Đề tài lịch sử trong
văn
học Việt Nam đương đại.jpg)
.jpg)
Nền văn học Việt Nam là sự hợp lưu của nhiều thể loại và đề tài. Với chiều dài bốn ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc, đề tài lịch sử là mảnh đất màu mỡ để các nhà văn thỏa sức canh tác. Cày xới, gieo trồng ở cánh đồng lịch sử, nhiều nhà văn đã gặt hái được những thành tựu rất đáng ghi nhận. Tác phẩm văn học viết về lịch sử là một cách giải mã lịch sử qua ngôn ngữ nghệ thuật. Do đặc trưng văn học phản ánh cuộc sống bằng hình tượng nên quá khứ lịch sử được thể hiện một cách sinh động, gần gũi, giúp người đọc hình dung rõ hơn, hiểu biết sâu sắc hơn diễn tiến của lịch sử.
NỘI DUNG
I. Khái lược chung
1. Mục
đích tác phẩm viết về đề tài lịch sử: Nhằm ôn lại quá khứ, giúp bản thân tác giả
và công chúng hiểu rõ thêm để càng yêu hơn, gắn bó hơn với lịch sử dân tộc, từ
đó rút ra được những bài học bổ ích. Với khả năng tái hiện bức tranh đa dạng cuộc
sống, các tác giả khơi dậy và khắc sâu niềm tự hào dân tộc, truyền thống yêu nước,
tinh thần đoàn kết và đấu tranh anh dũng, bất khuất của ông cha. Nhà văn viết về
đề tài lịch sử dù theo thể loại nào: tiểu thuyết, truyện ngắn, kịch bản phim, kịch
bản… cũng đều lan tỏa tới bạn đọc tình cảm gắn bó với đất nước, con người, lòng
tự tôn về lịch sử của cha ông, bày tỏ niềm ngưỡng mộ, cảm phục và tri ân sâu sắc
với các các bậc anh hùng cứu nước, những nhà văn hoá lớn của dân tộc.
2. Phân
biệt khái niệm lịch sử và dã sử
Thực tế văn học nghệ thuật
có hai hướng chính viết về đề tài lịch sử. Tác phẩm lịch sử là các sáng tác dựa
vào chính sử, viết theo diễn tiến thời gian với góc nhìn và quan điểm nhìn nhận
lịch sử của người viết. Các tác giả có thể tưởng tượng, sáng tạo thêm nhưng
nguyên tắc là phải tôn trọng lịch sử, không được làm khác đi các nhân vật cùng
những sự kiện lịch sử đã được công chúng ghi nhận. Tác phẩm dã sử là một cách
tái tạo lại lịch sử nhưng không theo diễn tiến của chính sử mà theo quan niệm
khác thoáng hơn, thường theo cách kể chuyện dân gian. Nhà văn có thể hư cấu
sáng tạo, xây dựng thêm các nhân vật cùng các sự kiện, chi tiết khác nhằm làm nổi
bật những thông điệp mình muốn gửi tới bạn đọc. Hai khái niệm có chung nội hàm
này sự phân chia chỉ là tương đối vì nhiều khi trong một tác phẩm, người viết
có sự hòa trộn cả chính sử và dã sử.
3. Trước
năm 1975, theo thiển nghĩ cá nhân, các tác giả viết về đề tài lịch sử chưa nhiều
lắm. Ngoài tác phẩm Hoàng Lê nhất thống nhất chí của Ngô gia văn phái ra đời từ
thế kỷ XIX (ở đây không bàn tới), do cả nước tập trung vào nhiệm vụ giành độc lập,
tiến hành cuộc kháng chiến kiến quốc. Toàn dân ta dồn sức cho sự nghiệp chính yếu
bảo vệ Tổ quốc với những khẩu hiệu hành động sôi sục: Tất cả vì miền Nam ruột
thịt; Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Vì thế trước năm 1975, số các tác
giả viết về đề tài lịch sử không nhiều. Bốn thập niên đầu thế kỷ XX, nổi bật nhất
có nhà văn – lương y Nguyễn Tử Siêu (1887 – 1965, Thạch Thất – Hà Nội) ngoài viết
và dịch nhiều sách y học, ông còn sáng tác tiểu thuyết lịch sử: Hai Bà
đánh giặc, Tiếng sấm đêm đông; Vua Bà Triệu, Vua Bố Cái, Đinh Tiên Hoàng, Việt
Thanh chiến sử… khoảng 30 tác phẩm. Vào hai thập niên giữa thế kỷ XX,
tiêu biểu nhất có nhà văn Nguyễn Huy Tưởng (1912 – 1960, Đông Anh, Hà Nội), một
nhà văn hóa lớn dồi dào cảm hứng lịch sử, viết nhiều tác phẩm có giá trị xuất sắc.
Tác phẩm của ông dù viết cho bạn đọc nhỏ tuổi hay người lớn đều mang đậm dấu ấn
lịch sử. Các tác phẩm nổi bật là: Đêm hội Long Trì (tiểu thuyết), Vũ Như Tô (kịch),
An Dương Vương xây thành Ốc, Cột đồng Mã Viện, Lá cờ thêu sáu chữ vàng, An Tư,
Kể chuyện Quang Trung (truyện thiếu nhi)…
4. Từ
năm 1975 trở lại đây, đội ngũ nhà văn viết về lịch sử hùng hậu hơn nhiều.
Kể từ mốc son chói lọi
chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng 30.4.1975, đất nước được thống nhất, mở ra một
trang mới trong lịch sử và đời sống dân tộc. Toàn dân ta tiến hành hai nhiệm vụ
chiến lược: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhờ có độ lùi thời gian, nhà văn có điều
kiện thuận lợi hơn trong việc đọc, nghiên cứu, sưu tầm thông tin tư liệu, đi điền
dã đến các di tích đình, đền, chùa, miếu để tìm hiểu, tiếp xúc, học hỏi các đấng
cao niên, kết hợp với việc nghiền ngẫm, hư cấu, tưởng tượng sáng tạo, các nhà
văn có nhiều cảm hứng viết về đề tài lịch sử. Mặt khác sự quan tâm của các cấp
chính quyền, các cơ quan chuyên môn, việc tổ chức các hội thảo khoa học, tọa
đàm sinh hoạt chuyên đề… khiến cho người viết thấy rõ hơn tầm quan trọng của đề
tài lịch sử và mạnh dạn dấn thân. Các cây bút thành công xuất sắc ở đề tài này
tiêu biểu như: Nguyễn Xuân Khánh, Hoàng Quốc Hải, Phùng Văn Khai, Trần Thùy
Mai…
II. Đặc
điểm tác phẩm văn học đương đại viết về đề tài lịch sử
Đề tài lịch sử trong văn
học gồm hai mảng khối lớn: viết về thời kỳ trung đại (quá khứ đã lùi xa, từ thế
kỷ I đến giữa thế kỷ XX) và thời kỳ kháng chiến kiến quốc (quá khứ gần, từ 1945
đến nay).
1. Viết về thời kỳ trung
đại (thế kỷ I đến 1945)
Đó là lịch sử đã lùi xa với
những giai đoạn lịch sử đau thương, những vương triều và danh nhân nổi tiếng, cả
những nhân vật lịch sử còn tồn nghi, còn những góc khuất. Trong các loại hình
nghệ thuật về đề tài lịch sử, tiểu thuyết chiếm nhiều ưu thế. Là thể loại tự sự
có quy mô lớn, nói như nhà văn Nguyễn Đình Thi “tiểu thuyết có sức chứa của một
dòng sông”, nghĩa là có khả năng tái hiện bức tranh đa dạng, cực kỳ phong phú của
cuộc sống, giúp người đọc hiểu cụ thể và toàn diện hiện thực xã hội muôn màu
nhà văn muốn phản ánh. Xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử luôn là
thách thức lớn với người cầm bút. Sau đây là những nhà văn có nhiều thành tựu về
tiểu thuyết lịch sử.
1.1. Nhà
văn Nguyễn Xuân Khánh (1933 – 2021, Hà Nội) là người đam mê văn chương. Không
chỉ là dịch giả của nhiều tác phẩm, ông còn là cây bút truyện ngắn và tiểu thuyết
danh giá. Ông gặt hái được thành công nổi bật ở đề tài lịch sử với nhiều cuốn
tiểu thuyết như: Chuyện ngõ nghèo, Đội gạo lên chùa, Mẫu Thượng ngàn,
nổi tiếng nhất là cuốn Hồ Quý Ly do NXB Phụ nữ ấn hành năm
2000. Với gần 700 trang sách khổ lớn (13,5 x 23,5 cm), nhà văn giúp bạn đọc hiểu
sâu sắc về một giai đoạn lịch sử nhiều biến động và đau thương của đất nước, về
triều đình hậu Trần và một nhân vật lịch sử độc đáo. Trong tác phẩm, nhà văn đã
có quan điểm riêng cùng những kiến giải mới về vai trò người trí thức với xã hội.
Một lý do khiến cuốn tiểu thuyết có sức hấp dẫn lớn là tác giả xây dựng thành
công số phận đầy bi kịch của nhà cải cách tiên phong, nhân vật có nhiều ý kiến
trái chiều.
Hồ Quý Ly (1336 – 1407),
tên húy Hồ Nhất Nguyên, vị thái sư đầy quyền uy cuối thời Trần, Trong tác phẩm,
Hồ Quý Ly hiện lên sinh động với sự nhìn nhận và miêu tả đa chiều. Hồ Quý Ly là
bậc đại thần có tài kinh bang tế thế, cũng là con người có tham vọng mãnh liệt,
biết tận dụng mọi cơ hội để tiến thân. Là con người của hành động, Hồ Quý Ly có
tầm nhìn, năng lực cùng sự quyết đoán táo bạo. Trước cảnh nhân dân lầm than, đất
nước lâm vào khủng hoảng triền miên, ông muốn canh tân mạnh mẽ. Tư tưởng rất mới
mẻ ấy được gửi gắm trong cuốn Minh đạo và trong hàng loạt việc làm của ông.
Song triều đình nhà Trần bấy giờ như một tòa nhà quá mục ruỗng, vua Trần cùng
các đại thần và hàng ngũ quan lại quá bảo thủ, không chấp nhận những quan điểm
của ông. Sau khi ép vua Trần nhường ngôi cho con, cũng là cháu ngoại ông (khi
đó mới 3 tuổi), thái sư nắm quyền nhiếp chính. Ngài đã cho xây dựng và quyết định
rời đô về Thanh Hóa, phế vua Trần rồi lên ngôi hoàng đế, đặt quốc hiệu là Đại
Ngu năm 1400. Sau một năm, ông nhường ngôi cho con trai là Hồ Hán Thương và làm
Thái Thượng hoàng. Hồ Quý Ly cùng triều đại nhà Hồ (1400 – 1407) đã ban hành,
triển khai nhiều cải cách hành chính, giáo dục khoa cử, kinh tế, quân sự. Trong
đó, đáng chú ý là cải cách sử dụng tiền giấy, cải cách quản lý nhân sự, hộ khẩu
và đo đạc đồng ruộng… Tất cả không nằm ngoài mục tiêu chấn hưng đất nước, đưa
quốc gia đủ tiềm lực và sức mạnh đối phó với ngoại bang nhà Minh đang nhòm ngó
muốn thôn tính nước ta.
Rõ ràng Hồ Quý Ly là người
có đầu óc rất táo bạo, muốn xoay chuyển thời thế nhưng sự nghiệp chưa thành.
Công lao của ông không nhỏ nhưng trong quá trình thực hiện cải cách ông lại mắc
sai lầm. Tội lớn nhất của ông là tàn bạo, giết người không ghê tay (giết 370
người phe phù Trần vì đã mưu sát Hồ Quý Ly). Bài học sâu sắc nhất tác phẩm là:
Làm việc gì cũng cần thiên thời, địa lợi, nhân hòa; có được lòng dân mới thành
đại nghiệp. Với những đóng góp đáng kể, Nguyễn Xuân Khánh được tặng nhiều giải
thưởng: Giải cuộc thi tiểu thuyết của Hội Nhà văn Việt Nam (1998 – 2000) cho tiểu
thuyết Hồ Quý Ly; Giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội và Giải thưởng Thăng Long của Ủy
ban nhân dân thành phố Hà Nội (năm 2001); Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ
thuật năm 2017.
1.2. Nhà
văn Hoàng Quốc Hải (1938 – Hải Dương) là tiểu thuyết gia lịch sử bậc thầy. Để
có được bộ tiểu thuyết lịch sử Tám triều vua Lý (4 tập, gần ba
nghìn trang), ông dành bao tâm, trí, lực suốt gần hai chục năm. Tác phẩm đã tái
hiện lại công tích của các vị vua lập quốc và mở cõi, gửi tới bạn với đọc thông
điệp: mỗi tấc đất non sông Đại Việt đều thấm đẫm máu xương và mồ hôi nước mắt của
biết bao thế hệ ông cha. Sau đó không lâu, nhà văn lại trình làng bộ tiểu thuyết Bão
táp triều Trần (6 tập) trên 3000 trang. Tác phẩm đồ sộ này tiếp tục lý
giải sự ra đời của triều Trần, vai trò cốt yếu là Thái sư Trần Thủ Độ. Sự đạo
diễn tài tình của ông đã tránh được cảnh nồi da nấu thịt chốn hoàng cung. Bộ
sách cho thấy triều Trần cả võ công, văn hiến đều huy hoàng rực rỡ với sự xuất
hiện của những bậc anh hùng dân tộc xuất chúng như Quốc công Tiết chế Trần Hưng
Đạo, Phật Hoàng Trần Nhân Tông, danh tướng Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Phạm
Ngũ Lão…
Dưới triều Trần, quân dân
Đại Việt đã ba lần chiến thắng oanh liệt quân xâm lược Nguyên – Mông. Văn hóa
thời Trần tồn tại hệ tư tưởng Phật, Nho, Lão – tam giáo đồng nguyên – cùng phát
triển. Trong bộ tiểu thuyết Bão táp triều Trần, riêng tập 5 viết về
Huyền Trân công chúa gồm 280 trang, tái hiện cuộc đời của công chúa Huyền Trân
với thái độ kính ngưỡng và cảm phục. Huyền Trân công chúa (1287 – 1340) là con
gái của Thượng hoàng Trần Nhân Tông và công chúa Quyên Thanh, trưởng nữ của Trần
Hưng Đạo. Sinh ra và lớn lên từ nơi cung vàng điện ngọc, nhưng công chúa Huyền
Trân gần gũi, sống chan hòa, thương yêu kẻ nghèo khó, tôi tớ và người hầu hạ.
Nàng không chỉ xinh đẹp mà còn làu thông kinh sách. Được vua cha tác thành,
nàng thuận tình về làm dâu đất nước Chămpa, làm vợ của vua Chế Mân. Vua Chămpa
đã dùng nhiều đồ vàng ngọc quý giá cùng hai châu Ô, Lý vuông ngàn dặm (một phần
tỉnh Thừa Thiên Huế, Thành phố Đà Nẵng và phía bắc tỉnh Quảng Nam ngày nay) làm
sính lễ. Điều này cho thấy công chúa đặt lợi ích của dân tộc, quốc gia lên trên
hạnh phúc cá nhân.
Xuyên suốt tác phẩm, nhà
văn Hoàng Quốc Hải miêu tả thiên tình sử của công chúa cùng vua Chế Mân lồng
trong những nét đặc sắc của nền văn hóa cùng phong tục hai nước Chămpa và Đại
Việt. Cuộc đời cùng tình duyên của công chúa Huyền Trân là một bài ca lãng mạn
và chan chứa bi thương. Sự quên mình cao thượng của công chúa Huyền Trân giúp
cho quốc gia mở rộng đất đai, lãnh thổ mà không tốn một mũi tên, một người
lính. Bài học từ tác phẩm là khi cần, mỗi công dân phải biết đặt lợi ích quốc
gia lên trên lợi ích cá nhân. Với những đóng góp đáng kể với nền văn học nước
nhà, nhà văn Hoàng Quốc Hải đã được tặng Giải thưởng Bùi Xuân Phái – Vì tình
yêu Hà Nội (2008) và Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật (2017).
1.3. Nhà
văn – thượng tá Phùng Văn Khai (1973 – Hưng Yên) là gương mặt nổi bật khác được
nhiều người mến mộ. Bộ tiểu thuyết Phùng Vương (2018), 2 tập,
với hơn 600 trang khổ lớn, đã dựng nên chân dung Phùng Hưng – con trai của trưởng
chạ Đường Lâm là Phùng Hạp Khanh. Với tài năng xuất chúng, Phùng Công tử đã bắt
hổ dữ, khống chế được con trâu điên đang đuổi người để cứu dân làng ngay sau hội
chọi trâu vừa diễn ra. Đất nước bị nô lệ, Phùng Hưng dựng cờ khởi nghĩa, được
các hào trưởng khắp nơi và nhân dân ủng hộ để đánh đuổi quân xâm lược nhà Đường.
Ông được nhân dân tin yêu tôn vinh là Bố Cái Đại Vương, thờ kính như cha mẹ.
Tiếp đến, với hơn 500
trang của tiểu thuyết Ngô Vương (2018), nhà văn khắc họa chân
thực, bày tỏ lòng cảm phục, ngưỡng mộ tài năng, tấm lòng vì giang sơn bách tính
cùng công trạng hiển hách của dũng tướng Ngô Quyền – con rể của tiết độ sứ
Dương Đình Nghệ. Chính Ngô Quyền, trưởng nam của hào trưởng Ngô Mân đã lãnh đạo
quân dân ta làm nên chiến thắng Bạch Đằng lừng lẫy, đuổi quân Nam Hán thua chạy
tan tác, lập nên nhà nước phong kiến tự chủ đầu tiên của nước Đại Việt, mở ra một
kỷ nguyên mới trong lịch sử nước nhà. Rất trân trọng là với niềm đam mê tìm hiểu,
nghiên cứu về lịch sử, chỉ trong vòng mươi năm trở lại đây, nhà văn đã cống hiến
cho bạn đọc 8 bộ tiểu thuyết, khoác lên lịch sử tấm áo mới lạ, đầy hấp dẫn.
Những anh hùng dân tộc được
nhà văn tái hiện công trạng ngoài Phùng Hưng, Ngô Quyền còn có: Nam đế Vạn
Xuân, Triệu Vương phục quốc, Lý Đào Lang vương, Phật Tử định quốc, Trưng Nữ
Vương… Tiểu thuyết lịch sử của Phùng Văn Khai có mẫu số chung là cảm hứng yêu
nước và anh hùng ca; niềm tự hào sâu sắc về các minh quân, dũng tướng, các anh
hùng liệt nữ trong lịch sử dân tộc, những con người có nhân cách cao thượng,
tài năng phi thường, lập nên những chiến công chói lọi. Nhà văn đã lan tỏa và bồi
đắp tình cảm yêu nước đi đôi với việc lên án bọn cướp nước; từ đó, khái quát
lên những bài học giá trị nhân sinh sâu sắc cho thế hệ hôm nay.
1.4. Đam
mê đề tài lịch sử không chỉ có nam giới, nhà văn Trần Thùy Mai (1954, Huế) là một
trong những cây bút nữ tài danh. Qua hàng loạt tác phẩm, nữ sĩ được bạn đọc nhớ
đến bởi lối viết riêng đậm chất Huế, văn phong nhẹ nhàng, tinh tế mà sâu lắng –
một cây bút nữ bản lĩnh và tài năng. Đến nay, với hơn 40 năm cầm bút, chị có
nhiều tác phẩm đặc sắc và đạt giải cao làm nên “thương hiệu” Trần Thùy Mai.
Ngoài 16 ấn phẩm với hàng
mấy trăm truyện ngắn, tạp văn, do am hiểu sâu sắc văn hóa lịch sử và con người
triều Nguyễn, nhà văn chuyển hướng sáng tác, viết nhiều ở đề tài lịch sử, nhất
là các nhân vật nữ dưới triều Nguyễn. Với 69 chương, hơn 900 trang, bộ tiểu
thuyết Từ Dụ Thái hậu (NXB Phụ nữ Việt Nam, 2019), nhà văn tái
hiện số phận của Thái hậu và một số nhân vật vệ tinh diễn tiến trong cả quá
trình từ quê hương Gò Công đến kinh thành Huế, trải qua các triều vua nhà Nguyễn
khoảng ba thập niên. Tác giả dành nhiều tâm huyết để tái hiện cuộc đời Từ Dụ.
Nhân vật trung tâm hiện lên sống động, mang vẻ đẹp cả nữ công, nữ sắc, nữ trí
và nữ tính. Vốn là một thiếu nữ xinh đẹp, nết na, con gái quan thượng thư Phạm
Đăng Hưng và bà Phạm Thị Du, năm mười ba tuổi, tiểu thư Phạm Thị Hằng được tiến
cung. Trải qua bao nhiêu gian nan nguy hiểm, nhiều khi đe dọa đến tính mạng,
sau trở thành nhất giai quý phi của vua Thiệu Trị, rất được vua yêu quý. Sau 7
năm trị vì, vua lâm bệnh nặng, bà trực tiếp chăm sóc. Khi vua Thiệu Trị băng
hà, hoàng tử Hồng Nhậm được nối ngôi, hiệu là Tự Đức. Bà trở thành Thái hậu. Từ
khi vào cung đến lúc ở tột đỉnh ngôi cao, Từ Dụ hiện lên với lối sống giản dị,
hết lòng vì các con, vì dân chúng. Bà là tấm gương phụ nữ có địa vị tôn quý
nhưng hiền từ, nhân đức, mẫu mực. Tiểu thuyết Từ Dụ Thái hậu giành
Giải Nhất cuộc thi tiểu thuyết 2016 – 2019 của Hội Nhà văn Việt Nam và Giải
Sách hay 2020 của IRED.
1.5. Một
số tác giả khác. Bên cạnh những tác giả, tác phẩm khác kể trên, có những tác
gia viết chỉ một tác phẩm về đề tài lịch sử, tái hiện chân dung nhà văn hóa lớn
của dân tộc như tiểu thuyết Hồ Xuân Hương tiếng vọng (NXB Văn
học – 2022) của Nghiêm Thị Hằng (1955 – Hà Nội). Với 350 trang viết, lần đầu
tiên trên văn đàn Việt Nam hiện lên chân dung nữ sĩ Hồ Xuân Hương có tài, có sắc,
cá tính mạnh mẽ và tài năng thi ca xuất chúng nhưng duyên phận lại rất hẩm hiu.
Cuộc đời Bà là một chuỗi những bi kịch nhưng thơ Bà lại thấm đượm tính nhân văn
sâu sắc và độc đáo: chan chứa tình yêu thiên nhiên, yêu con người, khát vọng
mãnh liệt về nữ quyền, chống lại quyết liệt lề thói cổ hủ của xã hội phong kiến.
Cũng lần đầu tiên trong văn học Việt Nam xuất hiện tiếng thơ khẳng định cái tôi
đầy bản lĩnh. Nhà văn đã tái hiện sinh động số phận Hồ Xuân Hương, một danh
nhân văn hóa nhân loại và những cuộc tình đẫm nước mắt của Bà.
Tiểu thuyết Nữ sĩ
thời gió bụi (NXB Phụ nữ – 2021) của nhà văn Lê Phương Liên (1951 – Hà
Nội) ra đời dựa trên cuốn Một điểm tinh hoa của PGS.TS Trần Thị
Băng Thanh (Viện Nghiên cứu Hán Nôm). Tác giả bám sát tư liệu lịch sử chính thống
và giai thoại dân gian xung quanh các nhân vật, cho phép mình hư cấu để làm rõ
hơn và đẹp thêm nhân vật Hồng Hà nữ sĩ. Không ai có thể lựa chọn được cha mẹ
hay thời điểm mình được sinh ra. Sống ở thời kỳ gió bụi của đất nước, chiến
tranh đói kém liên miên; gia đình liên tiếp tai ương: tang cha lại đến tang
anh; tang mẹ mồ chưa xanh cỏ lại đến tang chị dâu. Tất cả tai họa như những trận
cuồng phong ập đến nhưng Bà Điểm vẫn kiên cường đứng vững. Bà như cây mai kiên
cường trước bão tố. Tiểu thuyết của Lê Phương Liên hấp dẫn người đọc bởi lối kể
chuyện tự nhiên, cuốn hút, ngôn ngữ hợp với văn phong, cách nghĩ, cách nói của
con người thời trung đại.
Sau đó không lâu, tác phẩm
kịch bản phim và bộ phim Hồng Hà nữ sĩ của Nguyễn Thị Hồng
Ngát ra mắt khán giả (10.2023). Tác phẩm làm sống lại chân dung nữ sĩ Đoàn Thị
Điểm, một trang quốc sắc thiên hương, tài trí đức độ vẹn toàn. Bà không chỉ
sáng tác Truyền kỳ tân phả mà còn là người chuyển ngữ Chinh
phụ ngâm của Đặng Trần Côn thành áng thơ Nôm tuyệt bút. Là người phụ nữ
toàn bích nhưng sống trong xã hội phong kiến thối nát thời Lê – Trịnh đương thời,
cuộc đời Đoàn Thị Điểm đầy rẫy những bi thương.
Gần đây, sự xuất hiện của
hai cuốn tiểu thuyết lịch sử Nguyên khí ngàn đời (do NXB Hội
Nhà văn ấn hành năm 2020) và Tri kỉ vượt thời gian (do NXB Lao
động ấn hành năm 2024) của nữ nhà văn trẻ Lục Hường – tên đầy đủ là Lục Thị Thu
Hường (1987 – Cao Bằng) cùng viết về cuộc đời của danh thần triều Mạc là Tiến
sĩ Phạm Thọ Khảo – Lễ bộ Thượng thư Tả đại phu. Hai ấn phẩm đều nhất quán ở lối
viết đồng hiện giữa hiện tại và quá khứ, ngôn ngữ tươi trẻ. Tuy lối kể chuyện
cuốn hút chưa cao song tác phẩm đã làm rõ công trạng và nhân cách của Tiến sĩ
Phạm Thọ Khảo và hậu duệ đời thứ 19 là Phạm Thọ Quang, người chiến sĩ đã hy
sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Bên cạnh đó, tác phẩm tái hiện, ngợi ca
tình yêu chân thành, cao thượng của Tiến sĩ Phạm Thọ Khảo với công chúa Dạ Vũ;
mối tình tri kỉ của ngài với Đỗ đại nhân và tình cảm ân tình của người gia nhân
trung thành Vũ Túc.
Các tiểu thuyết viết về
danh nhân như: Trưng Trắc của Hà Phạm Phú; Trống đồng của
Việt Phong Nguyễn (Việt kiều) đều viết về Hai Bà Trưng; cuốn Trống đồng ra
mắt đã gây được tiếng vang tại Mỹ. Tác phẩm Minh sư viết về
Nguyễn Hoàng của Thái Bá Lợi; Vua Thành Thái của Nguyễn Hữu
Nam; Thông reo Ngàn Hống của Nguyễn Thế Quang viết về danh
nhân Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Du đời và tình cùng tác phẩm Thảm án các
công thần khai quốc đời Lê của Đinh Công Vĩ…
Ngoài tiểu thuyết, những
truyện ngắn hay về đề tài lịch sử tiêu biểu như: Sao sa đất Việt của
Trương Ngọc Vui viết về cha con Nguyễn Phi Khanh và Nguyễn Trãi. Nguyễn
Thị Lộ của Nguyễn Huy Thiệp viết về người vợ thiếp – người tình tri kỷ
của Nguyễn Trãi. Những giọt lệ đỏ thắm của Lê Hoài Nam nói về
cuộc tình của công chúa Lê Ngọc Bình với vua Nguyễn Ánh – Gia Long.
2. Viết về lịch sử đương
đại cuộc kháng chiến kiến quốc sau năm 1945
Ký ức về những cuộc kháng
chiến gian khổ anh hùng của dân tộc chống Pháp và chống Mỹ chưa xa đã là nguồn
cảm hứng thôi thúc các nhà văn sáng tác. Chỉ có quy mô lớn của tiểu thuyết và
ký mới bao chứa được bức tranh lịch sử rộng lớn nhà văn muốn phản ánh trong tác
phẩm.
2.1. Tiểu
thuyết Lính tăng của nhà văn – nhà giáo – cựu chiến binh Nguyễn
Bắc Sơn (1941 – Hà Nội), NXB Văn học – 2019, giành Giải thưởng Văn học sông Mê
Kông năm 2023. Với hơn 600 trang khổ lớn, gồm 24 chương, viết về cuộc chiến đấu
của Tiểu đoàn 195 tăng – thiết giáp anh hùng trên chiến trường Lào, nhà văn làm
sống lại cuộc chiến đấu ác liệt và không ít tổn thất của bộ đội ta cùng tình cảm
gắn bó keo sơn đặc biệt giữa hai dân tộc anh em Việt – Lào. Tác phẩm là bài ca
hùng tráng về cuộc kháng chiến chống Mỹ, tinh thần dũng cảm, sáng tạo, ý chí
quyết chiến quyết thắng của cán bộ và chiến sĩ ta. Sau đó, nhà văn viết cuốn Võ
Đại tướng với Điện Biên Phủ – NXB Quân đội nhân dân – 2020. Tập ký sự
khổ 14 x 22.5cm với gần 300 trang gồm 3 phần: Đại tướng Võ Nguyên Giáp
với Điện Biên Phủ, Chuyện những người làm nên lịch sử, Điện Biên Phủ
hôm nay. Cuốn sách làm rõ quyết định cá nhân của một thiên tài quân sự, nhờ
đó mới có chiến thắng Điện Biên. Tập ký còn có những phát hiện khiến bạn đọc ngỡ
ngàng: chiến dịch Điện Biên Phủ chỉ diễn ra trong 55 ngày đêm; chiến dịch Hồ
Chí Minh cũng diễn ra đúng 55 ngày, một sự trùng khớp ngẫu nhiên và thú vị của
lịch sử. Điện Biên Phủ là hình thái trận địa chiến duy nhất ở Việt Nam trong cả
ba cuộc kháng chiến và trên thế giới chỉ có trong Đại chiến thế giới lần
thứ nhất. Với những tiểu thuyết cỗ trọng pháo văn chương nặng ký, nhà văn
Nguyễn Bắc Sơn được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2023.
Đây là bài học quý cho những người cầm bút không ngừng nỗ lực và sáng tạo. Các
tác phẩm của nhà văn đã nêu lên bài học hữu ích, đặc biệt là quan điểm: Tự học
là con đường quan trọng nhất để thành công trong cuộc đời.
2.2. Nhà
văn thương binh 1/4 – Võ Minh (1952 – Nghi Lộc, Nghệ An) có tiểu thuyết Lốc
xoáy – NXB Phụ nữ 2022. Với hơn 500 trang khổ 14 x 22.5cm, gồm ba phần: Trời
long đất lở; Ma quỷ cõi người; Luật đời nhân quả; cuốn sách đã bao
quát một nội dung hiện thực rộng lớn cả ngoài Bắc và trong Nam suốt mấy thập
niên. Tác giả tái hiện sống động lịch sử nông thôn miền Bắc thời kỳ cải cách ruộng
đất, hợp tác hóa nông nghiệp và nhiều hệ lụy của nó. Tác phẩm thu hút độc giả bởi
tính chân thực và sự sinh động, bộc lộ góc nhìn riêng sắc sảo của người viết về
một giai đoạn lịch sử có những khúc quanh. Nhà văn tỏ rõ chính kiến trước nhân
vật từng được coi là đại diện cho cán bộ cách mạng như đội trưởng Ngô Kiểm với
bản chất giả dối, nhẫn tâm. Đáng chú ý là nhà văn cho thấy có những con người
đã từng bị oan sai nhưng với tấm lòng độ lượng và vị tha, những người ấy vẫn sống
nghĩa tình, trách nhiệm, họ vẫn chiến đấu, lao động cống hiến vì đất nước và
nhân dân. Ngoài tiểu thuyết lịch sử, Võ Minh còn viết cuốn hồi ký Có một
thời như thế – NXB Thanh niên 2007. Đây là những trang viết chân thực
tươi ròng sự thật chiến tranh qua trải nghiệm của một người lính đã đi qua cuộc
chiến với những vui buồn, những thiếu đói, những trận sốt rét; cả những lần bị
thương, bị lạc trong rừng vắng. Nói như nhà văn Chu Lai: đó là những trang viết
bằng máu. Tác phẩm là một bài ca đau thương và hào sảng về người lính.
2.3. Cảm
hứng về con người Việt Nam tuyệt vời dũng cảm trong cuộc chiến chống Mỹ đã thôi
thúc nhiều nhà văn cựu chiến binh cầm bút. Truyện vừa Chuyện kể về một
gia đình liệt sĩ NXB Thanh niên – 2009 của nhà giáo cựu chiến binh
Hoàng Liêm (1952 – Thạch Thất Hà Nội) với 236 trang in khổ thường, đã lấy đi nước
mắt của rất nhiều bạn đọc. Từng trực tiếp tham gia chiến đấu, trong khi đi tìm
những đồng đội đã hy sinh, Hoàng Liêm đến với cụ Bùi Khắc Tráng, gia đình có 4
liệt sĩ; vợ cụ là Lâm Thị Lam cùng chị và em gái là ba Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng.
(Gần đây, tên cụ Lâm Thị Lan được đặt cho một con phố ở thị trấn Tĩnh Gia,
Thanh Hóa). Cảm phục và xúc động sâu xa, Hoàng Liêm thấy mình không thể không
viết về những con người đã sống một cuộc đời cao đẹp tuyệt vời và hy sinh cao cả
vì sự nghiệp chiến đấu giải phóng dân tộc. Qua câu chuyện về một gia đình, người
viết đã cho bạn đọc thấy được tầm vóc lớn lao của cuộc chiến đấu chống Mỹ và sự
hy sinh to lớn của bao thế hệ người Việt Nam cho giang sơn được thống nhất, độc
lập, cho nhân dân được sống an bình như hôm nay.
2.4. Nhà
thơ thương binh (2/4) Trịnh Bá Sướng (1952 – Hà Nội) viết cuốn Từ cõi
chết trở về, NXB Hội Nhà văn 2022, hồi ký 81 ngày đêm bảo vệ thành cổ Quảng
Trị, với gần 200 trang. Tác giả là người trực tiếp cầm súng nên giờ đây viết về
cuộc chiến, về đồng đội, về sự kiện mình bị thương khiến tác phẩm: “ngồn ngộn
chất liệu hiện thực… Ông viết vì sự thôi thúc của mình để trả nợ nghĩa tình mà
nhân dân đã dành cho bộ đội, để trả nợ đồng đội, nhiều người đã nằm lại ở mảnh
đất thiêng Quảng Trị” (Vũ Thị Hồng Linh, trang 155). Đúng như nhà văn Nguyễn
Quang Thiều viết: “Qua những trang viết của tác giả Trịnh Bá Sướng, chúng ta nhận
ra chiến tranh đã làm con người thấu hiểu tận cùng giá trị của hòa bình và chiến
tranh là tiêu chuẩn chính xác nhất định giá phẩm chất của một con người và một
dân tộc”.
2.5. Tập Nam
hành ký sự của nhà văn cựu chiến binh Bùi Quang Thanh (1950, Cẩm
Xuyên, Hà Tĩnh) – NXB Nghệ An – 2024 là tập ký và truyện gồm 42 tiểu phẩm. Mỗi
sáng tác là một mảnh ghép của bức tranh hiện thực cuộc sống chủ yếu là thời kỳ
chống Mỹ. Đó cũng là từng lát cắt của ký ức, in dấu những kỷ niệm khó quên thời
trai trẻ và trong cả hành trình cuộc đời tròn nửa thế kỷ cầm bút của một cựu
chiến binh mê đắm vẻ đẹp của thiên nhiên và tình người. Vì thế, từng trang sách
đã thu hút người đọc mạnh mẽ bởi những ký ức, kỷ niệm sâu sắc về đồng đội, về
những miền đất người viết đã sống, chiến đấu với những trang văn tươi ròng sự sống,
thấm đẫm tình đời.
2.6. Bên
cạnh tiểu thuyết, truyện và ký còn có những tác phẩm kịch viết về đề tài lịch sử.
Nhà thơ cựu chiến binh Nguyễn Sĩ Ðại (1955 – Hà Tĩnh) viết kịch bản Khoảng
trời con gái (2018), làm sống lại thời kỳ chiến tranh khốc liệt và sự
hy sinh tuyệt vời dũng cảm của tuổi trẻ Việt Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước.
Hình tượng nhân vật trung tâm là tiểu đội nữ thanh niên xung phong Ngã ba Ðồng
Lộc, khẩu hiệu “Sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm” cũng là lẽ sống
của các chị em đã mang lại nhiều cảm xúc cho người xem, nhất là những nhân vật
trong vở kịch đều có thật. Tác phẩm được viết từ trái tim, và niềm tri ân sâu sắc
của tác giả với 10 nữ liệt sĩ quả cảm và anh hùng. Các chị trong trắng thanh
cao như khoảng trời xanh Ðồng Lộc. Sau đó mấy năm, Nguyễn Sĩ Ðại tiếp tục viết
vở kịch hát Bình minh đỏ kể về các cô gái Truông Bồn. Vở kịch
được công diễn, truyền hình trực tiếp trên kênh Truyền hình Nhân dân và một số
kênh khác ngày 29.10.2022 nhân kỷ niệm 54 năm – Bản hùng ca huyền thoại Truông
Bồn do Trung tâm nghệ thuật truyền thống tỉnh Nghệ An biểu diễn. Kịch gồm hai hồi
với một số cảnh cùng sự xuất hiện của 20 nhân vật có tên tuổi cụ thể và một số
nhân vật khác. Chuyện xảy ra vào những năm 1965 – 1968, cuộc kháng chiến chống
Mỹ vào giai đoạn ác liệt nhất. Các anh chị thanh niên xung phong đã hạ quyết
tâm: “Tim có thể ngừng đập nhưng đường không thể tắc”. Các chị, các anh đã sống,
chiến đấu trong bom đạn hiểm nguy, vượt qua bao thiếu thốn, ngày đêm bám trận địa
san lấp, đắp đường, làm cọc tiêu sống, đảm bảo đường thông suốt cho xe ta ra
chiến trường. Nhưng bom Mỹ đã ném trúng nơi các chị, các anh đang làm nhiệm vụ.
Tiểu đội thép Truông Bồn 14 người gồm 12 nữ và 2 nam, có 12 nữ và 1 nam ngã vào
lòng đất mẹ khi tất cả đều rất trẻ đã lấy đi nước mắt của biết bao người xem. Vở
ca kịch phản ánh hiện thực đau thương nhưng hào hùng của trung ở tiểu đội thanh
niên xung phong thuộc đại đội 317, cũng là của tuổi trẻ Việt Nam. Phẩm chất của
các nữ thanh niên xung phong là biểu tượng cao đẹp cho chủ nghĩa anh hùng cách
mạng của cả dân tộc.
3. Tác phẩm về đề tài lịch
sử hướng tới bạn đọc thiếu nhi
Nhà xuất bản Kim Đồng là
đơn vị có công đầu trong việc xuất bản những bộ sách khơi dậy tình yêu lịch sử
dân tộc cho bạn đọc nhỏ tuổi.
3.1. Nhà
văn thương binh Sơn Tùng (1928 – 2021 Nghệ An) viết Búp sen xanh (1982),
cuốn tiểu thuyết lịch sử đầu tiên về thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Với sự dày công sưu tầm tư liệu có liên quan, kết hợp với trí tưởng tượng sáng
tạo, và niềm tri ân sâu sắc lãnh tụ, nhà văn đã xây dựng nên hình tượng Hồ Chí
Minh – cậu bé Nguyễn Sinh Cung, Nguyễn Tất Thành – từ khi chào đời tại quê ngoại
tới khi rời Tổ quốc tại Bến Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước. Tác phẩm gây xúc
động lòng người mạnh mẽ bởi giọng kể chuyện giàu cảm xúc, hấp dẫn không chỉ bạn
đọc nhỏ tuổi. Tác phẩm đã làm nên tên tuổi Sơn Tùng, hễ nói đến tên nhà văn là
bạn đọc nhớ đến Búp sen xanh.
3.2. Nhà
văn Nguyễn Đức Hiền có tiểu thuyết Sao Khuê lấp lánh (NXB Kim
Đồng – 1975), viết về đại thi hào Nguyễn Trãi, Anh hùng dân tộc, vị quân sư số
1 giúp Lê Lợi đánh bại quân xâm lược nhà Minh. Nguyễn Trãi còn là đại thi hào của
dân tộc Việt Nam, Danh nhân văn hóa thế giới. Ngoài cốt truyện đặc sắc, tác phẩm
tái hiện được không khí lịch sử giàu gợi cảm và tính nhân văn sâu sắc. Ấn phẩm
in lần đầu năm 1975 và được tái bản nhiều lần.
3.3. Tác
giả Nghiêm Đa Văn với tiểu thuyết Sừng rượu thề viết về giai
đoạn xây dựng quốc gia của vương triều nhà Lý đồng thời tái hiện chân dung người
Anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt, con người dám chấp nhận những thử thách khắc
nghiệt trước vận mệnh của Tổ quốc. Ngoài ra tác giả còn viết tác phẩm Nguyễn Đức
Cảnh, ở đó có sự kết hợp hài hòa giữa kiến thức, tư duy lịch sử và các tư liệu,
lời kể của nhân chứng làm sáng ngời lên phẩm chất cao đẹp của người cộng sản
kiên trung Nguyễn Đức Cảnh. Qua bức tranh cuộc đời một con người, ông dựng lên
toàn cảnh xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX.
Bên cạnh các tác giả và
sáng tác kể trên, còn nhiu các nhà văn và tác phẩm khác về đề tài lịch sử dành
những tình cảm ưu ái đến bạn đọc tuổi hoa.
III. Mấy đặc điểm văn học
đương đại về đề tài lịch sử
1. Số
đông tác giả viết về các bậc thánh đế minh quân, anh hùng, dũng tướng, nhà văn
hóa lớn của dân tộc. Các cây bút Hoàng Quốc Hải, Phùng Văn Khai, Lê Phương
Liên, Nguyễn Đức Hiền… đã kế thừa dòng chảy chủ lưu của đề tài lịch sử trong
văn học từ trước đó mà nhà văn Nguyễn Tử Siêu, Nguyễn Huy Tưởng đã khơi dòng.
Nhờ đó, văn học góp phần bồi dưỡng lòng tự hào, tự tôn dân tộc, tri ân các anh
hùng có công với nước và càng thêm yêu Tổ quốc Việt Nam (các tác giả, tác phẩm
đã trình bày ở phần trên).
2. Một
số tác giả viết về những nhân vật có góc khuất, số phận bi thương, quanh họ còn
những quan điểm trái chiều. Những nhà văn tiêu biểu nhất cho xu hướng này: Nguyễn
Xuân Khánh viết về Hồ Quý Ly; Nghiêm Thị Hằng viết về Hồ Xuân Hương (đã nói ở
trên).
Đáng chú ý nhất là nhà
văn Trần Thùy Mai viết bộ tiểu thuyết Công chúa Đồng Xuân (NXB
Phụ nữ 2023 – hai tập). Với hơn 700 trang, 65 chương, nhà văn kể lại những
chính biến kinh hoàng từ khi thực dân Pháp xâm chiếm nước ta rồi biến Việt Nam
thành bị đô hộ. Qua cuộc đời cô gái lá ngọc cành vàng là công chúa Đồng Xuân –
Nguyễn Phúc Gia Phúc, nạn nhân của vụ án, “loạn luân” oan ức, mâu thuẫn trong
xã hội được nhà văn phản ánh sống động: xung đột giữa nước Nam ta và Pháp; giữa
phái chủ chiến và chủ hòa trong triều đình Ngoài việc tái hiện số phận công
chúa Đồng Xuân, nhà văn đã chiêu tuyết cho nàng cùng người anh trai khác mẹ là
Gia Hưng – Nguyễn Phúc Hồng Hưu Bên cạnh đó còn giúp người đọc có cái nhìn đúng
hơn về một số nhân vật: Phan Thanh Giản, Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết… Với
những đóng góp quan trọng, Bộ tiểu thuyết Công chúa Đồng Xuân đã
đoạt giải A Giải thưởng Cố đô của tỉnh Thừa Thiên Huế lần thứ VII (2018 – 2023)
ở hạng mục Văn học và trao thưởng ngày 18.9.2024 vừa qua. Hai bộ tiểu thuyết của
Trần Thùy Mai hợp thành bộ truyện lịch sử khá đầy đủ về triều Nguyễn. Tác phẩm Chuyện
tình trong cung Nguyễn của Trần Thùy Mai đề cập đến những mối tình của
các vua chúa, hoàng hậu, công chúa triều Nguyễn… Đó đều là những lát cắt lịch sử
giúp người đọc hiểu thêm một phần nào cảnh ngộ, số phận của con người ở chốn
cung vàng điện ngọc.
Nhà văn Lê Hoài Nam (1950
– Nam Định) có tiểu thuyết như Cuộc đời xa khuất (NXB Hội nhà
văn 2021) viết về triều đại vua Tự Đức, thái độ không ca ngợi và cũng không phê
phán, gây được sự chú ý của độc giả. Với 364 trang, tác phẩm tái hiện một giai
đoạn lịch sử thời Tự Đức cùng một số triều thần: Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Văn Tường,
Phan Thanh Giản, Nguyễn Trường Tộ… Tác phẩm với nhiều thông tin, tư liệu quý,
giúp người đọc hiểu rõ cả công và tội của vua Tự Đức và triều đình thật khách
quan
3. Văn
học đương đại có nhiều tác giả viết về đề tài lịch sử phục vụ bạn đọc thiếu
nhi. Ngoài nhà văn Sơn Tùng, Nghiêm Đa Văn đã nói ở trên, có nhà văn Hà Ân
(1928 – 2011) sáng tác nhiều tác phẩm lịch sử: Trên sông truyền hịch,
Bên bờ Thiên Mạc, Trăng nước Chương Dương, Khúc khải hoàn dang dở… Đó
là những bài ca hào hùng về các cuộc kháng chiến chống xâm lăng của quân và dân
Đại Việt. Nữ nhà văn Lê Phương Liên (1951 – Hà Nội) viết hàng loạt truyện tranh
lịch sử: An Dương Vương, Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Nam Đế, Triệu Việt Vương,
Lương Thế Vinh. Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lê Đại Hành, Lý Công Uẩn, Lý Thường Kiệt,
Phùng Hưng, Lê Thánh Tông… Tác phẩm của các nhà văn đã nuôi dưỡng tình yêu với
lịch sử, giúp bạn đọc nhỏ tuổi hiểu rõ và noi gương các anh hùng dân tộc, các tấm
gương sáng ngời về nhân cách, đức độ, đã lập nên công trạng hiển hách, tô thắm
nhiều trang sử chói lọi của dân tộc.
KẾT LUẬN:
Viết văn là công việc
khó, viết về đề tài lịch sử lại càng khó hơn. Nhà thơ Trần Đăng Khoa từng nói:
“Viết tiểu thuyết lịch sử rất khó bởi nhân vật, sự kiện lịch sử nhiều người đã
biết. Nhà văn không thể xuyên tạc, tô vẽ hay làm méo mó đi”. Nhà văn Lê Hoài
Nam mong muốn: “Góp một tiếng nói, một phương pháp lý giải riêng giúp bạn đọc
có một cái nhìn tương đối khách quan, cũng là để rút ra những bài học quan thiết
trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước hôm nay”. Đó cũng là khát vọng
chung của các nhà văn khi tìm cảm hứng viết từ đề tài lịch sử nhằm khơi dậy và
phát huy truyền thống cao đẹp của ông cha, rút ra những bài học bổ ích trong cuộc
sống hiện tại và cả tương lai.
Tìm hiểu, nghiên cứu về đề tài lịch sử trong văn học đương đại là một vấn đề rất rộng đòi hỏi nhiều thời gian và tâm lực, bài viết này mới chỉ là những suy nghĩ bước đầu, chắc chắn còn chưa đầy đủ, rất mong được các nhà nghiên cứu, các bạn văn bổ sung, góp ý thêm. Trân trọng cảm ơn.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Nguyễn Tử Siêu – Tác
phẩm chọn lọc – GS Nguyễn Đình Chú (chủ biên) – NXB Hội Nhà văn 1999
2. Hồ Quý Ly –
Nguyễn Xuân Khánh – NXB Phụ nữ – 2023
3. Nữ sĩ thời gió bụi –
Lê Phương Liên – NXB Phụ nữ – 2021
4. Bão táp triều Trần (6
tập) – Hoàng Quốc Hải – NXB Phụ nữ – 2024
5. Phùng Vương –
Phùng Văn Khai – NXB Văn học – 2015.
6. Ngô Vương –
Phùng Văn Khai – NXB Văn học – 2018
7. Triệu Vương phục quốc –
Phùng Văn Khai – NXB Văn học – 2020
8. Trưng nữ vương (2
tâp) – Phùng Văn Khai – NXB Văn học – 2023
9. Cuộc đời xa khuất –
Trần Hoài Nam – NXB Hội Nhà văn – 2021
10. Hồ Xuân Hương tiếng vọng –
Nghiêm Thị Hằng – NXB Văn học 2022
11. Từ Dụ Thái hậu (hai
tập) – Trần Thùy Mai – NXB Phụ nữ – 2019
12. Đồng Xuân công chúa (hai
tập) – Trần Thùy Mai – NXB Phụ nữ – 2023
13. Nguyên khí ngàn đời –
Lục Hường – NXB Hội Nhà văn – 2020
14. Tri kỷ vượt thời gian –
Lục Hường – NXB Hội Nhà văn – 2024
15. Chuyện kể về một gia đình
liệt sĩ – Hoàng Liêm, NXB Thanh niên – 2009
16. Lốc xoáy –
Võ Minh – NXB Phụ nữ 2022
17. Có một thời như thế –
Võ Minh – NXB Thanh niên 2007
18. Lính tăng –
Nguyễn Bắc Sơn – NXB Văn học 2019
19. Nam hành ký sự –
Bùi Quang Thanh – NXB Nghệ An – 2023
20. Búp sen xanh –
Sơn Tùng, NXB Kim Đồng -1982
21. Sao Khuê lấp lánh –
Nguyễn Đức Hiền. NXB Kim Đồng -1975
22. Từ cõi chết trở về –
Trịnh Bá Sướng – NXB hội Nhà văn 2022
23. Khoảng trời con gái –
kịch Nguyễn Sĩ Đại, Truyền hình Hà Tĩnh 7/ 2018
24. Bình minh đỏ –
kịch Nguyễn Sĩ Đại, Truyền hình Nhân dân – 10 – 2022
25. Một số trang báo mạng đăng những bài viết của đồng nghiệp có liên quan.
31/12/2024
Nguyễn Thị Thiện
Theo https://vanhocsaigon.com/
.jpg)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét