Đôi nét về văn học Pakistan

Đôi nét về văn học Pakistan

Trước khi Pakistan được thành lập, khu vực này thuộc Đế quốc Anh và phần lớn nền văn học được viết bằng tiếng Urdu, tiếng Hindi, và tiếng Anh. Sau khi Pakistan độc lập vào năm 1947, nền văn học của đất nước này phát triển mạnh mẽ với các tác phẩm phản ánh sự phân chia đất nước và các mối quan hệ xã hội sau khi chia tách từ Ấn Độ.

Faiz Ahmad Faiz (1911 – 1984), nhà thơ và tác giả người Pakistan của văn học tiếng Punjabi và tiếng Urdu. Faiz là một trong những nhà văn tiếng Urdu nổi tiếng, phổ biến và có ảnh hưởng nhất thời bấy giờ, và các tác phẩm và ý tưởng của ông vẫn có ảnh hưởng rộng rãi ở Pakistan và xa hơn nữa.

I/ TÓM LƯỢC LỊCH SỬ VĂN HỌC PAKISTAN

Lịch sử văn học Pakistan bắt đầu từ khi đất nước này được thành lập vào năm 1947, tuy nhiên, nó có một mối liên hệ sâu sắc với văn học Ấn Độ trước khi chia tách. Trước khi Pakistan được thành lập, khu vực này thuộc Đế quốc Anh và phần lớn nền văn học được viết bằng tiếng Urdu, tiếng Hindi, và tiếng Anh. Sau khi Pakistan độc lập vào năm 1947, nền văn học của đất nước này phát triển mạnh mẽ với các tác phẩm phản ánh sự phân chia đất nước và các mối quan hệ xã hội sau khi chia tách từ Ấn Độ.

Văn học Pakistan phản ánh những vấn đề chính trị, xã hội và tôn giáo phức tạp của quốc gia này. Những tác phẩm nổi bật của các nhà văn Pakistan thường phản ánh những xung đột giữa các nhóm dân tộc, tôn giáo, và chính trị, cùng với những vấn đề liên quan đến bản sắc quốc gia và cuộc sống hàng ngày của người dân Pakistan.

Nền văn học Pakistan tiếp nối các truyền thống văn học Nam Á. Truyền thống chung của văn học Urdu và văn học Anh của Ấn Độ thuộc Anh đã được nhà nước mới kế thừa. Trong một thời gian dài, rất nhiều tác phẩm văn học độc đáo của Pakistan đã xuất hiện ở hầu hết các ngôn ngữ chính của Pakistan, bao gồm tiếng Urdu , tiếng Anh , tiếng Punjabi , tiếng Pushto , tiếng Balochi , tiếng Sindhi và tiếng Seraiki với mỗi ngôn ngữ mang một màu sắc văn hóa và đặc trưng riêng. Những chủ đề trong văn học Pakistan thường xoay quanh những mâu thuẫn dân tộc, cuộc sống của phụ nữ, nghèo đói, tôn giáo, xung đột quốc gia, và những mối quan hệ giữa các nhóm sắc tộc.

Trước khi Pakistan được thành lập, khu vực này thuộc Đế quốc Anh và phần lớn nền văn học được viết bằng tiếng Urdu, tiếng Hindi, và tiếng Anh. Sau khi Pakistan độc lập vào năm 1947, nền văn học của đất nước này phát triển mạnh mẽ với các tác phẩm phản ánh sự phân chia đất nước và các mối quan hệ xã hội sau khi chia tách từ Ấn Độ.

Khi nói tới văn học Pakistan tiếng Anh thì tức là đề cập đến văn học viết bằng Anh đã được phát triển và thay đổi ở Pakistan, cũng như các tác phẩm thuộc về các thành viên của cộng đồng người Pakistan di cư viết bằng tiếng Anh. Pakistan là một quốc gia đa ngôn ngữ với hơn sáu mươi ngôn ngữ hiện đang được sử dụng. Tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức của Pakistan và được sử dụng trong thương mại, chính phủ và các hợp đồng pháp lý, trong khi tiếng Urdu là ngôn ngữ quốc gia. Tiếng Anh  có lịch sử bắt nguồn từ thời kỳ cai trị thực dân Anh ở Nam Á (Raj thuộc Anh, tức là sự cai trị của Vương miện Anh trên tiểu lục địa Ấn Độ kéo dài từ năm 1858 đến năm 1947). Ngày nay, văn học Pakistan tiếng Anh chiếm một phần quan trọng và không thể thiếu trong nền văn học Pakistan hiện đại .

II/ NHỮNG CHỦ ĐỀ CHỦ YẾU TRONG VĂN HỌC PAKISTAN

Xung đột tôn giáo và chính trị: Từ khi Pakistan được thành lập, các vấn đề liên quan đến phân chia tôn giáo (Hồi giáo và Ấn Độ giáo) đã được phản ánh sâu sắc trong văn học. Các tác phẩm văn học thường mô tả sự đau khổ và tàn phá do chiến tranh, sự phân biệt tôn giáo, và các cuộc xung đột chính trị.

Vấn đề bản sắc quốc gia: Sau khi độc lập, người dân Pakistan đã phải đối mặt với việc xác định bản sắc dân tộc và văn hóa của mình. Các tác phẩm văn học mô tả sự tìm kiếm bản sắc, đặc biệt là trong bối cảnh xã hội đa dạng, với sự kết hợp giữa ảnh hưởng Hồi giáo và các yếu tố văn hóa Ấn Độ.

Cuộc sống của người phụ nữ: Các nhà văn Pakistan đặc biệt chú trọng đến việc mô tả những khó khăn mà phụ nữ phải đối mặt trong xã hội, từ những vấn đề gia đình, hôn nhân, cho đến những rào cản xã hội và tôn giáo. Những tác phẩm này phản ánh sự thiếu thốn quyền tự do, bạo lực gia đình, và sự phân biệt giới.

Sự phân hóa xã hội và nghèo đói: Các nhà văn Pakistan cũng mô tả sự bất bình đẳng xã hội, nghèo đói, và những vấn đề của các tầng lớp lao động, nông dân, và những người sống ở vùng sâu vùng xa.

III/ NHỮNG NHÀ VĂN NỔI TIẾNG TRONG VĂN HỌC PAKISTAN

Pakistan đã sản sinh ra nhiều nhà văn xuất chúng, những người đã có những đóng góp đáng kể cho nền văn học, cả trong nước và quốc tế. Những nhà văn này sáng tác với nhiều thể loại, từ thơ ca và tiểu thuyết đến kịch và tiểu luận. Sau đây là một số tác giả đáng chú ý nhất:

1.    Allama Muhammad Iqbal (1877–1938)

Nổi tiếng với: Thơ ca, Triết học, Chủ nghĩa dân tộc

Các tác phẩm nổi tiếng: Bang-e-Dra, Bāl-e-Jibrīl, Zabur-e-Ajam, Asrar-e-Khudi

Đóng góp: Iqbal được coi là một trong những nhà thơ và triết gia vĩ đại nhất của thế kỷ 20. Thơ ca của ông, kết hợp giữa triết học và tâm linh, là một ảnh hưởng lớn đến sự hình thành của Pakistan. Ông được coi là cha đẻ tinh thần của Pakistan và nổi tiếng với tầm nhìn về một nhà nước Hồi giáo độc lập.

2.    Faiz Ahmed Faiz (1911–1984)

Nổi tiếng với: Thơ (Cách mạng, Chính trị và Lãng mạn)

Các tác phẩm nổi tiếng: Naqsh-e-Faryadi, Zindan-nama, Dast-e-Saba

Đóng góp: Faiz là một trong những nhà thơ được yêu thích nhất của Pakistan. Tác phẩm của ông kết hợp các chủ đề về công lý xã hội, tình yêu và cách mạng. Ông là một nhân vật nổi bật trong nền văn học tiếng Urdu và thơ của ông đã truyền cảm hứng cho nhiều nhà hoạt động và nhà văn trên khắp thế giới. Ông cũng được biết đến với vai trò là một nhân vật trí thức và chính trị.

3.    Saadat Hasan Manto (1912–1955)

Nổi tiếng với: Truyện ngắn, Chủ đề táo bạo

Các tác phẩm nổi tiếng: Toba Tek Singh, Thanda Gosht, Khol Do

Đóng góp: Manto được coi là một trong những nhà văn viết truyện ngắn gây tranh cãi và có ảnh hưởng nhất của tiểu lục địa. Các tác phẩm của ông thường khám phá những khía cạnh đen tối của xã hội, đề cập đến các chủ đề như phân chia, tình dục và nhân quyền. Kể chuyện thẳng thắn, táo bạo của ông đã thách thức các chuẩn mực xã hội.

4.    Ahmed Ali (1910–1994)

Nổi tiếng với: Tiểu thuyết, Biên dịch, Phê bình văn học

Các tác phẩm nổi tiếng: Twilight in Delhi Chạng vạng ở Delhi)

Đóng góp: Ahmed Ali là một nhân vật tiên phong trong cả văn học Anh và Urdu. Tiểu thuyết Chạng vạng ở Delhi của ông là một tác phẩm quan trọng trong việc hiểu được sự suy tàn của di sản văn hóa Delhi trong thời kỳ thuộc địa của Anh. Ông cũng là một biên tập viên và dịch giả tích cực.

5.    Ismat Chughtai (1915–1991)

Nổi tiếng với: Truyện ngắn, Tiểu thuyết, Chủ đề nữ quyền

Các tác phẩm nổi tiếng: Lihaaf (Chiếc chăn), Teray Bina (Không có em), Kali Shalwar (Quần đen)

Đóng góp: Ismat Chughtai là một trong những nhà văn nữ nổi tiếng nhất trong văn học Urdu. Bà được biết đến nhiều nhất với những tác phẩm táo bạo đề cập đến các chủ đề như tình dục, sự độc lập của phụ nữ và bất bình đẳng xã hội. Lihaaf, một truyện ngắn gây ra rất nhiều tranh cãi, vẫn là một trong những tác phẩm đáng chú ý nhất của bà.

6.    Bapsi Sidhwa (1938–nay)

Nổi tiếng với: Tiểu thuyết, các tác phẩm mang Chủ đề về Cuộc chia tách

Các tác phẩm nổi tiếng: Cracking India (Chia tách Ấn Độ, cũng được xuất bản với tên Ice-Candy Man (Người kẹo băng), The Crow Eaters (Kẻ ăn quạ), The Pakistani Bride (Cô dâu Pakistan)

Đóng góp: Bapsi Sidhwa là một trong những tiểu thuyết gia tiếng Anh nổi tiếng nhất của Pakistan. Các tác phẩm của bà thường đề cập đến chủ đề Phân chia, kỳ vọng của xã hội và sự phức tạp của bản sắc. Quyển “Cracking India” đã lọt vào danh sách rút gọn cho Giải thưởng Booker và đã được chuyển thể thành một bộ phim thành công.

7.    Intizar Hussain (1923–2016)

Nổi tiếng với: Tiểu thuyết, Chủ đề lịch sử

Các tác phẩm nổi tiếng: Basti, Aag Ka Darya (Dòng sông lửa), The Prisoner of the Raj (Tù nhân  thuộc địa Anh)

Đóng góp: Intizar Hussain là một nhân vật quan trọng trong nền văn học Urdu, được biết đến với những khám phá sâu sắc và sâu sắc về lịch sử, ký ức và bản sắc. Các tác phẩm của ông thường phản ánh chấn thương hậu Phân chia và những căng thẳng đang diễn ra giữa truyền thống và hiện đại ở Pakistan.

8.    Qurratulain Hyder (1927–2007)

Nổi tiếng với: Tiểu thuyết,  Chủ đề lịch sử

Các tác phẩm nổi tiếng:  Aag Ka Darya (Dòng sông lửa), Patjhar Ki Awaz (Thanh âm của lá rơi)

Đóng góp: Qurratulain Hyder là một nhà văn hàng đầu trong nền văn học tiếng Urdu. Tác phẩm lớn của bà, Aag Ka Darya, là một tiểu thuyết đồ sộ, nhiều thế hệ, kể về lịch sử văn hóa của tiểu lục địa Ấn Độ. Bà thường được ghi nhận là người hiện đại hóa tiểu thuyết Urdu và kết hợp sự pha trộn phong phú giữa các yếu tố lịch sử và văn hóa.

9.    Kamila Shamsie (1973–nay)

Nổi tiếng với: Tiểu thuyết, Hư cấu đương đại

Các tác phẩm nổi tiếng: Burnt Shadows (Các hình bóng cháy), Home Fire (Lửa quê nhà), Kartography (Địa đồ học)

Đóng góp: Kamila Shamsie là một nhà văn đương đại nổi tiếng, được biết đến với những tiểu thuyết khám phá các chủ đề về bản sắc, xung đột và gia đình. Các hình bóng cháy và  Lửa quê nhà đã được giới phê bình đánh giá cao và nhận được sự chú ý của quốc tế. Lửa quê nhà  được đề cử giải Booker Prize và nêu bật những điểm tương đồng giữa các vấn đề hiện đại về chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa cực đoan tôn giáo và tình yêu.

10.   Hanif Kureishi (1954–nay)

Nổi tiếng với: Tiểu thuyết, Kịch, Kịch bản phim

Các tác phẩm nổi tiếng: The Buddha of Suburbia (Đức Phật vùng ngoại ô), My Beautiful Laundrette (Tiệm giặt ủi xinh đẹp của tôi)

Đóng góp: Mặc dù sinh ra tại Anh, tác phẩm của Hanif Kureishi lại gắn liền sâu sắc với văn hóa Nam Á, thường tập trung vào trải nghiệm của những người nhập cư Pakistan tại Anh. Tiểu thuyết Đức Phật vùng ngoại ô và bộ phim Tiệm giặt ủi xinh đẹp của tôi của ông được coi là những tác phẩm mang tính bước ngoặt trong nền văn học hậu thuộc địa, đề cập đến các chủ đề về chủng tộc, giai cấp và bản sắc.

11.   Shaukat Thanvi (1923–2000)

Nổi tiếng với: Hài hước, Châm biếm, Tiểu thuyết

Các tác phẩm nổi tiếng: Chandni Chowk, Karwan-e-Zindagi

Đóng góp: Shaukat Thanvi là bậc thầy về hài hước và châm biếm. Những đóng góp của ông cho nền văn học Urdu thông qua các truyện ngắn và chương trình phát thanh khiến ông trở thành một trong những nhà văn được yêu thích nhất. Các tác phẩm của ông được biết đến với bình luận xã hội, phong cách dí dỏm và chủ đề dễ hiểu.

12.  Mohammad Hanif (1964–nay)

Nổi tiếng với: Tiểu thuyết, Báo chí

Các tác phẩm nổi tiếng: A Case of Exploding Mangoes (Vụ quả xoài nổ), Our Lady of Alice Bhatti (Đức Mẹ Alice Bhatti)

Đóng góp: Mohammad Hanif là một nhà văn Pakistan hiện đại kết hợp giữa hài hước và tiểu thuyết lịch sử. Tiểu thuyết đầu tay của ông, Vụ quả xoài nổ, là một cái nhìn châm biếm về vụ ám sát Tướng Zia-ul-Haq, trong khi Đức Mẹ Alice Bhatti khám phá những căng thẳng về tôn giáo và chính trị ở Pakistan đương đại.

Những nhà văn này đã để lại tác động sâu sắc đến thế giới văn học, không chỉ ảnh hưởng đến nền văn học Pakistan mà còn ảnh hưởng đến cả diễn ngôn toàn cầu. Các tác phẩm của họ mở ra một góc nhìn vào sự phức tạp của cuộc sống ở Pakistan, những thách thức về bản sắc và những căng thẳng trong lịch sử.

Tiến sĩ Najeeba Arif là một nhà văn, nhà thơ và học giả, bà đã viết mười hai cuốn sách và năm mươi bài nghiên cứu, được xuất bản trên các tạp chí quốc gia và quốc tế. Hiện tại, bà là Trưởng khoa Ngôn ngữ và Văn học, Đại học Hồi giáo Quốc tế, Islamabad, Pakistan. Hiện bà là Chủ tịch Viện hàn lâm Văn học Pakistan.

IV. VIỆN HÀN LÂM VĂN HỌC PAKISTAN (PAKISTAN ACADEMY OF LETTERS)

Ngày 15 tháng Mười năm 1024, Hội Nhà văn Việt Nam và Viện Hàn lâm Văn học Pakistan đã ký Biên bản ghi nhớ (MoU) về hợp tác hoạt động văn học.

Viện Hàn lâm Vănhọc Pakistan ( PAL ) ( tiếng Urdu : اکادمیِ ادبیات پاکستان ) là một viện hàn lâm quốc gia tập trung chủ yếu vào văn học Pakistan và các lĩnh vực liên quan. Đây là hội học thuật lớn nhất và uy tín nhất cùng loại ở Pakistan , với các hoạt động trên khắp cả nước. Viện được thành lập vào tháng 7 năm 1976 bởi một nhóm các nhà văn, nhà thơ, nhà viết tiểu luận, nhà viết kịch và dịch giả nổi tiếng của Pakistan, lấy cảm hứng từ Viện Hàn lâm Pháp.

Viện hàn lâm duy trì một số văn phòng khu vực và liên kết với các tổ chức quốc gia và quốc tế khác có địa vị tương tự. Chương trình nghị sự của Viện hàn lâm bao gồm thúc đẩy giáo dục văn học, xuất bản và lập tài liệu nhằm mục đích thúc đẩy và phát triển văn học Pakistan, các hoạt động văn học tại Pakistan và hệ thống hóa cơ chế hỗ trợ cho các nhà văn và học giả của tiếng Urdu, Punjabi, Saraiki, Sindhi, Pushto, Balochi  tiếng Anh và các ngôn ngữ Pakistan khác

Chủ tịch hiện nay của Viện hàn lâm Văn học Pakistan là Tiến sĩ Najeeba Arif.

Tác giả bài viết này đã hân hạnh được tiếp chuyện Tiến sĩ Najeeba Arif tại Hội nghị quốc tế về Văn học châu Á tại thành phố Baku (Azerbaijan) tháng 12 năm 2024. Hai bên đã bàn thảo về văn học Việt Nam và Pakistan, những vấn đề chính sách ngôn ngữ ở hai nước. Sau đó, tác giả bài này cũng gặp và bàn các vấn đề hợp tác văn học cùng với ngài Kohdayar Marri, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Hồi giáo Pakistan tại Việt Nam. Cả Tiến sĩ Najeeba Arif và Đại sứ Kohdayar Marri đều rất nhiệt thành ủng hộ sự phát triển hợp tác trong lĩnh vực văn học giữa hai nước.

Và chúng ta hy vọng cùng chung sức để thực hiện mọi kế hoạch hợp tác đó có kết quả và thành công.

7/4/2025

Nguyễn Văn Chiến

Theo https://vanhocsaigon.com/