm, với bao nỗi niềm luôn bị giấu kín. Như trong “Bữa nay có tôm ngon lắm”, từng con chữ bỗng cứ thế nghẹn ngào: “Ba ơi, má ơi vể ăn cơm với con nè. Bữa nay có tôm ngon lắm! Khấn xong nước mắt chực trào ra…”. Lời kể và lời thoại như không hề có sự tách bạch rõ ràng. Ai đã đọc qua sẽ khó kìm nén được nỗi xúc động.
Cách hành văn mạch lạc, khúc chiết, gãy gọn của tác giả Trương Chí Hùng cứ thế truyền cảm xúc đi thẳng vào trái tim bạn đọc, hơn là những phô diễn ý tưởng, kỹ thuật hành văn. Tôi có cảm giác như anh viết cực nhanh. Về mặt ngữ pháp, cách diễn đạt khá chỉn chu, sắp xếp ý tưởng trình bày trong các đoạn văn liền mạch, tạo cảm giác tự nhiên, chân thật dù đôi khi có sự đan xen giữa quá khứ lẫn hiện tại. Cái kết của mỗi tác phẩm nhẹ nhàng, giàu chất thơ và đầy lắng đọng. “Trong sương thương má” bình dị, thân thuộc như chính góc quê thân thuộc của mỗi người. Tác phẩm truyền cảm hứng cho những yêu thương chân thành và giàu tính giáo dục.
Đi qua hết các tác phẩm nơi tập sách, tác giả như vẫn luôn hướng về những vẻ đẹp của con người và tạo vật thiên nhiên, về những hồn hậu đặc trưng của vùng đất miền Tây Nam Bộ. Anh nhận định: “Miền Tây vẫn đọng lại trong tôi biết bao điều tốt đẹp. Cái đẹp của tình đất tình người”. Chúng ta như được sống cùng với tác giả, cảm thấy mình như người bạn thân thiết với tác giả, như hòa nhập vào các chi tiết, hình ảnh, được sống với dòng hồi ức đẹp, thấm đậm chất thi vị của tình mẫu tử thiêng liêng, tình người chân thật cao quý, giữa bao đổi thay, mất mát… Đồng thời là bao cảm xúc mãnh liệt, tràn đầy về tình cảm gia đình, tình quê hương luôn thiết tha, sâu nặng.
Đọc văn của Trương Chí Hùng chúng ta thấy những gì thân thiết nhất của tuổi thơ đều có sức bừng tỏa, dịu dàng nâng đỡ ta suốt cả cuộc đời. Tình yêu thương, lòng biết ơn là biểu hiện của tình cảm gắn bó sâu sắc của con người với gia đình, quê hương xứ sở… Bông điên điển, chiếc xuồng nhỏ, dòng sông… là quê hương, nguồn cội của nhà văn.
Và mẹ cũng chính là quê hương…
9/8/2025
Trần Quang Khanh
Theo https://vanchuongthanhphohochiminh.vn/