Tản mạn về dục tính và nữ quyền
Người xưa như tác giả Truyện Kiều, viết về chuyện tình dục là
với điển tích (Ra tuồng trên Bộc trong dâu; Vòng ngoài bảy chữ vành trong tám
nghề), hay dùng nghĩa bóng (Tiếc thay! Một đóa trà mi/ Con ong đã mở đường đi
lối về). Dục tính không thật có với văn chương cổ điển vì những tính cách ước lệ,
trí thức và hình thức. Không có sáng tạo, cá tính, do đó không cần cả tác giả,
phải chăng đó là một lý do của hiện tượng vô danh của tác phẩm thời
xưa?
Dục tính khác thô tục, tục tĩu, như áo mỏng dính với trần truồng,
dâm thư dĩ nhiên không phải là tác phẩm văn chương. Henry Miller mà tác phẩm từng
bị cấm ở quê hương của ông, trong Obscenity and the Law of Reflection đã xem
dâm tục (obscenity) xuất hiện trong văn chương như một kỹ thuật, không liên hệ
gì đến dâm thư (pornography). Dục tính như một giá trị chỉ nhắm đánh thức, khêu
dậy, dẫn nhập, đem ý nghĩa đến cho thực tại cuộc sống . Đối với Việt Nam, dục
tính chỉ thực sự xuất hiện trong văn học ở thế kỷ XX, bước đầu bởi nam giới và
dục tính luôn chỉ có ý nghĩa trong một văn hóa, trong một xã hội. Dâm tính trở
thành yếu tố tiểu thuyết, gia vị hấp dẫn cho tác phẩm. Thời Nhất Linh, dâm tính
chỉ chớm thoáng qua, như trong truyện ngắn Tháng Ngày Qua, nhân vật Giao trọ học
nhà bạn, đã dám ... để ý đến vợ bạn, "bốn mắt gặp nhau (...) cặp môi nàng
mấp máy, dưới tấm áo mỏng, ngực nàng phập phồng, hai con mắt nhìn đăm đăm vào
chàng có vẻ lẳng lơ, nồng nàn như đắm tình..." (1). Các tác giả thời này kể
chuyện tình yêu, nhưng ít người đi vào chi tiết làm tình hay tả chân thân thể
người nam hay nữ. Vũ Trọng Phụng, Trọng Lang,... từng bị kết án là khiêu dâm,
thực ra họ chỉ có ý trình bày bộ mặt khác, trái, của xã hội, nêu lên những tệ hại,
có ý giáo dục, hướng thượng. Phùng Nguyễn trong Bia Ôm (2) tả "đôi vú nhỏ
mềm nhũn và âm hộ nhầu nát" hình như cũng không có mục đích viết
dâm thư! Trước 1975, Lê Xuyên đã bị tố viết văn khiêu dâm, trong thực tế tiểu
thuyết của ông chỉ tả cảnh tả tình những hẹn hò, những ăn chơi trắc tréo dài
dòng nhưng không mấy tả chi tiết cảnh làm tình; kẻ lên án chỉ chứng tỏ đạo đức
giả hoặc chưa từng đọc qua.
Tạp chí Sáng-Tạo vào thập niên 1960 ở miền Nam, đã
đăng nhiều truyện đầy dục tính của các tác giả về sau không đi tiếp nghiệp văn,
như Duy Thanh (Khép Cửa, Thằng Khởi, Chiếc Lá,...), Thạch Chương (Tinh Cầu,..).
Giải phóng tình dục “hôm nay” là một trong những chủ trương văn nghệ của nhóm.
Thạch Chương tức nhạc sĩ Cung Tiến sau này lúc bấy giờ viết truyện ngắn
"hiện sinh" và là lý thuyết gia cho khai phá này, trong bài "Giới
thiệu một nhận thức siêu thực về nghệ thuật" đã viết : "...
Chúng tôi muốn quay lại vũ trụ hoang sơ dục tình nguyên vẹn mà tâm hồn mỗi kẻ
còn trinh như sữa. Nhưng là cái tinh khiết đáng sợ của con bò rừng. Nghệ thuật
hôm nay là sự biểu lộ một "furie du total", một tiếng gọi quay trở về
rừng sâu thẳm mà ở đó còn vẳng lên những tiếng cười điên mê, những tiếng la cuồng
dại vọng về từ trăm thế kỷ của bản năng thuần túy. (...). Nghệ thuật hôm nay
còn được biểu tỏ mãnh liệt trong tình yêu ngọt ngào của xác thịt, hay
"tình điên". Dục tình, như có người đã nói trên mặt báo này, là động
lực độc nhất của thế giới. Đọc .. phần lớn những tác phẩm của D.H. Lawrence, ai
mà không cảm thấy vật dục mình xao xuyến, một thứ xao xuyến rất nghệ thuật, rất
siêu thực, rất trắng, rất tinh khôi...". Lý do ông đưa ra vì sống trong một
thời đại "sống trong cái thế trên đe dưới búa, một bên là tự do tuyệt
đối cá nhân, một bên là áp bức chính đáng..." (3).
Trong truyện Thằng Khởi, Duy Thanh để cho nhân vật xưng Tôi,
một cô gái 16 tuổi, muốn ngủ và rồi ra tay "hiếp dâm" một thằng gánh
nước người Chàm: "Tôi đã để ý đến nó năm tôi 16 tuổi. Cái vẻ đẹp man rợ
ngu xuẩn ấy mang cho tôi nhiều ý nghĩ dâm dục. Tôi chắc rằng thằng Khởi chưa hề
ngủ với ai bao giờ (...) Thằng Khởi vẫn ngủ trong lều. Đôi môi dầy của thằng Khởi
mấp máy và vị nước bọt của nó sền sệt nhạt nhẽo. Tôi lay nó dậy. Thằng Khởi chồm
lên chắc định la làng nhưng tôi bít miệng nó lại. Mắt nó mở to có vẻ ngạc nhiên
lắm, nhưng cũng ngồi im. Rồi đưa tay quờ vào người tôi. Hơi thở của nó và của
tôi hừng hực trong đêm tối..." (Sáng Tạo, 21). Cũng Duy Thanh trong truyện
Chiếc Lá để nhân vật là cô gái 18 tuổi "thích thay đổi, từ vấn đề ái tình,
sinh lý, không khí, đồ ăn,..." và không thích cái gì quen hoặc vô nếp cả.
Khi còn là cô bé 15 tuổi, cô ta đã ngủ với anh rể vừa để trả thù chị mình vừa
tìm cảm giác: "Tôi muốn đo cái độ dục của hắn khi hắn ngủ với chị ấy thế
nào. Cũng lạ, cái cảm xúc ấy lúc đề phòng trước thì thấy tầm thường hết sức.
Tôi thấy cái hình thù sát cạnh mình đến vô nghĩa..." (4).
Nhưng người tả cảnh thật sự dục tính đầu tiên có thể là Lê Hoằng
Mưu, chủ bút Lục Tỉnh Tân-văn, tác giả Hà Hương Phong Nguyệt (1915), Oán
Hồng Quần (tức Phùng Kim Huê Ngoại Sử, 1920), nhất là với Người Bán
Ngọc (1930-31), dù văn còn ảnh hưởng biền ngẫu và câu chuyện xảy ra ở
Trung Hoa nhưng nhân vật và khung cảnh rất Việt Nam. Một câu chuyện tình cổ điển
gần 400 trang, nhưng suy nghĩ, ngôn ngữ và hành cử của nhân vật cũng như cách
diễn tả tiểu thuyết có tính thật của đời sống lúc bấy giờ. Người bán ngọc đây
là Tô Thương Hậu giả phụ nữ bán ngọc để gần gũi và trờ thành tình nhân của Hồ
phu nhân"trững mỡ" trong hai năm chồng đi buôn xa, trước là đồng tình
luyến ái, sau trai gái thật khi Thương Hậu không cầm lòng được đã để lộ cái
"oan gia".
"Vén mùng rồi vừa gạt chưn để lên giường, xẩy thấy một
tòa thiên nhiên, lịch sự như tiên giáng thế, làm cho người bán ngọc mảng mê
nhan sắc trố mắt đứng nhìn, quên bổn phận mình, mưu sự tệ tình, bất cẩn, ... Thấy
Hồ phu nhân mê mẩn giấc nồng sổ đầu, nằm bỏ tóc, xấp xả khó gìn cho đặng. Bèn sẽ
lén lấy mền đắp bụng cho Hồ phu nhân; rồi lại muốn đưa tay rờ rẫm vuốt ve cho
thỏa. Không dè, mới thò tay vừa tới bụng sợ phập phồng nó làm cho tấc dạ bồi hồi,
tay rung lập cập. Người bán ngọc không dám rờ! Lật đật thục tay vào rồi xây mặt
ngó quanh quẩn bên mình, ... Vuốt qua vuốt lại, rờ xuống rờ lên đôi ba phen mà
Hồ phu nhân mê mẩn không hay, người bán ngọc thấy vậy mới dễ ngươi, ái tình lại
dồi long tà dục... muốn kề má hôn cho phỉ dạ. Có một điều là rờ rẫm vuốt ve thì
không sao, chớ hễ muốn kề má xuống hun, thì lại hườn cựu lệ, trống ngực đánh rầm
rầm, chân tay run lẩy bẩy... đổ mồ hôi ướt đẫm như người bị cảm mạo phong
sương... dục thúc quá dằn long không tiện, ngườI bán ngọc bèn gượng đưa tay ra
rờ cái ngọc cốt phi phàm ... Rờ tới đâu chết điếng tới đó,..." (5).
*
Văn chương dục tính có khuynh hướng đi với nữ quyền. Hồ
Xuân Hương - giả dụ có một Hồ Xuân Hương thật, tác giả những bài thơ Nôm tục lưỡng
nghĩa, bà đã phải gò bó trong lối thơ hai nghĩa thời bấy giờ, đê nói lên những
dồn nén và những đòi hỏi nữ quyền, "chém cha cái kiếp lấy chồng
chung". Ở Việt Nam, cho đến giữa thập niên 1960, tác phẩm của các nhà
văn nữ đã là những đóng góp làm đẹp cho đời, cho thế giới văn chương dù với
tính cách bên lề, ngoại lệ. Thật vậy, đối với văn học chữ quốc ngữ thì năm
1927, bà Tương Phố với Giọt Lệ Thu đã thật sự khởi đánh dấu sự có mặt của nữ giới
trên văn đàn chữ nghĩa. Thụy An với Một Linh Hồn (1942), Bốn Mớ
Tóc (1950, ký Lưu Thị Yến) nhìn ra cuộc đời, Anh Thơ với Răng Đen (1943)
rồi Nguyễn Thị Vinh với Thương Yêu (1953) đã bắt đầu nói đến thân phận
người đàn bà trong đời sống đại gia đình, trong khuôn khổ phong hóa - họ không
sống cho cá nhân mình. Thụy An, Nguyễn Thị Vinh nói đến số phận những thế hệ phụ
nữ đã phải sống trong đứt đoạn, nghịch lý khó khăn giữa giáo dục thời thiếu nữ
và thực tế ở đời khi trở thành phụ nữ ! Linh Bảo với Những Đêm Mưa, Tàu Ngựa
Cũ xuất bản cùng năm 1961, đã nhẹ nhàng khởi nêu vai trò người phụ nữ. Đến
Nhã Ca, người nữ tình yêu đã lãng mạn và mạnh mẽ nhưng chiến tranh và trách nhiệm
đã khiến đôi lứa và gia đình quan trọng hơn cá nhân. Nói như Virginia Woolf, họ
vẫn quanh quẩn trong "những hành lang tối ám của lịch sử". Người
đàn bà sinh ra sống cho gia đình, lo cho cha mẹ, cho em, rồi khi rời gia đình
thì rơi vào gia đình khác, lo cho chồng, cho con rồi cho cháu, ăn ở có đức, rồi
chết ... theo đúng lễ nghi, phong tục! Người phụ nữ cho đến giai đoạn này chỉ
đi tìm hạnh phúc!
Phải đến Túy Hồng, Nguyễn Thị Hoàng, Nguyễn Thị Thụy-Vũ và
Trùng Dương, văn chương mới trở thành phương tiện cho nữ quyền và quyền sống.
Thật vậy, từ cuối thập niên 1960, người viết nữ đã mạnh bạo đi xa hơn, tự tin
hơn và những vấn đề phụ nữ được chính thức trương lên chữ nghĩa. Cái Tôi, nhân
vật chính, nội dung, tình cảm, tình yêu, tình dục, ... không còn là của riêng
những nhà văn thơ phái nam. Hơn là những "hình ảnh người nữ" trong
tác phẩm viết bởi nhà văn nữ hay nam, từ Khái Hưng, Nhất Linh,.. đến Hồ Trường
An, Nguyễn Thị Phong-Dinh,v.v.
Lê Thị Thấm Vân, một nhà văn hải ngoại đã phát biểu rằng:"Trong
quá khứ, văn chương tình dục đa phần viết bởi ngòi bút đàn ông. Văn thơ kể,
nói, chỉ, "dạy", diễn tả, ... những cảm xúc, "cách thức"
rung động, thèm muốn, bày tỏ (thay cho) người đàn bà" (6). Văn chương dục
tính hay có dâm tính lại do người nữ viết hình như hấp dẫn hơn vì cũng hình như
có tính tự thuật nhiều hơn. Vì từ nay, người nữ làm chủ con người, tư duy, tình
cảm và cuộc đời của họ trong văn chương. Làm người nữ, với văn chương! Simone
de Beauvoir trong Le Deuxième Sexe (1949) đã phát động cái ý thức nữ
quyền đó khi hô hào "On ne nait pas femme, on le devient". Trong văn
chương, trong ngôn ngữ vì là cái có thực, có sự sống. Như vậy, viết trở thành hành
động tự xác định của người phụ nữ, trở thành phát ngôn viên chính thức của con
người phụ nữ, tiếng nói chính thức và từ tình dục.
Từ thuở tạo thiên lập địa, nếu theo truyền thuyết sáng thế từ
Adam Eva thì Eva đã phạm tội ở vườn địa đàng, Adam dại gái nên bị cám dỗ; thân
phận phụ nữ gãy đổ ở gốc cây táo từ đó. Đến lúc xảy ra phong trào đòi nữ quyền,
người ta bắt đầu thấy phụ nữ lộ diện trên mọi sân khấu và đến cuối thế kỷ XX
thì sân khấu gần như nhường hết cho các bà. Từ thập niên 1960, họ "lấn"
thêm chuyện cái giường và thân xác. Họ gạt bỏ vòng cương tỏa tình dục nam quyền
để làm lại thế giới với hình ảnh và dục vọng phái tính của họ. Marguerite Duras
đã cho nhân vật nữ chủ động trong tình yêu: "Il a arraché la robe, il
la jette, il a arraché le petit slip de coton blanc et il la
porte ainsi nue jusqu’au lit. Et alors il se tourne de l’autre côté du lit
et il pleure. Et elle, lente, patiente, elle le ramène vers elle et elle
commence à le déshabiller" (7). Không xa nơi cô đầm Sadec, thập niên
1960 đã có một thế hệ nhà văn nữ như Trùng Dương đã tỏ tinh thần độc lập, dứt
khoát tự giải thoát khỏi những ràng buộc của chế độ phụ hệ, cả trong động tác
làm tình: "Một lúc nàng nới lỏng tay ra , thôi hôn tôi, mắt say đắm. Tôi
nghe tiếng nàng nói qua hơi thở : Em lên anh nhé? Tôi khẽ gật đầu. Diệu xô tôi
nằm xuống giường và lên người tôi. Diệu thường mở màn bằng cách đó. Hình như
nàng tìm thấy cái thú nằm trên người tôi, một cái thú khá man dại và cũng chóng
tàn"(8). Thử so với Loan của Đoạn Tuyệt chỉ muốn được đọc sách tiếp rồi ngủ
sau đã phải đưa đến án mạng!
Hoặc các nhà văn nữ lên tiếng chống lại những thân phận tùng
thuộc, nhận chịu, chờ đợi. Họ vạch mặt những qưyền lực đàn áp của định chế
chính trị, của xã hội, của đồng lõa phái nam. Cái Tôi trước cái "anh,
mày" tức người đối diện, trước cái Ta, cái chúng ta! Cái Moi của Simone de
Beauvoir là cái Tôi xồ xề, sung túc ! Từ đó tình yêu có thêm nhiều hình dung từ,
ngoài những tình yêu lý tưởng, cao thượng, đau khổ, ... lỗi thời, nay thêm tình
yêu bản năng, tình dục, tự do, đổi chác, khoái lạc, cả tình yêu phút chốc, bồng
bột, hiểm nghèo, ... Về điểm này, người viết nữ thời nay như muốn trở
lại thời bán khai, tự nhiên, giải phóng tình dục khỏi những quy ước của hôn
nhân, phong hóa. Đi xa hơn, không chỉ đòi bình quyền, còn tự chứng minh tự xác
tín cái cá biệt "nữ", khác biệt về tình dục, về xúc cảm thân xác, về
kinh nghiệm và cả ngôn ngữ. Họ làm chủ cơ thể, cảm xúc và tư duy. Trùng Dương
trong Mưa Không Ướt Đất chẳng hạn cho nhân vật lý luận triết lý, truyện
có tính cách lý luận hơn là sống nếu muốn gọi đó là hiện sinh. Xưa kia nhà văn
nam viết, phân tích tâm lý mọi người thì nay các nhà văn nữ muốn phân tâm đàn
ông và tự phân tâm! Một loại "văn hóa" mới, năng động và cách tân
phái tính. Họ không ngừng ở thể loại nhật ký, thi ca, tiểu thuyết , mà đi xa
hơn, làm chủ cơ quan văn nghệ, lên tiếng phỏng vấn, thuyết trình, ... Nhưng
chính với văn chương, với tiểu thuyết và thi ca như phương tiện, mà người nữ
lên tiếng, phát biểu, làm chứng.
Lệ Hằng thời trẻ xảnh xoẹ đi tìm hạnh phúc, hạnh phúc là ái
ân, da chạm da, nói như Phượng Uyên trong Thung Lũng Tình Yêu chỉ muốn
"thiên đường chính là vòng tay, là mùi hương đàn ông, là hơi thở của
chàng. Tôi không tìm nữa một cảnh bồng lai, vì đôi môi người yêu, giọng nói người
yêu, và đôi mắt chàng, là giòng sông tình ái, là rừng say sưa là suối bất tử đời
đời tắm mát tình yêu " (9). Sẽ đòi hỏi hơn với Sóc Nâu là chuyện tình yêu
khả thể với một người bạn nam Dũng, kiểu " Em thèm được làm một người đàn
bà. Dưới tay anh, dưới thân thể anh, và dưới tình yêu của anh nữa... Dũng
ơi ... Hãy trở thành một người đàn ông với em đi" (10).
Với Túy Hồng trước 1975, nhân vật nữ luôn đầy sức sống vùng vẫy
trong một xã hội tù túng, ngộp thở. Họ luôn muốn phá đổ những lễ nghi, cung
cách, những nếp sống phụ hệ, gia phong theo họ đã lỗi thời. Dục tính, mà một số
nhà văn nam phê bình bà trước 1975, đã bị gán ghép, đồng hóa với thái độ và lối
sống tự do, theo bản năng giấu dưới những mỹ từ tình yêu, tình bạn. Hãy còn
bóng bẩy, rụt rè hiện thực, cùng lắm qua lời nói, ý nghĩ như nhân vật nữ
trong Vết Thương Dậy Thì (1967): "Hãy ngậm em giữa hai môi dầy
trác táng, uống em đi, nuốt em đi ừng ực. Chỉ vẽ cho em cách chế cà phê và cách
chui vào lòng anh để thao thức cồn cào tỉnh người bỏ ngủ vì đã liếm em trên đầu
môi chót lưỡi, đã ngậm, đã nuốt ực em vào anh rồi"(11). Người nữ đi thẳng,
nói trắng : "nếu yêu em thì đừng đi quanh nữa (...). Anh hãy cho em đi con
đường ngắn nhất, con đường độc đạo của tình yêu" nói như bạn cô giáo Cam
Thảo, nhân vật Thở Dài, trong khi cô thì viết thư thúc người yêu cưới
mình!
Trần Thị Ng.H. qua Lạc Đạn - viết năm 1973, và một
số truyện ngắn đăng báo trước 1975 cũng đã, qua văn chương, tự xác nhận, ra tay
để phá đổ huyền thoại phụ nữ như là đối tượng, xây dựng lại tương quan với người
khác giống, đảm nhận tự do, một cách lạnh lùng, dứt khoát, dù vẫn cho thấy một
loại bất mãn, dồn nén! Nơi thái độ, như hối hận sau liên hệ đồng tính với Thắm,
sau khi đã "ôm nhau như đôi tình thân. Thắm rà đôi môi nhỏ trong cổ tôi,
đôi vú non căng nở phập phồng, hốt hoảng. Tôi kinh hãi xúc động dầm dề. Tôi muốn
la lớn trong cơn khoái cảm mộng mị và kì cục...". Như sau khi chấp nhận
trò chơi "đau xé nổ tung đầm đìa. .. đỏ lòm oan uổng" với "người
đàn ông lạ mặt", rồi phải "dỗ dành chỗ mềm yếu nhất, dỗ ngọt, săn
sóc" đã xác tín - trong ý tưởng, với người mẹ âu lo rằng "con trinh bạch
không tội lỗi, con nguyên vẹn của má" (12). Tình yêu, tình người ở đây,
không là những bất ngờ! Trong các truyện ngắn khác ở tập này và tập Tập
Truyện Ngắn Trần Thi Ng.H. (1999), bà còn nói đến những mặt trái, tội ác,
cái chết tự xử, cái chết người khác, những cái chết dàn cảnh!
Cách mạng tình dục tiếp tục với văn học hải ngoại : Đỗ Kh.,
Khánh Trường, Trần Vũ, Trân Sa, Lê Thị Thấm Vân, Nguyễn Thị Hoàng Bắc,... Bài
này chúng tôi nhìn qua phía các nhà văn nữ, họ lên tiếng về những âu lo, tâm
tình mà lâu nay nhất là ở Việt Nam ít thấy. Những âu lo của Đoàn Thị
Điểm, Bà Huyện Thanh Quan thanh cao quá, trừu tượng quá, Hồ Xuân Hương nếu là
tác giả thật những bài thơ về tính giống và tác động phòng the, cũng vẫn ở ẩn dụ,
bóng gió, không trực tiếp, trốn trong cách thế nho nhã! Nhà văn nữ Việt Nam ở
hải ngoại nói thẳng những lo âu thực tế, sờ được, cảm được, không cần
nhiều ngõ quanh, đi vòng. Sinh lý hết được xem như cấm đoán, lại được xem như
đòi hỏi chính đáng, tình dục trở thành nhu cầu tự nhiên, phải có, không thiên
kiến và mặc cảm phạm tội, cả có khi ngây thơ trong tìm kiếm. Tự nhiên và chấp
nhận trò chơi trăm phần trăm, với tấm thân sẵn đó, như đó!
Nói chung, phụ nữ chống văn minh, văn hóa dựa trên quyền hành
đàn ông, phụ quyền, chống Tây phương kỹ nghệ định nghĩa đàn ông ở khả năng sáng
tạo và chế biến sự vật. Phụ nữ chống văn chương như một nền chế, họ
thích mặt trận "ngôn ngữ" hơn, thích phổ dương liên hệ trực tiếp với
chữ viết cũng như với thân xác. Phụ nữ Mỹ châu đòi quyền lợi, họ dấn
thân, xuống đường, lập nghiệp đoàn,... ít cho người đọc thấy dây dưa tình cảm.
Ngôn ngữ không quan trọng, cái quan trọng là chống đàn áp, đô hộ của đàn ông .
Trong khi đó ở Pháp và Âu châu, ngôn ngữ được đặt lại vị trí, thẩm mỹ học, một
loại phản văn hóa đặt nền trên sự đè nén. Người viết nữ xây lại nội dung, cấu
trúc lại những ngõ thoát, lối ra của ngôn ngữ. Sướng khoái thể chất đi với sướng
khoái lời nói, chữ dùng. Thêm vào, những khuynh hướng mới về tiểu thuyết như hậu
thuộc địa (postcolonial) là một loại diễn văn muốn thay thế những quan điểm đã
được thiết lập trước về lệ thuộc và vâng lời bằng quan điểm hoàn toàn ngược lại,
đề cao tự lập cá nhân và tự chủ. Xây dựng lại nội dung bằng đường thoát ngôn ngữ.
Lạc thú thân xác đi liền với lạc thú ngôn ngữ, đến sau lạc thú ngôn ngữ. Người
nam đi vào văn để tìm hoặc nếu đã thấy, trình bày lý thuyết, triết lý hay một
"nghiệp", người nữ thì đến để thực hiện cái tôi, xác định cái tôi, cá
nhân. Và họ đi vào tình dục. Sex được dịch là hữu-tính (tự điển Thanh
Nghị), làm như không sex là số không to tướng! Đưa đến những cuộc sống ...ngoại
lệ: đàn bà không sanh con, đồng tính luyến ái, lãnh cảm (Jane Austen, chị em
Emily và Charlotte Bronte, Simone de Beauvoir, George Eliot, ...). Sống đời thế
tục, tận hưởng phút giây, lãng mạn tình yêu đến tự do tình dục!
Người nữ sống đời hải ngoại hội nhập, choáng ngợp giữa những
lạ-lẫm (exotic), đầy ắp và choáng ngợp trước tự do ở xứ người, tự do tuyệt đối
và cá nhân chủ nghĩa, từ vật chất, thân xác, tình cảm,.. Có thể họ muốn giả vờ,
trưởng giả , nhưng lại không giữ lề, thích tự do ngoại tình,.. Có người đi đến
thái độ hài hước đen, ngầm nữ quyền. Người nữ những thập niên cuối thế kỷ XX
choáng ngợp tự do, tình dục, đi xa hơn cô giáo Hoàng. Cái giường hết còn là ám ảnh
chính như với Nguyễn Thị Thuỵ Vũ, Túy Hồng (từng viết "cái giường là đồ vật
tội lỗi nhất trong những đồ vật" trong Vết Thương Dậy Thì),... Sau
chiến tranh, nhân vật Túy Hòng sống trong chia cách và đời sống mới, trở nên yếu
ớt, căng thẳng, vô định trước tương lai, lại tăng dâm tính, tình dục trở nên
cách hành xử hoặc tác động xác thân lên trên tình cảm. Đây là một hiện tượng từng
chứng minh với những biến động lớn như vụ không tặc Tháp Đôi ở New
York ngày 11-9-01. Để xóa căng thẳng và tái xác nhận đời đáng sống, cái sống
đáng trân trọng, một tâm trạng sống sót, cho nên buông thả tình dục, với cả người
mới quen. Cứ Tay Che Thời Tiết "có thể chờ chồng nhưng tôi
không thể thủ tiết được" cho nên cứ "xoạc mông xoãi đùi đu bay lẫn lộn
trong bát ngát tự do rì chặt chữ tình làm cứu cánh" (tr. 73), cuối cùng mới
thấy chỉ là ảo tưởng, lãng mạn. Ảo mộng vun trồng vẫn hóa ra mộng ảo, con người
không dễ thay đổi lớn !
Nhân vật Mưa của Lệ Hằng trong Bên Kia Là Núi (1998)
một khi ra được ốc vỏ văn hóa cũ (cô giáo, vai chị), đã lồng lộn thụ hưởng đời
sống tình dục hơn cả người tình Phi châu Saba của Hãn. "... Cô bỗng khùng
lên, cánh đồng khô khát của cô ghì lấy Hãn. Chưa một lần nào, Hãn thấy cô tả
xông hữu đột truy bức thân thể Hãn dữ dằn hơn. Gầm gừ mê mỏi, hào hển đứt hơi.
Cuồng lên vì lạc thú, cô làm Hãn kích ngất vì những rung cảm khốc liệt của
cô... "(13).
Như vậy, nay chính thân xác là đối tượng, là đề tài chính! Với
Trân Sa và một vài nhà văn nữ, tôn giáo ngưng lại ở chỗ tình dục; tình dục
không những tháo gỡ cấm đoán mà còn vô hiệu hóa cấm đoán. Tình yêu khác tình dục,
cái sau cũng làm ... tình nhưng hết mình, chính xác, một chuyện. Làm tình phức
tạp hơn, đòi hỏi con tim, lời nói, cử chỉ, cả văn hóa. Làm tình, trò chơi thân
xác, tựu trung là một khoảng trống cần thiết, một chiến thuật đầy đủ, cũng là
cách thức sống, một cách biểu tỏ, một phương tiện hiện hữu thể chất, máy móc -
là những thứ nếu thiếu, thì cái còn lại chỉ là phó sản, hiện tượng phụ. Làm
tình cũng là một cách học hỏi bằng tự xóa. Tình dục trước khi là hiện tượng xã
hội, văn hóa, đã là thân xác.
Khi tay anh xoa xoa xà phòng vào “nơi ấy”,
nắng bên ngoài rực sáng thêm một chút nữa.
“Nơi ấy” giờ thì mềm xìu, bé tí, bình thường như vành
tai, chóp mũi, khuỷu tay, đầu gối, gót chân… như bất cứ phần nào trên thân
thể anh.
Trước đấy một giờ. Nó cương cứng, nóng hổi, hùng hổ
trong miệng em, giữa rãnh ngực em, trên mông em. Nó cố đâm thấu-xuyên-sâu-qua
bao lớp da thịt để vào trong em. (Là nó, chẳng thuộc về ai).
(Lê Thị Thấm Vân, Căn Phòng 2.2 Âm
Thanh Sóng) (14).
"... Suốt một buổi chiều / Yêu dọc từ dưới lên
- và xuống / Từng lằn chỉ - khớp - từng phân li thịt da / Nhập một / ấm áp - rịn
- ướt / Suốt một buổi chiều / Không ngớt / Nghiêng - xoay - cong - mềm mại / Cọ
- trườn - lướt / Sau - trước / Những điệu thuần nữ / Có khi là một / Hai - ba -
hoặc cả năm / Yêu khắp cùng lòng kia ưỡn ngã xuống như sóng / Và lượn úp lên -
uốn chụp xuống / Đan khít mười / Không rời / Không một kẻ hở / Tuần tự - tất cả
/ Ngoài và trong - không một bỏ trống / Gò và trũng / Suốt một buổi chiều / Hai
bàn tay lần đầu yêu nhau / Suốt buổi chiều / Trong căn phòng..." (Trân
Sa, Động Tác Yêu) (15).
Thế giới ẩm ướt, trò tình dục không được một số nhà văn nữ Lệ
Hằng, Trần Thị NgH, Trân Sa, ... coi là cấm đoán hay lớp áo mỏng che. Broadway ở
New York còn đưa lên sân khấu vở Độc thoại của cái l. (Vagina Monologues) của
Eve Ensler trong ngày được gọi là V-day, địa đàng trở nên ẩm ướt mà đối với một
số nhà văn nữ, cái ẩm ướt cũng là căn cước của họ. Với họ, tình dục là tự nhiên
và những hành cử tình dục cũng như bộ phận sinh dục bị bêu xấu hay không nói đến
chắc là để làm dơ, làm xấu, làm mờ phai chính hành cử đó, đối tượng đó. Nên họ
làm ngược lại!
Dương Như Nguyện đưa vào đời sống hội nhập Mùi Hương Quế (2000),
một mùi thơm của tiềm thức và một thân xác của-lạ để đối phó với thực tại vật
chất của xứ người. Một cái nhìn xuyên suốt tâm thức văn hóa gốc khi sống đời hội
nhập và thành công ở xứ người. Nhân vật Trâm Kha chẳng hạn hội nhập nhanh:
"Trong giai đoạn đầu, tôi tình nguyện ngủ với hắn" (tr. 138), chạy
theo tình dục như lâm trận tranh đấu cho nữ quyền, và trên ngay phần đất cơ thể
chính mình. Tâm thức về cái thân phận nữ phái, qua những nhân vật
thân thích gia đình của bà. Qua nhiều thế hệ: bà ngoại, Tĩnh Tâm, ... Cũng là
mùi thơm của oan khiên, tiếc nuối. Trong một truyện ngắn, Như Mưa, Nắng...?,
Nguyễn Thị Hoàng Bắc kể một chuyện tình đồng tính giữa hai người phụ nữ như một
chớm nở pha lẫn nghi ngờ:
"Tôi không lesbian, nhưng yêu (...)
Tôi run động ngẩn ngườị Ai là tôi, khi tôi/ai thích chuyện
này, khi tôi/ai mê cái khác? Tôi/ai biết quá đại khái về ai/tôỉ Như mưa nằng tầm
phàỏ" (16).
Rồi những khám phá như S. Hite về điểm cực khoái của thân xác
phụ nữ năm 1976, người nữ hết phải chờ, hết cần được cho; muốn là tìm cho được,
hối thức, vồ vập... Người nữ vô tình đánh mất tình cảm đã đành mà mất luôn
"ngây thơ tình dục", gia vị thiết yếu cho đam mê, tình yêu, gây quyến
rủ. Người viết nữ giới từ ý muốn làm chủ văn chương về phái nữ, đã đi đến chổ
làm chủ ảo mộng cho người nữ bởi người nữ. Naomi Worlf, một người tranh đấu nữ
quyền Hoa Kỳ nổi tiếng, sau những đòi hỏi triệt để đã quay 180 độ, trở về tự
nhiên, chủ trương "nữ quyền làm mẹ" (motherhood feminism) trong mấy
cuốn như Fire with Fire, Misconceptions đòi hỏi quyền làm việc đồng
thời làm mẹ. Vì hai hình ảnh chính của văn chương nữ phải là người mẹ và người
nữ, nên thành đề tài, lý do và thể loại xử dụng và ngay cả việc tận dụng ngôn
ngữ.
Trên đà đấu tranh bình quyền, thuốc ngừa thai, của thập niên
1960, người phụ nữ đã bớt hoặc không còn làm mẹ. Thuốc ngừa thai khiến người phụ
nữ không phải mặc cảm tội lỗi ! Ngay có con đã có cách cấy giống khỏi cần yếu tố
dương, nghĩa là xa hơn thái độ của nhân vật của Trần Thị Ng.H. trong truyện
Sinh Nhật (17) định nghĩa một người mẹ/người nữ mới, một mình nuôi con, không cứ
phải qua định chế hôn nhân. Và rồi bộ phận có tuyệt vời đến mấy cũng chỉ là một
... cơ quan, cái thiếu vẫn là liên hệ, luật âm dương kinh dịch từng nói đến!
Cách mạng tình dục đã là hậu quả của cách mạng nữ quyền, nhưng đã đảo lộn mục
đích-đối tượng. Thập niên 1960 họ đòi trả thân xác cho họ nhưng khi thân xác trở
thành chính cái Tôi thì thân xác lại chiếm nhiều chỗ quá. Nhục dục từ chỗ bị dồn
nén, trở thành khuôn mẫu, khoái lạc, là cấm kỵ trở thành totem (tổ vật), không
sanh đẻ, trục trặc nhục dục (libido), cái giống trở nên buồn thiu sau khi tả
tơi máy móc hóa, tầm thường hóa (chương trình truyền hình Sex and the City ở Mỹ).
Thân xác không tình yêu, từ đối tượng trở nên chủ thể của nhục dục!
Chống đề cao giống mạnh, nam quyền macho, phong trào nữ nêu
khẩu hiệu "đàn bà là tương lai nhân loại, thế kỷ XXI là thế kỷ đàn
bà". Mỗi giống tính không thể rút vào vỏ cô đơn tình dục, trí thức và luân
lý, cuộc sống còn gì thú vị và tương lai! Nay có thể nói người nữ còn lại bốn
ám ảnh chính: tình dục, sợ hãi, bạo lực và khinh rẽ. Nữ quyền đòi hỏi đến một
lúc nào đó sẽ rơi vào chán nản, tình dục cũng thành buồn thiu. Saba, nhân
vật trong Bên Kia Là Núi của Lệ Hằng, sống buông thả và bạo động tình dục như để
chứng minh nữ quyền, cuối cùng đâm ra sợ cả tự do tình dục. Chưa kể đến hiện tượng
tiểu thuyết dành cho độc giả phụ nữ, có khuynh hướng xem như những tranh đấu nữ
quyền đã qua, nay đưa ra những hoàn cảnh nhân vật nữ bị tiếng sét ái tình hoặc
tô điểm một hình ảnh "hoàng tử của lòng em", mà nếu gặp, người vai nữ
dám bỏ hết tương lai sự nghiệp để đi theo - như trước kia, nhưng khác là nay do
nhà văn nữ viết ra! Và cứ thế, những trào lưu tiếp nối, hết nữ-lưu luận sẽ thuyết
lý gì khác?
Không đóng vai luân lý, đạo đức nhưng đối với văn chương dục
tính, thiển nghĩ tính văn chương sẽ không ở lâu với những quẩn quanh tình dục
không lối thoát. Không bắt buộc phải hướng thượng, nhưng nếu nhân vật, hành động
và nội dung của văn chương cứ bị tình dục, thân xác giam hãm tù đày, định nghĩa
về văn chương hình như đã bị hãm hiếp một cách tội nghiệp vậy! Đây là chỗ khép
lại của nhiều thập niên thử nghiệm kể từ khi nhóm Sáng-Tạo đề nghị buông thả và
khai phá tình dục trong văn chương. Cuối cùng, cũng cần nói thêm là dục tính
trong văn chương phải chăng một phần do ở người đọc - một thứ "cây sậy biết
suy nghĩ"; người đọc trở thành đồng lõa với loại văn chương dục tính ?./.
Chú-thích:
1. Nhất Linh & Khái Hưng. Anh Phải Sống
(Sài Gòn : Đời Nay, 1961?), tr. 19.
2. Phùng Nguyễn. Tháp Ký Ức (Westminster CA:
Văn, 1998), tr. 97.
3. Sáng Tạo b.m., 5, 11-1960, tr. 97-102.
4. Sáng-Tạo b.m., 1, 7-1960, tr. 26-32.
5. Sài Gòn : Đức Lưu Phương, 1931. Trích
theo bản chụp lại.
6. Văn học CA, 124, 8-1996.
7. L’Amant. Paris : Minuit, 1984.
8. "Miền Chân Trời". Văn (SG), 31,
1965, tr. 76.
9. Sài Gòn : Gió, 1973, tr. 276-277.
10. Lệ Hằng. Sóc Nâu, XT tb, tr. 242.
11. Sài Gòn : Kim Anh, 1967, tr. 87.
12. Trần Thị Ng.H. Lạc Đạn Và Mười Truyện Ngắn
(Toronto: Thời Mới, 2000), Tr. 67, 43 và 47.
13. San Francisco CA: Mõ Làng, 1998, tr. 183.
14. Tạp chí Thơ CA, số mùa đông 1999.
15. Nhánh Nhỏ (www.nhanhnho.org), 27, 1-2001.
16. Nguyễn Thị Hoàng Bắc. "Như Mưa, Nắng...?".
Việt, 6, 2000, tr. 181&182.
17. Một truyện Trần Thị Ng.H. khác, viết năm 1998,
in trong Lạc Đạn... Sđd.
30/1/2002Nguyễn Vy KhanhTheo https://www.vanchuongviet.org/.jpg)
.jpg)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét