Theo em anh thì về
VỀ QUÊ
1-
Theo em anh (thì) về, theo em anh (thì) về
Thăm lại miền quê, nơi có một triền đê
Có hàng tre ru khi chiều về...
Ơi quê ta bánh đa bánh đúc
Nơi thảo thơm đồng xanh trái ngọt
Nơi tuổi thơ ta trải qua đẹp như giấc mơ...
Ơi quê ta dầu sương dãi nắng
Phiên chợ nghèo lều tranh mái xiêu
Kìa dáng ai như dáng chị, dáng mẹ tôi...
2-
Đưa nhau ta (thì) về, đưa nhau ta (thì) về
Nơi mẹ đưa nôi, nơi sáo diều chơi vơi
Với dòng sông bên lở bên bồi...
Bao nhiêu năm theo dòng đời đua chen
Phiêu bạt nơi phồn hoa cát bụi
Đôi khi cánh cò xưa lạc vào giấc mơ tôi.
Nước qua cầu thời gian trôi mau
Nơi bền lâu là nơi lắng sâu
Thiếu quê hương ta về, ta về đâu?
(KẾT)
Một chiều, bưng bát (ớ) cơm quê
Rưng rưng ta hát (ớ) giọng quê dãi dề...
Về quê
Phó Đức Phương - Anh ThơTrưa 19/9/2020, nhạc sĩ Phó Đức Phương đã trút hơi thở cuối
cùng sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư tụy để "về quê" với
"dòng sông bên lở bên bồi".
Đó là dòng sông Cái, sông Mẹ, nơi ông được sinh ra, nuôi dưỡng
tâm hồn để trở thành người nhạc sĩ tài hoa, cống hiến cho đời những ca khúc bất
hủ.
Những giai điệu thấm đẫm hồn quê, xứ sở.
Phó Đức Phương sinh năm 1944 ở Hà Nội, quê gốc Hưng Yên, nằm
trong bộ tứ Sông Hồng của nền âm nhạc Việt Nam đương đại, bên cạnh Trần Tiến,
Nguyễn Cường và Dương Thụ.
Bốn nhạc sĩ, bốn cá tính và đều đạt được những thành công ở
lãnh địa của riêng mình. Riêng đối với Phó Đức Phương, chủ đề xuyên suốt trong
sự nghiệp âm nhạc của ông là tình yêu quê hương đất nước với những nỗi nhớ da
diết và day dứt.
Nhạc Phó Đức Phương "đẹp" - đẹp từ ca từ, giai điệu
đến ý nghĩa. Chính vì vậy mà nó cũng hút cả người hát lẫn người nghe. Các ca
khúc của Phó Đức Phương đã góp phần làm nên tên tuổi của các ca sỹ hàng đầu Việt
Nam hiện nay như Thanh Lam, Mỹ Linh, Trọng Tấn, Tùng Dương... Khán giả ở mọi thế
hệ, mọi tầng lớp, mọi lứa tuổi cũng đều yêu thích những bài hát của ông.
Với những thành công như vậy, nhiều người nghĩ rằng Phó Đức
Phương đã có nền tảng hoặc tiếp xúc với âm nhạc từ nhỏ. Tuy nhiên, sự thực thì
tác giả "Trên đỉnh Phù Vân" lại sinh ra trong một gia đình cách mạng
nổi tiếng, là cháu của chí sĩ Phó Đức Chính.
Bản thân Phó Đức Phương cũng có xuất phát điểm là sinh viên
khoa Toán, trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Thế nhưng, sự yên bình ấy không đủ
làm dịu những khao khát, đam mê trong lòng chàng thanh niên đã có sẵn trong
mình "máu" nghệ thuật.
Hết năm thứ ba đại học, Phó Đức Phương bỏ dở sự nghiệp
"phấn trắng, bảng đen" để dấn thân vào thực tế cuộc sống ở nông trường
Cửu Long với mong muốn trở thành một nhạc sĩ nắm bắt được thời cuộc, cảm nhận
được hơi thở từng ngày của quê hương, đất nước.
Và những va vấp thực tế, những vất vả, khó khăn của người dân
lao động ấy chính là nguồn cảm hứng đầu tiên để nhạc sĩ tài hoa viết nên những
ca khúc bất hủ sau này.
Sau ca khúc đầu tiên gây tiếng vang "Những cô gái quan họ"
thấm đẫm giai điệu trữ tình dân ca Bắc Bộ; Phó Đức Phương liên tục cho ra đời
những tác phẩm khắc họa tinh hoa âm nhạc dân gian của từng vùng miền.
Hầu như ca khúc nào của ông cũng được khán giả đón nhận một
cách nhiệt tình, nhiều ca khúc trở thành câu hát cửa miệng của công chúng ngày
hôm nay, như "Về quê," "Hồ trên núi," "Chảy đi sông
ơi," "Trên đỉnh Phù Vân," "Một thoáng Tây Hồ"…
Bên cạnh đó, âm nhạc của Phó Đức Phương còn là cảm thức từ âm
hưởng truyền thống. Ca trù, xẩm, chèo, tuồng… dường như ngấm sâu vào con người
nhạc sĩ để chắt lọc ra từng bài hát đưa chất dân gian đi xa hơn.
Ông từng tiết lộ: "Từ khi còn trẻ, tôi đã đi tìm thầy để
học hát tuồng, học hát ả đào, học hát chèo, học hát dân ca miền Trung… từ các
nghệ nhân gạo cội nổi tiếng, do đó, chất dân gian đã ngấm vào mạch máu, hơi thở
của tôi. Cùng với những sáng tạo nghệ thuật của bản thân mà tôi 'chiết xuất'
cái giọng điệu dân gian ấy thành tác phẩm mang phong cách riêng của mình."
Không chỉ đưa chất liệu dân gian đương đại ẩn hiện qua từng
nhạc phẩm, ngay từ những ngày đầu bước chân vào sự nghiệp sáng tác, Phó Đức
Phương còn nhanh chóng chọn được cho mình một nguồn cảm hứng về quê hương.
Nếu như âm nhạc của Nguyễn Cường gắn liền với Tây Nguyên, âm
nhạc của Phú Quang gắn liền với Hà Nội... thì Phó Đức Phương tìm về với không
gian sông nước, những ký ức tuổi thơ vùng quê và những cảm nhận đầy màu sắc huyền
thoại.
Nước từ sông, từ hồ, từ biển, từ núi cao... "chảy
tràn" trong âm nhạc Phó Đức Phương. Một "Huyền thoại Hồ Núi Cốc"
liêu trai, ma mị, đẹp như cổ tích. Một "Hồ trên núi" thăm thẳm, rợn
ngợp. Một "Chảy đi sông ơi" chứa đựng bao chiêm nghiệm và cả thức ngộ
về cuộc đời, về quy luật chảy đi của đời người. Và nữa, "Bên dòng sông
Cái," "Dòng sông ký ức," "Nao nao Thác Bà," "Một
thoáng Tây Hồ," "Mái chèo thiên thu," "Nơi áo chàm hồ xanh
Ba Bể"… đều là những dòng chảy cuồn cuộn, ăm ắp kỷ niệm, gieo vào lòng người
nghe những cảm xúc sâu lắng. Mỗi tác phẩm đều ghi dấu một giai đoạn, một thời
điểm thăng hoa của nghệ thuật.
Giải đáp thắc mắc vì sao các bài hát của mình luôn thấm đẫm
hơi thở của nước, Phó Đức Phương cho biết: "nguồn gốc của người Việt là gắn
với nền văn minh lúa nước và những dòng sông. Tôi lại mệnh thủy nên hướng về
sông hồ như một lẽ tự nhiên. Cứ nhìn thấy sông và cây cối là lòng tôi dịu lại.
Tuổi thơ của tôi cũng gắn với những dòng sông quê mẹ, nên khi ra Hà Nội rồi
'dòng sông ký ức' ấy vẫn chảy trong tâm trí. Khi xa, tôi rất nhớ nhung, nuối tiếc;
nhớ tuổi thơ ngụp lặn trên dòng sông..."
Phần lớn các ca khúc của Phó Đức Phương không dễ hát. Nó đòi
hỏi người hát phải am hiểu về âm nhạc dân gian, có khả năng nhập vào văn hóa
dân gian nhuần nhuyễn.
Đúng như nhạc sĩ Đỗ Bảo nhận xét: "Âm nhạc của Phó Đức
Phương rất riêng biệt. Nó không chỉ có những cội rễ chắc chắn và rất sâu từ âm
nhạc dân gian, chắt lọc từ chèo, tuồng, ca trù, xẩm, hay cảm thức về âm nhạc
tâm linh đậm màu Á Đông. Ông là người có khả năng tỉa tót cặn kẽ những chi tiết
thượng tầng với những tiết tấu kỹ càng, luyến láy phức tạp và ca từ rất uyên
thâm."
Ca từ trong ca khúc của ông cũng không hề dễ hiểu. Nó là thứ
ngôn ngữ được "chưng cất" lên từ trải nghiệm cuộc đời và những trải
nghiệm đó không phải bằng kiến thức, mà bằng tâm thức, tâm linh nữa.
Cho nên khi nghe "Chảy đi sông ơi," hay "Trên
đỉnh Phù Vân," người nghe cảm nhận sự huyền hoặc trong không gian âm nhạc
mà bài hát tỏa ra.
Phó Đức Phương là người sáng tác, ông cũng đồng thời là
"người làm chứng", để nhìn những phút đốn ngộ của lòng mình, của tình
yêu cá nhân ông hòa vào tình yêu của thiên nhiên, đất trời, cây cối, sông hồ.
Âm nhạc của Phó Đức Phương không dành cho những ai chỉ nghe để giải trí, hay
nghe vì tò mò. Đó là âm nhạc nghe để khám phá, để thấu suốt. Và nhất định phải
là người trải nghiệm.
"Con sông hiến mình tất cả"
Phó Đức Phương tự nhận mình là người rất cầu toàn, kỹ tính,
khắt khe trong cả đời sống và sáng tác âm nhạc. Cùng viết một bài hát, người ta
nhàn hạ thì ông phải khổ sở "ngụp lặn, đào bới."
Chia sẻ về tôn chỉ của mình trong suốt mấy chục năm gắn bó với
nghệ thuật, nhạc sĩ Phó Đức Phương tâm sự: "Đã bước vào nghệ thuật thì phải
cương quyết đi đến tận cùng. Với tôi, mỗi sản phẩm âm nhạc đều như gói ghém, chứa
đựng cả linh hồn của người nghệ sĩ. Muốn những đứa con tinh thần bay cao, bay
xa, người nghệ sĩ cần gửi gắm vào đó tất cả nội lực, tâm huyết sẵn có".
Thật vậy, âm nhạc của nhạc sĩ Phó Đức Phương luôn tạo cho người
nghe cảm xúc mới lạ. Mỗi tác phẩm mang một phong vị riêng, không lặp lại ngôn
ngữ âm nhạc của chính mình. Ca khúc của ông không chỉ êm đềm, phẳng lặng mà
luôn biến đổi khi khoan khi nhặt bởi trong mỗi nốt nhạc, mỗi đài từ đều mang đậm
tính kịch.
Sự khó tính của Phó Đức Phương thế nào, những nghệ sĩ hợp tác
với ông là người hiểu rõ nhất. Khi được mời làm vai trò Giám đốc âm nhạc trong
live show "Trên Đỉnh Phù Vân", nhạc sĩ Đỗ Bảo đã chia sẻ "Phó Đức
Phương là người kỹ tính, có lúc còn khắt khe nữa. Làm việc với ông không phải
không có áp lực. Và nhiều nghệ sĩ nếu không bản lĩnh thậm chí còn e ngại trước
ông".
Ngay cả các giọng ca như Thanh Lam, Mỹ Linh, Tùng Dương… khi
hát nhạc Phó Đức Phương cũng có lúc khiến ông không vừa ý.
Bất cứ ai từng làm việc hay có dịp nói chuyện với vị nhạc sĩ già này, đều thấy ông rất trẻ. Tâm hồn trẻ, lạc quan, tràn đầy nhiệt huyết. Ca
sĩ Minh Thu đã dành hai từ "tận cùng" khi mô tả về Phó Đức Phương, rằng
ông làm gì cũng phải làm tới tận đỉnh, đến khi không thể cố hơn mới dừng lại.
Chẳng thế mà, Phó Đức Phương đã chấp nhận hy sinh thời gian dài sáng tác để đi
đòi quyền lợi cho các đồng nghiệp khi lập nên Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả âm
nhạc Việt Nam.
Mặc kệ những lời can ngăn, bỏ qua những lời ra tiếng vào, ông
vẫn tràn trề niềm tin mình sẽ làm được. Chẳng màng lợi danh, ông hồn nhiên tin
rằng đó là lối đi đúng đắn của mình mà chẳng tính toán tới những gian nan sẽ phải
đương đầu.
Ngay cả khi đang phải nằm trên giường bệnh chiến đấu với bệnh
tật, Phó Đức Phương vẫn luôn lạc quan. Ông thậm chí có một niềm tin tâm linh
mãnh liệt mình phải sống để tiếp tục sáng tác.
Ông nói: "Tớ chưa thể "đi đâu được," vì tớ phải
hoàn thành sứ mệnh theo "lệnh của bề trên", đó là một vệt những tác
phẩm âm nhạc mà theo tớ là vô cùng quan trọng - Đó là viết về những bậc thánh
nhân, tiền nhân, tiên tổ mà tớ, với vai trò là một nhạc sĩ phải đền ơn, đáp
nghĩa bằng những tác phẩm âm nhạc như tớ đã từng viết về Đinh Tiên Hoàng, Hai
Bà Trưng, Trần Hưng Đạo, Bạch Đằng và sắp tới sẽ viết về Anh linh của các bậc
Thánh nhân trong lịch sử Việt Nam như: Quang Trung, Lý Thường Kiệt... tất cả
đang dần hình thành và tớ sẽ tiếp tục hóa thân vào từng nhân vật chứ không đứng
ngoài ngợi ca."
Phó Đức Phương là vậy, "chẳng bao giờ thôi tơ
vương", luôn khát khao sáng tạo không ngừng nghỉ.
Với những gì đã cống hiến cho nền âm nhạc nước nhà, dường như
nhạc sĩ Phó Đức Phương đã trở thành những dòng sông, xứ sở quê hương của tâm hồn
Việt như trong lời ca ông viết:
"Nước qua cầu thời gian trôi mau
Nơi bền lâu là nơi lắng sâu
Thiếu quê hương ta về, ta về đâu?".
20/9/2020Diệp NinhTheo https://bcdcnt.net/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét