Chảy đi sông ơi
Đoạn sông chảy qua bến Cốc lia một vòng cung đẩy những doi cát
bên bồi về mãi phía tây. Bến đò ở ngay gốc gạo đơn độc đầu xóm. Con sông bến nước
mơ màng và buồn cô liêu, nửa như chờ đợi, nửa như hờn dỗi. Mùa hoa, trên ngọn
cây gạo màu đỏ xao xuyến lạ lùng. Nước lờ lững trôi, giữa tim dòng sông rạch một
mũi sóng dập dồn, ở đầu mũi sóng có một điểm đen tựa như mũi giáo. Bến đò tĩnh
lặng rất ít người qua lại. Mùa đông có cả những con sáo lông đen chân vàng đậu
trên sợi thép níu đò căng từ gốc gạo sang phía kia sông. Chúng nghiêng nghiêng
đầu xuống dòng nước chảy tha thiết líu ra líu ríu. Chiều xuống tiếng chuông nhà
thờ ở giữa bến Cốc lan trên mặt sông mang mang vô tận. Con sông tựa như giật
mình phút chốc sau đó lại lặng im trôi, giống như một người hiểu biết tất cả
nhưng đang mải mê suy nghĩ, chẳng cần mà cũng chẳng thèm biết đến xung quanh chộn
rộn những gì.
Con sông và bến đò ấy gắn với đời tôi những năm thơ ấu. Hồi ấy
nhà tôi ở cách bến đò chừng năm trăm thước. Ngoài giờ đi học, thỉnh thoảng tôi
vẫn lang thang xuống bến đò chơi.
Thường thường, tôi vẫn thích nhất mùa đánh cá mòi. Tiếng gõ
đuổi cá lanh canh và tiếng sóng vỗ oàm oạp bên mạng thuyền nan làm tôi mê mải. Ở
trên mặt sông, ánh sao mờ mờ hắt xuống những vệt lăn tăn bàng bạc đẹp đến lạ
lùng. Hàng chục chiếc thuyền thúng bé nhỏ lặng lờ trôi trên mặt nước. Tiếng ho
húng hắng, tiếng rít thuốc lào và tiếng lầm rầm đọc kinh cầu nguyện nghe thú vô
cùng. Về sáng, một rải sương mù buồn toả trên sông, không thể phân biệt ranh giới
giữa bến với bờ, giữa đường mặt sông với nền trời nữa. Những con cá mòi màu trắng
bàng bạc đầy trong lòng thuyền. Mùi khói thơm nồng và mùi cá nướng thơm ngậy
lan trong không khí ban mai trong sạch. Tất cả những quang cảnh ấy và cảm giác ấy
đều thật tuyệt vời. Tuyệt vời hơn nữa còn là truyền thuyết huyễn hoặc về con
trâu đen ở khúc sông này. Những người đánh cá ban đêm quả quyết đã nhìn thấy
nó. Nó thường xuất hiện vào lúc nửa đêm. Nó ở dưới đáy lòng sông lao lên mặt nước.
Toàn thân bóng nhẫy, đôi sừng cao vút, mõm thở phì phì, con trâu phi trên mặt
nước như phi trên cạn. Con trâu phì bọt, nước dãi của nó tựa như trứng cá. Nếu
ai may mắn hớp được bọt ấy sẽ có sức lực phi thường, bơi lặn dưới nước giỏi như
tôm cá.
Tất cả những điều như thế đối với tuổi thơ của tôi có sức lôi
cuốn lạ kỳ. Thâm tâm, tôi vẫn ước mong nhìn thấy con trâu, biết đâu tôi sẽ chẳng
được hưởng điều kỳ diệu? Hễ cứ chập tối là tôi bỏ nhà ra đi, mặc kệ sách vở và
những lời khuyên của mẹ. Tôi xuống bến đò, năn nỉ những người đánh cá mòi để
giúp không công cho họ. Thường tôi phải vã bọt mép mới có một người nào đấy
thương hại cho tôi ngồi ghé lên thuyền.
- Chỉ qua bến Cốc thôi nhé! - Ông chủ hào hiệp của tôi mặc cả
- Thằng ngu như chó, trời rét thế này về mà nằm ổ. Mày định học đánh cá mòi làm
gì thế?
- Nó định lớn lên lập hợp tác xã! - Một gã béo lẳn và đen
chùi chũi ở chiếc thuyền bên mỉm cười thâm hiểm. - Giêsuma! Ông lỏi đã sành đi
đánh cá đêm thì ta chỉ còn xương cá mà ăn thôi đấy!
- Quăng nó xuống sông cho Hà Bá bắt! - Một gã nào đấy hăm dọa,
thuyền gã lướt qua và gã dùng chiếc mái chèo thúc vào sườn tôi đau điếng.
- Ông cho nó đi xúi cả mẻ cá đêm nay là ăn đòn đấy! - Một lão
chột mắt gầm gừ, lão giơ mái chèo chẳng có vẻ gì là đùa bỡn cả.
- Thôi mày xuống đi! - Ông chủ của tôi hốt hoảng - Cái lão
trùm Thịnh không đùa với lão được đâu!
- Cháu xin bác... - Tôi rên rỉ - Bác bảo cho cháu đến cuối bến
Cốc cơ mà!
- Cốc với cò gì… - Ông chủ của tôi lái thuyền vào bờ, nửa như
bực bội nửa như ngượng nghịu - Mày chỉ mới ngồi mà nước tràn cả vào thuyền, đến
cuối bến Cốc thì tao xuống dưới đáy sông với Hà Bá à?
Tôi lội xuống thuyền nhìn theo, nước mắt giàn giụa. Có con cá
gì thúc vào giữa bọng chân tôi, tôi cảm thấy cái vây của nó đụng vào nhờn nhờn
mềm mại.
Có lần tôi được chính gã béo lẳn và đen trùi trũi cho ngồi
lên thuyền. Gã tên là Tảo. Gã có đôi mắt lờ đờ như là mắt cá, một vết sẹo bỏng ở
bên má bên trái to bằng bàn tay làm mặt gã biến dạng hẳn đi. Gã nói với tôi bằng
giọng mềm mại trơn tuột:
- Tao thấy chú mày lên thuyền nhưng tao bảo gì thì chú mày phải
nghe đấy… Hồi tao bằng tuổi chú mày tao cũng đi đánh cá đêm. Tao quăng lưới xuống
dòng sông rồi ra sức kéo. Hôm ấy mưa phùn mà rét rét là… Lưới nặng như cùm. Tao
nghĩ phen này phải được một mẻ cá lớn... Khi tao kéo lưới lên thuyền thì mày có
biết gì trong lưới này hay không? Một cái đầu lâu người chết! Tóc xoã rũ rượi
vướng những sợi rong dài như giun đũa. Cái đầu ngâm nước trương phình mõm như
quả thị. Máu bết ở hai lỗ mũi nhơm nhớp như nước dãi người… Tao đụng vào, hai
hàm răng thì nó tụt ngay khỏi lợi, những cái chân răng ba ngạnh dài bằng đốt
tay dính đầy những sợi dây chằng bé như sợi chỉ... Hai mắt của cái đầu lâu thô
lố nhìn tao, hai cái con ngươi từ từ đùn khỏi hốc mắt cứ thế phồng ra như có
người bơm không khí…
Tôi sợ tái người. Con thuyền không người điều khiển quay tròn
tạo thành những xoáy nước nhỏ. Tảo bỗng quát lên:
- Chèo gì lạ thế? Đã sợ vãi đái ra quần rồi hả? - Tảo đưa
ngón tay chuối mắn túm lấy ngực tôi - Tôi xin mời ông cút khỏi thuyền ngay! Ông
ở trên thuyền rồi tôi lại kéo phải đầu lâu người thì tôi chết!
Tôi khóc nức nở, lạy van rối rít. Thuyền của chúng tôi đang ở
giưã sông, cây gạo ở phía bến đò trông xa như một bàn tay bé nhỏ nhiều ngón
khua lên bầu trời đùng đục.
- Nhảy xuống! - Tảo nhe hàm răng nhọn hoắt quát lên hung dữ -
Ông cho mái chèo vào gáy bây giờ!
Tôi trườn xuống dưới dòng nước và lặng lẽ bơi, mắt hướng về
phía cây gạo làm chuẩn. Tảo cho thuyền bơi ngược dòng, giọng cười của gã rờn
trên mặt nước:
- Bơi cho cẩn thận nhá! Chỗ ấy là chỗ ngày trước tao kéo được
đầu lâu đấy!
Tôi cắn chặt răng để khỏi oà khóc. Trái tim nhỏ bé của tôi thắt
lại. Nước chảy rất xiết, tôi bỗng hiểu ra nước chảy bao giờ cũng xiết, có điều
phải cố mà bơi cho đến được bờ…
Cũng có một lần tôi theo trọn vẹn buổi đánh cá đêm. Lúc ấy
tôi ngồi thuyền của trùm Thịnh. Lão già chột mắt này rất nổi tiếng vì những câu
chuyện rùng rợn trong cuộc đời mình. Hồi trẻ lão từng đi lính cho Tây. Vợ lão
có hai đứa con da trắng mắt xanh mũi lõ. Lão giết thằng quan ba Tây để chiếm mụ
vợ. Những vụ trộm lớn nhỏ trên phố chắc có dính líu đến lão vì cứ thỉnh thoảng
uỷ ban lại gọi lão giam ít ngày. Lão mở quán mì vằn thắn những người ta đồn lão
dùng thịt chuột đánh bả thạch tín. Bát mì vằn thắn mang cho chó ăn chó chết.
Người ăn thịt chó cũng lại chết luôn. Quán mở nửa tháng thì lão dẹp tiệm, lão
chất rơm vào trong quán rồi đốt đùng đùng. Có người kể rằng khi lửa bốc cao thì
ở trong quán có con chuột to bằng bắp chân người phóng thẳng ra ngoài cứ cười hềnh
hệch… Cái lão trùm Thịnh khủng khiếp thế mà đồng ý cho tôi đi theo. Tôi trèo
vào thuyền mà run như rẽ. Nhưng rồi chính niềm say mê huyền diệu đã thắng trong
tôi. Tôi bắt đầu chèo và cố làm tốt những điều lão già sai bảo.
Lão già bắt tôi lái thuyền men theo bờ sông bên lở. Thuyền
lão bỏ cách thuyền khác đến nửa cây số. Tôi nhìn cách lão điều khiển con thuyền
và hiểu đây thực sự là tay bợm già trong nghề sông nước… Lão biết những chỗ
thuyền nên dừng lại. Cũng có nhiều khi lão nằm hàng nửa giờ nửa thức nửa ngủ kệ
tôi xoay xở. Khoảng quá nửa đêm lão tỉnh như sáo và bỗng huyên thuyên đủ thứ
chuyện.
- Cái nghề đánh cá là nghề có sớm bậc nhất - Lão nói với tôi
- Anh em ông thánh Simon trước kia cũng đi đánh cá. Đức chúa Giêsu trông thấy mới
bảo họ: "Các ông hãy đi theo tôi, tôi sẽ biến đổi các ông thành những người
đánh lưới người" - Lão già hít hơi thuốc lào rồi lại buồn buồn nói tiếp -
Hôm nọ trên huyện công an hỏi tao: "Ông làm nghề gì?". Tao bảo làm
nghề đánh cá. Họ cười lăn lộn: "Ông đánh lưới người thì có!". Mẹ kiếp!
hoá ra tao thành ông thánh Simon chứ còn gì nữa!
- Trong các thứ nghề thì nghề ăn trộm là nhàn nhã nhất... Có
lần trời đang mưa phùn, mấy thằng ăn sương bên làng bảo tao: "Bác trùm Thịnh
này, bây giờ mà có thịt chó ngồi ăn thì thích!". Tao bảo: "Đến nhà trùm
Thịnh muốn gì được nấy!". Tao nói thế thôi, cũng lo… Chợt nhớ ban chiều
nhà chánh tổng Thi giết chó... Thế là khoác áo ra đi, tao đến gần bếp thấy mùi
thịt cầy bụng đã mừng thầm. Ngó lên nhà trên thấy mấy đám tổ tôm. Tao mới đàng
hoàng đi vào trong bếp nói với người ở: "Thịt chó được chưa? Các cụ đang
giục cuống lên trên nhà… Tắt đèn đi! Để tôi lấy cho các bác một bát ăn thầm dưới
bếp rồi tôi bê nồi lên cho các cụ!". Miệng nói tay làm… Mấy thằng gà mờ
chúi vào bát thịt còn tao bê nồi cút thẳng!
Lão cười khùng khục. Tôi nghe lão cười mà lòng cuộn lên một nỗi
bức bối và chua xót lạ. Ở phía dưới cát bên sông, vầng trăng lưỡi liềm toả ánh
sáng xanh mờ ảo. Gió thổi mơn man. Có con chim gì ăn đêm bay qua rất thống thiết.
Mặt sông như rộng hẳn ra chẳng có bến bờ gì cả. Phía đằng cây gạo, những tia
sáng hồng của buổi ban mai bắt đầu le lói… Tôi hỏi trùm Thịnh:
- Bác ơi, thế chuyện trâu đen có thực hay không?
- Trùm Thịnh bật cười, lão ngả người ra sau lái, tia sáng từ
trong hốc con mắt lành nhay nháy:
- Tao đã đánh cá trên khúc sông này sáu chục năm trời. Tao
thuộc từng lạch một… Chuyện con trâu đen chỉ là chuyện đồn nhảm nhí… Mày hãy
tin tao, ở bến Cốc này thì chuyện giết người ăn cướp có thực, ngoại tình có thực,
cờ bạc có thực, còn chuyện trâu đen là giả.
Tôi lén một tiếng thở dài. Con thuyền bồng bềnh trôi xuôi.
Một lát, thuyền của chúng tôi tìm cách vòng ra tim sông. Những
con thuyền khác cụm dần một chỗ, tiếng gõ lanh canh vang trên mặt nước nghe rất
rộn ràng. Trùm Thịnh bỗng nhiên chồm dậy, giọng lão lạc đi rất lạ:
- Luồng cá!
Những con thuyền khác cũng đã phát hiện ra được luồng cá. Một
cuộc giành giật diễn ra, tiếng lưới ném xuống mặt sông rào rào. Thuyền của
chúng tôi bị kẹp giữa các thuyền khác, không sao tung lưới ra được. Trùm Thịnh
làu bàu chửi rủa. Lão điều khiển thuyền vọt lên làm tôi ngã ngửa. Tôi định ngồi
dậy thì thuyền tròng trành lật nghiêng hất tôi xuống nước. Tôi không hiểu được
ngay tình thế mình. Nước sặc vào miệng khiến tôi nghẹt thở. Một nỗi hoảng hốt lạnh
buốt lướt trong tim óc. Tôi gào thất thanh kêu cứu. Chân tôi cứng đờ, đau buốt
lạ lùng. Tôi chìm xuống nước. Tôi bỗng hoảng sợ điên cuồng vì nhớ những người
đánh cá có lệ không cứu những ai chết đuối… Tôi mê lịm đi, thấp thoáng nghe có
tiếng ai như đang tâm sự với mình:
- Năm nay Hà Bá chưa bắt người nào!
Tiếng một phụ nữ thất thanh. Tôi ngất lịm đi, thấy cả bầu trời
sập xuống.
Khi tôi tỉnh dậy, tôi thấy mình nằm trên con đò ngang. Ngồi
bên cạnh tôi là một phụ nữ khăn trùm kín mặt. Đôi mắt to đen nhìn tôi mừng rỡ:
- Thế là tỉnh rồi… Em ăn một tí cháo nhé?
Tôi cố nhỏm dậy, bụng dạ trống rỗng vào đau cồn cào, chân tay
tôi run bần bật. Tôi đón bát cháo cá nóng mà cầm không vững.
- Để chị bón cho - Người phụ nữ nói dịu dàng - Chị tưởng em
chết. Chân tay em cứng đờ ra… Lão Tảo dốc trong bụng em dến nửa vại nước. Em là
liều lắm! Đi đánh cá đêm với lão trùm Thịnh có ngày chết toi mất xác! - Chị cứu
em à? - Tôi hỏi.
- Ừ chị nghe thấy em kêu cứu -
Bọn đánh cá đêm ác lắm chị ạ - Tôi buồn rầu nói - Họ nghe thấy
em kêu cứu mà cứ lờ đi...
- Đừng trách họ thế - Người phụ nữ an ủi tôi, giọng nói ngân
nga như hát - có ai yêu thương họ đâu… Họ đói mà ngu muội lắm...
Tôi ngạc nhiên nghe lời chị, chưa ai đi nói với tôi những điều
như thế. Buổi sáng hôm ấy trời đẹp tuyệt vời. Mùa đông thường có những ngày nắng
ấm tương tự thế này: mặt trời hào phóng trải trên mặt đất tất cả hào quang rực
rỡ của mình. Trời xanh ngăn ngắt, một làn gió thổi làm những hạt cát trên thuyền
thành lốc nhỏ. Ở bên kia sông có tiếng ai hát một bài rất lạ, tiếng hát thật buồn:
Chảy đi sông ơi
Băn khoăn làm gì?
Rồi sông đãi hết
Anh hùng còn chi?...
Tiếng hát lơ lửng bay trên mặt sông. Hơi nước ở trên mặt sông
bốc lên ngùn ngụt. Lòng tôi trào dâng cảm giác dễ chịu lạ lùng, như vừa tắm
xong, như vừa gột rửa được điều u ám.
Thế là từ đấy tôi quen chị Thắm. Chị Thắm nhà trong bến Cốc.
Nhà chị nghèo lắm. Suốt ngày ở trên con đò ngang, một tấm khăn vuông đen trùm
kín mặt.
Có lần tôi hỏi chị Thắm về chuyện trâu đen. Chị bảo:
- Trâu đen có thực! Nó ở dưới nước. Khi nó lên bờ là nó mang
cho người ta sức mạnh... Nhưng nhìn thấy nó, được nó ban điều kỳ diệu phải là
người tốt.
Tôi tin lời chị. Lòng tôi vẫn hằng ấp ủ trông thấy điều kỳ diệu
ấy.
- Con người ta tối tăm lắm... Chị nói với tôi khi hai chị em
ngồi trên mũi đò chờ khách sang sông. Con người vô tâm nhiều như bụi bặm trên
đường...
Tôi nghe chị nói, mắt ngó như nhìn bông gạo thỉnh thoảng lại
khẽ khàng buông những cành đỏ thắm trên bãi cát ướt.
Tôi thiu thiu ngủ, văng vẳng lời chị đang kể thủ thỉ sự tích
các thánh trên nước thiên đàng:
- Ngày xửa ngày xưa ở xứ Jerualem có một con người…
Mùa hè năm ấy nhà tôi chuyển về thành phố. Thế là tôi xa bến
Cốc, xa chị Thắm. Khi tôi ra đi, chị Thắm gọi tôi xuống đò cho ăn cháo cá… Tôi
cũng không ngờ đó là bát cháo cá mòi cuối cùng tôi ăn trong thời trai trẻ. Một
cuộc sống mới mở oà trước mặt tôi. Thành phố cũng bán cá mòi nhưng là thứ cá đã
được ướp khô, rút ruột.
Tôi cũng chẳng biết tôi hoà cùng với nhịp sống thành phố từ
khi nào nữa. Tôi lớn dần lên, hăm hở đuổi theo bao điều phù du. Kỷ niệm về mùa
cá mòi và chuyện trâu đen trong thời thơ ấu của tôi phai nhạt dần đi.
Năm ngoái, bỗng nhiên tôi có dịp trở về bến Cốc. Bây giờ tôi
đã trưởng thành. Tôi làm công chức ở sở, lấy vợ, đẻ một đàn con đông đúc. Cuộc
sống trưởng giả no đủ bao bọc lấy tôi. Có lẽ tôi cũng chẳng có gì phàn nàn cuộc
sống. Ước mơ tuổi trẻ nhường chỗ cho bao nhu cầu thiết thực.
Bến Cốc vẫn hệt như xưa. Cá mòi phơi trắng trên bờ. Bến đò rất
ít những người qua lại. Cây gạo vẫn đứng cô đơn chốn cũ, màu hoa rực đỏ xao xuyến
bồn chồn. Tôi bước xuống đò mà lòng bồi hối khôn tả.
Trên đò, một bà cụ già đang ngồi tư lự. Tôi bước lại gần khẽ
hỏi:
- Cụ ơi, chị Thắm lái đò còn ở đây không?
- Thắm ư? - Bà cụ thoáng nỗi ngạc nhiên.
Tôi đứng lặng người khi nhận ra con đò cũ. Kỷ niệm ấu thơ bồng
vụt hiện về.
- Ông quen nhà Thắm ư ông? - Bà cụ hỏi tôi, giọng nói nghẹn
ngào. - Bao nhiêu năm nay chẳng hề có ai hỏi thăm nhà Thắm... Nhà Thắm chết đuối
hai chục năm rồi!
Tôi oà lên khóc nức nở. Xung quanh sông nước nhoà đi. Bà cụ
lái đò vẫn đang rầu rầu kể lể:
- Khốn nạn! nhà Thắm cứu được không biết bao người ở khúc
sông này… Thế mà cuối cùng nó lại chết đuối mà không ai cứu…
Bên sông lại vẳng tiếng hát thuở nào tê tái:
Chảy đi sông ơi
Băn khoăn làm gì?
Rồi sông đãi hết
Anh hùng còn chi?…
Tôi muốn gào lên chua xót. Tôi bỗng nhiên thấy cuộc sống hiện
giờ của tôi vô nghĩa xiết bao. Con trâu đen, con trâu đen trong thời thơ ấu của
tôi nay ở đâu rồi?
Bên sông có tiếng gọi đến là ráo riết:
- Đò ơi… Ơi đò! Đò ơi! Ơi đò!.
25/1/2015
25/1/2015
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét