Hồi hộp trước “phút bù giờ” của Minh Đan

Minh Đan là ai? Và từ đâu đến? Nàng đã xuất hiện trước chúng ta như một Sứ giả của tình thương và trách nhiệm giữa cuộc đời này.

Ai đã từng đi qua đường 19 ngang thị trấn Phú Phong, Tây Sơn, Bình Định và lưu luyến môi thơm với hương vị đặc sản: chim mía, rượu Bàu Đá, thịt bò chua như muốn cầm chân ta mãi mãi.

Ai đã từng tham quan lễ hội Đống Đa - Quang Trung vào mồng năm Tết cổ truyền với tiếng trống trận vang dội núi rừng, và lưu lại đôi phút tại khu vườn xưa với cây Me và giếng nước hơn hai trăm năm, ở Kiên Mỹ, Bình Thành, nơi phát tích của Nhà Tây Sơn.

Ai đã có lần ngồi trên bến Trường Trầu mà nghe Sông Kôn chảy bao thăng trầm vào lịch sử, nghe tiếng thét của Nữ tướng Bùi Thị Xuân khiến voi quỳ.

Lữ Ngọc Minh Đan đã sinh ra từ miền đất ấy, lớn lên rồi ra đi học hành, rồi trưởng thành tại TP.Hồ Chí Minh. 

Tôi thấy hình như chị luôn mang theo bên mình nét trầm tư của những cổ thành Đồ Bàn, thành Hoàng Đế và thành Bình Định, nơi có Trường Thi và những câu thơ của Bàn Thành Tứ Hữu, dần chìm vào huyền tích kinh xưa. Ấy vậy, Minh Đan làm thơ rồi trở thành nhà thơ cũng là điều hiển nhiên.

Nhưng tại sao lại “Phút bù giờ”? Phải chăng Minh Đan muốn ẩn dụ cái khẩn trương, cái ước vọng, lòng nguyện cầu, cái tốt đẹp trong bóng đá vào cuộc đời này và thôi thúc những tấm lòng từ tâm, những trí tuệ, những đôi tay, đôi vai hãy dấn thân chung sức cứu rỗi những phận người đau khổ, không may, những hoàn cảnh gieo neo, đơn độc. Kêu gọi khẩn trương con người hãy tỉnh táo mà đối xử với thiên nhiên như một cái đạo, không được tàn phá thiên nhiên để rồi nhận lấy hậu quả khốc liệt, điêu tàn.  Hãy loại bỏ những lòng tham-sân-si ra khỏi xã hội để nâng lên cuộc sống con người.  Hãy đoàn kết yêu thương, hết mình vì nhau trong những nghịch cảnh, mở rộng con đường từ trái tim đến trái tim. Theo Minh Đan, tất cả đều phải khẩn trương, không được vô cảm với nhau. Minh Đan luôn luôn phát hiện cái mặt trái của tồn tại xã hội, phê phán cái xấu, cái ác, cái vô cảm của con người trong thời đại hôm nay để mở đường cho cái thiện và lòng chân thành, nhân ái vốn là bản chất của con người được phục hồi làm đẹp và bình yên cho cuộc sống. Do vậy, toàn tập thơ, ta thấy thoáng những nỗi buồn, nhưng cái buồn trong veo của nhà thơ, buồn để tìm vui cho tha nhân, cho thiên hạ. Thường cách viết như vậy rất khó, nhưng trong sáng tạo nghệ thuật mà chọn cái khó cho hướng đi riêng mình thì lại ít ai làm được.

Cách nói dễ nghe, dễ gần, ngôn ngữ giàu hình tượng và âm thanh. Đây, ta thử đến với bài “Mẹ đơn thân” trích trong phần Khâu múi nhớ:

bao nhiêu yêu thương khâu kín một hình hài (?)

em rửa cơn buồn

bằng thứ mùi đàn bà phá giá

sợi tóc buộc câu yêu

lá vàng môi buông thả

nước mắt ứa nhựa thân xanh

ngồi dệt giấc mơ bằng sợi tầm gai

khỏa thân cởi mùa

gọi nhau qua vách gió

ngỡ lòng mình quý nhân

trong vòng tay người thương

ngờ đâu

lá vàng rơi lòng em những cánh chán chường

mùa thu đi qua

tiếng đàn bầu xéo xắt

đếm tháng ngày méo tròn dằng dặc

vui nụ cười trẻ thơ.

Nhà Thơ Tạ Hữu Thiện có viết rằng: “Ai lớn lên không từng yêu đương/ Ai biết yêu không từng hò hẹn/ Việc ấy lẽ thường”. Đúng vậy, đó là lẽ thường nhưng trong cái lẽ thường này nó xuất hiện không biết bao nhiêu cái bất thường, làm điêu đứng cả đời người, gây ra dang dở đau thương và từ đó có lẽ người đàn bà đơn thân xuất hiện. Họ đau khổ đến tận cùng của yêu đương lại bật ra những bản lĩnh, phi thường tự chọn cho mình một con đường đi riêng về tương lai vẫn bình sinh trước thiên hạ, hồn nhiên như tuổi thơ càng làm cho niềm tin cứ đầy lên phía trước.

“Em rửa cơn buồn/ bằng thứ mùi đàn bà phá giá” đau quá, như không thể nào đau hơn được nữa. Ai dám bảo người đàn bà đơn thân không hạnh phúc, họ thay cả đàn ông, họ giàu trải nghiệm. Vui thay, những nhà văn đơn thân phụ trách tiết mục tâm tình cởi mở mà tôi hay đọc trên các Báo ngày xưa, mỗi khi những cặp vợ chồng hay những đôi tình nhân sắp đổ vỡ họ viết thư đến cho các chị. Các chị đã trả lời những gì mà các đôi vợ chồng sắp tan vỡ lại đoàn tụ và họ dắt nhau đến cảm ơn tác giả và có biết bao người đàn bà đơn thân trên thế giới lại là Nguyên thủ quốc gia.

Minh Đan không phải là người trong cuộc, nhưng trách nhiệm và tình thương đã khiến tác giả bật ra những câu thơ gan ruột làm lay động lòng người. Những câu thơ ngắn gọn, không thừa ý giãn tứ, nhưng sức khái quát cao, mà ta khó lòng đi hết chiều sâu của nó. Chính hình tượng và âm thanh đã làm nên vần điệu cho thơ tự do của Minh Đan.

Những cụm từ “yêu thương khâu kín”, “rửa cơn buồn”, “mùi đàn bà phá giá”, “sợi tóc buộc câu yêu”, “khỏa thân cởi mùa”, “gọi nhau qua vách gió”… đã gợi nên hình tượng và âm thanh vang ra trong không gian thơ Minh Đan.

Và đây nữa, một sự buông bỏ dứt khoát mà không phải ai cũng làm được - đó là buông bỏ Tình nhân, dứt áo ra đi trở về với cái hồn nhiên, làm bạn với cô đơn để bớt cô đơn. Đúng vậy, không dưng mà Nhạc sĩ Đài Phương Trang đã viết “yêu cô đơn như tình nhân” - cái thông điệp đầy ý nghĩa, là hướng đi mở ra cho những người đã chán chường bao nỗi đa đoan của tình yêu:      

khi cảm xúc nhượng bộ

lý trí vứt mạnh tình nhân vào sọt rác

chẳng cần tìm lý do cho điều đã mất

bao lần khiêu vũ trong mưa

tự nâng bước mình qua ngày giông gió

thăng hoa với cô đơn

thanh thản buông

em đàn bà không cần tình nhân.

Thường khi Minh Đan không viết hoa chữ đầu dòng, những câu thơ trí luận sẽ dài ra như một dòng chảy cảm xúc vào vũ trụ nhân sinh để mà phát hiện những tồn tại nhứt nhối của xã hội. Đúng vậy, thơ là hành trình không có đích, nó tồn sinh trong loài người và là phạm trù vô hạn. Cách viết như vậy, tôi nghĩ rằng không phải bắt chước theo văn chương Tây, hay mấy ông bà Nobel gì đâu mà là rất Việt Nam.

Thơ không nuôi được ai nhưng thơ sẽ đến với con người cả khi hạnh phúc và lúc đau thương. Thơ là người phát hiện vấn đề, chứ không phải là người giải quyết vấn đề nên nhiều lúc ta thấy thơ như bất lực, như trong bài Mưa:

cầm trên tay tập thơ

nghĩ về đồng xu lẻ

ước mỗi âm tiết mua được ổ bánh mì cầm hơi

dỗ dành em phút đói lòng khát nước

ước mỗi bản thảo gói được nắm xôi niềm tin của ngày mai

thả vào ngón tay em hạt đơm nóng hổi…

Ngôn ngữ của Minh Đan đôi khi không còn là ký tự để giải nghĩa mà là những vật liệu có tâm hồn biết xích lại và giãn ra để tạo hình tượng và âm thanh.

Tôi xin chúc mừng các nhà thơ trẻ của Bình Định đã thành danh ở Sài Gòn như Trần Lê Sơn Ý, Ngô Liêm Khoan, Minh Đan, Nguyễn Trần Thiên Lộc, Trần Võ Thành Văn, Nguyễn Trần Khải Duy… một ngày mai thành công tốt đẹp.

Không thể nào nói hết những gì muốn nói cho thơ Minh Đan. Khép lại trang viết, tôi xin chúc Minh Đan và các nhà thơ đất võ giàu sức sáng tạo và đi trọn với nghiệp của mình. 

17/8/2025
Xuân Trường

Theo https://vanchuongthanhphohochiminh.vn/