Đinh Ngọc Lâm - Dòng sông chảy mãi

Đinh Ngọc Lâm - Dòng sông chảy mãi

(Nhân đọc: Chảy cùng dòng sông - NXB Văn học 2009)

Dòng đời cứ mãi trôi đi cuốn theo nó là bao nhiêu lớp gió bụi nhiêu khê phổ vào mặt người những chai lỳ trơ cảm... Phù du nối tiếp phù du lở bồi tiếp nguồn bồi lở. Chúng ta cứ cúi mặt bước đi trong hành trình lầm lũi toan lo. Để từng lúc những giọt nước mắt cứ rụng dần hao dần... về phía tối.
Rồi bỗng một đêm trong hoang mang tự hỏi: Ta là ai và đến từ đâu? Đã về đâu những giọt nước mắt của buồn vui lanh canh trên môi người trước những tương phùng và ly biệt trước chân tình trong ánh mắt người nhìn nhau không hoen dấu được thua. Và khi đó có một dòng sông từ xa vắng nơi những lũy tre nghiêng bóng chiều long lanh tiếng khóc cười trẻ dại nơi nắng mưa mẹ đi những con sóng xô vờn đời lam lũ lời ru... bồi hồi trở dạ lại trong mình thổn thức gọi tên:

Mẹ ơi! Con đã về đây

Gối quỳ nấm cỏ mắt đầy lệ rơi

Đất còn lắm nỗi đầy vơi

Cỏ non đâu biết một đời đất đau...

Hạt bùn lẫn hạt sương rơi

Nơi đất lạnh lại là nơi mẹ nằm

(Trước mộ mẹ)
Thế đấy! Thơ đâu chỉ để đọc mà cười để mua vui rất nhiều khi thơ làm ta biết khóc mà tìm lại những giọt mặn Người từ nhạt nhẽo cuộc phù du...

Như là một nhân duyên nhưng thơ là như vậy. Trong chỗ không hẹn nó làm cho ta rất nhiều bất ngờ. Đấy là Hạnh ngộ. Tôi gặp ông chưa quen mà đã nói về thơ. Lạ vậy! Cầm thơ ông về và đọc... Rất thật lòng mới đầu không thích mấy! Bởi tôi đọc vẫn thấy thiếu thiếu một chút gì đó của sức thấm và những cơn gồng trong tâm tưởng... Tôi có thói quen hễ đọc một bài nào đó nếu không thấy khẽ rùng mình không thấy lòng mình chùng lắng xuống không thấy nghẹn lên tim thì không đọc nữa. Đời vốn đã vội và nhạt nên thơ với tôi là những khoảng chậm để lặng lẽ tìm mình. Nếu chỉ là những khúc rỗng những tụng ca nhàm thì đọc cũng như không.

Sau vài trang bắt gặp bài thơ Trước mộ mẹ tôi hơi giật mình bài thơ tuy cấu tứ vẫn cũ ngôn ngữ bình thường nhưng bật lên ở đó là cái nghẹn ngào. Lòng người từ lâu đã rất vắng những lúc nghẹn ngào! Từng như thắt lòng trước một bài thơ anh Võ Tấn Cường: Mẹ ơi ! Con cắn cỏ lạy hoàng hôn dáng mẹ... Đọc ông cũng chùng lắng trước một tấm lòng một trái tim còn rưng rức hơi Người trong bộn bề áo cơm và nghìn nghịt mất còn vinh nhục vần xoay:

Bên lề lắc thắc cỏ hoa

Con đường ấy tiễn đưa ta về nguồn

Khói cay mắt giọt lệ mòn

Khóc mà chi nữa có còn chi đâu

Đời từng sóng gió bể dâu

Qua cơn bão biết nỗi đau của trời

Đầy vơi cũng một kiếp người

Chắt chiu gửi lại một lời cỏ hoa

(Gửi lại cỏ hoa)
Đời sống vốn để sống! Tôi đã đọc của Nhật Chiêu trong một bài luận về Thơ và Thiền như thế. Và tôi nghĩ điều đó thật đúng! Cuộc sống dành để chúng ta sống và sống để cảm nghiệm: Đời từng sóng gió bể dâu/ Qua cơn bão biết nỗi đau của trời. Làm gì thì mỗi người có một câu trả lời cho riêng mình.
Với Đinh Ngọc Lâm ông cũng đã và đang sống với tất cả những gì của cuộc đời ngoài kia. Nhưng trong một cõi thẳm sâu ông biết cái con đường lắc thắc cỏ hoa mà ta qua lại mỗi ngày bình thường thế thôi trong những bước đi về... chứa cả một cuộc trùng phùng vô tận của sinh tử phùng biệt. Con đường ấy tiễn đưa ta về nguồn. Hẳn thế rồi trong mắt thế gian đời là cái gì đó rất huyền hồ bởi đời luôn hối tiếc. Nhưng với những người lặng lẽ chiêm ngắm thì chẳng qua sống là cuộc đi về với chết giản đơn như giấc ngủ. Thảy danh lợi được mất đều như giấy bỏ bất tất cầu toàn một cõi bất diệt mơ hồ: Khói cay mắt giọt lệ mòn/ Khóc mà chi nữa có còn chi đâu... Vậy thì xin Chắt chiu gửi lại một lời cỏ hoa mà an nhiên dâng tinh anh của mình lặng ru đời phù thế dẫu ngoài đó vẫn những tiếng cười tiếng khóc chưa buông:

Cứ say rạch mặt chửi đời

Đã thành chai sạn những lời mỉa mai

Thương mình chẳng lấy một ai

"Kệ cha" tiếng ếch kêu ngoài bờ ao...

Lá tre rụng xuống đêm hè

Mùi hành cháo loãng mà nghe tiếng lòng

Một lời gạn đục khơi trong

Trong sâu thẳm Chí... vẫn mong làm Người

(Giấc mơ Chí Phèo)

Chí Phèo là Chí Phèo. Tất nhiên rồi. Và Chí Phèo cũng là mỗi chúng ta ! Có ý kiến gì không? Trong cái oan nghiệt của phân biệt và định kiến trong những chương điều của luân lý hạn hẹp vô bổ và nhiều khi là phi nhân... trong mỗi người từng có những khoảng như vậy: Bất cần và vô cảm.
Người không phải là Thánh có chăng là Á thánh. Thánh không sống trong cuộc đời! Chỉ có chúng ta lẫn lộn giữa ranh giới mỏng manh của Con và Người. Cuộc đời thì vốn thế nghiệt ngã và cay chua. Những điều đó đã nhốt chúng ta vào vào một bi kịch với những chương hồi không lối thoát bởi ân oán tình thù được mất. Tôi - Bạn đã từng có lúc là Chí. Khác chăng là chúng ta có cơ hội để Mơ về những giấc mơ Người mà lìa xa chút phần Con. Với Đinh Ngọc Lâm tâm thức chùng buông những giọt thầm cảm thông mà lặng lẽ: Một lời gạn đục khơi trong/ Trong sâu thẳm Chí... vẫn mong làm Người. Thơ là vậy hồn người làm thơ là như vậy lay động vào thẳm cùng nỗi đau mà chia sẻ cho mình và cho cả mọi người:

Về quê vui với nước non

Còn bao nhiêu đứa bạn còn đi xa

Loang quanh mấy đám cỏ gà

Rưng rưng nước mắt như là trẻ thơ...

Bâng khuâng tiếng sáo lưng trâu

Thương cô Tấm ghét Thị Mầu lẳng lơ...

Xế chiều bóng ngả về Trời

Nhân sinh kể cũng phận đời như nhau ...

(Tiếng vọng hồn quê)

Nhân sinh kể cũng phận đời như nhau... Vâng! Xin được trân trọng cảm ơn ông vì một trầm tình thấm đẫm bể dâu mà lặng lẽ ngược nguồn bùi ngùi tình thức tỉnh. Có cuộc đời nào khác cuộc đời nào chăng? Ở đó vẫn là những vui buồn lổ loang những khóc cười vá víu ... Có gì khác biệt nhau đâu! Một cô Tấm dịu dàng thế kia mà có thể dội nước sôi làm thịt người muối mắm một Thị Màu lẳng lơ bất chấp miệng đời cay nghiệt để mà yêu thương và đòi được yêu thương. Thế đấy tốt và xấu thiên đường và địa ngục chỉ khác nhau trong một đường tơ mỏng. Đời thì luôn nhắm mắt mò đường như thầy bói xem voi...
Khổ vẫn hoàn khổ. Hệ lụy cứ lan tràn... Giàu sang hay nghèo hèn tất cả vẫn thế vẫn trăm năm ngùn ngụt tiếng thở dài... họa may là có đôi phút giờ Về quê vui với nước non/ Còn bao nhiêu đứa bạn còn đi xa/ Loang quanh mấy đám cỏ gà/ Rưng rưng nước mắt như là trẻ thơ mà nguôi những tiếng thét dọc đời chật hẹp chìm lòng vào xanh mát nước sông trôi mà rũ bỏ chút u phiền. Lắng đọng phía nhân sinh:

Cá ơi! Đừng cắn câu ta

Ta ngồi ta đốt lòng ta đấy mà

Buông câu mà dạ xót xa

Cũng là sự sống cũng là đời thôi

Mai sau hồn trở về Trời

Thân nơi chín suối thả mồi nơi nao...

(Buông câu)
Cũng là sự sống cũng là đời thôi! Một sự xót xa tuyệt vời nhân tình! Một nụ cười đang bật mầm từ biệt thẳm miên trường canh đời bằn bặt giấc phù đoan mộng mị. Một tâm hồn đã yên lắng lại từ cõi trần gió bụi gạn đục khơi trong cho lắng tiếng Cội Nguồn. Tôi thích mãi bài này có một chút bơ vơ Mai sau hồn trở về Trời/ Thân nơi chín suối thả mồi nơi nao... nghĩ về ngày tận biệt để soi sáng linh hồn tìm trú xứ Trời thiêng lìa dứt mọi tơ ràng tục lụy.

Buông câu để câu lại chính mình. Bây giờ ít lắm! Đời luôn tìm thú vui từ những khổ đau của loài khác người khác. Người ta bây giờ nô nức đi câu coi đi câu là một thú chơi tao nhã... Cho dù là câu rồi thả nhưng khi vướng lưỡi câu ta biết cá có đau không? Không đâu tôi chắc là như thế! Mà còn là những tiếng reo hò tán thưởng những nụ cười rất mở mà khoảng ao đời rất hẹp kia không kham nổi những con sóng buồn cứ muốn bứt dây cương ...

Chúng ta luôn muốn biến người khác sự sống khác làm trò chơi của mình nhưng chúng ta luôn không hay rằng một lúc nào đó ta cũng trở thành trò chơi của chính mình. Có đôi lúc thơ là tiếng thở đau đớn khi nhìn lại mình trong kịch trường hí lộng những bi thương:

Mải say với bạn cuộc cờ

Rủi may thua được ai ngờ vận ai

lỡ đi một nước cờ sai

Bao phen sĩ tượng chông gai hao dần

Khổ cho thân tướng bao lần

Trơ trơ ra đó vạn phần đắng cay

Hận vì tốt gặp phận may

Được thời một nước cao tay phất cờ

Lừa nhau một nước bất ngờ

Thấp cao cũng đến cuộc cờ tàn canh
(Đánh cờ)

Người ta hay nói "trò chơi" là "trời cho"... Ngẫm cũng đúng thật. Con người luôn quá nhỏ nhoi trước cuộc đời trước chính mình. Bởi vậy mà chiêm tướng lý số mới ra đời để mà tìm hiểu cái bí mật của mình và kinh thư để cho nghiền ngẫm thực hành đường đi nước bước một cách trọn lành trọn đẹp.

Nhưng chúng ta luôn tham và đàng điếm vì tham và đàng điếm là thuộc tính của Con cái phần luôn chiếm trong chúng ta quá nửa. Vậy là đáng lẽ những tốt đẹp từ chiêm tướng lý số từ kinh thư kia lại biến thành phương tiện để con người chìm vào trong cái "trời cho" của mình... Mà vì thế mặt đất vốn bằng phẳng dưới chân ta lại đầy những bẫy cài. Chúng ta bẫy người và bẫy luôn cả chính mình.

Giật mình nhìn trước một cuộc chơi cờ giật mình trước cái bàn cờ đời "long đàm hổ huyệt" bất giác ông buông tiếng thở buồn thăm thẳm bóng suy tư:

Trắng đen hai nửa bàn cờ

Mang danh cao thủ còn ngờ thua ai?

Một mình đóng thửa hai vai

Được thua để tự khôi hài mình thôi

Nước hay mừng cắn phải môi

Khi nước thấp lại tự bôi nhọ mình

Ván cờ nghĩ đến mà kinh

Được thua lẫn lộn trong hình trắng đen ...

(Đánh cờ)
Ván cờ nghĩ đến mà kinh/ Được thua lẫn lộn trong hình trắng đen... Một cái nhìn rất diệu một cái kinh rất diệu! Giá mà mỗi chúng ta đều như thế! Nhưng dòng sông kia cứ chảy tôi chảy bạn chảy và cả cõi đời này chảy... Về đâu những bến bờ ấy tự mỗi người đang biết về đâu. Với Đinh Ngọc Lâm sau những xoáy trào lở lói ông biết chốn mình:

Sông trong tôi

Thai nghén hoài con nước

Một đời xuôi ngược

Mang tâm tình chan chứa dòng trôi

Sông ơi

Hãy cất hồn tôi vào sâu lắng

Nhè nhẹ xuôi đến tận cuối trời

Từng con nước nhuôm đầy gió nắng

một dòng sông

thơ

nặng tình đời

(Dòng sông trong tôi)
Chỉ thiên nhiên mãi mãi là tươi trẻ. Tuổi ta ơi vội héo làm gì... Đúng vậy! Thiên nhiên ngoài kia đầy đắm say và độ lượng. Chúng ta mặc sức mà tận hưởng không cần hoài nghi.
Hãy cứ mở lòng ra mà yêu thương hết lòng mà yêu thương. Cứ để những cảm xúc bay vào khoảng trời của nó mà tự do thở mà vượt ra ngoài mọi vòng cương toả của những câu nệ định kiến từ những giáo điều.
Với tôi khi chúng chúng ta biết cầm tù những cảm xúc của mình câu nệ bởi những tiểu tiết ràng buộc để sống không thật thà với chính mình thì không nên làm thơ nữa không nên làm thơ nữa. Đời sống để mà sống không phải để nghĩ! Chính là như vậy và thơ đời từ đó trong lòng người hé lộ:

Đồng quê đội nắng trên lưng

Cánh cò chắp trắng rưng rưng ráng chiều

Quê hương là bấy thương yêu

Xôn xao lục bát cánh diều tuổi thơ

Tìm trong năm đợi tháng chờ

Câu thơ lục bát bây giờ là Em

(Đi tìm lục bát cho em)

Ôi hóa ra ông còn trẻ lắm còn yêu đương lắm - Đấy là thơ mà đấy cũng là hồn đằm thắm trong cánh diều lục bát du dương và tha thiết- đằm thắm mắt em chan chứa mùa trăng mộng... mà ru tình vào những chuyến ra khơi...

Ngoài những mảng khối đầy tính tự sự và triết lý thơ Đinh Ngọc Lâm luôn chảy vào những cung bậc bồi hồi của cảm xúc trước thiên nhiên vô tận. Nhiều khi là những tang bồng trong chốn thì thầm của ánh nhìn bâng khuâng chiều sương khói nhiều khi là ngỡ ngàng trước vẻ hoang sơ mà diệu kỳ của mây nước cỏ cây nhiều khi là những lắng trầm của nỗi niềm trong cái đẹp đất nước vẫn rợn tiếng thở dài khi non nước ấy thiên nhiên ấy con người ấy vẫn chưa thoát thai những giấc ngủ vùi... Tất cả cứ hiện lên từ những câu chữ vừa say mê vừa lẫn chút nghẹn buồn... nao nao niềm thao thức.

Thơ Đinh Ngọc Lâm không cầu kỳ câu chữ những con chữ cứ mặc nhiên thả lòng vào mênh mông cảm xúc mà quyến luyến với tháng ngày.Với bút pháp tự do không bó buộc vào những câu nệ nên đủ sức biểu đạt nội tâm...
Nhưng vẫn còn cái gì đó chưa thoả mãn trong tôi hình như vẫn còn những khoảng nhàn nhạt văng vắng cu cũ... chưa thành hình những cút trượt khiến tạo nên những va chạm trầy xước trong tâm cảm. Nhưng ông chơi thôi mà đời vốn dĩ là một cuộc chơi và thơ cũng là một cuộc chơi. Ngọt và nhạt - tôi ông và bạn không hẳn cùng khẩu vị nhưng cũng cùng nhau được nhấp lại những hương vị của một thời ta đã lỡ bôi quên...

Vài cảm nhận về thơ ông cũng như một khoảng xa đời náo cồn trong chén trà hạnh ngộ chiều lâng lâng sương khói bên bờ ruộng cho bâng khuâng mùi khói bếp nhúng vào tâm sự vậy mà cũng nhẹ biết bao nhiêu những tiếng thở dài từ phía hôm nay...

Có một dòng sông vẫn còn chảy mãi bên Người... để có những chiều chúng ta được bất chợt trở về lem lấm chảy cùng với gió nắng sông quê...

Bình Dương 9/11/2009

Từ Linh Nguyên

Theo http://linhnguyentu.vnweblogs.com/