Nhà thơ Văn Công:
Nắng đã ngủ yên trên ngàn lá…
Nhà thơ Văn Công tên thật là Cao Xuân Thiêm, sinh năm 1926 tại
xã Diễn An, huyện Diễn Châu (tỉnh Nghệ An), trong một gia đình nho học, một
dòng họ nổi tiếng về khoa bảng và nhiều trí thức lớn. Do sớm có năng khiếu, bấy
giờ chú bé Cao Xuân Thiêm đã làm thơ ghi những điều trông thấy dọc đường, nhưng
địa danh hấp dẫn: Vinh, Nghi Xuân, Đèo Ngang, Huế…
Nhà thơ Văn Công (1926-2021)Tháng 8/1945 sau chuyến đi xa kiếm sống về, Cao Xuân Thiêm bước
vào hoạt động cách mạng. Đó là cuộc hành trình xa quê gốc để vào vùng đất Liên
khu 5 mà sau này trở nên thân thiết như chính quê mình. Năm 1946, hăm hở trong
đoàn quân Nam Tiến, ông có mặt tại Phú Yên và như một định mệnh, ông gắn cuộc đời
mình ở miền Tây Phú Yên, với những cái tên như Ma Pốp, Ma Xí, Ma Xoong, cũng quấn
khố, để tóc dài, đi chân đất, nói tiếng dân tộc thiểu số, sống, chiến đấu cùng
bà con trong những điều kiện ngặt nghèo, gian khổ nhất của cuộc kháng chiến.
Văn Công từng là cán bộ đi vận động quần chúng ở vùng địch
hậu miền đông Tây Nguyên trong kháng chiến chống Pháp. Hòa bình lập lại, ông
không tập kết ra Bắc, tiếp tục ở lại nằm vùng phát động quần chúng. Ông từng là
Phó Bí thư Tỉnh ủy phụ trách khối kinh tế phục vụ chiến trường Phú Yên, cán bộ
phụ trách Ban chi viện chiến trường khu Trung Trung bộ, là thành viên Ban chấp
hành Văn nghệ giải phóng khu Trung Trung bộ.
Tác phẩm đã xuất bản: Bất khuất (tập thơ,
1964); Mảnh đất yêu thương (tập thơ, 1978); Khúc hát miền quê (tập
thơ, 1985); Miền đất huyền thoại (tập ký, 1990); Vùng đất lửa (tập
kỳ, 1990); Trước chiều gió (tập thơ, 1996); Hương đêm (tập
thơ, 1996)
Giải thưởng văn học: Hai bài thơ Lòng em và Tiếng
hát các em được Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Trung ương tặng giải nhất
(1960); Tập thơ Tiếng hát miền Nam, thơ in chung của nhiều tác giả, được
Giải thưởng Nguyễn Đình Chiểu của Hội Văn nghệ Giải phóng (1965).
Buổi sáng sớm vào cuối tháng 9 (30/9/2021), tôi đến cơ quan để
chuẩn bị vào đầu tháng sẽ bắt đầu công việc vì dịch Covid ở vùng đất này dần tạm
ổn. Vừa mở máy thì nhận tin của Phạm Đoàn Anh Kiệt bên Hội Nhà báo nói: Nhà thơ
Văn Công mất rồi. Tôi im lặng nhìn biển ban mai lấp lánh, sóng vỗ nhẹ vào triền
cát vào cuối thu sáng lấp lánh lòng chợt chùng xuống…
Căn nhà nhỏ xanh lá của nhà thơ Văn Công cũng gần biển, đêm
đêm ông vẫn nghe rì rào sóng vỗ khi tôi đến thăm ông lúc còn khỏe và ông cũng
đã từng nói. Mái tóc bạc, da thẫm đồi mồi, mắt long lanh sáng cùng giọng trầm
trầm của xứ Nghệ khó lẫn vào đâu được. Điều đặc biệt ở ông là rất yêu mến những
người viết trẻ nhất là các hội viên của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh, thứ đến dù
già lão vì ông sinh năm 1928 cũng vẫn đọc đều các báo, sáng tác đều đều trên
trang giấy với dòng chữ ngay ngắn dễ đọc và tôi cũng thường sửa lại các trang bản
thảo để Hội hỗ trợ in tác phẩm ký, tuyển tập thơ Văn Công…
Nhà thơ Văn Công tên thật là Cao Xuân Thiêm sinh năm 1928,
trong một gia đình Nho học ở Diễn An, Diễn Châu, Nghệ An vốn có truyền thống
văn học do đó ông cũng ảnh hưởng không ít tài xướng họa thơ ca của gia đình.
Văn Công bắt đầu làm thơ năm 13 tuổi; bài Tựu trường ông làm lúc đó đến
năm 1996, NXB Hội Nhà văn đã in lại. Nhà nghèo, năm 17 tuổi, ông bỏ học để đi
làm kiếm sống ở Huế, Đà Nẵng và có dịp được trao đổi kiến thức về thơ văn (vì
ông làm thư ký cho các ông chú họ nên có đủ cơm ăn, áo mặc và đọc sách thoải
mái) cho đến khi cuộc kháng chiến toàn quốc nổ ra, ông lao vào công tác cách mạng.
Từ đội viên Đội công tác vũ trang Tây Nguyên đến Phòng quốc dân thiểu số Phú
Yên. Từ cuối 1946, ông làm cán bộ công tác miền núi Phú Yên đến năm 1954. Suốt
chín năm kháng chiến chống Pháp ông là người gắn bó mật thiết với miền núi Phú
Yên và được nuôi nấng, bảo vệ.
Cuộc đời ngắn lắm… Nhưng với nhà thơ Văn Công thì không vì
ông cống hiến cả quãng đời của mình cho kháng chiến, quãng đời làm cách mạng và
quãng đời của thơ ca một cách cần mẫn và trách nhiệm. Ông từng kể cho tôi, thời
ấy trong những căn nhà bên triền đồi ven bờ Krông Ba và Sông Hinh, vốn là cái
nôi xuất phát của các trường ca Đam Sam, Xing Nhã, Đăm Đon và các điệu Khan khiến
tâm hồn thi sĩ của ông xúc động mà trở lại với việc sáng tác thơ và ca dao nổi
tiếng ở miền núi (Khi ấy, nhà thơ Nguyên Hồ thì nổi tiếng đồng bằng Phú Yên).
Những tờ báo Khu 5 lần lượt in thơ Văn Công: Chín năm kháng chiến trường kỳ/
Chín năm gian khổ dạn dày gió sương/ Ngược xuôi qua mọi nẻo đường/ Ba lô, dép lốp,
núi rừng xông pha… (Hát tiếp bài ca, 8/1954)
Nhà thơ Văn Công từ một người miền xuôi ông đã dần hòa nhập với
người miền núi và gắn bó vùng đất này cho đến sau năm 1954 thì được phân công ở
lại miền Nam, xây dựng xã Thồ Lồ (miền Tây của Phú Yên) thành căn cứ địa của tỉnh
khi địch tăng cường khủng bố, đàn áp thì ông thay tên, đổi họ bằng tiếng dân tộc,
mặc khố hòa vào cùng bà con: Bảy năm quấn chiếc khố tời/ Bảy năm râu tóc mọc
dài cải trang…Từ những bài thơ thương nhớ quê hương Nghệ An, những người vợ miền
Nam gửi lòng theo chồng đi tập kết ở miền Bắc và cả những đồng bào các dân tộc
giữa vòng vây kẻ thù: Sợ lọt tai Mỹ Diệm/ “Hát nho nhỏ thôi em”/ Em vẫn
hát tự nhiên/ Hồ Chí Minh muôn tuổi – 1954. Lúc này, nhiều bạn đọc miền Bắc
đã tìm đọc thơ ông và thơ Thanh Hải. Tác phẩm của ông đã từng được giải thưởng
báo Thống Nhất, giải thưởng Nguyễn Đình Chiểu của Hội Văn nghệ Giải phóng miền
Nam và các Tuyển tập thơ lớn của Việt Nam. Văn Công đã có vị trí xứng đáng trong làng
thơ miền Nam kháng chiến với những bài thơ giàu tình cảm và sục sôi chiến đấu.
Rất tiếc là ông rất ít thời gian cho riêng mình vì công việc của Đảng trong thời
gian này cho đến năm 1965, tập thơ Bất khuất được Ban Tuyên huấn Phú
Yên ra mắt và sau này, năm 1978 Hội Văn nghệ Phú Khánh xuất bản tập Mảnh đất
yêu thương tập hợp các bài ông viết từ 1954 đến 1975.
Sau ngày giải phóng miền Nam, nhà thơ Văn Công vẫn bị công việc
đeo đẳng. Ông từng qua nhiều công tác chính trị như: Bí thư huyện ủy Tây Sơn
(bây giờ là huyện Sơn Hòa); Quyền Chủ tịch rồi Phó Chủ tịch Phú Khánh. Mãi đến
năm 1989 khi tái lập tỉnh Phú Yên, ông từ chối mọi công việc được mời cả về
chính trị lẫn văn học nghệ thuật và lúc này ông hối hả viết như để bù lại những
năm tháng làm việc cách mạng và như đuổi theo quỹ thời gian đã mất, chạy đua với
tuổi già đang đến. Những tập sách cho ra mắt, những tập thơ in chung đều đặn xuất
hiện. Ngoài thơ ông còn viết ký, các công trình nghiên cứu về bản sắc đồng bào
dân tộc nơi ông từng sống, từng hoạt động và trở thành đề tài quý giá cho người
viết trẻ, các nhà nghiên cứu sưu tầm, các nhà sử học.
Bây giờ, mọi người đã gọi ông bằng cái tên đầy quý trọng cho
dù nhiều lần ông lắc đầu từ chối: Nhà thơ Văn Công, nhà thơ Việt Nam cao tuổi
nhất ở Phú Yên và người đã xem Phú Yên là quê hương thứ hai của mình với các
tác phẩm ồ ạt ra mắt để được bạn đọc tiếp nhận đầy trân trọng: Khúc hát miền
quê (Thơ 1985); Miền đất huyền thoại (Ký 1990); Vùng đất lửa (Ký
1992); Trước chiều gió (Thơ 1996); Hương đêm (Thơ 1996) và
các tập sách về lịch sử và khảo cứu: Hậu cần nhân dân (1997); Người
Ba Na ở Phú Yên (1998) và cả Hồi ký: Ký ức về một miền đất (2001), Một
chặng đường thơ (2007); Tuyển tập Thơ- Văn của Văn Công… UBND tỉnh
đã tặng nhiều giải thưởng cao quý của Văn học nghệ thuật cho ông vì đây không
riêng gì sự tự hào của nhà thơ mà là của tỉnh, của Hội Văn học nghệ thuật cùng
nhiều văn nghệ sĩ mến mộ, trân trọng.
Nhà thơ Văn Công từng nói với mọi người, nhất là văn nghệ sĩ
tỉnh nhà: Thơ là người bạn chí cốt của mình giúp mình vượt qua thử thách, gian
nan, là nhật ký cảm xúc cuộc đời. Tuy viết cho riêng mình nhưng vẫn là nguồn mạch
đến với đời, với những người đã từng sống, từng hoạt động, cùng chia sẻ mọi
gian nan thử thách, chia sẻ với bạn bè nhiều nơi, nhất là các vùng đất mang nhiều
kỷ niệm trong cuộc đời…
Nhà thơ Thanh Quế, gốc người Tuy An, Phú Yên luôn cảm phục
nhà thơ Văn Công nên mỗi lần về thăm nhà là nhà văn đều ghé thăm và cũng từng
nhận xét: Nhà thơ Văn Công là một con người luôn khiêm tốn, biết mình biết ta,
tự lượng sức mình để làm việc, và đánh giá người khấc là đặc điểm của ông trong
công tác chính trị cũng như trong sáng tác văn học.
Nhà thơ Hữu Thỉnh, nguyên Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam trước
thềm Đại hội đại biểu Hội Nhà văn lần VII đã gửi giấy mời cho nhà thơ Văn Công
xem như đại biểu chính thức được mời của Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam và
yêu cầu tôi chăm sóc trong chuyến đi vì sẽ khó có dịp ông về dự nữa (Quả thật,
những Đại hội sau này, nhà thơ Văn Công đều từ chối). Nhà thơ Hữu Thỉnh từng
bày tỏ: Nhà thơ Văn Công đã cống hiến không nhỏ cho nền văn học cách mạng trong
hai thời kỳ kháng chiến chống Pháp và Mỹ, là nhà văn cao tuổi thuộc thế hệ nhà
văn lớp cha anh vừa cầm súng vừa cầm bút và vừa là chiến sĩ chống giặc ngoại
xâm. Sau ngày đất nước ngừng tiếng súng thì ông vẫn miệt mài trên trang bản thảo
để ghi lại những ân tình sâu nặng trên đất Phú Yên…
Tôi vẫn nhớ căn nhà nhỏ đường Trường Chinh, phố Tuy Hòa xanh
bóng cây, lung linh sắc nắng mỗi khi tôi đến thăm ông lúc ông minh mẫn với ánh
mắt đăm chiêu, buồn buồn: Năm nay sức khỏe kém quá cậu à, mà cũng đâu còn trai
trẻ nữa… Ánh mắt toát lên những nỗi niềm, nỗi thương nhớ quê nhà vùng chiêm
trũng Diễn Châu mà ông thường kể nay không có dịp về, thương nhớ vùng miền tây
Phú Yên một thời kháng chiến ai còn, ai mất và những người bạn viết khi ông về
phố biển Tuy Hòa.
Tử biệt sinh ly là đều không tránh khỏi, bóng dáng nhà thơ cặm
cụi bên trang bản thảo với những vần thơ trong sáng nơi góc phòng tĩnh lặng đã
khép kín, rèm buông. Chim đã kêu về núi, nắng đã ngủ trên ngàn lá xanh, sóng dần
xô nhẹ vỗ yên bờ cát… Không gì hơn, lúc này tôi cầu mong sự thanh thản từ ông,
từ con tim thấm đẫm tình người lẫn trách nhiệm kia nhẹ sớm siêu thoát về cõi
vĩnh hằng!.
8/10/2021Huỳnh Thạch ThảoNguồn: .jpg)
.jpg)
.gif)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét