Người lan tỏa tư tưởng thi ca
Chiều
ngày 29/9, tại Baku, thủ đô nước Cộng hòa Azerbaijan, đã diễn ra buổi ra mắt
tập thơ “Gün doğarkən” (tạm dịch: Mặt trời mọc) của nhà thơ Mai Văn Phấn. Tập
thơ do nữ thi sĩ kiêm dịch giả Afag Shikhly tuyển chọn từ những bài thơ tiếng
Nga của Mai Văn Phấn và dịch sang tiếng Azerbaijan. Tập thơ này được Ủy ban Văn
hóa của Quốc hội Azerbaijan bảo trợ. Giám đốc dự án là bà Ganira Pashayeva, Chủ
nhiệm Ủy ban Văn hóa của Quốc hội Azerbaijan, Chủ tịch Ủy ban Liên Nghị viện
Azerbaijan - Việt Nam. Trong lời khai mạc buổi ra mắt sách, bà Ganira Pashayeva
đã nói: “Ngày 23/9/1992, Việt Nam và Azerbaijan chính thức thiết lập quan hệ
ngoại giao. Từ đó đến nay, hợp tác giữa hai nước ngày càng mở rộng và hiệu quả.
Cùng với nhiều lĩnh vực, hai nước chúng ta không ngừng mở rộng giao lưu văn
hóa, đặc biệt là văn học nghệ thuật. Cuốn sách của Mai Văn Phấn xuất bản tại
Azerbaijan lần này là sự kiện văn hóa nhân kỷ niệm tròn 30 năm hai nước thiết
lập quan hệ ngoại giao. Thông qua thơ Mai Văn Phấn, độc giả Azerbaijan được dịp
chiêm ngưỡng vẻ đẹp tâm hồn người Việt Nam, hiểu thêm về văn hóa, lịch sử, cũng
như phong tục tập quán của đất nước các bạn”. Xin trân trọng giới thiệu với bạn
đọc VCPN bài viết “Người lan tỏa những tư tưởng thi ca” của nữ thi sĩ kiêm dịch
giả Afag Shikhly. Bài viết được dùng làm lời tựa cho tập thơ “Mặt trời mọc” của
Mai Văn Phấn.
Vũ Văn Trung
Người lan tỏa tư tưởng thi ca
Là một nhà thơ đồng thời là dịch giả, tôi rất thú vị khi dịch
những bài thơ của nhà thơ Việt Nam Mai Văn Phấn từ tiếng Nga sang tiếng
Azerbaijan. Mặc dù đã qua một ngôn ngữ trung gian, nhưng sức lan tỏa những
tư tưởng thi ca của ông vẫn mạnh mẽ, nó đã vượt qua các rào cản ngôn ngữ, văn
hóa để đến với bạn đọc ở những miền đất lạ.
Tôi ấn tượng với Mai Văn Phấn từ khi biết ông đã cùng một số nhà
thơ, nhà văn thế giới lên tiếng chống chiến tranh, kêu gọi hòa bình cho vùng
đất Nagorno-Karabakh, nơi đã từng xảy ra những cuộc chiến tranh đẫm máu tranh
chấp lãnh thổ giữa hai nước Azerbaijan và Armenia.
Nhà thơ Mai Văn Phấn
Mai Văn Phấn sinh năm 1955 tại Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình. Ông tốt
nghiệp khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Nga tại trường đại học Ngoại ngữ Hà Nội, sau đó
(1983) tiếp tục du học tại trường đại học Sư phạm mang tên A. M. Gorky (ngày
nay là đại học Sư phạm quốc gia Belarus mang tên nhà văn M. Tank) tại thủ đô
Minsk của Belarus. Ông hiện sống và sáng tác tại thành phố Hải Phòng. Các tác
phẩm của ông đã được dịch ra hơn 40 ngôn ngữ quốc tế (trong đó có tiếng Nga,
Anh, Pháp, Belarus, Ý, Tây Ban Nha, và hiện nay sang tiếng Azerbaijan, v.v...).
Thơ Mai Văn Phấn có phổ rộng và đa tầng. Qua những bài thơ của
ông, bạn đọc có thể nhìn thấy sự thật trong từng bản thể, qua đó chiêm nghiệm
được ý nghĩa cuộc sống hàng ngày. Thơ ông hiển lộ những vẻ đẹp trong sự giản
dị, khơi mở từng sự kiện chân thực và sinh động, lan tỏa và thấm sâu tận đáy
của thiên nhiên. Xin dẫn nguyên văn bài thơ “Vô tình trong nắng sớm” của Mai
Văn Phấn để minh chứng cho nhận định này.
Vô tình
trong nắng sớm
Nước đọng dưới chân núi
Một viên cuội nằm trên
phiến đá cao
Không chớp mắt trong
tinh khôi, yên tĩnh
Đêm qua ở đây có mưa
Ai đã ngồi kia trước hay
sau mưa nặng hạt
Tự nhiên nhớ em, rất nhớ
Anh không dám nhìn đi
nơi khác
Để trời xanh ngấm xuống
gót chân
Từng mưa to, mưa rất to
Tắm táp cho viên cuội
nhỏ
Chỉ riêng hình ảnh này
Đã làm anh yêu đời mê
dại
Hình như nắng sớm đang
phủ lên đỉnh núi
Làm trong suốt lòng đất,
lòng cây.
Những bài thơ của Mai Văn Phấn luôn chứa đựng những thông điệp
gửi đến bạn đọc. Đó là thông điệp về tình yêu, sự hòa đồng giữa con người và
môi trường sinh thái, kêu gọi mọi người cùng bảo vệ sự thuần khiết và bất khả
của thiên nhiên. Mặc dù nhà thơ đến từ một đất nước xa xôi, nhưng bạn đọc
Azerbaijan rất thú vị khi đọc tập thơ này của ông. Những ý tưởng và hình ảnh có
phần lạ lẫm của Mai Văn Phấn như hiện ra sinh động trước mắt bạn đọc ở đây.
Đọc tập thơ “Mặt trời mọc” của Mai Văn Phấn, tôi không ngần ngại
nói rằng cách tư duy nghệ thuật của ông khá giống với Franz Kafka (1883 -1924.
ND), một nhà văn người Bohemia nói tiếng Đức. Ngoài ra tôi còn thấy trong thơ
Mai Văn Phấn ánh sáng các tôn giáo lớn hòa quyện, giao thoa cùng với Thiền tông
và thuyết Hiện sinh. Và thật lạ lùng, đôi khi như thấy Mai Văn Phấn quan sát
thế giới qua nhãn quan của một con chim. Con chim ấy nhìn thấy những điều mới
lạ mà nhiều người trong chúng ta không thể nhìn thấy, và, nó cũng nghe thấy cả
những gì mọi người không thể nghe thấy…
“Mọi người và tôi bắt đầu thở mạnh, không còn sợ hãi.
Chúng tôi bỗng chốc có cùng nhóm máu, cùng nằm yên cho dòng sông đỏ tươi ấm
nóng đi qua. Vẫn là tôi nhưng đêm nay đã khác. Độc lập, tự do như côn trùng,
muông thú. Hạnh phúc như cá bơi trong biển hồ và chim chóc trên không.”
(trích trường ca “Thời tái chế”).
Thế giới ngày nay đang biến động mạnh và khôn lường, việc xuất
bản tập thơ “Mặt trời mọc” của Mai Văn Phấn như một món quà quý dành cho bạn
đọc Azerbaijan. Để hiểu sâu hơn về nhà thơ này cũng như cần tìm hiểu rộng hơn
về văn hóa Việt Nam, trước hết chúng ta nên đọc những bài thơ của ông. Tôi nghĩ
rằng đời sống tinh thần của bạn đọc Azerbaijan sẽ trở nên giàu có, phong phú
hơn khi tìm đến những tác phẩm của nhà thơ Mai Văn Phấn.
Baku, tháng 9 năm 2022
Afag Shikhly
TİỂU SỬ AFAG SHİKHLY
Nhà thơ, dịch giả Afag Shikhly Afag Shikhly
(Shikhlinskaya) sinh năm 1969, tại thành phố Baku, Cộng hòa Azerbaijan. Năm
1990, bà tốt nghiệp bác sĩ đa khoa tại Viện Y tế, mang tên nhà văn và nhà cách
mạng Azerbaijan Nariman Narimanov. Năm 2018, tốt nghiệp Viện Văn học mang tên
nhà văn Makxim Gorky tại Mátxcơva. Afag Shikhly hiện là bác sĩ, nhà thơ, nhà
báo, dịch giả. Thành viên của Liên đoàn Nhà văn Á-Âu (2012), Azerbaijan (2014),
thành viên Liên đoàn các nhà báo Azerbaijan (2013), thành viên Ban Cố vấn của
Liên minh các nhà văn trẻ Thổ Nhĩ Kỳ thế giới (2013). Là người sáng lập và đồng
Chủ tịch Hội Phụ nữ Mátxcơva mang tên “Hồi sinh di sản Azerbaijan - Nijat”
(2015). Tổng thư ký Liên hiệp các nhà văn Azerbaijan tại Mátxcơva (2015). Từ
năm 2003, tác phẩm của Afag Shikhly đã được giới thiệu trên các tạp chí của
Azerbaijan, Thổ Nhĩ Kỳ, Nga, Nhật Bản, Đức, Latvia, Kazakhstan, Uzbekistan và
nhiều quốc gia khác. Các tác phẩm của bà đã được dịch ra nhiều thứ tiếng trên
thế giới. Tác giả của hơn hai mươi cuốn sách, trong đó một số cuốn tiêu biểu đã
được xuất bản: «Дуэт Сакуры» (tạm dịch: “Hoa anh đào sóng đôi”, Nhật bản),
«Чырыткы» (“Свет” - tạm dịch: “Ánh sáng”, Tuva), «Бехет йолдызы» (“Звезда счастья”
- tạm dịch: “Ngôi sao hạnh phúc”, Tatarstan), «Достларым, бана да бахар
гендерин» (“Пришлите мне весну, друзья” - tạm dịch: “Hãy cho tôi mùa xuân, hỡi
bạn bè), «Курбет рузгарлары» (“Ветра чужбины” - tạm dịch: “Những ngọn gió miền
đất xa lạ”, Thổ Nhĩ Kỳ) v.v… Afag Shikhli là tác giả của nhiều bài thơ, truyện,
tiểu luận và bài báo. Bà được biết đến như một dịch giả thơ và văn xuôi từ các
ngôn ngữ Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Ukraina, Uzbekistan, Tatar, Yakut, Bashkir, Tuvan và
Việt Nam… Bà đã tham gia dịch các cuốn sách: «Новые казахские стихи» (tạm dịch:
“Những bài thơ mới của người Kazakhstan”, «Антология новой татарской поэзии»
(tạm dịch: “Tuyển tập thơ mới của người Tatar”, «Стихи поэтов Архангельской
области. Притяжение пространства» (tạm dịch: “Những bài thơ của các nhà thơ
vùng Arkhangelsk. Sức hút của không gian”), «Мой друг апрель» (tạm dịch: “Tháng
tư bạn tôi”, Yakutia, “Снег в апреле» (tạm dịch: “Tuyết tháng tư”, Hungary),
«По следам любви» (tạm dịch: “Theo bước chân tình yêu”, Rumani), «Дерево Лейлы»
(tạm dịch: “Cây Leyla”, Uzbekistan), «Освети мое сердце» (tạm dịch: “Thắp sáng
trái tim tôi”, Israel), «Gün doğarkən» (tạm dịch: “Mặt trời mọc”, Việt Nam). Bà
là tác giả của dự án văn học, hợp tuyển gồm 3 tập: «Словесный мир врачей» (tạm
dịch: “Thế giới ngôn từ của bác sĩ”). Afag Shikhli được nhận huân chương
«Мехрибан Ана» (“Добрая мать” - tạm dịch: “Người mẹ nhân hậu”) của Quỹ Dede
Korkut (2013), đoạt giải thưởng Quốc tế Shahmara Akbarzadeh (2014), hai lần
đoạt giải A mang tên nhà thơ Mikail Mushfik - được thành lập bởi Liên hiệp các
nhà văn Azerbaijan (2014, 2015). Từ năm 2000 Afag Shikhli cùng gia đình định cư
tại Mátxcơva, LB Nga.
14/10/2022
Nhà thơ, dịch giả Afag Shikhly
14/10/2022
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét