Hoàng Vũ Thuật,
người thơ qua hai thế kỷ
Tôi biết nhà thơ Hoàng Vũ Thuật khi còn bé tí, khi đứng trên làng cát Bảo Ninh không tìm ra nhà dù từ chỗ đứng cách nơi tôi ở chỉ qua ba ngôi nhà. Anh dẫn về như một chiến công vì ba tôi và các đồng nghiệp cũng lo mất tích. Từ bé đến lớn luôn được nghe thơ anh, đọc thơ anh, xem như đó là lẽ đương nhiên, vì anh là nhà thơ, tôi là nhà giáo, nhà giáo dạy văn thì đọc thơ của nhà thơ mà với mình có quá nhiều kí ức. Tôi nghe anh đọc những bài thơ mới sáng tác, đọc thơ anh qua những tập thơ anh tặng cho ba tôi và tôi: Lặng im mùa hạ (1985), Gửi những ngọn sóng (1986), Tháp nghiêng (2004), Ngôi nhà cỏ, Màu (2010), Mùi (2014), Cây xanh ngoài lời (2017).
Nhà thơ Hoàng Vũ Thuật (phải) và nhà thơ Du Tử Lê 2018 (Hình HVT)
Tôi từng viết “Gửi những ngọn sóng - sóng hồn anh” vào năm 1986, năm 2007 tôi lại
viết Tháp nghiêng (đăng báo Văn nghệ). Từ lâu tôi vẫn nghĩ về một Hoàng Vũ Thuật
rất nghiêm túc trong lao động nghệ thuật, trong trăn trở, suy tư và anh thực sự
đã tạo một thế giới thơ mang nét riêng của mình. Ngay từ Gửi những ngọn sóng phần
nào thể hiện chân dung đích thực của nhà thơ, không ồn ào phô trương, không náo
nhiệt thời thượng mà xáo động, nồng nhiệt, cháy bỏng từ bên trong, có nhiều bài
phải đọc lại nhiều lần mới cảm nhận hết cái mạch sóng ngầm ấy. Anh cởi mở trong
tế nhị sâu kín. Anh say đắm mà không buông thả. Nhịp thơ không gò bó, câu nệ, sức
thơ dồi dào, mãnh liệt mà đằm thắm, thâm trầm trong cảm và nghĩ, trong phát hiện
và biểu hiện...
Lấy tên bài thơ Tháp nghiêng đặt tên cho tập thơ với 45 bài thơ thể hiện chủ ý
của nhà thơ vừa đau đáu, vừa da diết bởi “Làm sao níu được bước chân thời
gian?/ giữ lại chút mơ hồ làn sương mỏng/ và sợi tóc/ di sản ái tình ngày qua”
(Di sản). “Làm sao níu được bước chân thời gian?” để gặp lại một Hoàng Vũ Thuật
của hơn 20 năm trước tha thiết sống, tha thiết yêu, hăm hở đến với nàng thơ bằng
trái tim đa tình, đa cảm, bằng giọng điệu thủ thỉ tâm tình, nhẹ nhàng sâu lắng,
bằng sự tự tin của tuổi trẻ, bằng nhiệt tình cháy bỏng muốn đốt cháy mình trong
ngọn lửa thơ ca. Đọc Tháp nghiêng hay Những đám mây lơ lửng có thể nhận ra nỗi
cô đơn trong Hoàng Vũ Thuật từ triết lý nhân sinh, từ những gì nhà thơ cảm và
nhận được trong cuộc sống hiện tại, trong quá khứ và cả tương lai. Dường như
nhà thơ cô đơn và buồn còn vì sự “lệch pha” với cuộc đời thường nhật, nhận ra
mình “không bình thường”, “đãng trí”, “ngớ ngẩn”. Một nhà thơ với gần nửa thế kỷ
sống cùng thơ, một nhà thơ từng in dấu chân mình trên khắp mọi miền đất nước, từng
ngơ ngác, vụng dại trước thời buổi kinh tế thị trường cũng đã thấm mệt vì lời đồn
đại và nỗi cô đơn nghĩ đến Cõi chết. Giọng thơ của Hoàng Vũ Thuật là lạ, vừa
như có vừa như không, như rơi vào trạng thái vô thức... “Cái tôi” thi nhân trăn
trở, suy tư, chiêm nghiệm, day dứt và thăm thẳm một nỗi buồn “rồi một mình/ Và
tôi/ Và phố bài thơ đơn độc/ Một mình người hỡi/ Xin người đừng nghe nữa những
giọng trầm/ Lạc nhịp/ Lênh đênh” (Đơn độc). Nỗi buồn này đã từng in dấu trong Gửi
những ngọn sóng. Và nhiều khi ta đọc được nỗi buồn trong trái tim quá nhạy cảm,
biết dự cảm và linh cảm trước nỗi cô đơn, thèm “Cái vành nôi yên tĩnh đời con”
của một thời, giờ đã trở lại trong Tháp nghiêng không chỉ là tâm thức, là tiềm
thức mà còn là vô thức. Hoàng Vũ Thuật tỏ ra sắc sảo khi viết về những hoài niệm,
và thơ anh thật giàu liên tưởng, nhiều khi cái phi lý đi qua tâm tưởng nhà thơ
để thành cái có lý “Bao mùa hoa đi qua/ Bao làn hương đã chết/ Hoa phượng nở
tình cờ/ Để riêng mình tôi biết” (Hoa phượng tình cờ)
Vẫn sử dụng thể thơ tự do, chỉ có một số bài theo thể lục bát, thể 5 chữ, thể 7
chữ, cách viết của Hoàng Vũ Thuật trong Tháp nghiêng đã chuyển hẳn sang trạng
thái mới và lạ. Lạ từ cấu tứ, lạ từ hình ảnh, lạ từ kết cấu, lạ từ câu thơ. Có
phải vì “Chiều nay em quay nghiêng làm chi, cái dáng ngôi tháp cổ” - ngôi tháp
cổ hay là thi nhân - đang quay nghiêng làm nên điều kì diệu từ chính những câu
thơ, những con chữ lạ lùng với những điệp khúc như nhắc nhở, như khắc sâu, như
trái phá… Kết cấu trùng điệp, ngôn ngữ trùng điệp tạo nên điểm nhấn trong hình ảnh,
trong thi tứ và cũng là điểm nhấn của chính phong cách nhà thơ. Sau Những bông
hoa trên cát, Thơ viết từ mùa hạ, Gửi những ngọn sóng, Đám mây lơ lửng, thì
Tháp nghiêng đã định hình, định danh một phong cách, một sự đột phá, một sự đổi
thay trong chính Hoàng Vũ Thuật. Con người từng trầm lắng dấu kín nỗi đam mê với
nàng thơ từ thế kỷ trước giờ trở nên cởi mở, chân thành trong bao điều trăn trở.
Cái tôi thi nhân không chỉ tìm về ký ức từ mái nhà xưa mà khao khát giải bày,
khao khát nhập cuộc, khao khát đổi mới thơ, khao khát cùng nàng thơ đi không mỏi
mệt trên con đường thơ ca mà đời anh đã chọn. Anh không chỉ chọn thơ ca vì nó
là tiếng lòng, là cảm xúc, mà còn là sự quý phái, sự sang trọng, là tình yêu
cháy bỏng; nên vừa sau cơn hoạn nạn anh đã gửi lòng mình qua những dòng thơ
trong căn phòng bệnh viện. Thơ ca đã hồi sinh anh, bằng phép mầu nhiệm qua “chiếc
lá cuối cùng” của cô gái trong truyện ngắn của O.Henry, không chỉ là niềm hy vọng
mà còn là tình yêu cuộc sống cháy bỏng “Chiếc lá bông cẩn .../ đặt lên môi tôi
khô khát/ một nụ hôn xanh” (Lá).
Sau bước đột phá từ Tháp nghiêng (2003), chỉ trong vòng vài năm, anh đã định
hình, định danh cho mình liên tiếp qua Ngôi nhà cỏ, Màu (2010), Mùi (2014), Cây
xanh ngoài lời (2017). Chưa nói đến bước đột phá, sự đổi thay, mà nói đến bề
dày sáng tác thì anh là người khẳng định vị trí tiên phong, trong sự đổi mới
thơ ca Việt. Từ một nhà thơ với giọng điệu trữ tình tâm tình, ngọt ngào sâu lắng
của thế kỷ XX, anh đã chuyển mình cùng văn chương thời kỳ hậu hiện đại bằng việc
khẳng định phong cách thơ qua hình thức và nội dung. Thể thơ tự do được anh sử
dụng sáng tạo đến mức không giới hạn. Liên tiếp mấy tập thơ gần như mất hẳn chữ
viết hoa, từ ngữ thì tối giản đến mức có thể và giọng điệu của thơ anh không lẫn
vào đâu được.
Bạn đọc chưa kịp hiểu hết ý tứ trong Tháp nghiêng, thì đã bàng hoàng trước Ngôi
nhà cỏ. Rồi giật mình trước Màu và Mùi. Và khoảng ba năm sau là một Cây xanh
ngoài lời kết tinh những gì tinh hoa nhất, phong cách nhất, riêng nhất của nhà
thơ. Anh như cậy đại thụ thơ ca trong tiến trình thơ ca Việt Nam hiện đại. Nếu
đọc anh bằng thi pháp thì mỗi tập thơ là một thi pháp thơ riêng; nếu đọc anh bằng
phong cách thì ta có thể nhận ra phong cách thơ anh qua các nét chính: Thi hứng,
Ngôn ngữ, Thể loại.
Thi hứng trong Ngôi nhà cỏ được đánh dấu bằng những khoảnh khắc thời gian, những
khoảnh khắc mà nhà thơ không thể quên “vào lúc ba giờ chiều tháng giêng/ ngày
mười” (ba giờ chiều tháng giêng ngày mười), giờ và ngày được nhắc đi nhắc lại.
Rất hiện đại. Nhà thơ không ẩn dụ như kiểu “Thiều quang chín chục đã ngoài sáu
mươi” (Truyện Kiều - Nguyễn Du), hay “Cuối trời mây trắng bay, Lá vàng hiu hắt
quá” (Thơ tình cuối mùa thu - Xuân Quỳnh). Mà giờ, ngày cụ thể, giờ ngày đóng
đinh trong tứ thơ của anh. Giờ, ngày chính xác đến mức không thể xóa nhòa trong
trí nhớ. Thường con người sẽ nhớ kỹ những khoảnh khắc thời gian bởi ký ức ngọt
ngào hoặc kinh hoàng. Với Hoàng Vũ Thuật, ký ức nhận ra rất rõ, rất hình tượng
“sông bắt đầu chảy trong huyết quản/ mặt trời mọc nơi đáy ngực/ rừng cổ điển
lót thảm dưới lưng/ biển cuộn mình vỏ ốc”. Rõ ràng là sự sống đang tái sinh,
cái nhìn của thi nhân thật kỳ diệu, con người phải trải qua những nỗi đớn đau
“thập tử nhất sinh” mới ngộ ra cái điều tưởng chừng đơn giản nhất mà cũng khó khăn
nhất. 53 bài thơ trong Ngôi nhà cỏ như một sự thức giấc trước bình minh của thi
nhân sau một đêm lặng thầm, trăn trở, một đêm với nhiều giấc mơ trong ngôi nhà
cỏ: “ngôi nhà cỏ/ cái tổ người thời mặt trời chưa chín…/ ngôi nhà cỏ/ cái tổ lũ
trẻ tóc hun tháng sáu… ngôi nhà cỏ/ cái tổ thời hai ba/ nở theo gió/ giọt giọt
môi sinh/ thấm ướt ngày dại khờ/ thấm ướt câu thơ khờ dại” (ngôi nhà cỏ). Ai
cho tôi câu thơ khờ dại để tôi được trẻ lại như anh - nhà thơ Hoàng Vũ Thuật.
Thơ ca sang trọng, quý phái, đặt trong ngôi nhà cỏ nó trở nên giản dị, hiền hòa
như dòng suối róc rách chảy, như tiếng mẹ cha gọi ta thức giấc mỗi sớm mai, như
đàn trâu đủng đỉnh ra sông uống nước lúc chiều tà, như cái thời yêu đương khờ dại
ở tuổi trăng tròn…
Những câu thơ của anh đã đánh thức trong ta cái vô thức, tiềm thức và cả ý thức
về thời gian, không gian, đời người. Tôi đang đọc anh bằng vô thức để tìm đến ý
thức sáng tạo văn chương của anh. Vì sao phải gò mình đặt câu, tìm chữ, vì sao
phải mất công tìm ra vần điệu, cứ để dòng thơ, câu thơ, ý thơ tuôn chảy như đời
thường, như cuộc sống nó vốn dĩ vẫn vậy. Hoàng Vũ Thuật đã đưa thơ ca vượt ra
khỏi những giới hạn, khuôn phép, kéo gần với cuộc sống của cái thời Internet,
hiện đại mà gần gũi, giản dị mà cao sang.
“tôi có một ngày không để làm gì/ ngày nằm ngoài lốc lịch/ không thấy ngôi nhà
tôi ở/ cuốn sách cầm tay” (vô thức). Ai cho ta cái cảm thức diệu kỳ này, nhà
thơ, anh là người đã cho độc giả cái nguyên sơ, để con người vô vi, con người
không quẫy đạp, con người không vùng vẫy, con người không cần toan tính… hãy
tìm cho mình những giây phút vô thức, không thể có nguyên một ngày như cái gọi
là “tượng trưng và ước lệ” của thi ca, thì ít nhất cũng có vài phút, vài giờ để
nhận ra mình đã chạm đến cõi vô thức vì đã vô vi trước cuộc đời. Vô vi - không
làm gì, không làm gì không có nghĩa là không làm gì, mà con người sẽ làm gì hay
không làm gì khi đã nắm vững quy luật.
Cảm hứng thi ca trong “Ngôi nhà cỏ” là vô tận, với thể thơ tự do, thoát hết mọi
gò bó về câu chữ, ngôn ngữ giản dị đến mức gần gũi như lời nói hàng ngày trong
giao tiếp của mỗi người “anh đi chợ/ chẳng vì để mua/ chẳng vì để bán… anh đi
chợ/ chẳng vì để bán/ chẳng vì để mua” - kết cấu đầu cuối tương ứng như nhịp
chân em, như vó ngựa ở sườn núi cao, như tiếng người mua bán. Chợ vùng cao
trong thơ anh hiện lên gần gũi, sinh động. Người ta vẫn nhắc đến cái rộn ràng,
sinh động trong “Chợ Tết” của nhà thơ Đoàn Văn Cừ trong phong trào thơ Mới, bạn
đọc cũng sẽ nhớ Hoàng Vũ Thuật về một phiên chợ vùng cao cũng rộn ràng, đông
vui, nhưng thi nhân không mua, không bán mà để ngắm nhìn em, để biết về phong tục
cưới xin của nam nữ ở vùng núi cao và anh thi nhân - si tình “chợ sáng dẫu tan/
anh đợi em dưới chân nhà sàn” (anh đi chợ). Tài hoa đến thế là cùng. Đa tình
cũng đến thế là cùng.
Đến với Màu và Mùi, bạn đọc sẽ nhận ra tên của mỗi tập thơ cũng cảm nhận bằng
khứu giác, thị giác. Thơ không chỉ đọc, mà phải sử dụng các giác quan để cảm nhận.
Quyết tâm làm mới thi ca đã khiến anh trăn trở, khẳng định con đường riêng có.
Và đã đặt chân trên con đường thơ ca mượt mà cũng không thiếu chông gai, nếu
không định hình, định danh về phong cách thì chính nó sẽ cứa đứt bàn chân anh,
bởi thi ca nhiều “hoan lạc” mà cũng lắm “hoang vu”.
“mắt trân trân ngó lên trần nhà/ trần nhà màu đen/ con thằn lằn tặc lưỡi ba tiếng/
tôi quay sang trái/ đen và đen và đen/ tôi quay sang phải/ đen và đen và đen/ tấm
ra trải giường điệp điệp/ không màu/ còn tôi/ màu gì/ con thằn lằn bò quanh chờ
điều gì đấy” (màu). Bạn đọc đã nhận ra màu gì trong bài thơ này của anh? Màu hay
không màu? Sao nhìn thấy trần nhà màu đen, bốn phía màu đen mà ra trải giường
không màu, và anh màu gì. Đen và đen sao thấy con thằn lằn. Thi ca là vậy, tâm
thức con người là vậy. Ngỡ như có mà ngỡ như không. Vậy hãy để cho cái vô thức
chảy trong bạn, để đến lúc nó bật thành lời và đấy chính là sự sáng tạo của người
Nghệ sĩ. Người ta đã mất công lý giải hiện tượng Paganini (1782-1840), trên
thực tế đấy là nhờ vào năng khiếu thiên bẩm và quá trình tập luyện gian khổ của
ông, chứ không thế gán cho ông là hội chứng Marfan hay Ehler-Danlos - những hội
chứng làm tăng thêm tính ưu việt trong một số kỹ năng của con người. Với cảm nhận
của tôi thì với những trí tuệ, tâm hồn lớn, họ có thể sáng tác cả khi họ đang
ngủ, khi rơi vào trạng thái vô thức. Nhiều Nghệ sỹ đã bất ngờ trước những sáng
tác cực hay của họ bởi trạng thái vô thức đó… Với Hoàng Vũ Thuật, điều này cũng
không ngoại lệ. Nếu ai đã từng đọc những câu thơ của anh khi anh bị bạo bệnh
thì mới biết sự hồi sinh của con người về thể xác và tâm hồn là sự diệu kỳ nhất
mà nhân loại đã từng biết đến. Con người - hai tiếng ấy mới thiêng liêng làm
sao.
“Tôi đứng lên bằng cánh tay/ đi lại bằng cánh tay/ thiếu nó tôi sẽ ngã/ thì ra
con người có thể dựng ngược mình lên” (thế giới và tôi), ai đã từng đến thăm
anh trong những ngày anh bị bạo bệnh thì sẽ đọc những câu thơ này bằng chính sự
đau đớn, sự cố gắng, sự nỗ lực của anh để chiến thắng bệnh tật, mà hơn hết là
chiến thắng bản thân. Mọi lý thuyết về sự trường sinh của con người là vui vẻ,
là yêu cuộc sống chỉ có thể đúng với những người đang bình thường, còn khi con
người bị rơi vào cái cảnh “và tôi cười nửa miệng/ nói nửa miệng/ âm thanh
nghiêng nghiêng/ những tiếng đầu đời/ theo cách nói người thượng cổ/ thì đã sao
nào” thì sẽ nhận ra chính thi ca đã cứu rỗi anh, thi ca là điểm tựa cho anh đứng
thẳng, và tâm hồn thi ca, con người thi ca đã vượt lên tất cả để trở về với đời
sống thường nhật bằng cách mà mỗi ai cũng nghĩ sự tồn tại của mình là bình thường.
Anh lý sự thật giản dị “thế giới còn phải làm lại từ đầu, huống gì một con người/
thế giới sắp xếp tưởng đã ngăn nắp quy củ/ thế rồi xáo tung hết thảy”, rồi anh
khẳng định mình một cách tự tin: “tôi cũng là thế giới/ tự đảo lộn mình/ đi đứng
nói cười kiểu của mình”. Đã có ai rơi vào tình cảnh “cười nửa miệng, nói nửa miệng,
đi lại bằng cánh tay” mà lý sự như nhà thơ Hoàng Vũ Thuật chưa? Để rồi nhà thơ
đúc kết hiển nhiên như chân lý xưa nay “làm lại thế giới đã khó/ làm lại con
người càng khó hơn”. Vinh quang thay cho con người giữa thế giới bề bộn này!
Khi ký tặng tôi tập thơ Màu (2012), chữ của anh run run giun dế như người mới bắt
đầu biết cầm cây bút, vậy mà 5 năm sau chữ của anh đã chân phương trở lại khi
ký tặng tôi tập thơ Mùi và Cây xanh ngoài lời. Ngay cả mỗi lần gặp anh tôi vẫn
nói, sự kì diệu nào đến với nhà thơ vậy?
Tập thơ Màu là minh chứng cho tình yêu cuộc sống, niềm tin vào cuộc sống, lo
nghĩ về những sự thay đổi từ con người đến vũ trụ và nhân loại, triết lý về
nhân sinh là cứu cánh cho sự tái sinh của anh theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.
Dường như trong đau đớn, cảm nhận thi ca đã chạm vào vô thức của anh, để bật
thành những dòng chữ với cảm thức rất riêng, rất mới của thi nhân. Có lẽ khi đứng
giữa lằn ranh của cuộc sống bình thường và những tai biến khiến con người không
thể bình thường, anh đã ngộ ra cái bản thể; con người và vũ trụ vốn vận hành có
quy luật, và những xáo trộn cũng là minh chứng cho sự vận hành trong quy luật vẫn
có những đột biến. Viết ra được nhận thức đó bằng thơ ca là không dễ, nhà văn
viết tiểu thuyết, viết truyện ngắn có thể sử dụng kết cấu để ngỏ, cũng như giọng
điệu đa thanh và các thủ pháp nghệ thuật khác để diễn tả cái đột biến. Còn nhà
thơ Hoàng Vũ Thuật đã làm gì để bạn đọc nhận ra sự đột biến của một quy luật vốn
quen thuộc, đây là sự khám phá và sáng tạo của anh. Và anh đã làm được điều đó.
Những câu thơ viết ra như là “ngu ngơ” mà thật đa nghĩa: “ta ngù ngờ u mê ương
dại/ thế giới là ai/ và ta nữa là ai” (đọc kapka). Thơ ca cũng vậy, nếu bạn cứ
đi mãi trên con đường quen thuộc thì bạn sẽ không nhận ra cảm hứng thi ca đang
bị cái quen thuộc, cái nhàm chán xóa nhòa.
Sau hơn một thập kỉ tìm kiếm, khẳng định và không ngừng đổi mới, tập thơ “Cây
xanh ngoài lời” (2017) như là kết tinh những tinh hoa trong hành trình sáng tạo
của Hoàng Vũ Thuật. Nếu những tập thơ đầu tay viết về Tổ Quốc, về mẹ, về nhân
dân với giọng hào sảng của một thi nhân luôn đặt vận mệnh của đất nước lên hàng
đầu, thì đến đây vẫn giọng hào sảng đó nhưng đã kết tinh và lắng đọng những suy
tư, tình cảm thiêng liêng trong cái nhìn đầy nhân văn của thi nhân. Tôi cho rằng
bài thơ “Tôi muốn nói bằng tiếng nói Tổ quốc tôi” của nhà thơ Hoàng Vũ Thuật là
bài thơ hay nhất của tập thơ, của cả đời thơ, của những bài thơ cùng viết về đề
tài này của nhiều nhà thơ khác. Thường thì khi Tổ quốc phải đương đầu với giặc
ngoại xâm, các nhà thơ yêu nước đều viết về Tổ quốc với khẩu khí của một dân tộc
có truyền thống yêu nước quật cường. Từ bài thơ thần đầu tiên Nam quốc sơn hà,
rồi Bình Ngô đại cáo… được xem là những bản tuyên ngôn độc lập; và văn học hiện
đại vẫn thường nhắc đến bài thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi, chương thơ Đất nước
trong trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm, thì ta thấy cách viết
về Tổ quốc của Hoàng Vũ Thuật đã kế thừa trong đó những tinh hoa của bao đời và
làm mới nó bằng chính sự chứng kiến, trải nghiệm và sáng tạo.
Ngay khổ thơ đầu tiên, nhà thơ đưa ra một nhận định quá chính xác “tôi hằng tin
ngôn ngữ làm nên Tổ quốc”. Ngôn ngữ làm nên Tổ quốc là một chân lý hiển nhiên.
Nhạc sĩ Phạm Duy cũng từng viết trong bản Tình ca: “Tôi yêu tiếng nước tôi từ
khi mới ra đời, người ơi…”.
Ta hãy đọc trên những dòng thơ của Hoàng Vũ Thuật:
“tôi hằng tin ngôn ngữ làm nên Tổ quốc
tiếng đầu tiên
mẹ
hiền
nước
việt
tiếng trầm hùng
& tiếng thiết tha
âm thầm hơn mọi lời ca”
Nếu tính bằng câu thơ thì 9 dòng thơ này chỉ viết trong 4 câu, nhà thơ đã sử dụng
các khoảng trắng trong những dòng thơ cùng cách xuống dòng để làm nên cái nhịp
điệu, âm thanh, và giọng điệu cho chính khổ thơ đầu tiên này. Mỗi dòng như một
tiếng gõ vào nhịp tim của bạn đọc, mỗi khoảng trắng của dòng thơ như làm nên một
miền liên tưởng. Tổ quốc được gắn với mẹ hiền, âm vang của nó nằm trong những
chữ tượng thanh: trầm hùng, thiết tha…
Sau lời khẳng định như dao chém vào đá: “tôi hằng tin ngôn ngữ làm nên Tổ quốc”,
là hình tượng người mẹ hiền Việt Nam được như thơ viết liên tục trong 10 dòng
thơ, vừa gợi về kí ức những người mẹ Việt Nam tảo tần khuya sớm, vừa gợi về những
tích trầu cau, tiếng kẽo kẹt của tao nôi. Các hình tượng thơ lung linh bởi cách
sử dụng ngôn từ thật chọn lọc và đắc địa: “lá trầu tươi hình trái tim, trái cau
hình giọt máu… những âm thanh Tổ quốc kẽo kẹt”, đúng là tình yêu “tiếng nước
tôi” đã làm nên sự bay bổng, diệu kì trong thơ Hoàng Vũ Thuật.
28 dòng thơ tiếp theo, mỗi dòng thơ là một sức gợi, gợi về nét văn hóa nông nghiệp
của người Việt, gợi về những sự tích, những câu chuyện cổ, gợi về những tác phẩm
văn chương yêu nước… tất cả đều qua sách vở và qua sự truyền thụ kỳ diệu của
người thầy. Vốn là thầy giáo dạy văn, cũng là người yêu thích văn chương, quý
trọng những thầy giáo dạy văn (trong đó có ba tôi), và để viết những dòng thơ dạt
dào cảm xúc mà thấm đẫm suy tư, cùng cái nhìn thấu suốt về lịch sử của đất nước
với những giá trị tinh hoa ngàn đời, thì trong anh - Hoàng Vũ Thuật phải có một
bề dày văn hóa sâu đậm đến thế nào đó, phải có một thủ pháp điêu luyện thế nào
đó mới viết những dòng thơ thơ bay bổng như thế để khi đọc lên thấm vào tận tâm
can con người.
“Tổ quốc là thánh thiện”, là đẹp, là văn hóa xóm làng, là văn hóa gia đình, là
nhân văn là bất diệt… 24 dòng thơ trôi chảy trong vô thức, trong tiềm thức và
trong cả ý thức của thi nhân và độc giả. Và sau này người ta sẽ nhắc đến anh:
tình cảm yêu nước thiêng liêng trong bài thơ tôi muốn nói bằng tiếng nói của Tổ
quốc tôi của Hoàng Vũ Thuật là dấu mốc son mới trong thơ ca yêu nước Việt Nam.
Quả thật, từ Tháp nghiêng, đến Ngôi nhà cỏ, Màu, Mùi, và Cây xanh ngoài lời có
một sự thay đổi lớn trong thơ Hoàng Vũ Thuật. Nhà thơ quyết tâm đổi mới thơ bằng
thể loại, ngôn ngữ, kiên trì viết thơ không có chữ viết hoa để gián tiếp khẳng
định với độc giả hành trình đổi mới, sáng tạo của mình. Và trên hành trình sáng
tạo không mệt mỏi đó, con đường anh đi đã thành, nói như Lỗ Tấn: “trên trái đất
này làm gì có đường, người ta đi mãi thành đường đó thôi”. Hoàng Vũ Thuật đã
làm được điều đó.
Con đường anh đi đã thành đường, mới hơn những gì mới nhất trong tiến trình thơ
ca Việt Nam. Anh đã khẳng định sự nghiệp thơ ca của mình cùng với sự đổi mới của
văn học dân tộc. Và với Người thơ hai thế kỷ, tôi vẫn còn nhớ những câu thơ
trong bài thơ “Xa lắm thời em lên chín tuổi”, vẫn cái giọng điệu ngọt ngào ấy
nhưng trầm lắng và khắc khoải: “Thời ấy đâu rồi hỡi mùa thu/ Ta như mây lãng
đãng bên hồ/ Thoáng hiện ra rồi thoáng bay mất/ Để nắng trưa về đậu ngẩn ngơ…”
(Mùa thu trước).
Huế ngày 8/7/2018Hoàng Thị Thu ThủyTheo https://dutule.com/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét