Sài Gòn - Những ngày tháng 9/1945
Sau những vụ Đồng minh thả bom ở Xóm Chiếu, thảm họa khủng
khiếp cả một xóm lao động nghèo nhà lá bi thiêu rụi, trên 500 người chết, đây
là lần thả bom đầu tiên, nhiều người ỷ y không chịu chạy xuống hầm
trú ẩn.. Tiếp đến là Nhà hát Tây và một đôi nơi trong thành phố nữa. Chúng tôi
vội vã chạy về quê để lánh nạn, Nhưng chỉ sau ba ngày Nhật đầu hàng Đồng Minh
là chúng tôi đã có mặt ở Sàigon
Thế chiến đã chấm dứt, được tự do đi lại ở Sàigon sau bao năm
xa vắng, chúng tôi vẫn còn thấy nhũng tàn tích đau thương của chiến tranh. Một
gia dình của người bạn ở trong chung cư của đường d’Espagne – bây giờ là Lê
Thánh Tôn – đã chết trọn cả gia đình khi khu nhà này bị đánh bom.
Góc chợ Bến Thanh phía đông bắc cũng bị bom, và nhiều nơi nữa
vẫn còn là những hố bom sâu hoắm đầy nước hôi hám như những vết thương lở loét,
hay những đống gạch ngói chồng chất lớp lớp bên một vài bức tường còn gượng đứng
với tư thế đơn côi đáng sợ vì chẳng ai dám lại gần. một đôi nơi đó chắc còn vùi
lấp những thi hài. Mái của chợ Bến Thành cũng bị bom tàn phá, nên lỗ chỗ có
nhiều nơi lợp bằng lá, trông như mặc áo vá thảm thương. Trên các đại lộ
như Bonard (tức Lê Lợi bây giờ), Boulevard de la Somme ( Hàm Nghi),
Charner (Nguyễn Huệ) vẫn còn những đoạn hầm trú ẩn nổi theo hình
ziczac đắp bằng tre bằng đất mưa gió lâu ngày làm lở lói và đang được dọn dẹp.
Sàigon mấy năm liền điêu đứng, nhưng giờ đây tôi đang gặp lại
một Sàigon chuyển mình, chuẩn bị một cuộc vùng dậy hiên ngang. Nhân dân Sàigon
không còn co rút tiêu cực trong những dáng đi lom khom, cuối đầu lặng lẽ hay bơ
phờ héo hắt, nhựơng bộ ngượng ngùng trước kẻ ngoại bang
Tây Nhật. Mà tất cả đều như nhìn thẳng, ngững lên, mắt sáng, môi cười, mặt tươi
như bình minh vừa ló dạng; lồng ngực đang hít thở một không khí mới trong
lành,, và trông lúc nào cũng như đang cầm nắm một thứ vũ khí sắc bén. Tất cả mọi
người có vẽ sẵn sàng như đang chờ lệnh. Đó là hình ảnh nhữngThanh niên Tiền
phong – một phong trào mới được xây dựng sau
ngày 9 -3, ngày Nhật lật đổ chính quyền Pháp, mà thủ lãnh là Bác sĩ
Phạm Ngọc Thạch ( bí mật bên trong vẫn là Việt Minh). Những chàng trai áo
trắng ngắn tay, quần short xanh màu nước biển, chân đi giày Bata, đầu đội nón
lát rộng vành, bên hông mang lưởi dao găm dấu kín trong bao da với cuộn giây
xinh xắn. thỉnh thoảng trên vai có vác gậy tầm vông vót
nhọn, cũng là vũ khí để chống với bom đạn.
Mà có phải chỉ thanh niên trai trẻ không đâu, bấy
giờ hầu như tất cả mọi người đều là “ tiên phong”; từ 16 đến 45 tuổi
thì mặc đổng phục áo trắng quần xanh; nhưng còn những lứa tuổi khác, thiếu
niên, cụ già, nữ giới vẫn rạo rực trong ý hướng tiền phong. Nghỉa là ai ai cũng
sẵn sàng đứng dậy chiến đấu, tay bắt tay, vai kề vai, hét hò xua đuổi thực dân,
phát xít để dành lại thứ của quí giá đã bị mất đi từ lâu là độc lập
, tự do….
Về đến Saigon, chỉ sau một buổi tôi cũng nhiễm ngay cái
không khí “ tiền phong’, tôi say cái ánh thép ngời sáng dao găm của anh tôi;
nên mỗi khi anh cổi ra để trên bàn là tôi phải ngắm nghía
săm soi. Lưởi dao chỉ dài vào khoảng hai tấc cũng được anh tôi mài dũa hằng
ngày trong lúc rảnh rổi. Nhưng rồi chỉ vài hôm sau, không biết anh ấy đã mua
hay xin của ai được một lưởi gươm dài của Nhật, anh mừng rỡ và hảnh diện ra phết
khi mang lưởi gươm ấy. Mỗi chiều hay tối là anh đem lưởi gươm ra múa may với những
thế võ học lóm được bên hàng xóm.
Để bù lại những ngày xa vắng Sàigon, hơn nữa qua thích thú với
cái không khí bừng lên của người của cảnh, tôi hóa thành con người của
đường phố, có khi với năm ba đứa bạn , có khi chỉ một mình .Tôi chỉ có mặt ở
nhà trong các bửa cơm, và tới khuya khoắt mới về; vì tối tối tôi cùng anh tôi
đi dự họp TNTP của khu phố. của Hộ (tức là quận bây giờ).Phố xá bây giờ cũng tấp
nập đông đúc, người người lánh bom đạn đã trở về ( Sàigon thời 1945
chỉ vào khoảng trên dưới 500.000 dân). Trên các bức tường , đường phố
đã bắt đầu xuất hiện những bích chương , những khẩu hiệu, điều mà trước kia
không bao giờ có, hay có lắm cũng chỉ là những banderole quảng cáo.
Nhưng được chú ý nhất là những bích chương khẩu hiệu kêu gọi mọi người hãy tham
gia cuộc biểu tình ngày 24-08-1945. Quang cảnh thành phố rất lạ, lính Pháp
không còn nữa, nhưng lính Nhật cũng co rút lại trong các doanh trại của họ chứ
không lông nhông ngoài đường như trước, các bót cảnh
sát là do người Việt cai quản, nhưng cũng ít thôi. Thế mà thành phố
vẫn được dọn dẹp sách sẽ, đặc biệt là vẫn có an ninh, quán xá vẫn mở cửa buôn
bán, chợ búa vẫn họp như thường lệ, đâu đó vẫn yên ổn không hề có trộm cắp cướp
giật gì cả. Có sống trong những giây phút nầy mới thấy tinh thần dân tộc Việt đầy
tương thân tương ái, rất trật tự…Còn 3, 4 ngày nữa mới đến ngày 24, mà lực lượng
TNTP như đã xuống đường rồi. Họ ùa ra dọn dẹp đường sá, những hầm trú ẩn nổi
trên các đại lộ được dọn sạch, thành phố trở nên rộng lớn hơn xưa.
Đến ngày 24-08-45, mới 5 giờ sáng tôi đã cùng anh tôi ra đường;
khi còn trong nhà chúng tôi cú nghĩ là mình dậy sớm , không ngờ khi ra đến đường
Paul Blanchy ( bây giờ là Phan Đình Phùng- chúng tôi vốn ở khu Phú Nhuận) đã thấy
đông nghẹt người là người. Người ở các hẻm đổ ra,, từ Gò Vấp, Gia Định kéo lên
, từ Hóc Môn, Bà Điểm, Đức Hòa , Đức Huệ, Long An … đổ về. Ngoài lực lượng TNTP
còn có các đoàn thể, các tôn giáo, các xu hướng chính trị, đử sắc
màu, nhưng lực lượng hùng hậu nhất có lẽ là TNTP, rồi đến các đoàn thể có vũ
khi và hàng ngũ đi ở giữa, còn hai bên đường là nhân dân già trẻ lớn
bé lớp lớp đổ xuông từ Tân Định đến đường Norodom ( bây giờ là Lê Duẩn),
hình như các nẻo đường đều có người. cuộc biểu tình hôm ấy chúng tôi chỉ đến được đường
Mayer ( Võ thị Sáu bây giờ), thấy đường nào cũng đông nghẹt, không đi được nữa..
Cờ xí rợp trời, nhiều nhất là cờ đỏ sao vàng xen lẫn với cờ búa liềm,
khẩu hiệu banderole vô số , độ 100 người trở lên là có lá cờ to tướng.
Thanh niên đi đứng trong tư thế đồng phục quân sự, một hai theo tiếng đếm rập
ràng hay tiếng còi. Những khẩu hiệu : Việt Nam độc lập muôn năm,, Việt
nam Cách Mệnh Đồng Minh Hội, Mặt trận Việt Minh , Tinh thần ái quốc, Đảng cọng
sản…dược hô vang khắp nơi cùng với những bài hát Thanh niên ơi . Quốc tế ca ,…
với những nắm tay dơ lên, gậy tầm vông vác vai.. Cuộc biểu tình nói là diễn
hành khắp Sàigon, nhưng có ai đi khắp thành phố đâu. Thật ra là mọi người đã đổ
xô ra đướng nên kín khăp nẻo, nên mỗi ngưới chỉ đi được một đoạn nào đó
thôi, đến hơn 10 giờ thì giải tán . Về đến nhà tôi chỉ tiếc
là mình đi không được nhiều, dù mồ hôi đổ ra ướt đầm cả áo, và hai
chân cũng rã rời. Biểu tình với tôi lúc bấy giớ chỉ là được đi dược
ngắm cho thỏa ước ao. Đến chiều lại đọc báo mới hay là mình đã tham dự cuộc biểu
tình tổng khởi nghĩa ngay trong đêm 23-08.Lực lượng TNTP dưới sự lãnh đạo của Mặt
trận Việt Minh đã hoàn thành sứ mạng khởi nghĩa, công khai chiếm đóng các cơ
quan nhà nước, của chính quyền thực dân trước kia.
Sáng 24-08-1945 Ủy ban Nhân dân Cách mạng đã ra mắt đồng bào,
tại dinh thống soái đường La Grandière ( nay là Viện BẢO TÀNG). Đó là một cuộc
khởi nghĩa không có đổ máu, quá mau và quá nhẹ nhàng nên mọi người đều
phấn khởi. Tuy nhiên tôi vẫn thấy thích thú sao sao, trong người cứ như no
không thấy đói. Đặc biệt trong cuộc biểu tình, dưới ánh nắng gay gắt mà không
thấy khát nước, cũng không phải chỉ riêng tôi; nỗi vui ấy hình như thể hiện
trên mọi người; trong đoàn biểu tình không một ai mang theo cơm nước gì cả,
cũng chẳng có ai tiếp tế nước nôi gì, hình thức y tế cũng không có mà chẳng thấy
ai ngất xỉu, mới là việc lạ đời. Phải chăng mọi người quá thỏa mãn với sự giành
được quyền độc lập , tự do. Từ giờ phút này trở đi, nhân dân Việt Nam không
còn là người dân mất nước nữa…
Nhưng chưa hết, hôm sau lại thấy xuất hiện những bích chương
khẩu hiệu mới là hãy chuẩn bị ráo riết cho cuộc biểu tình ngày 2/9. Qua báo chí
mọi người đều hay tin Hồ Chí Minh là chủ tịch lâm thời nước Việt Nam Dân Chủ Cọng
Hòa, cũng ngày 2-9 cụ Hồ sẽ tuyên bố thanh phần chính phủ lâm thời
và đọc tuyên ngôn Độc lập ở Hànội. Lại một phen háo hức và chuẩn bị.
Hẻm vào nhà tôi có hai mẹ con chú nhỏ bán đậu phụng rang vốn
không nhà cửa, lấy mái hiên ở đầu hẻm làm chỗ che nắng mưa từ trước năm 1943.
Ngày chúng tôi về Sàigon, bà Hai - mẹ của cậu bé vẫn còn ở đấy, nhưng cậu bé
năm nay đã dược 15, 16 tuổi rồi. Cậu đã tham gia vào phong trào TNTP
và lảnh công tác gác ở trụ sở khu phố. Ngày bán đậu rang cậu bé lem luốc bao
nhiêu, thì bây giờ trong bộ y phục TNTP trông cậu sáng sửa tinh anh
bấy nhiêu . Ngày 24-8, tôi đã thấy cậu bé bán đậu rang diễn hành trong đoàn
TNTP Phú nhuận, tay cầm lá cờ đỏ sao vàng to hơn chiếc chiếu đi đầu.
Sáng ngày 2-9 chúng tôi dậy trước 4 giờ sáng, và khoảng 4,30
chúng tôi đã ra đường, thế mà trên đường trước nhà tôi cũng đã đông người, tuy
nhiên vẫn còn đi được. Và hôm nay chúng tôi cố tranh thủ đi cho đến được trung
tâm thành phố Sàigon. Nhưng rồi chúng tôi cũng phải dừng lại ngay đoạn
đường Paul Blanchu giap với Norodom (tức là góc đường Lê Duẩn và Hai bà
Trưng) ;
vì trời mới mờ mờ sáng mà đã quá đông, có lẽ gấp ba, bốn lần số người hôm 24-8,
TNTP đã dàn kín đường Norodom, các ngả đường là các đoàn thể các tôn
giáo, các phong trào , nói chung là là đủ sắc màu dân tộc, quốc gia, quốc tế…,
đồng bào đứng chật cả hai bên đường., cờ xí , khẩu hiệu bằng vải bằng cói đủ cở
rợp trời. Bây giờ tôi cũng không rõ đầu đoàn biểu tình ở đâu, chỉ thấy thanh
niên tiền phong đã bắt đầu di động theo tiếng còi hay tiếng hô 1,2. Thế mà mãi
đến hai tiếng đồng hồ sau chúng tôi mới bắt đầu di động. Cũng vẫn những khẩu hiệu
như hôm trước vang lên, những nắm tay dơ cao, miệng hò hét. Hôm nay tôi có vẻ
xông xáo chen lấn hơn, nên đã theo được với đoàn biểu tình diễn hành dọc theo
đường Catinat (tức Đồng Khởi)gần đến Nhà Hát Tây. Trông vê phía đại
lộ Bonnard ( Lê Lợi) cũng đông nghẹt, Nhưng vừa đến đây thì chúng tôi nghe
có những loạt súng nổ ở phía sau dòn dã. Đồng bào nhốn nháo dừng lại, ai ai
cũng nóng nảy hỏi tiếng nổ từ đâu? ai bắn? Chỉ một hai phút sau là
biết súng nổ từ nhà thờ Đức Bà và P.T.T. ( tức sở Bưu Diện thành phố). Không ai
bảo ai , mọi người đều đổ xô về ngã Nhà thờ, hàng ngũ rối loạn…; nhất là khi biết
tin là bọn Việt gian và Pháp đã nổ súng vào đoàn biểu tình. Tôi cũng chạy theo
làn sóng người…và đã nghe những tiếng thét vang: “ tiến lên“,” Bắt sạch” , “ giết
sạch”!!!...!
Chỉ sau mấy loạt nổ, tiếng súng lại im, chỉ còn nghe tiếng la
ó hò hét ; Thanh niên đã xông vào nhà thờ, ùa vào sở Bưu điện, có những người
đã xông vào những nhà lầu ở đầu đường Catinat. Có năm ba người bị thương , đã
được TNTP khiêng bằng băng ca. Máu đã chảy, mọi người đều phẫn nộ, tức tối cố
lùng bắt cho được bọn phá hoại. Tôi thì chả bắt được ai mà chỉ nhìn ngơ ngác. Một
chiếc băng ca khiêng qua trước mặt tôi, máu chảy ướt cả chiếc áo
sơ-mi trắng tinh. Tôi nhìn kỉ thì hóa ra cậu nhỏ bán đậu phụng rang quen biết
đã bị thương rồi. Tôi vôi chạy theo chiếc băng ca hỏi nạn nhân bị thương ra
sao, và chỉ được trả lời gọn lõn là trúng đạn, rồi nạn nhân được tức tốc đưa
lên xe cứu thương chạy về bệnh viện. Tôi điếng người, không còn nghĩ
gì nữa hết vội chạy bộ về Phú Nhuận để báo cho Bà Hai. Về đến nơi thì Bà cũng
đã được báo tin rồi và đã đi xuống nhà thương. Tôi như quýnh lên chỉ biết chạy
ra chạy vào, đoàn biểu tình cũng đã giải tán, người ở hai bên đưởng phố đã lần
lượt đi về…Dư luận xôn xao là TNTP đã bắt được hàng trăm kẻ phản loạn. Không
khí sục sôi đến hai ba ngày sau mới tạm lắng xuống
Và tình hình mỗi ngày mỗi phức tạp. Có tin quân Đồng Minh sẽ
đổ bộ xuống Sàigon để tước vũ khí quân Nhật, cuộc đổ bộ bằng phương tiện nhảy
dù, quân số hàng mấy trăm ngàn. Ai ai cũng trông chờ xem quân lính
nhảy dù…Nhưng sau ngày 2-9 , bốn năm hôm – không nhớ rõ – lần đầu tiên tôi được
trông thấy những chiếc dù từ bốn năm chiếc máy bay tung ra lơ lửng trên nền trời
như những chiếc bong bong, trắng có vàng có. Vào ngày hôm sau là
thành phố Sàigon đã thấy có lính Anh , Ấn rồi. số nhảy dù xuống chắc chắn không
nhiều, vì số dù thả xuống rất thưa thớt. Nhưng lính Anh vẫn
đông, vì vốn có sẵn những tù binh bị Nhật giam trước đây ở Khánh Hội, Nhà Bè,
hay trong các trại giam rải rác của thành phố được thả ra sau ngày đầu hàng, được
các gia đình người Pháp tiếp đón, nay chỉ cần có súng ống và quần áo
trang bị là thành lính ngay.
Ngày quân Anh thả dù hay đổ bộ cũng là ngày khu phố
chúng tôi nhận được tin không mấy vui, là cậu con nhà bà Hai đã qua đời vì
trúng đạn trong cuộc biểu tình 2-9. TNTP ở khu phố đã lo việc tống
táng một đồng chí, tôi đã gặp bà Hai sau khi sau khi chôn cất đứa con trai độc
nhất của mình, trở về chốn đụt mưa che nắng của mình với hai giòng nước mắt lăn
tròn trên gò má nhăn nheo mà miệng vẫn cười với câu nói đầy đắng cay
” Chiếm lại được đất nước dù có mất một đưa con cũng chẳng
sao”!
Sàigon có thêm quân Anh Ấn, chỉ rắc rối thêm
cho phía Việt Nam. Tước khí giới Nhật có lẽ chẳng đủ, họ còn
đòi tước khí giới của VN. Đó là những gậy tầm vông với năm ba khẩu súng trường
của Nhật hoặc súng mousqueton xa xưa của Pháp; nhiều chăng chỉ có tầm
vông , còn súng nhiều không qua trăm cây khắp cả thành phố. Tôi biết như vậy là
vì sau này khi tổ chức các đoàn quân tự vệ như sư đoàn Chợ Đủi gồm có 500 người
mà chỉ có 10 cây súng trường cũ xì, phần trang bị cho mổi cây súng không qua 12
viên đạn.. Nhưng đó chỉ là màn đầu của cuộc gây hấn, họ còn trang bị súng đạn
cho thực dân Pháp để gây nhiều khó dễ cho ta, Tình hình mỗi ngày mỗi khẩn
trương, đến độ tột cùng căng thẳng là tối 22 – 9 rạng ngày 23, thực dân Pháp được
quân Đồng Minh tái vũ trang đã đánh úp các cơ quan của chính quyền VN. Kết quà
là chúng chiếm được các trụ sở quan trọng, nhưng chỉ là nhà cửa bỏ trống. Vì
các cơ quan đầu não cũng như Ủy Ban Nhân Dân Nam Bộ đã rút lui ra ngoại ô hay
đã về tỉnh trước một hai hôm rồi. Cuộc đánh úp của Pháp cũng giống
như cuộc cướp chính quyền của ta ngày 24-8, nó lặng lẽ
như thay đổi chủ nhà. Tối 22-9 và rạng 23, chỉ nghe năm ba loạt súng nổ như
trong ngày 2-9 rồi lặng im đâu vào đấy.
Niềm vui mừng của nhân dân Sàigon vừa được một tháng, bầu
không khí tưng bừng náo nhiệt đang như ngọn lửa lên cao đột nhiên tắt lịm từ
sáng 23-9. Lệnh tổng đình công, bải thị ban ra từ ngày 24-9 được toàn thể nhân
dân thành phố tuân hành triệt để. Phố xá đều đóng cửa,, đường sá vắng hoe, họa
hoằn mới có năm ba người đi. Trung tâm thành phố như chìm trong tang
tóc, trong khi các khu dân cư lao động như Bàn cờ, chợ Đủi, Phú nhuận, Bình
Hòa, Khánh Hội..v..v… vẫn còn người người di lại hay tụm năm tụm ba
bàn tán …tình hình chính trị, với niềm tin vũng mạnh là bọn Pháp
ngoan cố thế nảo rồi cũng sẽ tút lui trao trả Sàigon trở lại cho chính quyền
Cách Mạng. Việc Pháp đánh chiếm Sàigon, nhân dân thành phố ai cũng coi đó như
là sự gây hấn làm khó dễ chứ không ai ý thức như một cuộc chiến. Sự kiến ấy biểu
lộ quá rõ, là lằn ranh giới canh gác của đôi bên chỉ cách nhau trong
khoảng bốn năm mươi thước. Như Pháp , Anh Ấn gác ngay đầu nhà ga xe
lửa Sàigon ( sát bồn binh – chợ Bến Thành), trong khi lực lượng TNTP gác ở đầu
đường F. Louis tức ngả sáu bây giờ; cũng như ở Tân Định, lính Pháp
gác ở đầu chợ Tân Đinh, còn từ ngã ba đường Paul Pert –tức đường Trần Quang Khải
bây giờ, đến Cầu Kiệu thì vẫn là lực lượng của ta. Sự đi lại cũng dễ
dàng chỉ cần là trong người không có mang vũ khi gì là đi tất, bản thân tôi
cũng là một trong những người đi long nhong trong thành phó nhìn
đông nhìn tây, nhất là để ngắm mấy quân nhân Anh Ấn..
Từ ngày 24, 25 - 9 trở đi thi UBND ở các khu phố ngoại ô như
Phú Nhuận Bàn Cờ , Chợ Đủi v..v.. bắt đầu tổ chức các đội dân quân. Mọi người từ
16 ruổi đến 40 tuổi đều ghi tên gia nhập quá đông. Có nơi đã biến các đội TNTP
thành các đội cảm tử quân. Như ở Chợ Đủi- cũng gọi là khu Vườn chuối, chỉ 4 , 5
ngày sau khi Pháp gây hấn, số người gia nhập dân quân đã lên đến trên 10.000
người, nên trở thành Sư đoàn Dân Quân Chợ Đủi.. Không khí chiến tranh trong những
ngày đầu còn có vẻ vui nhộn, vì chưa có gì là sắt máu cả; mọi người vẫn sống
trong tin tưởng đợi chờ, hi vọng….tuy vẫn triệt để áp dụng lệnh tổng
đình công bải thị. trong trung tâm thành phố, nên đường sá khu này sau ba bốn ngày
là đầy rác rếnh dơ bẩn không sao nói hết được.
Một tuần lễ trôi qua, mọi cuộc thương thảo với phái bộ Anh
Pháp của ta không đi đến đâu; đêm đêm súng đã nổ dòn ở các khu trung tâm thành
phố. Các lực lượng của ta đã bắt đầu đánh mạnh, chợ Bến Thành bị đốt,, nhiều hảng
sở của Pháp như hảng thuốc MIC, Bastos, Labbee bị phá hủy. Và thế là 10 hôm đã
trôi qua, bây giờ có lệnh là đồng bào phải tản cư, lệnh ban hành trong 48 tiếng đồng
hồ , nhân dân phải rút lui ra khỏi thành phố, ai còn ở lại coi như là Việt
gian.
Gia đình chúng tôi thì quá nhẹ vì ít người và đều là người lớn
cả; hơn nữa chúng tôi cũng chỉ mới trở lại Sàigon hôn một tháng thôi, bây giớ
có ra đi cũng không có gì vướng víu. Đặc biệt lúc bấy giờ lệnh gi của
Ủy Ban Cách Mang cũng được mọi người tuân hành triệt để. Lệnh tản cư lại có vẻ
gắt gao hơn, nên ai nấy cũng lo sữa soạn khăn gói để ra đi. Tuy nhiên vẫn không
hết niềm tin thế nào rồi thực dân Pháp cũng phải rút lui trước sức mạnh Cách
Mạng của toàn dân; và ai ai cũng nghĩ rằng tản cư không lâu đâu.Anh tôi còn đem
sách vở bỏ vào hai cai lu rồi chôn dấu trong vườn, nghĩ rằng không bao lâu sẽ
trở về ….
Bây giờ bên cạnh nhà tôi có một ngôi nhà nhỏ của hai vợ chồng
trẻ là anh Đạt – anh chỉ vào khoảng 26, 27 tuổi, chị vợ cũng sít
soát khoàng lứa tuổi đó. Là hàng xóm với nhau, nên chúng tôi qua lại
rất thân.. Từ có phong trào TNTP thì anh đã tham gia hăng hái, và khi biến cố xảy
ra thì anh đã là đại đội trưởng đội dân quân. Khổ nổi lúc nầy chị lại
có mang gần đến ngày sanh..
Trước khi có lệnh tản cư , sư đoàn cũng đã dược lệnh rút về
miền quê. Vợ chồng anh Đạt vốn người miền Trung, vào Sàigon từ năm 1939, là
công nhân của hảng Indochine Films Eden. Vợ chộng gặp nhau đã dược hai năm rồi,
cứ trông vào cảnh nhà cũng biết vợ chồng anh ấy nghèo. Khi được lệnh rút lui,
anh rất băn khoăn không biết phải giài quyết ra làm sao. Chị đã gần ngày, về miền
quê biết gởi vào đâu, anh qua hỏi ý kiến Ba Má chúng tôi cũng đành vô phương,
Anh có thái độ dùng dằng nửa ở nữa đi, thì chị đã cương quyết hối thức anh mạnh
dạn ra đi; việc sinh đẻ chị tự lo lịu được, nhất là trong khu quanh đây có cô đở
(sage femme). Trước sự cương quyết của chị, anh an tâm ra đi; sau khi đã mua sắm
cho chị đủ các nhu cầu cho cuộc sống ít nhất hai tháng ( đó là những thứ như gạo,
mắm củi than, v..v…).
Anh Đạt ra di ba hôm rồi mới có lệnh tản cư Chúng tôi có vẻ
bình thản vì sẽ trở về nhà Cậu tôi ở Tân An; chỉ có má tôi tỏ vẻ bối rối lo âu.
Tôi tò mò hỏi thì bà đưa mắt sang nhà chị Đạt. Tôi hiểu là chúng tôi
không có phương thế gì để giúp đở người trong cơn hoạn nạn cô đơn này cả. Tản
cư về quê chúng tôi cũng phải lâm vào cảnh ở nhờ, là nhà cậu chứ có phải là nhà
của mình đâu. Lệnh tản cư ban ra, nhưng chúng tôi còn phải sắp đặt đồ
đạt, định sáng hôm sau mới ra đi; thì tối hôm ấy, vào khoảng 10 giờ tối chị
Đạt chuyển bụng , rên rỉ. Má tôi phải chạy sang, gọi ngay cô đở ở đầu đường. Đến 1
giờ khuya thì chị ấy sanh một cu cậu khá lớn, má tôi bảo có lẽ nặng
đến 3 kí, và bà còn suýt soa thật là phúc đức cho chi ấy Vì chị Đạt mới sinh,
gia đình chúng tôi ở trễ lại hôm sau nữa mới tản cư.
Suốt cả ngày còn ở lại Má tôi chỉ lo săn sóc cho chị Đạt. Thế
mà sáng hôm sau, trước khi ra đi Bà cũng chạy sang nhà chi Đạt lần cuối đăn dò
đủ thứ, khi ra đến đường lộ, mắt bà còn đỏ hoe, tội không dám hỏi han gi, bà vẫn
thở dài rồi bảo như để tự an ủi : “ Tội quá chị ấy phải ở lại một
mình, nhưng chắc là đàn bà con nít cũng không sao!”
Rời bỏ Sàigon về Tân An, chúng tôi vẫn theo dỏi tình hình,
cuôc chiến mỗi ngày mỗi lan rộng, quân Pháp mở rộng địa bàn xâm chiếm, Quân ta
chỉ có cầm cự rút lui dần, vì không có vũ khí, kinh nghiệm chiến trường
cũng không. Trong khi đó thì dư luận xôn xao quân đội Nhật có nộp vũ khí cho Đồng
Minh bao nhiêu đâu, đa phần đều đổ ra biển, vất xuống sông, kể cả quân trang
quân dụng. Ác hơn nữa là mỗi thứ vũ khí vất một nới, như nòng súng một
nơi, bản súng một ngả, v..v…sĩ quan cao cấp của họ có một số mổ bụng tự
tử, còn một số lẫn trốn nhập vào người Hoa ở Chợ Lớn. Nói chung là dân Việt Nam
chỉ mới biết làm CM chứ chưa biết gi về ngoại giao, về chiến lược chiến thuật lợi
dụng những gì mình có được trong tay, nên đã bỏ biết bao cơ hội…
Về Tân An rồi, năm tháng sau tình cờ gia đình
chúng tôi gặp lại anh Đạt, cũng rút quân về đấy, Anh mới kể lại cho
chúng tôi hay, sau khi sư đoàn anh rut lui về chợ Bà Hôm rồi Đức Hòa , Đức Huê…Tình
báo của đại đội anh đã có nhiều lần về Saigon-Cholon dò la tình hình
địch nên cũng nắm rõ được tin tức vợ con anh.. Là sau khi tản cư rồi quân Pháp
mở rộng địa bàn chiếm đóng, quân ta thường dựa vào các khu dân
chúng ngoại ô để phục kích đánh phá. Nên khu Phú Nhuận cũng nằm
trong chiến lược đó, nên sau hai tháng quân Pháp càn quét khu này,
chúng bắt mẹ con chị Đạt và toan dở trò hảm hiếp thì bị chị chống trả bằng cách
xỉ vả và cắn xé nên chúng đã giết chết cả mẹ lẫn con.. Tôi còn nhớ anh Đạt kể lại
câu chuyện đau lòng ấy với đôi mắt đỏ hoe, hai giòng nước mắt lăn trên má, cùng
lời kết luận đanh thép :” Tôi sẽ trả thù đến cùng!!!”
…………
Thời gian trôi qua, bao nhiêu sự việc với bao hinh ảnh, những biến thiên của đời, tiếc rằng tôi không tài nào ghi nhớ cho hết. Đúng 30 năm sau – 1975.sau ngày 30 tháng 4 , tình cờ tôi lại gặp lại anh Đạt, tôi còn nhìn ra anh, chứ anh nào có biết đến tôi…Nhưng anh Đạt không còn là một TNTP, một đại đội trưởng dân quân chiến đâu thưở nào, mà là một cán bộ về hưu với đầu tóc bạc phơ, với những nếp nhăn năm tháng đã làm cho con người ấy già cỗi đi nhiều, tuy nhiên ở con người ấy vẫn còn nguyên dấu vết hào hùng của thời xa xưa…
17/8/2008
Khổng Đức
Theo https://www.vanchuongviet.org/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét