Người đàn bà với ý nghĩ
nhiều hơn thời gian đã nghĩ
 “Câu thơ một chữ cái
Câu thơ bắt nhịp nỗi buồn”
(Một ngày trái mùa xuân - Trần
Thị Huê)
Trần Thị Huê xuất hiện không ồn ào, phô trương. Thơ chị
gánh vác những đằm lặng của người “đàn bà đã cũ”. Chị viết như để giải thoát
khỏi ràng buộc của cuộc sống, để được là chính mình. Đọc “Thế giới ngủ
trong đường viền”, giọng thơ tự thuật, tâm tình của chị từng xuất hiện ở các
thi tập trước, nhưng nay đậm nét, độc đáo hơn. Khai mở phần vô thức, có
thể nói, là tín hiệu thám mã những ám tượng, hấp dẫn của diễn ngôn “chảy
qua cơn mê” và cảm quan phái tính của người đàn bà thơ “đợi bàn tay
che kín nỗi buồn” trong “Thế giới ngủ trong đường viền”.
Thơ luôn tạo sinh những luật chơi. Sự chơi có vai trò quan
trọng đối với quá trình cách tân thơ, đưa đến cái hay, cái mới và xác lập mối
quan hệ tương tác giữa tác giả - tác phẩm - người đọc. Thi sĩ hoàn toàn linh
hoạt, tự do, chủ động, bày biện các chiều cạnh của thế giới theo luật chơi của
mình. Càng nhiều khoảng lặng, điểm dừng, điểm đứt gãy, trật khớp thì sự vẫy gọi,
làm đầy văn bản càng lớn. Từ người chơi, người tham gia và kể cả luật chơi đều
không ngừng dịch chuyển, biến đổi theo tính chất tắc kè hoa của ngôn ngữ. Tất
nhiên, để giải phóng và thăng hoa cảm xúc, sự liên tưởng ở người đọc, thi sĩ
phải là người đầu tiên ý thức sáng tạo luật chơi. Sự chơi của thơ sẽ rơi vào
khiên cưỡng, áp đặt nếu thi sĩ chỉ là “thợ thơ”. Xuất phát điểm của thơ và
cái đích của thơ, xét cho cùng, đều bắt nguồn từ vóc hình “tự nhiên” của nó.
Nhưng nó (thơ) chỉ thực sự có hồn, có cảm xúc, tạo sự lay động khi thi sĩ biết
vượt lên trên thủ thuật luyện chữ, khắc chữ. “Thế giới ngủ trong đường
viền” của Trần Thị Huê đã có những cuộc “vọc” chữ khá thú vị. Tập thơ là
chuỗi dài các cuộc đối thoại giữa người đàn bà thơ với anh, với vạn vật xung
quanh. Lúc nào người đàn bà thơ cũng chủ động tạo các cuộc đối thoại, muốn
“nói với”, “nói cùng”, phơi bản thể mà tâm sự, giãi bày. Nói với anh, với vạn
vật, thực chất là người đàn bà thơ đang tự đối thoại với nỗi đơn độc của
mình. Đó là dạng đối thoại trong độc thoại. Đối thoại theo hướng “vô âm”. Chị
để người đàn bà thơ đối diện, chất vấn đồng thời với hai con người, hai phía
thời gian, nhằm tạo ra nhiều tiếng nói, nhiều điểm nhìn. Rồi chị huy động mọi
cảm xúc của người đàn bà thơ đặt lên cảm xúc của người đàn ông, của vạn vật
mà xác tín bản thể: “Em vẽ lên trang giấy những mảng màu khác lạ/ Nói
với dòng kẻ/ Màu nguyên gốc tô hết con đường/ Cho dù anh khó lòng cắm
hoa vào đó/ Người ta chỉ đi qua/ Và tựa lưng vào cái khác/ Mảng màu nói thật
lòng/ Chỉ vẽ hết con đường gần như anh đã biết/ Bản nhạc buồn/ Hôn lên
ánh mặt trời uống vật cản ngày em không thể nuốt/ Ngày xanh ngồi bên câu thơ/ Ngổn
ngang ý nghĩ/ Ý nghĩ lớn đầu ngón tay/ Đủ để nói với anh/ Màu
nguyên gốc tựa như ánh bình minh lớn lên từ biển/ Nhẫn nại trước phong
ba/ Và biết cõng cánh chuồn trong nắng/ Trước yên bình/ Ngày mới không
tên” (Ngày mới không tên).
Thời gian đêm được chị đẩy lùi về miền hồi ức, nơi người
đàn bà thơ đã từng có một tình yêu đẹp. Rồi chị dùng không gian đặc đêm lôi
kéo người đàn bà thơ ra khỏi miền ấy, để người đàn bà thơ đối diện với thực tại
đầy chua xót, bẽ bàng. Không - thời gian đêm vì thế như là nhân chứng làm rõ
phận đời của người đàn bà thơ. Đồng hiện không - thời gian giữa quá khứ
và hiện tại, giữa ngọt ngào, hạnh phúc với đơn chiếc, trống vắng, chị phản
ánh rõ nét hơn thế giới nội tâm của người đàn bà thơ, vừa đa cảm, phức tạp vừa
khó dò đoán, suy xét. Một mặt, người đàn bà thơ muốn lãng quên khuôn mặt người
đàn ông, mặt khác, lại muốn đào xới, lật tung. Câu chuyện về người đàn ông cứ
vắt từ đêm này sang đêm khác, không nguôi thổn thức: “Em kể anh nghe/ Những
dấu chấm than dài trên trang giấy/ Những câu chuyện dành riêng cho anh phía ấy
đơn côi/ Đêm tròn xoe đôi mắt/ Đêm dài trên mái tóc/ Đêm mảng
màu xanh thắm/ Đêm của suối mát trong lành/ Đêm không phải con tàu
anh đi cùng chuyến/ Đêm/ Là em phía ấy lặng thầm” (Đêm). Qua những
câu như: “Căn nhà chật bóng tối”, “Dán sẵn vào bức tường chết”, “Những bậc
thang có chữ số”, “Những dòng chữ tựa cọng rơm rối”, “Khuôn mặt cửa sổ sao phủ
kín trời”... có thể hình dung người đàn bà thơ đang ngồi trước văn bản vào những
đêm khuya, bên ô cửa sổ nhỏ “lạnh ngắt”, trong một căn nhà có cầu thang được
đo “bằng lời nói” mà ngẫm nghĩ về thân phận và cuộc sống. Xét về mặt không
gian, điểm nhìn của người đàn bà thơ bị giới hạn, trói buộc. Ngay cả nhan đề
tập thơ “Thế giới ngủ trong đường viền” cũng đã thể hiện sự chật chội.
Không gian riêng tư của người đàn bà thơ được chị thu hẹp lại, gói lại, có đường,
có viền, có nét và đậm tính nữ: “Thế giới ngủ trong đường viền của chiếc
túi xách”. Xét về mặt thời gian tâm lý, vạn vật không cố định một chỗ,
mà đang trương nở và bị khuấy đảo. Kết cấu dạng “dài hơn”, “nhiều hơn”, “chật”,
“khâu”, “vá”, “xếp”, “gọi”, “chẻ đôi”, “chia hai phía”... là những căn cước
thấu hiểu tâm trạng của người đàn bà thơ. Người đàn bà thơ đã lấy cuộc đời
mình ra mà làm “sống động” những ký tự: “Là em phía ấy lặng thầm/ Những
chùm hoa không còn biết nở/ Những bài thơ không còn biết hát/ Nhưng
chuyện buồn cứ thế mãi ngân lên/ Căn nhà chật bóng tối/ Căn nhà khép lại/ Mùa
trăng vãn tiếng ve ngân/ Và rồi mọi chuyện qua đi/ Những tiếng động vồ vập/
Những cầu thang ai chia lối khác” (Đêm); tự cô đặc mình trong đường viền
của bức tranh cuộc đời, tự xem mình là kẻ đứng phía sau, là kẻ bên lề: “Chừng
ấy năm đi dưới bàn chân/ Nghe xát và êm khoảng khuyết/ Chân viết hẳn một
nét huyền chảy dài mi mắt/ Tóc khâu hoài niệm trăng ngọt nằm
nghiêng” (Thế giới ngủ trong đường viền). Chuỗi đơn chiếc này láy đi láy
lại, dồn ép “nỗi đoạn trường” của người đàn bà thơ: “Nghiêng về đơn
phương đặt vào bàn tay trống/ Phương trời cứ ráo riết gió thổi cứ xoay
quanh vành môi trái tim/ Dán sẵn vào bức tường chết/ Năm canh chạy
dài/ Mất hút” (Dài hơn cuộc đời anh đang có).
Những chấn thương tâm hồn sinh tạo ảo giác, khiến cho các sự
vật hiện tượng xung quanh người đàn bà thơ đều biến dạng. Xuất phát từ điểm
nhìn của ô cửa nhỏ nhưng sự tưởng tượng, sự vỡ bung nội cảm trong người đàn
bà thơ quá lớn, khiến thế giới cứ chập chờn thực ảo. Lúc này, những xung năng
vươn dậy, làm méo mó, xô lệch, đứt gãy mọi thi ảnh. Trang giấy, ô cửa sổ, chiếc
cầu thang, căn nhà không thể chứa hết nỗi niềm của người đàn bà thơ. Nỗi niềm
căng chật, trườn ra bên ngoài: “Chuông gọi nói mỗi câu/ Mọi ràng buộc xếp
gọn dưới đáy ba lô/ Nghiêng về đơn phương đặt vào bàn tay trống/ Phương
trời cứ ráo riết gió thổi cứ xoay quanh vành môi trái tim/ Dán sẵn vào bức
tường chết/ Năm canh chạy dài/ Mất hút” (Dài hơn cuộc đời anh đang
có). Không - thời gian đêm (lặp lại đến 53 lần) trở thành khoảng nối giữa bên
trong và bên ngoài, có và không, thực và mơ, có lý và phi lý. Người đàn bà
thơ xem đêm như là trò chơi. Nhưng người đàn bà thơ không thể nào quán xuyến
được luật chơi. Đêm cố hữu, đậm đặc lên cơ thể và ngôi nhà của người đàn bà
thơ. Đêm bám riết lấy cơ thể của người đàn bà thơ, chồng chất suốt năm canh,
và chồng từ đêm này sang đêm khác: “Đêm dài không thể ghép nguyên nụ
hôn”, “Gợi mắt buồn trắng đêm”, “Đêm dài của ngàn vì sao đang bủa vây
bàn tay nhỏ bé”, “Đêm dài trên mái tóc”, “Để cho tóc rối úa màu với
đêm”, “Bốn mùa và đêm rơi vào đáy mắt”, “Làn môi vẽ con đường son đỏ/ Gợi
mắt buồn trắng đêm” (Nẻo có đôi)... Tuy nhiên, khoảnh khắc hiện hữu,
được là chính mình ấy càng làm cho cơn mộng ảo thêm phần tê tái. Người đàn bà
thơ bị đêm bủa vây, giăng kín. Càng hạn định, người đàn bà thơ càng muốn nổi
loạn, bứt phá và vượt thoát. Người đàn bà thơ tìm mọi cách chơi/đùa/nghịch với
đêm, áp thân thể lên đêm, lấy thân thể giao hòa với đêm để cảm nhận từng sát
na hiện hữu. Thân thể lẫn tâm hồn bươn khỏi không gian chật hẹp, tìm đến sự
vô biên của thời gian, sự rộng lớn của vũ trụ: “Mắt đêm gãy đôi”, “Gọi
đêm tràn ra ngoài khung cửa”, “Đêm tràn phố thị ướt ngôi nhà hướng về phía
núi”,... Do vậy, đối thoại cũng là phương tiện để người đàn bà thơ tự tạo
ra sự gây hấn với bản thân. Lằn ranh gây hấn ấy nảy nở những góc nhìn “biến dạng”,
“phi lý”. Trần Thị Huê đặt các thi ảnh có lý bên cạnh các thi ảnh phi lý rồi
phá vỡ, nhảy cóc liên tục. Những ý tưởng nhảy cóc, những màu sắc siêu thực cứ
cuộn vào nhau, gối lên nhau, lăn lộn cùng nỗi niềm của người đàn bà thơ.
Nội hàm tiếng nói trong “Thế giới ngủ trong đường viền” được
mở rộng, không chỉ là tiếng nói của người đàn bà thơ mà còn là tiếng nói của
những thân phận đàn bà: “Em hóa thành câu thơ/ Gọn/ Câu thơ một chữ cái/ Câu
thơ bắt nhịp nỗi buồn” (Một ngày trái mùa xuân). Nếu độc giả dùng lý trí
để giải mã, khó có thể cảm thụ được những khoảnh khắc vong thân, khát vọng “vá
lành cơn khát” của “đôi môi thèm son” rất đỗi nhân bản trong
thế giới vô thức của người đàn bà thơ. Vì “Thế giới ngủ trong đường viền” của
Trần Thị Huê là thế giới của “ý nghĩ nhiều hơn thời gian đã nghĩ”.
|
Hoàng
Thụy Anh
Theo https://www.vanchuongviet.org/  |
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét