Thơ, em và quê hương
trong "Thơ Trần Vấn Lệ".jpg)
.jpg)
Nhận được tập thơ THƠ TRẦN VẤN LỆ từ nhà thơ Nguyễn Thiên Nga
(nhà thơ Trần Vấn Lệ ủy thác) từ Đà Lạt gửi tặng, tôi rất vui vì có được tập
thơ của nhà thơ tôi yêu quý nhưng có chút tiêng tiếc là không được chính nhà
thơ Trần Vấn Lệ đề tặng vì cách trở địa lý.
Tập thơ "Thơ Trần Vấn Lệ" là tập thơ thứ 22 của ông
đã xuất bản thành sách.
Thơ ông viết tự nhiên, chân thực, không câu nệ hình thức, viết
như trải lòng, như có gì viết nấy nhưng lại rất tài dùng câu chữ trong những
văn cảnh cụ thể, cũng rất khéo ngụy trang cách thể hiện thi ảnh thi tứ để bạn đọc
luôn cảm nhận được sự chân chất, tự nhiên mà sâu lắng, tinh tế trong không gian
thơ ca đa tầng, đa chiều của thế giới thơ ca Trần Vấn Lệ.
Bài viết này là chút cảm nhận của tôi khi đọc tập thơ "Thơ
Trần Vấn Lệ" qua một số bài thơ viết về THƠ, EM VÀ QUÊ HƯƠNG.
1.
Ông viết về “Em” và tình yêu ông dành cho "Em" lạ lắm,
chả như mọi người cứ gồng lên em đẹp đến thế này, em đẹp đến thế
kia, em đẹp đến “nghiêng nước nghiêng thành”, đến “hoa ghen nguyệt thẹn”...
“Em” của ông đơn giản chỉ là những niềm vui bình dị chợt đến từ câu thơ "nói
về em", từ nụ cười “mỉm” của "Em"... chỉ vậy thôi cũng đủ khiến
cuộc sống quanh ông trở nên tươi ấm:
"Có câu thơ, một hôm rất lạ,
nói về em như nói một ngày vui!
Em biết không em đã mỉm cười
và hôm ấy tự nhiên trời nắng ấm!"
(Bài thơ làm từ hồi năm xưa xưa lắm)
Những câu thơ được cố ý viết bằng cách sắp xếp câu chữ thật
bình dị, cấu tứ thật đơn giản với chủ ý diễn tả tâm trạng thật tự nhiên như tiếng
lòng chân chất bật ra, đã khiến những câu thơ có ngữ điệu mộc mạc như thế trở
nên ấm áp hơn, thật hơn, đời hơn bằng giọng thơ rất riêng của thơ Trần Vấn Lệ.
Người đàn ông Trần Vấn Lệ ấy đã rất si mê, cũng rất biết nhịn nhường và biết hết
mình vì "Em" với một tình yêu ăm ắp lãng mạn!
Hay những câu thơ:
"Sáng thức dậy, đóa hoa hồng trắng nở,
nụ môi em thì lại rất hồng!
Đang còn là tháng Chạp mùa Đông
em chớp mắt mùa Xuân đẹp quá!"
(Bài thơ làm từ hồi năm xưa xưa lắm)
là khối tình si ông giành cho "Em" thật độc đáo đến
độc nhất vô nhị. Hỏi thế gian này liệu có người thứ hai yêu "Em" như
nhà thơ Trần Vấn Lệ?! Tôi không biết "Em" ở đời thực của ông đẹp thế
nào nhưng với những câu thơ: "Đang còn là tháng Chạp mùa Đông / em chớp mắt
mùa Xuân đẹp quá!" thì hẳn "Em" trong tâm tưởng của nhà thơ Trần
Vấn Lệ không chỉ "bát ngát Xuân", căng tràn nhựa sống mà còn đem đến
cho nhà thơ niềm tin yêu phơi phới. Hai chữ “chớp mắt” khiến câu thơ: “em chớp
mắt mùa Xuân đẹp quá!" trở thành điểm nhấn lấp lánh làm bừng sáng
"Em", bừng sáng sang cả bài thơ. Những câu thơ tinh tế đậm chất riêng
như thế tôi gặp khá nhiều trong “Thơ Trần Vấn Lệ”.
Ông viết về tình yêu, về nỗi nhớ "Em" cũng lạ lắm,
cũng chả cần phải "cồn cào", "da diết", "thôi
thúc"... đến ồn ã, khuếch đại như nhiều nhà thơ mà là những cảm xúc rất thật,
những tưởng tượng cũng rất thật với những hoàn cảnh thực tại mà ông - nhân vật
trữ tình trong thơ - đang cô đơn độc thoại với lòng mình:
"Giờ này, Mỹ, tôi thức. Mặt trời lên. Chói chang
Em vẫn ở Việt Nam. Đêm. Trăng cài song cửa.
.
Tôi dang tay. Tôi thở. Tay em trên ngực em?
Tôi đang nghe tiếng chim. Em lim dim đi nhé..."
(Một bài thơ nằm ngoài giới hạn)
Hay:
- “Tôi nhìn nước mênh mông. Tôi nhìn trời bát ngát. Tôi muốn
nghe ai hát bài Tình Xa. Tình Xa...
Em ơi em dễ thương, bài Tình Xa cứ hát... Tôi thèm cơn gió tạt
áo dài em mênh mông!”
(Tình xa)
- "Màu tím của áo dài, gió vương nhòa sắc đá, đôi mắt
huyền đẹp lạ... làm nao nao lòng người!"
(Dốc nhà làng Đà Lạt để thương để nhớ)
- “Ờ nhỉ anh hôn mắt
của em xinh quá nha!
Cái miệng em nở hoa
hình như... chưa hôn nhé!”
(Đi chơi hoài trong thơ)
Những câu thơ đầy ắp cảm xúc với cách bộc lộ trực tiếp bằng
những lo lắng cụ thể, những nỗi nhớ cụ thể của tâm thế cô đơn: Lặng lẽ yêu, lặng
lẽ nhớ của nhà thơ Trần Vấn Lệ đã tạo sức nặng ám ảnh tới người đọc bởi những
da diết yêu thương, những quặn thắt nỗi nhớ và dằng dặc những nỗi buồn bủa vây
“khách lãng tử” đa tình cô đơn, cay đắng:
"Thương em quá, bàn tay, hai cái bàn tay ngọc! Thương em
quá, mái tóc... Mái tóc dài như sông! Thương em quá cái lưng... cái lưng tàn
nhang bám... Hay là anh phơi nắng... giấy trắng cho nó vàng?
Tôi đã nói với nàng những câu buồn như vậy!
Nước mắt nàng vẫn chảy. Thơ tôi ràn rụa theo!"
(Thơ và em)
Hay:
- "Thương em quá cái mặt. Nhớ em quá cái lưng.
Nói với nụ hoa hồng... Nụ hoa hồng màu trắng!"
(Một bài thơ nằm ngoài giới hạn)
- “Hoa có hương là hương Xuân nồng
Mưa phùn không chỉ một bên sông!
Người đi nửa bước đầu không nón
Nửa bước làm ai vạn nhớ nhung!”
(Mưa phùn mỗi Tết)
Không cố ý cách tân làm mới thơ theo hình thức Thơ Hậu Hiện đại,
cũng không cố công gọt dũa câu chữ, sáng tạo ngôn từ nhưng nhà thơ Trần Vấn Lệ
luôn chú trọng cách thể hiện tâm trạng nhân vật trữ tình bằng sự nâng niu cảm
xúc, bằng cách chọn lựa câu chữ, sắp xếp câu chữ và sắp xếp thi tứ, thi ảnh sao
thật chân chất, gần gũi, dễ thương, dễ cảm để thông điệp bài thơ truyền tải đến
bạn đọc thật tự nhiên nên thơ Trần Vấn Lệ luôn mộc mạc mà tinh tế, bình dị mà
sâu lắng:
- "Lúc đó gió động lay bức rèm xuân...
Lúc đó bâng khuâng mấy nhành liễu chạm!
Mặt trời bỗng sáng - sáng hơn hôm qua
Con ngõ vàng hoa - vàng hơn bữa trước ..."
(Bài thơ yêu quá)
- "Trước khi em đi ngủ, em gọi tôi: "Anh à...
Trăng, đúng là trăng ngà, đêm nay Rằm anh ạ!".
Mới "anh à, anh ạ". Em không nói gì thêm,
có lẽ em kéo mền che hai chân ngà ngọc?"
(Một bài thơ nằm ngoài giới hạn)
- "Mưa Đà Lạt trong veo, tôi nhớ thương Đà Lạt, tóc ai
trầm hương ngát, chạm nhẹ mà ngát hương!"
(Dốc nhà làng Đà Lạt để thương để nhớ)
“Hình như tôi mới bật cười! Con sông Ba nước cuốn trời Phú
Yên... cuốn em luôn cái mặt hiền... câu thơ tôi sợi chỉ viền áo xưa!”
(Dẫn nhau đi tới Đỉnh Ngàn)
- "Anh nhớ vườn cau, em với Ngoại
Mưa làm lá rụng ngỡ tàu bay
Em sau bước Ngoại nâng tà áo
Chút xíu mưa làm má đỏ hây"
(Mù sương mùa đông)
- "Nàng mỉm cười như hoa ban mai
Tuyết băng óng ánh cặp chân mày
Mùa Xuân không đợi chờ chi nữa
Nắng bỗng chói ngời mỗi ngón tay!"
(Noel quê người quê nhà)
Đến cách đặt tên bài thơ ông cũng không giống mọi người, rất
khác, rất ngộ, rất riêng của Trần Vấn Lệ: Năm nay năm con hổ năm nào năm con
người, Buồn tay ghi lại dòng năm tháng, Dốc nhà làng Đà Lạt để thương để nhớ, Bạn
có bao giờ nhặt nắng chưa, Bài thơ làm từ hồi năm xưa xưa lắm, Bài thơ có vị
thơ, Bài thơ mồ côi, Mãi mãi thơ là thơ, Một bài thơ nằm ngoài giới hạn, Bài
thơ yêu quá, Đi chơi hoài trong thơ, Gió chờ hoài không gió, Thế mà cũng xong một
bài thơ...
2.
Cuộc chiến tranh 2 miền Nam - Bắc Việt Nam kết thúc vào ngày
30 tháng 4 năm 1975 và ông (nhà thơ Trần Vấn Lệ) thuộc phía những người
"thua cuộc". Dời bỏ Tổ Quốc đến định cư tại xứ sở cờ hoa từ năm 1989
nhưng mãi tới tháng 3 năm 2016 ông mới có cơ duyên trở về thăm lại Cố Hương. Có
lẽ vì thế mà thơ ông luôn đau đáu trầm buồn 2 tiếng Quê Hương:"Lâu quá,
lâu rồi, hai Thế Kỷ, người thì cuối biển kẻ đầu non... Tôi xa Tổ Quốc như chim
én nhớ tổ bay tìm hương Cố Hương..."
(Hương tóc)
Hay:
- "Đà Lạt đào nở thắm
mùa Xuân ôi mùa Xuân!
Tôi đang sống tha hương,
mơ màng về thiên cổ!"
(Đi chơi hoài trong thơ)
- “Tết nay năm mới mùa Xuân mới
Đào đứng mong hoài gió ấm, không!
Gió có tới bay vào cửa điện
Giai nhân chải tóc, điểm môi son...”
(Nhắm mắt buồn thôi nhé Cố Hương)
Đọc thơ ông, chỉ thấy những nhớ thương đầy vơi, những xót xa
buồn tủi nặng lòng kẻ phải cô đơn tha hương nơi xa xứ. Và lãng đãng trong thơ
Trần Vấn Lệ, nhưng cũng hiếm hoi lắm mới chợt gặp tâm trạng ngậm ngùi tiếc nuối
về quá khứ của "miền Nam tự hào", của “Sử vàng một giấc chiêm bao”,
xen lẫn chút xót xa trước (hiện trạng) "Sử hồng máu lệ đã trào tiếp
theo...” (?) bằng tâm thế bi ai của người phía "bên thua cuộc":
"Mình yêu biết mấy Đà Rằng, yêu cây cầu thuở miền Nam tự
hào... Sử vàng một giấc chiêm bao. Sử hồng máu lệ đã trào tiếp theo...”
(Dẫn nhau đi tới Đỉnh Ngàn)
mà tuyệt không thấy câu thơ oán thán, hô hào "chống cộng"
như không ít nhà văn nhà thơ đứng bên kia chiến tuyến với những người "anh
em cùng dòng giống Tiên Rồng" phía "bên thắng cuộc". Có lẽ nhà
thơ Trần Vấn Lệ đã ngộ ra được nỗi đau sau cuộc chiến sẽ loang tới tận hang
cùng ngõ hẻm, luồn lách tới mọi ngóc ngách cuộc sống của người dân nên dù là
"bên thắng cuộc" hay "bên thua cuộc" thì những di họa của
cuộc chiến cũng đổ hết lên đầu người dân và những di chứng của cuộc chiến do đối
lập ý thức hệ giữa 2 chính thể ở 2 miền Nam - Bắc còn mãi âm ỉ đau trong dòng
chảy lịch sử của dân tộc:
"Tôi biết quê tôi không có tuyết
Chỉ làn khói quyện mỗi mai, chiều
Khói nhang hay khói cơm dằn bụng?
... những tấm bia mồ lính ngả xiêu..."
(Noel quê người quê nhà)
Hay:
“Có những miếu đình trơ đống gạch
Có những Nhà Thờ dấu đạn ghim
Những túp lều tranh đều lụp xụp
Bếp còn củi gộc cháy trong đêm...”
(Buồn tay ghi lại dòng năm tháng)
Tôi nghĩ đó là những cảm xúc rất thật của nhà thơ Trần Vấn Lệ,
không phải ông cố diễn để dung hòa với những “người bạn” đang cổ súy tinh thần
"chống Cộng" cực đoan nên Thơ và "Em" đã trở thành cứu cánh
để nhà thơ Trần Vấn Lệ bám víu, tự xoa dịu những hệ lụy tàn khốc của cuộc chiến
"huynh đệ tương tàn" mà trụ lại với đời. Nhưng rồi Thơ và cả
"Em" nữa cũng trở thành thứ yếu, không đủ sức để làm dịu mát nỗi đau,
nỗi buồn, nỗi nhớ... khi tuổi ông đã dần ngả về chiều, khi trái tim ông ngày
đêm thêm quặn thắt hướng về Cố Hương:
“Liệu còn về được hay không? Quê Hương, nhật nguyệt hay vòng
khói nhang? Khói vòng rồi khói cũng tan, cây nhang cắm đất mà tàn không bay...”
(Giấc mơ hồi hương)
Hay:
- “Thế là chúng ta đã thấy
Bốn tám năm rồi phù vân
Giao thừa không một âm thanh
Chỉ tiếng thở dài thậm thượt!
(Thêm một mùa Xuân tha hương)
- "Tôi muốn về Cheo Reo... đứng nhìn mãi ngọn núi.
Tôi muốn tìm bờ suối, hái, săm soi hoa quỳ...
Em ơi, anh muốn đi / tới đầu trời cuối biển. Thơ, anh hốt,
anh liệng, ném khắp Thái Bình Dương? Ai cũng có Quê Hương... thơ thì vô Tổ Quốc?
Bây giờ thì tôi khóc!
Tại sao tôi làm thơ?"
(Thơ và em)
Tôi có chút “kỷ niệm” về câu kết một bài thơ với nhà thơ Trần
Vấn Lệ khi viết vài dòng cảm nhận về bài thơ "Như Một Bài Tập Làm Văn"
của ông.
Khổ cuối của bài thơ, ông bỏ lửng, chỉ có 2 câu:
"Cho tôi được im lặng
khi nghĩ về Quê Hương!"
Đây là dạng câu "kết mở", sẽ có những cảm nhận khác
biệt giữa những người đọc và cả người đọc với tác giả.
Khi cảm nhận bài thơ này tôi đã viết: "Tôi không thích
cái kết của bài thơ như thế! Bởi yêu Quê Hương ai lại chọn giải pháp im lặng? Bất
kỳ lý do nào, hoàn cảnh nào thì tôi nghĩ giải pháp: "Cho tôi được im lặng
/ khi nghĩ về Quê Hương" vẫn thuộc tâm thế của người có tình yêu Quê Hương
chưa đủ lớn để vượt qua những trở ngại của phép tính giữ mình.", nhưng khi
đọc tập thơ "THƠ TRẦN VẤN LỆ" - (những sáng tác từ mùa Đông năm 2021
đến mùa Xuân năm 2022), với những câu thơ day dứt, nặng lòng về Quê Hương:
- "Trăng rơi! Có lẽ trăng rơi thật?
Ướt mắt tôi là những ánh sương!
Lấy giấy lau khô mà vẫn ướt
Lẽ nào đang bão ở Quê Hương?"
(Hỏi bờ lau sậy gió bay qua)
- “Ai yêu Hà Nội, xa Hà Nội, chỉ để buồn cho ai ngó theo...
Còn để lại chăng là tiếng gió, tiếng dương cầm những giọt trong veo!”
(Vĩnh biệt nhạc sỹ Phú Quang)
- “Vừa mới Noel rồi sắp Tết
bao giờ nước Mỹ hết mùa Đông?
Dĩ nhiên ai cũng nhìn lên lịch
hoa sắp nở nhiều, Xuân phải không?”
(Đường xa chi mấy)
- “Quê Hương thành cái ảo, từ lâu rồi, quá buồn! Khi không
mình tha hương, ba mươi ba năm, nhớ!
(Gửi hương cho gió)
- “Những người lầm lũi, nay lầm lũi
Gánh núi non mình lên núi xa
Họ hứng mây sương làm áo mặc
Hứng mưa làm nước mắt, tuôn ra”
(Nhắm mắt buồn thôi nhé Cố Hương)
- "Bao giờ mình về thật
cúi nhặt tuổi hai mươi?
Không lẽ cứ đi chơi
trong thơ hoài, buồn quá!"
(Đi chơi hoài trong thơ)
- "Nụ hồng trắng đắm đuối
Nở trong bàn tay ai...
Đó không phải Tương Lai
... mà Trời ơi! Dĩ Vãng!"
(Nụ hoa hồng trắng và bàn tay em)
- "Đời đẹp như bài thơ! Đâu bài thơ nào đẹp?
Mắt tôi từ từ khép. Lòng cửa kính sương lăn..."
(Đêm mùa đông)
"Chắc chắn Chúa giật mình... giật rớt cây Thánh Giá, cái
lư hương được trả... khói thơm suốt bờ sông..."
(Thế mà cũng xong một bài thơ)
Và những câu thơ đã trích dẫn đưa vào bài viết từ tập thơ “Thơ
Trần Vấn Lệ” thì tôi hiểu “đòi hỏi” như thế với nhà thơ Trần Vấn Lệ quả là
không thỏa đáng. Bởi cũng như ở Việt Nam, bên cạnh những vòng tay luôn giang rộng
đón chào “người anh em từng ở bên kia chiến tuyến” gác lại quá khứ trở về Việt
Nam cùng hàn gắn vết thương chiến tranh, cùng chung tay xây dựng Đất nước thì vẫn
còn những kẻ luôn tìm cách cản trở tiến trình Hòa giải Hòa hợp Dân tộc bằng sự
phân biệt đối xử, tạo thêm hận thù, gây chia rẽ tình đoàn kết Dân tộc thì trong
cộng đồng người Việt ở hải ngoại cũng vậy, bên cạnh những trái tim luôn đau đáu
hướng về Tổ Quốc với tinh thần Hòa hợp Hòa giải Dân tộc cụ thể, thiết thực thì
vẫn còn những kẻ rắp tâm cản trở tiến trình Hòa giải Hòa hợp Dân tộc bằng những
hành động "chống Cộng" cực đoan.
Từng là người lính, tuổi cũng đã dần ngả về chiều nên có lẽ
nhà thơ Trần Vấn Lệ sợ chiến tranh, sợ tái diễn cảnh “huynh đệ tương tàn”, sợ
những đau thương mất mát lại tái hiện trên mảnh đất Việt Nam nên ông đã chọn
phép dung hòa để “giữ mình”, để hy vọng tình yêu ông dành cho Quê Hương Việt
Nam được vẹn nguyên, không sứt mẻ.
Tôi chép vào đây bài thơ "Xa Quê" viết tặng nhà thơ
Trần Vấn Lệ ngày 23 tháng 6 năm 2021 để kết thúc bài viết này.
XA QUÊ...
- Kính tặng nhà thơ Trần Vấn Lệ
Xa quê lâu ngày tưởng nhớ
Ai ngờ cứ dửng dưng quê
Chiều nay, hay tin núi lở
Cả làng vùi dưới chân đê...
Hôm tê, từ quê báo thế
Lũ dâng, dâng kín mái nhà
Người người hò nhau cứu tế
Lửa gần mà nước quá xa...
Hôm qua, thêm ba "tàu lạ"
Bắn chìm dân đảo Phú Lâm
Biển ta sắp là biển lạ
Dân ta nuốt lệ lặng thầm...
Ừ thôi, cứ bàn chân dậm
Ừ thì, cứ chặt nắm tay
Xa quê, thì đau thì thấm
Nước mắt ngược dòng mới hay...
Hà Nội, 15/5/2022Đặng Xuân XuyếnTheo https://www.vanchuongviet.org/.jpg)
.jpg)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét