Thêm một mùa xuân

Thêm một mùa xuân

Lại thêm một mùa xuân được Phó Giáo sư Hoàng Cương, nguyên Giám đốc Nhạc viện Tp. HCM, tác giả của ca khúc nghệ thuật (Kunstlied) "Ngàn xuân Thăng Long" vừa gửi đến giới yêu nhạc.

Từ mười năm trước đây khi mở đầu thiên niên kỷ thứ ba, âm nhạc giao hưởng Việt Nam và thế giới đã đón nhận từ nhà soạn nhạc tài hoa này ouverture "Mùa xuân thế kỷ" (2000) rất thành công, được biểu diễn nhiều lần ở Việt Nam lẫn Hoa Kỳ. Giới yêu âm nhạc thính phòng Việt Nam chắc chắn không thể nào quên một ca khúc nghệ thuật rất đẹp của Hoàng Cương đã được nhiều nghệ sĩ biểu diễn: "Tháng Giêng, Mùa xuân còn sót lại" (thơ: Lê Thị Kim). Và để chào mừng đại lễ Thăng Long ngàn năm tuổi, Hoàng Cương đã viết ca khúc nghệ thuật "Ngàn xuân Thăng Long" dành cho giọng Tenor cùng Dàn nhạc và Hợp xướng.

Chủ đề nội dung của tác phẩm khá ấn tượng: không chỉ là ngàn năm mà còn là ngàn xuân. Toàn bộ tác phẩm toát lên vẻ đẹp, rực rỡ của mùa xuân lấn lướt hẳn các mùa khác trong năm: ngàn năm đã qua của Thăng Long là khoảng thời gian đẹp, rực rỡ của dân tộc Việt Nam.

Vào nửa đầu thế kỷ 19, ca khúc nghệ thuật đã đạt đến đỉnh cao về kỹ thuật diễn tả, nghệ thuật thưởng thức và sự hoàn thiện với vai trò nổi bật nhất của Franz Peter Schubert, ông vua ca khúc. Lúc đó đa phần ca khúc nghệ thuật vẫn được viết cho piano và giọng người. Các nhà soạn nhạc Tk. 20 tiếp tục khám phá và phát triển mối liên quan giữa giọng hát với dàn nhạc, tiếp tục mở rộng âm vực và kỹ thuật diễn tả của ca sĩ, thậm chí đôi khi còn coi giọng hát như nhạc cụ (trong thể loại vocalise - một kiểu hát giống như tập xướng âm, không dùng lời ca mà chỉ dùng nguyên âm dệt cho giai điệu nhạc). Bắt đầu với Beethoven trong "Giao hưởng số 9" đến Mahler, Britten và nhiều nhà soạn nhạc lớn sau này, phần hợp xướng thường được dùng như và ngang hàng với dàn nhạc. Do đó, ngày các xuất hiện nhiều những loại ca khúc nghệ thuật không chỉ với phần đệm piano mà có giọng hát chính đối đáp cả với dàn nhạc và hợp xướng.

Một trong những thành tựu chính của nền âm nhạc thời Trung Cổ (Medieval music, thế kỷ 13) là thể loại conductus, motetus có ảnh hưởng nhiều đến các thể loại thanh nhạc sau này. Trong đó, tác phẩm được xây dựng trên nhạc đề thường do giọng Tenor đảm nhiệm. Như vậy, thể loại ca khúc nghệ thuật viết cho giọng Tenor cùng Dàn nhạc và Hợp xướng có nguồn gốc nghệ thuật từ lâu đời chứ không phải ngẫu nhiên do ý thích của nhà soạn nhạc. Một vài tác phẩm nổi tiếng thế giới thuộc loại này như "Requiem" (Bộ Lễ Cầu hồn, 1837) của Hector Berlioz (nhà soạn nhạc người Pháp, 1803-1869), "Cantata profana" (Bản cantate thế tục, 1930) của Béla Bartók (nhà soạn nhạc người Hungary, 1881-1945), "Pater Noster" (Kinh Lạy Cha, 2000) của Carlo Pedini (nhà soạn nhạc kinh điển người Ý, sinh năm 1956). Trong phim "A Christmas Carol" (2009), ca khúc nghệ thuật "God Bless Us Everyone" (Thượng đế chúc lành cho mỗi chúng ta) của Alan Silvestri & Glen Ballard đã làm say đắm lòng người với giọng Tenor của chàng ca sĩ khiếm thị Andrea Bocelli cùng Ban Hợp xướng và dàn nhạc giao hưởng. Và bây giờ, chúng ta hãnh diện và vui mừng đón chào một ca khúc nghệ thuật Việt Nam xuất sắc: "Ngàn xuân Thăng Long" (Hoàng Cương, 2010) cung B-Dur viết cho giọng Tenor cùng Dàn nhạc và Hợp xướng.

Tác phẩm được mở đầu bằng 8 nhịp độc tấu Piano mô phỏng tiếng chuông ngân vang trong đất trời. Sau đó là một khúc vocalise của ban Hợp xướng có giai điệu như hơi thở mùa xuân trên phần dàn nhạc đầy ắp không khí mùa xuân do bộ Dây, đàn Piano cùng với tiếng trống con báo hiệu lễ hội và lên đến đỉnh cao sôi động với sự xuất hiện của trống định âm. Cách sử dụng bộ Gõ độc đáo là một ưu điểm riêng của Hoàng Cương như chúng ta đã từng nghe trong phần mở đầu ouverture "Mùa xuân thế kỷ" của ông.

Không khí tưng bừng, rộn rã của lễ hội mỗi lúc một đậm nét nhờ sự xuất hiện của tất cả 4 bộ nhạc cụ của dàn nhạc giao hưởng dẫn vào lời ca do lĩnh xướng giọng Tenor đảm nhiệm trên nền vocalise lúc ban đầu của 2 bè giọng Nữ (Soprano, Alto) và càng về sau có sự tham gia của cả Hợp xướng:

"Em ơi nghe chăng gió Xuân lại về
Sương đêm long lanh chồi xanh hoa thắm"
Giai điệu của phần phiên khúc được đẩy dần đến cao trào ở cuối đoạn: "Bài ca bay xa". Giai điệu của đoạn điệp khúc nối tiếp ngay từ cao trào ấy như không muốn làm mất nét thăng hoa của mùa Xuân Việt Nam, xuân chiến thắng. Phần dàn nhạc lúc này có thêm tiếng chuông ống (campana) cùng piano, trong khi Hợp Xướng hát:
"Chuông ngân, chuông ngân giao thừa rồi đó,
Mùa xuân, mùa xuân tiếp nối ngàn lần"

Nét đặc biệt của phần hợp xướng ở đây là ca từ không cần diễn tả qúa rõ để có thể lấn át giọng Tenor lĩnh xướng. Bởi giọng người được dùng như một nhạc cụ trong dàn nhạc. Chấm dứt đoạn điệp khúc thứ nhất, dàn nhạc quay lại ngay đoạn pìu mosso rộn rã để vào phiên khúc 2 nói về những chiến thắng hiển hách trong 1000 năm quá khứ. Bởi đã có qúa nhiều chiến thắng trong lịch sử phát triển của dân tộc ta nên tác giả không nói cụ thể đến cuộc chiến nào để người nghe có thể góp phần sáng tạo nội dung, có thể là những chiến công đời Lý, Trần, Lê hay thời chống Pháp, chống Mỹ. Lúc này, phần vocalise lại do 2 bè giọng Nam (Tenor, Basso) đảm nhiệm và giọng Nữ cùng tham gia ở cao trào cuối phiên khúc 2.

Đoạn điệp khúc thứ 2 vừa dứt, tiếng piano độc tấu và sau đó là dàn nhạc cùng phần vocalise của ban Hợp xướng mở đầu cho phiên khúc 3. Đây là đoạn tái hiện có biến đổi của phiên khúc 1 đưa chúng ta trở về đêm giao thừa với hoa đào, pháo hoa, pháo hoa. Điệp khúc thứ 3 có lời đổi thành:

"Thăng Long, Thăng Long, muôn đời còn đó,
Ngàn năm, ngàn năm nước hòa bình"
và kết bằng:
"Ngàn năm, ngàn năm nước non Tiên Rồng,
Ngàn năm Thăng Long"

Tác giả muốn nhắc tới đất nước hòa bình bền vững trong ngàn năm tới nữa. Tiếng chuông nhỏ dần và đưa chúng ta về tương lai xa phía trước.

Tiếc rằng trong khuôn khổ giới hạn của bài viết, chúng tôi chỉ có thể gửi đăng phần ký âm của giọng hát chính (Tenor) thay vì phải giới thiệu toàn bộ tổng phổ của ca khúc nghệ thuật hoàng tráng này, một tác phẩm xứng đáng được lưu giữ trong kho tàng âm nhạc kinh điển của Việt Nam. Đối với một ca khúc nghệ thuật, việc tách rời dòng ca ra khỏi phần nhạc đệm (của piano, dàn nhạc) là một việc làm bất xứng với người đã sáng tạo ra nó. Ước mong sao "Ngàn xuân Thăng Long" có nhiều cơ hội đến với thính giả trong nước cũng như ở ngoại quốc để ngày càng nhiều người được thưởng thức âm nhạc của Hoàng Cương, nhà soạn nhạc Việt Nam tài hoa.

Ngàn xuân Thăng Long

Nguyễn Bách

Theo http://vnmusic.com.vn/