Nghiên cứu văn bản tiểu thuyết "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng (3)

Nghiên cứu văn bản tiểu thuyết 

"Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng (3)

VI

Lại chuyện sân quần - Trong một gia đình văn minh - Xuân Tóc Đỏ nhảy vào khoa học

Ba người cùng đứng ở cửa sổ nhìn xuống sân. 

Bà Phó Đoan chỉ tay huyên thuyên nói:

− Đấy, anh chị xem! Ba công thợ rồi đấy. Mà chỉ mới được có thế! Không biết đến đời nào mới xong một cái sân quần! (1)

Văn Minh chồng nói: (2)

− Dì đừng nóng ruột, vì xây một cái sân quần không phải là việc chốc lát.(3)

Văn Minh vợ cũng họa theo:

− Vả lại dì cháu ta có vội gì đâu? Bao giờ xong thì ta tập, ấy chỉ có thế. (4)

Cái sân mới hơi hơi thành hình, vì người ta chỉ mới đổ nền bằng gạch đập vụn và tưới một vài nước bích-toong. (5) [a] Chung quanh khu vuông ấy, những cây chanh, những cây hồng, và cỏ, đều bị phạt đi, bị cuốc lên, nằm ngổn ngang bừa bộn như trong một cảnh tàn phá. Bà Phó Đoan đã phá khu vườn hoa để xây cái sân quần ấy, chẳng bởi tự lòng hâm mộ thể thao mà thôi, nhưng mà còn vì lẽ gì, cái đó đã có đấng Thượng đế biết rõ. Tuy vậy, bà cũng nói:

− Ngót tám trăm bạc một cái sân, chả biết thế là rẻ hay đắt!

Văn Minh vợ vội nói ngay:

− Không đắt đâu, dì ạ. Dì cứ nhớ lại những lúc các hội thể thao hết diễn kịch lại quyên tiền mà có mấy cái sân quần cũng mãi chẳng xây xong... Thế mà dì cho xây cái sân này chưa đến tám trăm, tưởng cũng là rẻ.

Cho rằng bà Phó Đoan làm việc ấy chỉ là vì lòng hâm mộ thể thao và yêu chuộng cô cháu, nghĩa là vợ mình, ông Văn Minh thấy cái cần nói những câu ân nghĩa để đối phó với một sự nhờ vả. Ông uốn lưỡi bảy lần trong miệng rồi mới tán:

− Vả lại dẫu có đắt nữa thì cũng không nên phàn nàn. (6)  Biết đâu rằng sau khi nhà này có sân quần thì cuộc đời của dì lại không bắt đầu vào một kỷ nguyên mới? Rồi nhà này sẽ biến thành một nơi tựa như một câu lạc bộ, một chỗ họp mặt, một chỗ hẹn hò của những kẻ thượng lưu trí thức trong nước để làm việc cho xã hội một ngày một tốt đẹp văn minh thêm lên! (7) Dì làm những việc ấy không những có lợi cho thanh danh của dì, nhưng mà cũng còn là săn sóc đến cái tương lai của em Phước nữa. Theo ý tôi thì trẻ con thời buổi này cần được hưởng tất cả mọi sự giáo dục mới mẻ của văn minh, được giáo huấn về xác thịt cũng như về tinh thần. Xưa kia các cụ chỉ nghĩ đến khối óc mà thôi, đó là một sự sai lầm rất lợi hại. (8)

Ông ta nói thế một cách liến thoắng trôi chảy như nước suối, sốt sắng như những người không thành thực chút nào cả, đến nỗi bà Phó Đoan nghe xong, tuy chẳng hiểu quái gì, nhưng cũng thấy êm tai, và nhất là sung sướng, vì cả hai bên cùng làm khác với ý nghĩ mà lại có vẻ như hiểu rõ bụng tử tế của nhau lắm. Việc xây sân quần mà lại để cho cả xã hội văn minh thì bà có cần gì?

Ba người quay vào buồng khách, ai cũng hài lòng như ai.

Tự nhiên bà Phó Đoan hỏi:

− Này! Cái anh chàng Xuân xem chừng cũng được việc đấy chứ?

Cô cháu đáp:

− Hắn thông minh lắm! Mới vào làm việc có vài ngày mà khách khứa xem ý ai cũng mến. (9)

Bà Phó Đoan sung sướng mà rằng:

− Số anh ta tốt lắm đấy! Ở đâu là vui vẻ đấy, thịnh vượng đấy.

− Thế à! Có lẽ đúng thật! Từ hôm có hắn thì quả nhiên khách may mặc cũng có đông hơn lên.

Ông cháu rể ôn tồn: (10)

− Được cái mồm miệng hắn cũng nhanh nhảu.

Bà Phó thêm:

− Có người thì đi đến đâu chết trâu đến đấy, anh ta thì đi đến đâu cũng vui vẻ đến đấy, âu cũng là tại số. Chỉ thương hại về nỗi bồ côi sớm, chứ không thì, nếu được ăn học, tất cũng nên người như ai.

Ông Văn Minh sửng sốt phản đối:

− Thì sao? Dì bảo sao? Việc gì mà phàn nàn? Làm nghề nhặt ban hay giúp việc cho tiệm may thì cũng đều là giúp cho xã hội tiến bộ cả! Hắn có bồ côi như thế thì sau này có được chút danh vọng gì mới càng đáng quý. Còn những ông con quan, những ông con nhà giàu, mà sau được hiển vinh, thì còn có gì là lạ? (11)  Hắn có thể tự hào là Bình dân! Bây giờ mà nói đến quý phái, trưởng giả là cổ hủ, là không đúng mốt nữa! Khắp thế giới, đâu người ta cũng chỉ coi trọng Bình dân thôi! Để chỗ cho Bình dân! Bình dân vạn tuế! (12)

Nghe những câu nói ấy, bà Phó Đoan cũng thấy ông cháu rể là văn minh, tân tiến, rất xứng với chức du học sinh, tuy là không có văn bằng. Bà ôm lấy con Loulou vào lòng một cách thân yêu như ôm một người tình nhân, ngáp dài một cái, rồi nói: (13)

− Bảo lại mà sao mãi không thấy!

Ông Văn Minh ngửa đầu tựa thành ghế, lấy điếu thuốc lá Ăng-lê [b] thứ mười tám ra để lên miệng, oai vệ quệt diêm. Vợ ông ta để cả hai chân lên bàn − cái bàn lùn tìn tịt − đài các y như những phụ nữ tân tiến khác, và hỏi:

− Quái, sao buổi chiều hôm nay chả thấy ai đến chơi thế nhỉ?

− Chắc lát nữa thể nào cũng có vài người bạn tôi đến chơi đây.

− Ai? Những ai hở mình?

Bà Phó Đoan cũng hỏi:

− Ai? Phái mới hay phái cũ? (14)

Văn Minh đáp:

− Anh đốc Trực Ngôn với lại Joseph Thiết, (15)  với lại một vài người bạn nữa.

− À!

− Những người đã được tôi giới thiệu cho dì biết và muốn lại đây đáp lễ...(16)

− Hay lắm!

Reo thế rồi, bà Phó với tay lên cái quả điện để bấm chuông. Khi người bếp chạy lên, bà ra một cái lệnh:

− Đi mua nước đá và sửa soạn đồ nước! Mở rộng cái cửa chính ra! Xích cổ mấy con chó vào một chỗ, mau lên!

Cái quạt trên trần nhà quay tít làm cho những thớ lụa ở những thứ quần áo mỏng gần bằng giấy hút thuốc lá cứ mấp máy nhảy như sóng gợn một cách rất mỹ thuật trên da thịt trắng trẻo của hai phụ nữ cùng tân tiến như nhau, mặc lòng tuổi tuy có khác xa nhau. (17) Tiếng quả lắc trong đồng hồ tăng thêm sự tĩnh mịch trong gian phòng. (18) Với con chó Tây trong cánh tay, với hai con mắt mơ màng nhìn lên chiếc quạt, bà Phó Đoan có vẻ linh hồn nước Việt Nam trên đường tiến hoá và giải phóng. (19)  Minh và Văn thì cứ uể oải nhọc mệt như những kẻ không bao giờ phải nhúng tay vào một việc gì nặng nhọc, mặc dầu đã bao lâu nay rồi, (20)  cả hai người vẫn phải làm những công việc của tứ khoái một cách rất văn minh và vẫn cổ động suông cho chủ nghĩa bình dân.

Một tiếng chuông dài kêu ran lên ngoài dàn lý làm cho bà chủ ngồi nhỏm dậy. (21) Mấy phút sau, một ông già lò dò bước vào, hai vợ chồng Minh và Văn đứng lên thì bà Phó đon đả:

− Lạy cụ! Thật không ngờ hôm nay cụ Hồng lại quá bộ đến chơi với em!

Cụ Hồng chưa kịp đáp đã giữ lấy ngực ho để sù sụ lên một hồi dài ghê gớm như sặc thuốc lào. (22)  Tuy giữa mùa hè, cụ cũng mặc áo bông và đi giầy dạ. Cụ vào thì một bầu không khí sặc lên những mùi dầu bạc hà cũng theo cụ mà vào phòng. Trên ngực cụ có mấy cái cuống huy chương.

Cặp vợ chồng Văn Minh đưa mắt nhìn nhau rất chán nản, vì cụ Hồng chính là ông bố. Xưa kia, cụ là một ông Phán. (23)  [c]Sau khi hưu trí, nghiệm rằng cụ đã giúp nước phò vua trong 30 năm tròn, nhà nước bèn ân thưởng cho cụ cái Hồng lô tự thiếu khanh. [d] Cụ đã là một người dân bảo hộ trung thành, một viên chức gương mẫu, một người cha nhân từ vì sợ sệt và vâng lời con cái như một người nô lệ. (24)  Cụ lại còn nghiện thuốc phiện nữa, điều ấy mới thật tỏ cụ hoàn toàn là người Việt Nam. (25) 

Chí bình sinh của cụ Hồng chỉ là được làm một cụ cố. Cho nên chưa 50 tuổi, cụ cũng đã làm ra vẻ già cả sắp chết: ra phố là cụ phải mặc áo bông, chưa đến mùa rét cụ đã khoác cái áo ba-đờ-xuy [e] dày sù; trước khi trả tiền cho phu xe cụ phải ôm ngực ho rũ rượi hàng năm phút và đếm nhầm một xu để phu xe tưởng cụ đã lẫn lộn; nằm dài bên khay đèn thuốc phiện, nghe ai nói chuyện cụ cũng nhắm nghiền mắt lại, nhăn mặt khẽ gắt: "Biết rồi, biết rồi, khổ lắm, nói mãi!..." mặc dầu cụ chưa hiểu đầu đuôi câu chuyện ra làm sao, mặc dầu cụ vẫn vui lòng lắng tai nghe. Cũng như nhiều người phú quý có tiền cho con sang Tây "học một cái chơi", cụ Hồng kính phục con cụ lắm. Sau những bữa cơm, cụ thường đem chuyện con giai cụ ra làm món đét-se, [f] mặc dầu con giai cụ chỉ là ông Văn Minh. Cụ cũng hơi tiu nghỉu ở chỗ con cụ không kiếm nổi mảnh văn bằng nào, nhưng khi nghe con cụ cãi rằng: "Học thức không ở văn bằng; những người như Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh, mà khảo đến bằng, thì thành ra vô học hay sao?" thì cụ lại được yên tâm. Ngoài ra cụ lại còn kính thờ con cụ là một nhà cách mệnh trong vòng pháp luật, vì làm như Văn Minh đương làm, chính là cải cách xã hội một cách tha thiết mà có công hiệu, mà lại không sợ tù tội hay mất đầu như những đảng viên cộng sản hay Việt Nam Quốc dân đảng, những người ngu dại mưu hạnh phúc cho đồng bào mà chẳng làm cho đồng bào được biết cái gì là nhảy đầm, cái gì là y phục tối tân. (26) Ngần ấy điều kiện đã đủ khiến cụ Hồng trung thành với ông con đã Pháp du của cụ cũng như đã trung thành với nước Đại Pháp, và nhắm mắt tin theo văn minh chằng kém những người hủ lậu và ngu dốt khác, những kẻ chẳng hiểu văn minh là cái quái gì. Cụ đã xưng toa moa [g] với con, hết sức hoan nghênh đủ mọi việc và đủ mọi cử chỉ Tây Tầu của con cụ. (27)

Bà Phó Đoan giơ tay cho cụ Hồng vịn mà đi vào. Sau khi rón rén ngồi xuống ghế một cách lật đật như một cụ cố chính hiệu − có thứ cố chính hiệu cũng có thứ cố giả hiệu (28) − cụ bèn hỏi:

− Thế toa đến đây từ bao giờ thế hở toa?

Con giai cụ đáp trống không: (29)

− Lúc nãy.

− Moa đi tìm toa có việc cần. Cụ via [h] nhà ta dễ sắp... về. Bây giờ tưởng đã đến lúc tìm một vị y khoa bác sĩ để trước khi cụ via chết, cụ via cũng được hưởng một chút khoa học Thái Tây...(30)

Bà Phó Đoan sửng sốt hỏi:

− Thưa cụ, cụ tổ nhà đau ra làm sao?

Cụ Hồng lại ho khạc một hồi dài rồi mới thủng thỉnh đáp:

− Nặng lắm! Bà tính: đã hơn tám mươi tuổi mà còn cứ sống mãi.

Vợ Văn Minh dẩu mỏ nói:

− Sống như vậy thật là trái lẽ tạo hoá. (31)

Cụ Hồng phân trần:

− Nên tôi mong cho cụ tôi về đi, là vì cụ tôi chết sớm ngày nào hay ngày ấy chứ cứ sống mà ăn không được ngủ không được, lúc nào cũng kêu rên, nằm đâu thì phóng uế ra đấy, thì sống mà làm gì! (32) Vả lại nếu ngộ nhỡ tôi lại chết trước cụ tôi thì có phải nhà mắc tiếng vô phúc không? (33) Nếu cụ tôi chết trước thì mới có người trông nom cho, thiên hạ mới vì tôi mà đi đưa đông, thì đám ma mới được linh đình trọng thể. (34)

Bà Phó Đoan cười như trong rạp hát mà rằng:

− Như vậy thì còn mời đốc-tờ [i] làm gì?

− À, phải mời chứ? Thà cụ tôi chết vì đốc-tờ còn hơn không thuốc men mà chết. Mời đốc-tờ thì cũng chỉ để cho bệnh nhân chết, chứ có để chữa cho bệnh nhân sống đâu mà lo!

Văn Minh dõng dạc nói:

− Như vậy thì không cần những vị bác sĩ có danh tiếng cho lắm.

Ông bố thêm:

− Chính thế. Ta chỉ cần một ông đốc-tờ lang băm mà thôi. Toa thử xem trong đám bạn hữu cũ có anh nào mèng nhất, ít khách nhất không?

Ông con ngồi xuống ghế ôm đầu nghĩ ngợi một cách nghiêm trọng như khi người ta chủ trương một cuộc mưu sát bằng khoa học, rồi nói:

− Moa có một thằng bạn hiện đã mở phòng khám bệnh độ hai năm nay, cũng về nước cùng một chuyến tầu với moa. Số người chết vì hắn cũng khá nhiều. Một anh chàng lên đinh râu phải chữa bằng thuốc mán cẩn thận. Thật là một ông lang băm có danh vọng. 

Vợ Văn Minh hỏi:

− Cái anh chàng đã toan hiếp dâm một nữ bệnh nhân ấy à?(35)

Văn Minh gật đầu:

− Phải đấy.

Bà Phó Đoan trợn trừng hỏi dồn:

− Ai? ai? ai thế?

Nhưng cụ Hồng gạt phắt đi mà rằng:

− Không! Không cần đến hạng người đa dâm đến bực chực hiếp bệnh nhân. Ta chỉ cần một ông thầy thuốc làm bộ, hay cho đơn thuốc mạnh, hoặc là hay khệnh khạng, là đủ giết nổi cụ vianhà ta rồi. (36)

Bà Phó Đoan bàn:

− Cụ tổ nhà ta đã 80 tuổi, bây giờ ta đi mời một ông đốc-tờchuyên môn chữa những chứng bệnh cho trẻ con, thế là thượng sách. Hoặc là cụ đau dạ dày thì ta mời một bác sĩ chuyên chữa bệnh đau mắt, hoặc cụ ho suyễn thì ta mời một ông chuyên chữa bệnh giang mai...

Bà ngừng một lát rồi tiếp:

− Phải! Một ông cụ già 80 tuổi mà ốm thì kể cũng chẳng cần gì mà phải mời đến một ông đốc-tờ  thích hiếp dâm.

Cụ Hồng nhăn mặt mà rằng:

− Ác một nỗi cụ tôi không biết đau ốm bệnh gì!

Vợ Văn Minh lễ phép thưa lên:

− Thưa ba, nếu vậy thì rất đáng lo. Nhỡ ra cụ đau tim thật mà ta lại mời nhằm một ông thầy chuyên chữa bệnh tim, hay cụ đau dạ dày mà ta lại mời đúng một ông chuyên các bệnh về dạ dày, thì chí nguy!

Vừa lúc ấy, Xuân Tóc Đỏ khép nép bước vào. Nó chào mọi người thì ai cũng chỉ gật đầu qua loa, ai cũng có vẻ nghĩ ngợi. Nó ngồi né xuống một cái ghế và soi gương ngắm nghía bộ Âu phục mới may, do số tiền năm đồng của ông Phán dây thép mà nói coi là cái bổng tự nhiên. Nó vui vẻ nghĩ thầm: "Vạn tuế những người chồng mọc sừng! Ước gì ai cũng mọc sừng!" Lúc ấy bà Phó Đoan lại hỏi cụ Hồng:

− Thế cụ nhà đau như thế nào?

− Nhiều chứng bệnh lắm! Ho khạc, rên, suốt ngày đêm! Thế mà hỏi thì lại bảo là đau dạ dày mới quái chứ!

Xuân Tóc Đỏ nhanh nhảu hỏi:

− Bẩm cụ, thế bệnh nhân có khó thở, có mắc đờm không?

Cụ Hồng đáp:

− Dễ có.

− Bẩm, thế là suyễn. Thuốc nào có vị long diên hương [j] thì khỏi. (37)

− Nhưng mà lại đau cả dạ dày kia mà!

Xuân Tóc Đỏ lại nhanh nhảu nói như một nhà lang chính tông:

− Bẩm thế dễ bệnh nhân mắc cả hai thứ bệnh, chắc là đã có tuổi lắm. Thưa cụ, đau dạ dày là vì khí huyết tích trệ, nên ăn uống không tiêu. Hoặc có khi vì mắc phạm phòng làm cho khí bế đầy hơi, có người đau dữ dội, có người đau âm ỷ như giả cách, có khi đau từ bụng xuyên ra sau lưng. Bẩm cụ, thế bệnh nhân hay đau sau bữa cơm hay trước bữa cơm?

− Hình như sau khi ăn cơm.

− Thế thì trong dạ dày thiếu nước chua, vì thiếu nước chua thì hay đau lúc no, mà thừa chất chua thì hay đau lúc đói.

Sau khi thấy Xuân Tóc Đỏ nói như một cái máy như thế, bà Phó Đoan và vợ chồng Văn Minh đều kinh hoàng cả lên, không còn hiểu duyên cớ vì đâu.(38)

Thật là kỳ quái, không thể tưởng tượng được nữa vậy.

Cụ Hồng kính cẩn hỏi Xuân:

− Bẩm ngài, ngài làm gì mà giỏi về y lý như vậy thế ạ?

Xuân chưa kịp đáp thì Văn Minh đã vội đứng lên đỡ lời:

− Một sinh viên trường thuốc, bạn con, con quên chưa giới thiệu với ba.

Xuân Tóc Đỏ không ngờ rằng, khi xưa, lúc nó ngồi đọc quảng cáo cho một hiệu thuốc vào máy phóng thanh, và ngồi trên mũi ô tô với bộ quần áo Charlot [k] và cái mặt nạ thổi loa khắp phố phường cho một "ông vua thuốc lậu" Nam Kỳ, (39) thì chính là nó đã tập đi đến khoa học, và do thế, đến sự phú quý.

NGUỒN:

[Chương] VI
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 45 (11 Novembre 1936), tr. 33-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 78-92

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 66-77.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 61-71.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr. 61-71

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 64-75.

KHẢO DỊ:

(1) A: Không biết đến đời kiếp nào mới xong một cái sân quần!

C, D, E, F, G: Không biết đến đời nào mới xong một cái sân quần!

(2) A: Văn Minh chồng nói

C, D, E, F, G: Văn Minh chồng bảo

(3) A: Dì đừng nóng ruột, xây một cái sân quần không phải là việc chốc lát.

C, D, E, F, G: Dì đừng nóng ruột, vì xây một cái sân quần không phải là việc chốc lát.

(4) A: Bao giờ xong thì ta tập, chỉ có thế.

C, D, E, F, G: Bao giờ xong thì ta tập, ấy chỉ có thế.

(5) A, C, D, E, F: Cái sân mới hơi hơi thành hình, vì người ta chỉ mới đổ nền bằng gạch đập vụn và tưới một vài nước bích-toong.

G: Cái sân mới hơi hơi thành hình, vì người ta mới đổ nền bằng gạch đập vụn và tưới một vài nước bích-toong.

(6) A: Vả lại dù có đắt nữa thì cũng không nên phàn nàn

C, D, E, F, G:  Vả lại dẫu có đắt nữa thì cũng không nên phàn nàn

(7) A, C, D, F, G: Rồi nhà này sẽ biến thành một nơi tựa như một câu lạc bộ, một chỗ họp mặt,một chỗ hẹn hò của những kẻ thượng lưu trí thức trong nước để làm việc cho xã hội một ngày một tốt đẹp văn minh thêm lên!  

E: Rồi nhà này sẽ biến thành một nơi tựa như một câu lạc bộ, một chỗ hẹn hò của những kẻ thượng lưu trí thức trong nước để làm việc cho xã hội một ngày một tốt đẹp văn minh thêm lên!

(8) A, D, F, G: Xưa kia các cụ chỉ nghĩ đến khối óc mà thôi, đó là một sự sai lầm rất tai hại.

C, E: Xưa kia các cụ chỉ nghĩ đến khối óc mà thôi, đó là một sự sai lầm rất lợi hại.

(9) A: Bà Văn Minh đáp

− Hắn thông minh lắm! Mới vào làm có vài ngày mà khách khứa xem ý ai cũng mến.

C, E: Cô cháu đáp

− Hắn thông minh lắm! Mới vào làm việc có vài ngày mà khách khứa xem ý ai cũng mến.

D, F, G: Cô cháu đáp

− Hắn thông minh lắm! Mới vào làm có vài ngày mà khách khứa xem ý ai cũng mến.

(10) A: Có lẽ đúng thật! Từ hôm có hắn thì quả khách may mặc cũng có đông hơn lên.

Ông Văn Minh ôn tồn:    

C, D, E, F, G: Có lẽ đúng thật! Từ hôm có hắn thì quả nhiên khách may mặc cũng có đông hơn lên.

Ông cháu rể ôn tồn:

(11) A: Hắn có bồ côi như thế thì sau này có được chút danh vọng gì mới càng đáng quý. Còn những ông con quan, những ông con nhà giàu mà sau được hiển vinh, thì có gì là lạ?

C: Hắn có mồ côi như thế thì sau này có được chút danh vọng gì mới càng đáng quý. Còn những ông con quan, những ông con nhà giàu, mà sau được hiển vinh, thì còn có gì là lạ?

D, F, G: Hắn có bồ côi như thế thì sau này có được chút danh vọng gì mới càng đáng quý. Còn những ông con quan, những ông con nhà giàu, mà sau được hiển vinh, thì còn có gì là lạ

E: Hắn có bồ côi như thế thì sau này có được chút danh vọng gì mới càng quý. Còn những ông con quan, những ông con nhà giàu, mà sau được hiển vinh, thì còn có gì là lạ?

(12) A: Khắp thế giới, đâu người ta cũng chỉ coi trọng Bình dân thôi! Bình dân vạn tuế! Để chỗ cho Bình dân!

C, D, E, F, G: Khắp thế giới, đâu người ta cũng chỉ coi trọng Bình dân thôi! Để chỗ cho Bình dân! Bình dân vạn tuế!

(13) A: Nghe những câu nói ấy, bà Phó Đoan cũng thấy ông cháu rể là văn minh tân tiến, rất xứng với cái chức du học sinh, tuy là không có văn bằng. Bà ngả mình trên ghế, ôm lấy con Loulou vào lòng một cách thân yêu như ôm một người tình nhân, ngáp dài một cái rồi nói:

C, D, E, F, G: Nghe những câu nói ấy, bà Phó Đoan cũng thấy ông cháu rể là văn minh, tân tiến, rất xứng với chức du học sinh, tuy là không có văn bằng. Bà ôm lấy con Loulou vào lòng một cách thân yêu như ôm một người tình nhân, ngáp dài một cái, rồi nói:

(14) A: Ai? Mới hay cũ?

C, D, E, F, G: Ai? Phái mới hay phái cũ?

(15) A: Anh đốc Trực Ngô, với anh Joseph Thiết,

C, D, E, F, G: Anh đốc Trực Ngôn, với anh Joseph Thiết,

(16) A, C, D, E: Những người đã được tôi giới thiệu cho dì biết và muốn lại đây đáp lễ...

F, G: Những người đã được tôi giới thiệu cho dì và muốn lại đây đáp lễ...

(17) A: Cái quạt trên trần nhà quay tít làm cho những thớ lụa của những thứ quần áo mỏng gần bằng giấy hút thuốc lá cứ mấp máy nhảy như sóng gợn một cách rất mỹ thuật trên da thịt trắng trẻo của hai phụ nữ cùng tân thời như nhau, mặc lòng tuổi tuy có khác xa nhau.

C, D, E, F: Cái quạt trên trần nhà quay tít làm cho những thớ lụa ở những thứ quần áo mỏng gần bằng giấy hút thuốc lá cứ mấp máy nhảy như sóng gợn một cách rất mỹ thuật trên da thịt trắng trẻo của hai hai phụ nữ cùng tân tiến như nhau, mặc lòng tuổi tuy có khác xa nhau.

G: Cái quạt trên trần nhà quay tít làm cho những thớ lụa ở những thứ quần áo mỏng gần bằng giấy hút thuốc lá cứ mấp máy nhảy như sóng gợn một cách rất mỹ thuật trên da thịt trắng trẻo của hai hai phụ nữ cùng tân tiến như nhau, mặc lòng tuy có khác xa nhau.

(18) A: Tiếng quả lắc trong đồng hồ tăng thêm sự tĩnh mịch của gian phòng.

C, E: Tiếng quả lắc trong đồng hồ tăng thêm sự tĩnh mịch trong gian phòng.

D, F, G: Tiếng quả lắc đồng hồ tăng thêm sự tĩnh mịch của gian phòng.

(19) A: bà Phó Đoan có vẻ là linh hồn nước Việt Nam trong đường tiến hoá và giải phóng.

C, E: bà Phó Đoan có vẻ linh hồn nước Việt Nam trên đường tiến hoá và giải phóng.

D, F, G: bà Phó Đoan có vẻ là linh hồn nước Việt Nam trên đường tiến hoá và giải phóng.

(20) A: Minh và Văn thì cứ uể oải nhọc mệt như những kẻ không bao giờ phải nhúng tay vào một việc gì nặng nhọc, dù đã bao lâu nay rồi,

C, D, E, F, G: Minh và Văn thì cứ uể oải nhọc mệt như những kẻ không bao giờ phải nhúng tay vào một việc gì nặng nhọc, mặc dầu đã bao lâu nay rồi,

(21) A, C, D, E, F: Một tiếng chuông dài kêu ran lên ngoài dàn lý làm cho bà chủ ngồi nhỏm dậy.

G: Một tiếng chuông dài kêu ran lên ngoài dàn thiên lý làm cho bà chủ ngồi nhỏm dậy.

(22)  A: Cụ Hồng chưa kịp đáp đã giữ lấy ngực ho sù sụ lên một hồi dài ghê gớm như sặc thuốc lào.

C, D, E, F: Cụ Hồng chưa kịp đáp đã giữ lấy ngực ho để sù sụ lên một hồi dài ghê gớm như sặc thuốc lào.

G: Cụ Hồng chưa kịp đáp đã giữ lấy ngực để ho sù sụ lên một hồi dài ghê gớm như sặc thuốc lào.

(23) A: Xưa kia, cụ là ông Phán.

C, D, E, F, G: A: Xưa kia, cụ là một ông Phán.

(24) A: một người cha nhân từ vì sợ sệt và vâng con cái như một người nô lệ.

C, D, E, F, G: một người cha nhân từ vì sợ sệt và vâng lời con cái như một người nô lệ.

(25) A: Cụ lại còn nghiện thuốc phiện nữa, điều ấy mới thật tỏ cụ là người Việt Nam hoàn toàn.

C, D, E, F: Cụ lại còn nghiện thuốc phiện nữa, điều ấy mới thật tỏ cụ hoàn toàn là người Việt Nam.

G: Cụ lại còn nghiện thuốc phiện nữa, điều ấy mới thật tỏ ra cụ hoàn toàn là người Việt Nam.

(26) A, D: Ngoài ra cụ lại còn kính thờ con cụ ở chỗ con cụ là một nhà cách mệnh trong vòng pháp luật, vì làm như Văn Minh đương làm, chính là cải cách xã hội một cách tha thiết mà có công hiệu, mà lại không sợ tù tội hay mất đầu như những đảng viên cộng sản hay Việt Nam Quốc dân đảng, những người ngu dại mưu hạnh phúc cho đồng bào mà chẳng làm cho đồng bào được biết cái gì là nhảy đầm, cái gì là y phục tối tân.     

C: Ngoài ra cụ lại còn kính thờ con cụ là một nhà cách mệnh trong vòng pháp luật, vì làm như Văn Minh đương làm, chính là cải cách xã hội một cách tha thiết mà có công hiệu, mà lại không sợ tù tội hay mất đầu như những đảng viên cộng sản hay Việt Nam Quốc dân đảng, những người ngu dại mưu hạnh phúc cho đồng bào mà chẳng làm cho đồng bào được biết cái gì là nhảy đầm, cái gì là y phục tối tân.       

F, G: Ngoài ra cụ lại còn kính thờ con cụ ở chỗ con cụ là một nhà cách mệnh trong vòng pháp luật, vì làm như Văn Minh đương làm, chính là cải cách xã hội một cách tha thiết mà có công hiệu, mà lại không sợ tù tội hay mất đầu như những nhà cách mạng, những người ngu dại mưu hạnh phúc cho đồng bào mà chẳng làm cho đồng bào được biết cái gì là nhảy đầm, cái gì là y phục tối tân.

(27) A: Cụ đã xưng toa moa với con, hết sức hoan nghênh đủ mọi việc và mọi cử chỉ Tây Tầu của con cụ.

C, D, E, F, G: Cụ đã xưng toa moa với con, hết sức hoan nghênh đủ mọi việc và đủ mọi cử chỉ Tây Tầu của con cụ.

(28) A: có thứ cố chính hiệu cũng như thứ cố giả hiệu

C, E: có thứ cố chính hiệu, cũng có thứ cố giả hiệu

D, F, G: có thứ cố chính hiệu cũng như có thứ giả hiệu

(29) A: Minh đáp trống không:

C, D, E, F, G: Con giai cụ đáp trống không:

(30) A: Bây giờ tưởng đã đến lúc cần tìm một vị bác sĩ để trước khi cụ via chết, cụ via cũng được hưởng một chút khoa học Thái Tây.

C, D, E, F, G: Bây giờ tưởng đã đến lúc tìm một vị y khoa bác sĩ để trước khi cụ via chết, cụ via cũng được hưởng một chút khoa học Thái Tây.

(31) A: Sống như vậy thì thật là trái lẽ tạo hoá.

C, D, E, F, G: Sống như vậy thật là trái lẽ tạo hóa.

(32) A: Nếu tôi mong cho cụ tôi chết là vì cụ tôi chết sớm ngày nào hay ngày ấy, chứ cứ sống mà ăn không được ngủ không được, lúc nào cũng kêu rên, nằm đâu thì phóng uế ra đấy, thì sống mà làm gì!  

C, E: Nên tôi mong cho cụ tôi về đi, là vì cụ tôi chết sớm ngày nào hay ngày ấy, chứ cứ sống mà ăn không được, ngủ không được, lúc nào cũng kêu rên, nằm đâu thì phóng uế ra đấy, thì sống mà làm gì!  

D, F: Nếu tôi mong cho cụ tôi về đi, là vì cụ tôi chết sớm ngày nào hay ngày ấy, chứ cứ sống mà ăn không được, ngủ không được, lúc nào cũng kêu rên, nằm đâu thì phóng uế ra đấy, thì sống mà làm gì!  

G: Nên tôi mong cho cụ tôi về đi, là vì cụ tôi chết sớm ngày nào hay ngày ấy, chứ sống mà ăn không được, ngủ không được, lúc nào cũng kêu rên, nằm đâu thì phóng uế ra đấy, thì sống mà làm gì!  

(33) A, D, F: Vả lại nếu ngộ nhỡ tôi lại chết trước cụ tôi thì có phải nhà sẽ mắc tiếng vô phúc không?

C, E: Vả lại nếu ngộ nhỡ tôi lại chết trước cụ tôi thì có phải nhà mắc tiếng vô phúc không?

G: Vả lại nếu ngộ nhỡ tôi lại chết trước cụ tôi thì có phải nhà sẽ mắc phải tiếng vô phúc không?

(34) A: Nếu cụ tôi chết trước tôi thì mới có người trông nom cho, thiên hạ mới vì tôi mà đi đưa đông, thì đám ma mới được linh đình trọng thể.

C, D, E, F, G: Nếu cụ tôi chết trước thì mới có người trông nom cho, thiên hạ mới vì tôi mà đi đưa đông, thì đám ma mới được linh đình trọng thể.

(35) A, C, E: Cái anh chàng đã toan hiếp dâm một nữ bệnh nhân ấy à?

D, F, G: Cái anh chàng đã toan làm hại đời một nữ bệnh nhân ấy à?

(36)  A, C, E: Nhưng cụ Hồng gạt phắt đi mà rằng:

− Không! Không cần đến hạng người đa dâm đến bực chực hiếp bệnh nhân. Ta chỉ cần một ông thầy thuốc làm bộ, hay cho đơn thuốc mạnh, hoặc là hay khệnh khạng, là đủ giết nổi cụ via nhà ta rồi.

D, F, G: Nhưng cụ Hồng gạt phắt đi mà rằng:

−… Ta chỉ cần một ông thầy thuốc làm bộ, hay cho đơn thuốc mạnh, hoặc là hay khệnh khạng, là đủ giết nổi cụ via nhà ta rồi.

(37) A: Bẩm, thế là suyễn. Có vị long diên hương thì khỏi.

C, D, E, F, G: Bẩm, thế là suyễn. Thuốc nào có vị long diên hương thì khỏi.

(38)  A: Sau khi thấy Xuân Tóc Đỏ nói như một cái máy như thế, bà Phó Đoan và vợ chồng Văn Minh đều kinh hoàng cả lên, không còn hiểu tại sao...

C, E: Sau khi thấy Xuân Tóc Đỏ nói như một cái máy như thế, bà Phó Đoan và vợ chồng Văn Minh đều kinh hoàng cả lên, không còn hiểu duyên cớ vì đâu.

D, F, G: Sau khi thấy Xuân Tóc Đỏ nói như một cái máy như thế, bà Phó Đoan và vợ chồng Văn Minh đều kinh hoàng cả lên, không còn hiểu nguyên cớ vì đâu.

(39) A: lúc nó ngồi đọc quảng cáo cho một hiệu thuốc vào máy phóng thanh, và ngồi trên mũi ô tô thổi loa khắp phố phường với một bộ quần áo Charlot và cái mặt nạ cho một "ông vua thuốc lậu" Nam Kỳ,

C, D, E, F: lúc nó ngồi đọc quảng cáo cho một hiệu thuốc vào máy phóng thanh, và ngồi trên mũi ô tô với một bộ quần áo Charlot và cái mặt nạ, thổi loa khắp phố phường cho một "ông vua thuốc lậu" Nam Kỳ,

G: lúc nó ngồi đọc quảng cáo cho một hiệu thuốc vào phóng thanh, và ngồi trên mũi ô tô với một bộ quần áo Charlot và cái mặt nạ, thổi loa khắp phố phường cho một "ông vua thuốc lậu" Nam Kỳ,

CHÚ THÍCH:

[a] bích-toong (phỏng âm chữ Pháp béton): bê-tông (vật liệu xây dựng chế tạo từ hỗn hợp xi-măng, cát, đá sỏi và nước, đúc vào khuôn)

[b] Ăng-lê (phỏng âm chữ Pháp anglais): của Anh; ở đây là thuốc lá Anh (cigarette anglaise)  

[c] Phán: gọi tắt “phán sự”, từ thường dùng để gọi thuộc viên tại các công sở (theo Đào Duy Anh: Hán-Việt từ điển, 1932);   

[d] Hồng lô tự thiếu khanh: chức quan triều Nguyễn thuộc hàng chánh ngũ phẩm (theo Đào Duy Anh: Hán-Việt từ điển, 1932); tuy nhiên đối với nhân vật trong truyện, đây là một hư hàm, không phải một chức vụ.

[e] ba-đờ-xuy (phỏng âm chữ Pháp par-dessus): thứ áo ấm mặc ngoài, thường may bằng dạ, có nhiều lướp lót, khá dày.    

[f] đét-se (phỏng âm chữ Pháp dessert): món ăn tráng miệng sau bữa cơm.     

[g] xưng toa-moa (phỏng âm chữ Pháp  toi-moi): xưng hô thân mật theo cách người Pháp, tương tự  “mày-tao”, “anh-tôi”

[h] via (phỏng âm chữ Pháp vieux): người già (“đây chỉ ông bố già, giọng riễu cợt, vô lễ”, − chú thích của bản Minh Đức, 1957)  

[i]  đốc-tờ (phỏng âm chữ Pháp docteur): bác sĩ, thầy thuốc.  

[j] long diên hương (tiếng Anh: Ambergris), một chất sáp màu xám được tạo ra trong ruột cá voi, được dùng để sản xuất một số loại nước hoa.

[k] Charlot: tức “vua hề Charlot”, họ tên thật Charles Spencer Chaplin (1899-1977), người Anh, thường được biết đến với tên Charlie Chaplin, một trong những diễn viên và đạo diễn nổi tiếng ở thời kỳ đầu của Holywood và điện ảnh Mỹ.  

VII

Cái chúc thư của người còn sống - Cuộc khẩu chiến của mấy nhà khoa học - Ái tình, mày còn đợi gì?

Cụ Hồng lúc ấy đã nhắm nghiền hai mắt lại. Trên cái sập gụ khảm mà giữa là cái khay đèn, cụ nằm một bên, cụ bà thì ngồi phía dưới chân. (1) Thằng xe lúc ấy đã rửa sạch hai cái chân ngựa người để gánh vác cái trách nhiệm nặng nề của người bồi tiêm thuốc phiện. (2)

Cụ Bà nói:

− Ông ạ, tuy vậy tôi cũng cứ cho mời cụ lang...

Cụ Hồng lại nhăn mặt lần thứ mười mà khẽ gắt cũng lần thứ mười rằng:

− Biết rồi! Biết rồi! Khổ lắm, nói mãi!

Đã hiểu cái tính ấy, cụ bà cứ thản nhiên nói tiếp:

− Ấy thế rồi... ta cứ lo toan trước ma chay đi mà thôi. (3)

− Biết rồi! Khổ lắm! Nói mãi!

− Tôi thì tôi nghĩ nên theo cả lối cổ và lối mới, nghĩa là cứ minh tinh, nhà táng, kèn tàu, kiệu bát cống, và rõ nhiều câu đối. Nếu chúng nó muốn thì chúng nó cứ đi thuê kèn bú-rích [a] Tây đi, càng hay. (4) Nhưng mà không thể vì cái thích của chúng mà bãi bỏ cái thích của tôi được! (5)

− Biết rồi! Khổ lắm... nói mãi!

Đến đây thì cụ bà không nói gì nữa, ngồi trầm ngâm nghĩ ngợi, làm cho cụ ông phải hỏi ngay:

− Thế sao nữa, hở bà?

Thằng xe đã quen những cái ấy lắm nên cũng không thấy gì là buồn cười nữa. Cụ bà lải nhải kể lể những mớ lễ nghi phức tạp nó làm cho một gia đình thành ra muốn pha trò, mỗi khi gia đình ấy sắp được hân hạnh là tang gia. (6)

Cách cái lộ bộ, [b] ở phòng khách bên ngoài, lúc ấy khách khứa đông lắm. Ngoài số những người họ hàng lại có bạn hữu của vợ chồng Văn Minh. Người nào cũng đã lên gác chỗ có giường của cụ cố tổ, vén màn nhìn vào rồi rón rén lui ra, chạy ù xuống nhà dưới, cho thế là xong cái bổn phận đi thăm một người ốm nặng. (7) Họ xúm nhau lại uống nước, hút thuốc, chuyện trò vui vẻ lắm, vì bệnh nhân mà chết thì thực là đáng mừng cho họ.(8)  Do thế, người ta bàn soạn y như trong nhà đã có người chết rồi, chứ không phải chỉ mới có người ốm. (9)  

Ông TYPN đã được mời ngay đến để nghĩ cách chế tạo một vài kiểu quần áo tang tối tân. Ông nhà báo đã được sự chủ khẩn khoản yêu cầu viết bài cáo phó, bài tường thuật, và sửa soạn chụp ảnh đăng báo. (10)  

Văn Minh vợ mơ màng một cách sung sướng rằng chỉ nay mai là sẽ được ăn vận toàn trắng, một điều mà bà vẫn ao ước bấy lâu nay. Văn Minh chồng ngồi hút thuốc lá Ăng-lê, cũng mơ màng đến phần tài sản mà ông ta sẽ được hưởng, nếu ông nội ông ta chết. (11)

Đã hơn một năm nay, ông cụ già cay nghiệt đã đến tìm một ông chưởng lý văn khế để giao hẹn với pháp luật rằng mình có chết thì phần lợi tức của mấy chục nóc nhà mới được đem ra cho con cháu chia nhau... Ông cụ già không biết rằng nếu cái chết của mình lại có lợi cho con cháu đến như thế thì con cháu không khi nào lại muốn cụ cứ sống như thế mãi, dù là một ngày, dù là một giờ. Xưa kia, cụ đã tay trắng làm nên giàu, âu cũng là sinh ư nghệ, tử ư nghệ, hoặc là một cách chết vì … nghĩa vụ!

Cậu Tân, mà ai cũng gọi là Tú Tân, không phải vì đã đỗ Tú tài, nhưng mà vì đã ba lần thi trượt cái phần thứ nhất bằng Tú tài, lúc ấy loay hoay hai ba cái máy ảnh, cân nhắc xem hôm đưa đám nên dùng đến cái nào thì hơn. (12)

Bà Phó Đoan ngồi ẵm cậu con cầu tự của bà như một vị hiền mẫu. (13)

Ông Joseph Thiết − một bạn thân của Văn Minh − thì ngồi trầm tư mặc tưởng với cái ý định mở một tờ báo bảo hoàng,  không phải làm việc cho triều đình Huế, nhưng cho dòng họ Orléans [c] bên Pháp, và cho ông Léon Daudet.[d](14) 

Nhân dịp sắp có đám ma, ông cổ động cho ông:

− Khi ông Bainville [e] chết, lúc tôi còn là một đảng viên Thập Tự Lửa mà đi đưa đám, thì một nửa dân thành phố Paris, gồm các chính đảng ở cực hữu...(15)

Song ông nói không ai nghe, vì người ta còn mải nghe ông TYPN đương bàn:

− Quần áo nhất định bằng nhiễu Thượng Hải trắng, mà viền đen. Cổ áo sẽ có hoa thị, cánh trắng, cũng viền đen! Mũ mấn cũng thế! Trắng viền đen nổi hơn đen viền trắng.

Bà Phó Đoan khen:

−  Thế thì nhất! Thế thì ai cũng muốn có trở!

Cậu Phước nguẩy đầu một cái:

 − Em chã!

Bà Văn Minh ẻo lả hai bàn tay ngọc khẽ vỗ vào nhau:

− Được lắm! Dernières créations! [f]

Duy có ông Phán mọc sừng là ngồi im với hai con mắt đầy những căm hờn. Ông buồn bực vì không thấy vợ ông có mặt tại đấy. Ông muốn tìm Xuân cũng không gặp. Ông bèn hỏi ông Văn Minh:

− Này bác, thế ông Xuân đâu?

− Ông ấy đi lấy thuốc, cũng sắp về.

Rồi người ta cãi nhau ỏm tỏi một cách chính đáng về vấn đề chức nghiệp biên trong cáo phó. (16)

Giữa lúc ấy, cô Tuyết bước vào. Cô này là con gái út cụ Hồng, mới 18 tuổi đúng, rất có nhan sắc, lại cũng sắp lãng mạn theo cái lối phụ nữ tân tiến rởm. (17)

Cô nói:

− Tôi đến nhà cả hai cụ lang, tôi chẳng gặp cụ nào cả, tôi bèn dặn cả hai cụ cùng đến. (18)

Cụ bà ở trong nhà thét lên:

− Chết! Sao mày lại dại thế, hở con? Thế thì hai cụ lại giận nhà này đến chết mất thôi!

Văn Minh đứng lên sừng sộ:

− Cái gì? Việc gì mà phải mời đến những hai ông lang? Người ta đã bảo để chờ ông Xuân xin thuốc thánh ở đền Bia [g] về... (19)

Bạn ông là Joseph Thiết cắt nghĩa ngay: (20)

− Ồ! Toa mà lại chịu được thuốc đền Bia! Thế thì toa điên thật!

− Không! Chữa bệnh cốt ở lòng tin thuốc, toa phải hiểu thế nào là tự kỷ ám thị mới được! Hễ tin là khỏi, mà ông cụ nhà moatin thuốc thánh đền Bia lắm.

− Sao bảo đã có một ông Xuân nào là sinh viên trường thuốc chữa chạy cho cụ kia mà? (21)

Ông Văn Minh cắt nghĩa ngay:

− Chính thế! Ông Xuân đã ngồi trò chuyện với ông cụ và được kính phục lắm. (22)  Thế là một mối tin nhé? Rồi ông Xuân cũng lại công nhận thuốc đền Bia thì làm gì toa bảo ông cụ nhà moa lại không khỏi? Hai mối tín ngưỡng đủ khiến cho một ông lang băm cũng trở nên có tài! (23)

Ông Joseph Thiết vì không hiểu cái ẩn tình, cái ý riêng của bạn, liền biểu đồng tình:

− Nói thế kể cũng có lý.

Được thể, Văn Minh lại mắng cô em:

− Thế thì ai bảo cô mời những hai ông lang? Hở cô ả?

Tuyết cãi:

− Đẻ bảo tôi thế thì tôi cứ thế, chứ tôi biết đâu đấy?

Văn Minh chạy vào phía trong tìm mẹ. (24)

− Ồ! Phiền quá đi mất! Phiền quá đi mất! Rồi thì chết vì thuốc mất! Nhiều thầy thối ma, đẻ lại không biết câu phương ngôn ấy hay sao?

Cụ bà chép miệng rồi nói chữa:

−  Thôi thì để hai cụ cắt vài thang thuốc bổ thôi vậy.

Cụ ông lại nhắm nghiền mắt lại, gắt:

− Biết rồi! Khổ lắm! Khổ lắm! Nói mãi!...

− Thế người ta giận thì rồi nhà này có người ốm thì ai đến chữa cho nữa?

Giữa lúc cuống quýt lúng túng ấy, Xuân Tóc Ðỏ bước vào, một chai nước rất bẩn thỉu cắp ở nách, một gói lá kỳ dị ở tay. (25) Nó trông thấy ông Phán dây thép, chợt nhớ đến bộ Âu phục mới may của nó, thì hiểu ngay ra cái nghĩa chữ tín ở đời. Nó bèn dõng dạc khoan thai:

− Thưa ngài, ngài là một người...

Nhưng ông Phán mọc sừng vội nháy mắt xua tay ra hiệu kín thì nó lại thôi.(26)  Người ta xúm quanh Xuân hỏi han nó về cuộc hành trình, về tin tức đền Bia, ai cũng có vẻ vồ vập nó như nó là một vị hoàng tử.(27) Nhất là Tuyết, sau khi thấy anh ruột tiến cử vắng mặt Xuân là sinh viên trường thuốc, thì cứ đứng đờ ra mà nhìn Xuân bằng cặp mắt rất ngây thơ. Văn Minh trợn hai con mắt ốc nhồi, ưỡn cái cổ lộ hầu, vuốt mảng tóc uốn quăn một cách trịnh trọng, rồi nói:

− Mời các ngài lên xem chữa thuốc thánh!

Cả bọn đứng lên toan theo Văn Minh lên gác là chỗ có người bệnh.

Song le cụ lang Tỳ và cụ lang Phế đã cùng bước vào nhà một lúc và để cho phu xe phải đòi tiền xe nhặng lên theo cái lối các bậc danh y đi xe. Cô Tuyết ra trả tiền. Trong lúc bối rối, không biết xử trí ra sao, cụ Hồng đã bất đắc dĩ ngồi nhỏm lên và mời tất cả mọi người lên gác vậy. (28)

Lúc ấy trên gác chỉ có ông Hai và cô Nga là con gái ông ta săn sóc đến người bệnh mà thôi. (29) Ông Hai tuy là em ruột cụ Hồng, song vì an cư lạc nghiệp nơi thôn quê nên bị coi rẻ. Mỗi một cử chỉ của anh ông, cháu giai cháu dâu ông, đều làm ông kinh ngạc như người ở tiên giới bị rơi xuống trần gian... (30)  Yên trí mình quê mùa hủ lậu, ông không hề dám có một dư luận gì về những điều mà ông thấy hình như kỳ quặc. (31)  Ngay đến con gái ông, ông cũng không dám dạy bảo gì, mỗi khi cô Nga ra tỉnh mà tải về làng một ít ngôn ngữ hoặc cử chỉ của cuộc văn minh tiến bộ ở xứ ta.

Khi thấy tin cụ tổ mệt nặng, ông Hai vội vã ra tỉnh ngay và đã ngồi suốt đêm ngày ở đầu giường bố để nâng bố dậy, để đỡ bố nằm xuống, để đưa ra cái ống nhổ... để xúc một thìa chào... Ông không ghen tị vì cụ Hồng cứ an vị mà hút thuốt phiện, vì các cháu không săn sóc đến ông cụ già. Ông thấy chỉ một mình ông vất vả thì lòng hiếu đễ càng tăng.

Ngưòi ta rón rén lên, người nào cũng tự kiếm cho mình một chỗ, không ai phải mời mọc ai cả. (32) Văn Minh để cụ lang Tỳ, cụ lang Phế ngồi cạnh bệnh nhân, rồi giơ gói lá và lọ thuốc thánh ra.

−Ðây, thuốc thánh chúng tôi xin ở đền Bia cho cụ chúng tôi đây. Thưa hai cụ, khoa học của người trần dù tiến bộ đến bậc nào thì cũng chẳng mầu nhiệm bằng sự cứu vớt chúng sinh của đức Thánh được.

Cụ lang Tỳ giở gói lá, xem xét một lúc rồi nói:

− Ồ! Rau thài lài! Rau sam! Chỉ có thế này thôi ư?

Cụ lang Phế cầm lọ nước soi lên bóng đèn mà rằng: (33)

− Ơ kìa! Nước quỷ gì thế này? Nước ao à?

Văn Minh đưa mắt cho Xuân Tóc Ðỏ. Anh chàng này nói ngay:

− Vâng, chỉ có thế, nhưng mà chữa khỏi, vì là thuốc thánh. Tôi đã xin âm dương, tôi đã được Thánh ban lộc cho, tôi đã thấy hàng nghìn người khỏi bằng những thứ này rồi. (34)  

Cụ lang Tỳ ra vẻ giận dỗi mà rằng:

− Thuốc men mà thế này thì công tôi bao lâu nay cũng toi! Ðã cắt ba thang, đã đỡ, ấy thế mà...

Cụ lang Phế cũng nói ra ý bóng gió:

− Thưa cụ, không phải tôi đến tranh công của cụ. Nếu thuốc của cụ mà hay thì hẳn người ta không phải đi xin thuốc thánh đền Bia!

Cụ lang Tỳ giật phắt lấy lọ nước trong tay cụ lang Phế, nói:

− Ðể tôi xem! Nước này mà là nước ao! Nước này chính là nước ruộng! Uống nước này thì khỏi hết bệnh, không còn bệnh mà chữa nữa!

Cụ lang Phế cự lại:

− Cụ vặc ra với ai thế? (35) Cụ giật lấy để làm gì thế? Ðơn tôi kê đấy à?

Nhưng cụ lang Tỳ đã không chịu nhận lỗi lại còn phát bẳn:

− Phải! Không là đơn của cụ nhưng mà nó là nước ở ruộng chứ không phải là nước ao! Làm thuốc thì phải biết phân biệt nước ao, nước ruộng!

Cụ Phế đứng phắt dậy:

− Thôi, chịu ông rồi! Cả nước này chỉ có ông là biết nghề thuốc!

− Biết hay không mặc xác tôi! (36)

Hai vị danh sư lúc ấy cùng đứng trước mặt nhau, sấn sổ nhìn nhau. Sự nóng nảy của hai vị cùng như nhau, không thể ai can mà được nữa.

− Này đừng khoe mẽ! Ðám ma cụ tuần Vi mới ngày hôm kia chứ đâu!

− A! A! Nhưng cụ tuần Vi cũng thọ hơn sáu chục tuổi rồi! (37) Anh muốn đổ cho tôi phỏng? Thôi đi, sao anh không nhắc đến chuyện con bé Chắt nhà ông tham Vĩnh mà anh bốc có hai thang nó đã lăn đùng ra chết? (38)

Cụ Phế giơ hai tay phân vua mọi người:

− Ai bảo? Ai bảo là hai thang? Sao nó sốt nó lại ăn mận? Không thì việc gì! Hai thang à? Thế anh có nhớ đứa nào chỉ bán có hai xu thuốc đau bụng mà cậu ký Ðại suýt nữa mất mạng đấy. Thế mà đòi là lang? Lang thế, mấy lúc mà tù mọt gông? Lang băm ấy à?

Nhung cụ Tỳ thản nhiên ngồi xuống ghế, đủng đỉnh nói:

− Lang băm? Có lẽ!... Nhưng không làm đọa thai người nào thì thôi.

Cụ Phế ngẫu nhiên có hai mắt to như ốc nhồi: (39)

− A! Anh to gan nhỉ? Nói nữa! Nói nữa đi xem nào?

− Chứ lại sợ à? Nói tại sở Liêm phóng cho mà xem!

− Này không phải doạ! Chưa chắc đâu! Hỏi cái đứa nào đánh mộng mà đến nỗi lòi con ngươi người ta ra, nó đây kia! Nó đây kia!

− Số nó mù thì anh bảo sao? Anh muốn tôi lục đến cái thằng bé sài suyễn mà anh chữa bằng lá ổ nhĩ mãi không?

− Sao không nói đến bệnh trẩn kinh của bà Phó Ðoan mà anh cứ kêu là có chửa? (40)

Bà Phó Ðoan đương cười khúc khích, bỗng phải hỗ thẹn, vội chạy tọt ra gác sân. (41)

− Anh là thằng khốn nạn nhé! Thế cô Nga đây kia, hôi nách mà anh chữa bằng dầu bạc hà trong sáu tháng giời không khỏi thì sao? (42)

− Sáu tháng? Thế trong ba năm trời sao anh không cho sạch mấy nốt ghẻ ruồi ở mình cô Tuyết kia đi? (43)

Cô Nga và cô Tuyết cùng đương bưng miệng cười bỗng đỏ mặt, ngẩn người ra như gỗ, rồi lôi nhau cắm cổ chạy mất!

Văn Minh lôi cụ Tỳ xuống thang, ông Hai lôi cụ Phế ra một nơi. [h] Cụ Hồng thì cứ: “Biết rồi! Khổ lắm! Nói mãi!” Những người khác hoặc rũ rượi ra cười, hoặc xúm quanh cụ Phán bà mà khuyên giải, vì cụ bà đã mếu máo khi người ta nói rõ mấy nốt ghẻ ruồi của con gái út cụ ra cho ai cũng hay. Trận đấu khẩu của hai vị danh sư làm cho ông lão 80 tuổi đương nằm rên mà tỉnh hẳn người ra như không ốm đau gì cả. Cụ ngơ ngác hỏi:

− Ô hay? Cái gì mà cười nói vui vẻ thế này? Tôi thức hay tôi ngủ mê thế này?

Văn Minh lúc ấy đã tống khứ hai vị danh sư khỏi nhà rồi, (44) liền ngồi xuống bên giường mà rằng:

− Thưa ông, ấy là con cháu vui mừng vì ông khỏi bệnh đấy ạ!

− Tôi khỏi rồi ư? Tôi chưa chết ư? Lạy giời!

− Thưa ông, nhờ có ông đốc-tờ  Xuân đây mà ông khỏi đấy ạ.

− Ðâu? Thế thuốc thánh đền Bia đâu?

− Bẩm ông đã uống một nửa rồi nên mới tỉnh táo thế.

− Thế à!

− Vâng.

Nói xong Văn Minh nháy mắt ra hiệu cho Xuân nói:

− Thưa cụ con đã xin âm dương... Thánh troàn rằng một ông đốc-tờ mà chịu ơn thánh thì thánh sẵn lòng giúp lắm. Chứ mà ông lang ta thì không đời nào thánh giúp. (44)

Ông cụ già vui mừng hỏi:

− Ðâu, còn thuốc thì cho tôi uống nốt. (45)

Xuân Tóc Ðỏ đưa lọ nước ruộng và mấy cái lá thài lài ra. Ông cụ già lại nói:

− Nghe người ta nói thì thuốc thánh ban cho là phải nước ao, thật bẩn thỉu, thật hôi tanh, ô uế, thì mới khỏi được bệnh kia đấy.(46) Ðừng ai đánh lừa già đấy nhé!

Người ta cho bệnh nhân ăn mấy lá rau xam, rau thài lài, và uống mấy chén nước ruộng ấy. Thật là thuốc thánh! Bệnh nhân độ nửa giờ đã tỉnh táo khác thường, ngồi dậy một mình được, đã ăn được nửa bát cháo.

Ðêm ấy, khi mọi người đi ngủ thì trong phòng người ốm chỉ có Xuân Tóc Ðỏ và cô Tuyết săn sóc mọi việc mà thôi. Ðến chính ông Hai cũng ngủ mê ngủ mệt ở một cái trường kỳ gần đấy, vì ông đã hơi yên tâm là cụ tổ sẽ mạnh khoẻ đến nơi rồi. (47) Tuyết đã lấy chữ hiếu ra làm cớ để cùng thức với Xuân. Hai bên tuy không nói chuyện với nhau song bốn con mắt đã đủ nói giỏi hơn hai cái mồm.(48)

Bệnh nhân ngủ yên, hết ho khạc, hết cả rên, cựa cậy cũng ít.

Mặt trăng soi qua cửa kính...

Hồi lâu, Tuyết đánh bạo nói:

− Thưa ngài, cụ lang vu oan, chứ tôi... tôi ... khỏi mấy nốt ghẻ đã từ lâu rồi. (49)

Xuân Tóc Ðỏ lúng túng ngồi câm làm cho Tuyết phải nghĩ thầm: “À, dễ người ta làm bộ vì người ta là sinh viên trường thuốc”. Rồi Tuyết ôm mối hận mà về phòng riêng.

NGUỒN:

[Chương] VII
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 46 (18 Novembre 1936), tr. 33-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 93-107.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 78-90.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 72-82.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr. 72-83.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 76-87.

KHẢO DỊ:

(1) A, D, F: Trên cái sập gụ khảm mà giữa là cái khay đèn, cụ nằm một bên, thằng xe nằm một bên, cụ bà thì ngồi phía dưới chân.

C, E: Trên cái sập gụ khảm mà giữa là cái khay đèn, cụ nằm một bên, cụ bà thì ngồi phía dưới chân.

G: Trên cái sập gụ khảm mà giữa là cái khay đèn, cụ nằm một bên, thằng xe một bên, cụ bà thì ngồi phía dưới chân.

(2) A: Thằng xe lúc ấy đã rửa sạch hai cái chân ngựa người để gánh vác trách nhiệm nặng nề của người bồi tiêm thuốc phiện.

C, D, E, F, G: Thằng xe lúc ấy đã rửa sạch hai cái chân ngựa người để gánh vác cái trách nhiệm nặng nề của người bồi tiêm thuốc phiện.

(3) A, D, F, G: Ấy thế rồi... ta cứ lo toan trước việc ma chay đi mà thôi.

C, E: Ấy thế rồi... ta cứ lo toan trước ma chay đi mà thôi.

(4) A: Nếu chúng nó muốn thì chúng nó cứ cho thuê kèn bú-rích Tây đi, càng hay. 

C, D, E, F, G: Nếu chúng nó muốn thì chúng nó cứ đi thuê kèn bú-rích Tây đi, càng hay. 

(5) A, C, D, E, F: Nhưng mà không thể vì cái thích của chúng mà bãi bỏ cái thích của tôi được!

G: Nhưng mà không thể vì cái thích của chúng mà bỏ cái thích của tôi được!

(6) A, C, D, F, G:  Cụ bà lải nhải kể lể những mớ lễ nghi phức tạp nó làm cho một gia đình thành ra muốn pha trò, mỗi khi gia đình ấy sắp được hân hạnh là tang gia.

E: Cụ bà lải nhải kể lể những mớ lễ nghi phức tạp nó làm cho gia đình thành ra muốn pha trò, mỗi khi gia đình ấy sắp được hân hạnh là tang gia.

(7) A: Người nào cũng đã lên gác chỗ có giường của cụ cố tổ, vén màn nhìn vào rồi rón rén lui ra, chạy ù xuống nhà dưới, và cho thế là xong cái bổn phận đi thăm một người ốm nặng.  

C, D E, F: Người nào cũng đã lên gác chỗ có giường của cụ cố tổ, vén màn nhìn vào rồi rón rén lui ra, chạy ù xuống nhà dưới, cho thế là xong cái bổn phận đi thăm một người ốm nặng.

G: Người nào cũng đã lên gác chỗ có giường cụ cố tổ, vén màn nhìn vào rồi rón rén lui ra, chạy ù xuống nhà dưới, cho thế là xong cái bổn phận đi thăm một người ốm nặng.

(8) A: vì bệnh nhân mà chết thì thực là đáng mừng chung.   

C, D, E, F, G: vì bệnh nhân mà chết thì thực là đáng mừng cho họ.   

(9) A, C, D, E, F: người ta bàn soạn y như trong nhà đã có người chết rồi, chứ không phải chỉ mới có người ốm.

G: người ta bàn soạn y như trong nhà đã có người chết rồi, chứ không phải chỉ có người ốm.

(10) A: Ông nhà báo đã được sự chủ khẩn khoản yêu cầu viết bài tường thuật, bài cáo phó, và sửa soạn chụp ảnh đăng báo.

C, D, E, F, G: Ông nhà báo đã được sự chủ khẩn khoản yêu cầu viết bài cáo phó, bài tường thuật, và sửa soạn chụp ảnh đăng báo.

(11) A: Văn Minh vợ mơ màng một cách sung sướng rằng chỉ nay mai là sẽ được ăn vận toàn trắng, nhất là cái khăn trắng, một điều mà bà vẫn ao ước bấy lâu nay. Văn Minh chồng ngồi hút thuốc lá Camel, cũng mơ màng đến phần tài sản mà ông ta sẽ được hưởng, nếu ông nội ông ta chết.

C, D, E, F, G: Văn Minh vợ mơ màng một cách sung sướng rằng chỉ nay mai là sẽ được ăn vận toàn trắng, một điều bà vẫn ao ước bấy lâu nay. Văn Minh chồng ngồi hút thuốc lá Ăng-lê, cũng mơ màng đến phần tài sản mà ông ta sẽ được hưởng, nếu ông nội ông ta chết.

(12) A: Cậu Tân, mà ai cũng gọi là Tú Tân, không phải vì đã đỗ Tú tài, nhưng là vì đã ba lần thi trượt cái phần thứ nhất bằng Tú tài, lúc ấy loay hoay với hai ba cái máy ảnh, cân nhắc xem hôm đưa đám nên dùng đến cái nào thì hơn.

C, E: Cậu Tân, mà ai cũng gọi là Tú Tân, không phải vì đã đỗ Tú tài, nhưng mà vì đã ba lần thi trượt cái phần thứ nhất bằng Tú tài, lúc ấy loay hoay hai ba cái máy ảnh, cân nhắc xem hôm đưa đám nên dùng đến cái nào thì hơn.

D, F: Cậu Tân, mà ai cũng gọi là Tú Tân, không phải vì đã đỗ Tú tài, nhưng mà vì đã ba lần thi trượt cái phần thứ nhất bằng Tú tài, lúc ấy loay hoay hai ba cái máy ảnh, cân nhắc xem hôm điđưa đám nên dùng đến cái nào thì hơn.

G: Cậu Tân, mà ai cũng gọi là Tú Tân, không phải vì đã đỗ Tú tài, nhưng mà vì đã ba lần thi trượt cái phần thứ nhất bằng Tú tài, lúc ấy loay hoay hai ba cái máy ảnh, cân nhắc xem hôm điđám nên dùng đến cái nào thì hơn.

(13) A, C, D, E, F: Bà Phó Đoan ngồi ẵm cậu con cầu tự của bà như một vị hiền mẫu.

G: Bà Phó Đoan ngồi ẵm cậu con cầu tự của bà như một  hiền mẫu.

(14) A: Ông Joseph Thiết − một bạn thân của Văn Minh − thì ngồi trầm tư mặc tưởng với cái ý định mở một tờ báo bảo hoàng, không phải làm việc cho triều đình Huế, nhưng cho dòng vuaOrléans bên Pháp, và cho ông Léon Daudet.

C, D, E, F, G: Ông Joseph Thiết − một bạn thân của Văn Minh − thì ngồi trầm tư mặc tưởng với cái ý định mở một tờ báo bảo hoàng, không phải làm việc cho triều đình Huế, nhưng cho dòng họ Orléans bên Pháp, và cho ông Léon Daudet.

(15) A: thì một nửa dân thành phố Paris, gồm các đảng ở cực hữu

C, D, E, F, G: thì một nửa dân thành phố Paris, gồm các chính đảng ở cực hữu

(16) A: Rồi người ta cãi nhau về vấn đề chức nghiệp biên trong cáo phó.

C, D, F:  Rồi người ta cãi nhau ỏm tỏi một cách chính đáng về vấn đề chức nghiệp biên trong cáo phó.

E: Rồi người ta cãi nhau ỏm tỏi một cách thích đáng về vấn đề chức nghiệp biên trong cáo phó.

G: Rồi người ta cãi nhau ỏm tỏi một cách chính đáng về vấn đề chức nghiệp in trong cáo phó.

(17) A: rất có nhan sắc, lại cũng sắp sửa lãng mạn theo cái lối phụ nữ tân tiến rởm.

C, D, E, F, G: rất có nhan sắc, lại cũng sắp lãng mạn theo cái lối phụ nữ tân tiến rởm.

(18) A: Tôi đến nhà cả hai cụ lang, tôi chẳng gặp cụ nào cả, tức mình tôi dặn cả hai cụ cùng đến.

C, D, E, F, G: Tôi đến nhà cả hai cụ lang, tôi chẳng gặp cụ nào cả, tôi bèn dặn cả hai cụ cùng đến.

(19) A, D, F: Người ta đã bảo để chờ ông Xuân xin thuốc Thánh ở đền Bia về.

C, E: Người ta bảo để chờ ông Xuân xin thuốc Thánh ở đền Bia về.

G: Người ta đã bảo chờ ông Xuân đi xin thuốc Thánh ở đền Bia về.

(20) A: Bạn ông là Joseph Thiết cắt ngay:

C, D, E, F, G: Bạn ông là Joseph Thiết cắt nghĩa ngay:

(21) A: Sao bảo đã có một ông Xuân nào là sinh viên trường thuốc kia mà?

C, D, E, F, G: Sao bảo đã có một ông Xuân nào là sinh viên trường thuốc chữa chạy cho cụkia mà?

(22) A: Ông Xuân đã ngồi trò chuyện với ông cụ mà đã được kính phục lắm.

C, D, E, F, G: Ông Xuân đã ngồi trò chuyện với ông cụ và đã được kính phục lắm.

(23) A: Hai mối tín ngưỡng đủ khiến một ông lang băm cũng có tài!

C, D, E, F, G: Hai mối tín ngưỡng đủ khiến một ông lang băm cũng trở nên có tài!

(24) A: Văn Minh chạy thẳng vào phía trong tìm mẹ.

C, D, E, F, G: Văn Minh chạy vào phía trong tìm mẹ.

(25) A, D, F, G: Xuân Tóc Ðỏ bước vào, một cái chai nước rất bẩn thỉu cắp ở nách, một gói lá kỳ dị ở tay.

C, E: Xuân Tóc Ðỏ bước vào, một chai nước rất bẩn thỉu cắp ở nách, một gói lá kỳ dị ở tay.

(26) A: Nhưng ông Phán mọc sừng vội nháy mắt soa tay ra hiệu kín thì nó lại thôi.

C, D, E, F, G:  Nhưng ông Phán mọc sừng vội nháy mắt sua tay ra hiệu kín thì nó lại thôi.

(27) A: ai cũng có vẻ vồ vập như nó là một vị hoàng tử.

C, D, E, F, G:  ai cũng có vẻ vồ vập nó như nó là một vị hoàng tử.

(28) A: Trong lúc bối rối, không biết xử trí ra sao, cụ Hồng đã bất đắc dĩ ngồi nhỏm lên và mời tất cả mọi người lên gác vậy.

C, D, E, F, G: Trong lúc bối rối, không biết xử trí ra sao, cụ Hồng đã bất đắc dĩ ngồi nhỏm lên mời tất cả mọi người lên gác vậy.

(29) A, C, D, E, F: Lúc ấy trên gác chỉ có ông Hai và cô Nga là con gái ông ta săn sóc đến người bệnh mà thôi.

G: Lúc ấy trên gác chỉ có ông Hai và cô Nga là con gái ông ta.

(30) A: Mỗi một cử chỉ của anh ông, của cháu giai cháu dâu ông, đều làm ông kinh ngạc như người ở tiên cung bị rơi xuống trần gian.

 C, E: Mỗi một cử chỉ của anh ông, cháu giai cháu dâu ông, đều làm ông kinh ngạc như người ở tiên giới bị rơi xuống trần gian.

D, F, G: Mỗi một cử chỉ của anh ông, cháu giai cháu dâu ông, đều làm ông kinh ngạc như người tiên giới bị rơi xuống trần gian.

(31) A, C, D, E, F: Yên trí mình quê mùa hủ lậu, ông không hề dám có một dư luận gì về những điều mà ông thấy hình như kỳ quặc.

G: Yên trí mình nhà quê hủ lậu, ông không hề dám có một dư luận gì về những điều mà ông thấy hình như là kỳ quặc.

(32) A: Ngưòi ta rón rén lên, người nào cũng kiếm cho mình một chỗ, không ai phải mời mọc ai cả.

C, D, E, F, G: Ngưòi ta rón rén lên, người nào cũng tự kiếm cho mình một chỗ, không ai phải mời mọc ai cả.

(33) A, D, F, G: Cụ lang Phế cầm lọ nước soi lên bóng đèn điện mà rằng:

C, E: Cụ lang Phế cầm lọ nước soi lên bóng đèn mà rằng:

(34) A: Vâng, chỉ có thế, nhưng mà chữa khỏi, vì là của thánh. Tôi đã xin âm dương, tôi đã được Thánh ban cho, tôi đã thấy hàng nghìn người khỏi bằng những thứ này rồi.

C, D, E, F, G: Vâng, chỉ có thế, nhưng mà chữa khỏi, vì là thuốc thánh. Tôi đã xin âm dương, tôi đã được Thánh ban lộc cho, tôi đã thấy hàng nghìn người khỏi bằng những thứ này rồi.

(35) A, C, D, F, G: Cụ vặc ra với ai thế?

E: Cụ vặc ra mới ai thế?

(36) A: Biết hay không mặc xác tôi! Anh không phải cà!

C, D, E, F, G: Biết hay không mặc xác tôi!

(37) A: Nhưng cụ tuần Vi còn  thọ hơn sáu chục tuổi rồi!

C, D, E, F, G: Nhưng cụ tuần Vi cũng thọ hơn sáu chục tuổi rồi!

(38) A: sao anh không nhắc đến chuyện con bé Chắt nhà ông tham Vĩnh mà anh bốc mới có hai thang nó đã lăn đùng ra chết?

C, D, E, F: sao anh không nhắc đến chuyện con bé Chắt nhà ông tham Vĩnh mà anh bốc có hai thang nó đã lăn đùng ra chết?

G: sao anh không nhắc đến chuyện con bé Chắt nhà ông tham Vĩnh mà ông bốc có hai thang là nó đã lăn đùng ra chết?

(39) A: Cụ Phế ngẫu nhiên có hai con mắt to như ốc nhồi

C, D, F, G: Cụ Phế ngẫu nhiên có hai mắt to như ốc nhồi

E: Cụ Phế ngẫu nhiên có đôi mắt to như đôi mắt ốc nhồi       

(40) A: Sao không nói đến bệnh điều kinh của bà Phó Ðoan mà anh cứ kêu là chửa?

C, D, E, F, G: Sao không nói đến bệnh trẩn kinh của bà Phó Ðoan mà anh cứ kêu là có chửa?

(41) A: Bà Phó Ðoan đương cười khúc khích, bỗng chạy tọt ra gác sân.

C, D, E, F, G: Bà Phó Ðoan đương cười khúc khích, bỗng phải hỗ thẹn, vội chạy tọt ra gác sân

(42) A: Thế cô Nga đây kia, hôi nách mà anh chữa bằng dầu bạc hà trong sáu tháng trời thì sao?

C, D, E, F, G: Thế cô Nga đây kia, hôi nách mà anh chữa bằng dầu bạc hà trong sáu tháng giời không khỏi thì sao?

(43) A: Thế trong ba năm trời sao anh không cho sạch mấy nốt ghẻ ở mình cô Tuyết kia đi?

C, D, G: Thế trong ba năm trời sao anh không cho sạch mấy nốt ghẻ ruồi ở mình cô Tuyết kia đi?

E: Thế trong ba năm giời sao anh không chữa sạch mấy nốt ghẻ ruồi ở mình cô Tuyết kia đi?

F: Thế trong ba năm giời sao anh không cho sạch mấy nốt ghẻ ruồi của mình cô Tuyết kia đi?

(44) A: Văn Minh lúc ấy đã tống khứ hai vị danh y khỏi nhà rồi,

C, D, E, F, G: Văn Minh lúc ấy đã tống khứ hai vị danh sư khỏi nhà rồi,

(44) A: Thánh troàn rằng một ông đốc-tờ mà chịu ơn thánh thì thánh sẵn lòng giúp lắm.

C, D, E, F, G: Thánh troàn rằng một ông đốc-tờ mà chịu ơn thánh thì thánh sẵn lòng giúp lắm. Chứ mà ông lang ta thì không đời nào thánh giúp.

(45) A: Ðâu, còn thuốc thì cho tôi uống nốt.

C, D, E, F, G: Ðâu, còn thuốc cho tôi uống nốt.

(46) A, G: Nghe người ta nói thì thuốc thánh ban cho phải là nước ao, thật bẩn thỉu, thật hôi tanh, ô uế, thì mới khỏi được bệnh kia đấy.

C, D, E, F: Nghe người ta nói thì thuốc thánh ban cho là phải nước ao, thật bẩn thỉu, thật hôi tanh, ô uế, thì mới khỏi được bệnh kia đấy.

(47) A: Ðến chính ông Hai cũng ngủ mê ngủ mệt ở một cái trường kỳ gần đó, vì ông đã hơi yên tâm là cụ tổ sẽ mạnh khoẻ đến nơi rồi.

C, D, E: Ðến chính ông Hai cũng ngủ mê ngủ mệt ở một cái trường kỳ gần đấy, vì ông đã hơi yên tâm là cụ tổ sẽ mạnh khoẻ đến nơi rồi.

(48) A: Hai bên tuy không nói gì với nhau song bốn con mắt đã đủ nói giỏi hơn hai cái mồm.

C, D, E, F, G: Hai bên tuy không nói chuyện với nhau song bốn con mắt đã đủ nói giỏi hơn hai cái mồm

(49) A: Thưa ngài, cụ lang vu oan, chứ tôi... tôi ... khỏi mấy nốt ghẻ rồi.

C, D, E, F, G: Thưa ngài, cụ lang vu oan, chứ tôi... tôi ... khỏi mấy nốt ghẻ đã từ lâu rồi.

CHÚ THÍCH:

[a] minh tinh: dải lụa hoặc giấy có ghi tên tuổi, chức tước người chết, được trương cao lên khi đưa đám ma theo tục lệ cổ truyền; nhà táng: nhà làm bằng giấy hoặc vải, có trang trí, úp lên quan tài khi đưa ra huyệt mộ; bú-rích (phỏng âm chữ Pháp musique): âm nhạc.

[b] lộ bộ: chưa rõ là gì; trong ngữ cảnh câu văn, có thể đoán đây là tên một vật dụng trong nhà.

[c] dòng họ Orléans: một dòng họ từng làm vua ở nước Pháp.  

[d] Léon Daudet (1867-1942) nhà văn, nhà báo, chính khách Pháp.

[e] Jacques Bainville (1879-1936) nhà ngoại giao, sử gia Pháp.

[f] Dernières créations (chữ Pháp): sáng tạo mới nhất, sáng tạo tối tân. 

[g]  Thuốc thánh đền Bia: thuốc xin ở đền Bia, tại làng Văn Thai, tổng Nghĩa Phú, huyện Cẩm Giàng tỉnh Hải Dương. Đền này thờ Tuệ Tĩnh thiền sư tức Nguyễn Bá Tĩnh (1330-?), quê làng Văn Thai. Theo lời tục truyền, Tĩnh mồ côi cha mẹ từ 6 tuổi, được một hào phú trong làng nuôi, sau theo học một thiền sư ở Giao Thủy (Nam Định), vừa học nho vừa học thuốc, đỗ Hoàng giáp /hay đỗ Thái học sinh?/ dưới triều Trần Dụ Tông (1341-69) nhưng không ra làm quan mà chuyên làm thuốc chữa bệnh, đặc biệt chú ý tìm cây thuốc ở Việt Nam, soạn ra và truyền lại sách “Nam dược thần hiệu”; ngoài ra còn hưng công xây dựng được vài chục ngôi chùa. Về sau ông được triều cống sang Trung Quốc để chữa bệnh hậu sản cho vợ vua nhà Minh /hay Nguyên?/, được vua Minh phong sắc “Nam Việt Y Tử”, nhưng không được về nước mà bị giữ lại ở đó cho đến chết. Cũng theo tục truyền, đến thời Lê Cảnh Hưng (1740-86) có tiến sĩ Nguyễn Danh Nho (1638-99) là người cùng làng Văn Thai đi sứ sang nhà Thanh, tình cờ nhìn thấy tấm bia mộ Tuệ Tĩnh, trong đó có lời nhắn “mai sau ai có về Nam Việt thì cho di cốt tôi về với”, bèn sao lục lời văn bia ấy rồi thuê thợ khắc đá thành tấm bia đem về nước; qua vạn thủy thiên sơn, khi đến một nơi gần làng Văn Thai thì tấm bia tụt xuống và không sao chuyển đi được. Người ta cho là thánh đã hiển linh, bèn xây đền thờ ngay tại vị trí đó, đặt tên là đền Bia. Tục truyền, thuốc thánh xin ở đền Bia rất công hiệu, dân đến lễ đền Bia xin thuốc rất đông. Đến thời Minh Mệnh (1820-40), vua thấy dân tụ về đông như thế, cho là việc phạm, bèn bắt khiêng bia về tỉnh đường giam phạt 100 năm, từ đó người đến cúng bái xin thuốc bớt dần. Về sau, có người làng Văn Thai làm việc trên tỉnh đường xin được mang lại tấm bia về đặt lại ở đền cũ; người trong vùng lại về đây cúng lễ xin thuốc, nhưng ban đầu chỉ có dân 3 làng Văn Thai, Nghĩa Phú, Phú Lộc xin thuốc là hiệu nghiệm. Người ta cho rằng từ đầu tháng giêng năm 1936, lời quở phạt của vua Minh Mệnh đã hết hạn, tức là thánh y Tuệ Tĩnh lại vui lòng cứu chữa chúng sinh, nên người ta kéo về làm lễ mỗi ngày có đến hàng nghìn người. Ai đã thành tâm đến xin thuốc cửa ngài thì dù bệnh nặng đến đâu cũng thuyên giảm. Hầu hết các bệnh đều chữa bằng các thứ lá và nước lã, ai xin về uống cũng đều khỏi. (Theo sách “Lịch sử chùa Bia”, Hồng Mai soạn, nhà in Hồng Tuyết, Hà Nội, 1936, tr. 3-8). Tại thư viện Quốc gia ở Hà Nội hiện có ít nhất 5 tập sách mỏng về sự tích đền Bia, hầu hết đều in cuối 1935 đầu 1936, hầu hết đều dùng để bán tại lễ hội đền Bia. Hẳn đây là sự việc đáng chú ý trong đời sống dân gian đương thời. Có lẽ nhà văn Vũ Trọng Phụng đã chú ý đến điều này, và đã đưa sự kiện đó vào tiểu thuyết Số Đỏ.       

[h] Đoạn đối đáp cãi vã giữa hai nhân vật lang Tỳ và lang Phế này, tác giả Vũ Trọng Phụng đã từng viết thành truyện ngắn Cuộc vui ít có, đăng tuần báo Nhật tân s. 18 (29.11.1933) dưới bút danh Thiên Hư.    

VIII

Mấy nguyên nhân đắc thắng của Bình dân trong xưởng Âu Hóa - Một cuộc âm mưu về tài chính - Một cuộc âm mưu về tình (1)

Ðã hai tuần lễ nay, phong trào Bình dân toàn thắng!

Là vì sự tình cờ đã đẩy xô Xuân Tóc Ðỏ, đã hai tuần lễ, vào cái gia đình trưởng giả của Văn Minh. (2) Thanh thế nó mỗi ngày một to tướng mãi ra. Ảnh hưởng của nó cũng vậy. (3)  Nó cứ tự nhiên tham dự vào những việc rất can hệ cho xã hội mà nó không biết. Sự ngu độn của nó được người ta cho là nhũn nhặn, là sự khiêm tốn, nên nó lại càng được yêu mến hơn. (4)  Nó chỉ còn chờ... Nó biết rõ điều ấy lắm. Nó chờ số phận lôi nó lên cao chót vót.

Ông thầy số, những khi lai vãng nhà bà Phó Ðoan để khen bà là trinh tiết, (5) và cậu con cầu tự (Em chã!) thật là con Giời con Phật, không bao giờ quên cổ động cho Xuân Tóc Ðỏ là có một tương lai rực rỡ, lừng lẫy tiếng tăm có phen... Bà Phó Ðoan lại cổ động cho Xuân là có học thức với ông phán mọc sừng. Ông này lại luôn luôn khen ngợi trước mặt cụ Hồng (Biết rồi! Khổ lắm!...) rằng Xuân là một người đứng đắn, mặc lòng hãy còn trẻ trung. Cụ cố Hồng đã côông kênh Xuân Tóc Ðỏ là sinh viên trường thuốc trước mặt cụ cố tổ và cụ bà... Những người này vô tình nhắc lại những lời ấy cho nhiều người khác cùng biết. Ðối lại kết quả bất ngờ ấy, Xuân Tóc Ðỏ chỉ việc cổ động cho ông thầy số là Quỷ Cốc Tử tái thế, ấy chỉ có vậy thôi! (6) 

Chỉ có cặp vợ chồng Văn Minh là biết rõ sự thực, nhưng lại ở vào trường hợp há miệng mắc quai. Tuyên bố rằng Xuân vốn con nhà hạ lưu, làm nghề nhặt ban sân quần, vì một trò dâm dục bỉ ổi mà phải đuổi? Chao ôi! Thế thì còn gì là tiệm may Âu Hoá nữa! (7)  Thế thì còn đâu là những cái thích của bọn khách hàng phụ nữ vốn ưa cái nhanh mồm nhẹ miệng và những cử chỉ ngộ nghĩnh của Xuân Tóc Ðỏ nữa? (8) 

Vợ nghĩ thế, còn chồng thì, vì lẽ đã bịp cả ông bố hiếu danh rằng Xuân vốn là sinh viên trường thuốc, “ông đốc” cẩn thận, bây giờ biết ăn làm sao, nói làm sao! (9) Cho nên dù Văn Minh rất oán hận Xuân ở chỗ nó đã chẳng may cứu sống được ông nội mình bằng thuốc thánh đền Bia − một sự ông ta không thể tha thú được − ông ta cũng khoanh tay chịu nhịn vậy.

Riêng về phần cụ Hồng (Biết rồi! Khổ lắm!) thì tuy cũng có cụt hứng vì bố mình lại không chết vì chai nước ruộng và mấy cái lá thài lài, cụ cũng không dám tỏ lòng bất bình ra với Xuân. Con giai cụ đã kêu đó là sinh viên trường thuốc và con rể cụ − ông Phán mọc sừng − vẫn luôn nhắc cho cụ khỏi quên rằng đó là một người đáng kính trọng, vì có học thức lắm, và đứng đắn hết mực. (10)

Thành thử Xuân cứ nghiễm nhiên tọa hưởng kỳ thành, im lặng mà mỉm cười những khi cụ phán bà, ông Hai, cô Nga, cô Tuyết, ông Joseph Thiết, gọi nó là quan đốc, và làm cái bộ mặt thờ ơ lãnh đạm mỗi khi bà Phó Ðoan nhìn trộm nó mà mỉm cười toe toét một cách rất đa dâm. (11)

Sau khi cụ cố tổ đã mời Xuân Tóc Ðỏ dự một bữa tiệc rất trọng thể linh đình. Việc ấy mở đầu cho một kỷ nguyên mới để thành ra một thói quen.(12) Từ đấy mà đi, Xuân luôn luôn dự tiệc với bà Phó Ðoan, với vợ chồng Văn Minh, bằng các lý tưởng tự do, bình đẳng. Sau cùng thì, mỗi khi ai mời được Xuân một bữa cơm, là được một cái hân hạnh đặc biệt nữa rồi! Ðã có người mến nó, kính sợ nó. Ðã có người ghen ghét nó nữa, nhưng cái đó không hề gì. Lại có người phải lòng mặt nó nữa, điều ấy là đáng quan tâm.

Lâu lâu, sống mãi trong bầu không khí hỗn loạn những sự kính trọng, sợ sệt, mơn trớn của kẻ chung quanh, Xuân Tóc Ðỏ đâm ra khinh người. Vì lẽ theo thói thường, những kẻ nhũn nhặn hay bị coi khinh, nên Xuân Tóc Ðỏ càng kiêu ngạo, làm bộ làm tịch bao nhiêu, lại được thiên hạ càng kính trọng. (13)  Một cái lặng im của nó cũng có giá trị của một sự khinh bỉ đáng sợ. Một cái gật đầu ngây ngô của nó cũng có giá trị của một cái đặc ân. (14)  Bọn thợ may và thợ khâu cho nó là có thế lực đối với ông chủ, bà chủ. Cô Tuyết kính thờ nó vì Xuân được cụ bà... kính thờ. Ông TYPN, ông Joseph Thiết, cả ông đốc Trực Ngôn nữa, cả cậu Tú Tân là em ruột ông Văn Minh nữa, cũng ra vẻ nịnh hót nó để lấy lòng nó, vì ai cũng tưởng cụ cố Hồng (Biết rồi! Khổ lắm!) đương chủ trương những tư tưởng cổ điển bí mật là gả cô Tuyết, cô con gái rượu, gái út, gái yêu quý, cho Me-sừ [a] Xuân! Hoặc tự mình lừa dối mình, hoặc bị vô số kẻ khác lừa dối, ai cũng ở cảnh bó buộc không sợ hãi hoặc không kính trọng Xuân thì không được. (15) 

Như vậy thật là sự đắc thắng của Bình dân vậy thay! (16) 

Hai giờ chiều hôm ấy, bà Phó Ðoan đánh xe hơi lại mời Xuân lên xem một cái hội ghê gớm là Ngày hội của các gái nhảy ở Hà Nội (La Journée des cavalières Hanoїennes) có cả các vị tai to mặt lớn trong chính giới chủ tọa. (17) Khi thấy chỉ có Xuân Tóc Ðỏ thôi, bà Phó ngơ ngác mà rằng: (18) 

− Ông Xuân nhỉ? Sao lại không nghỉ hẳn một buổi?

Xuân thản nhiên đáp trống không:

− Việc gì phải nghỉ hẳn? Họ đi thì đã có tôi ở nhà thay quyền!

Bà Phó Ðoan nghĩ ngợi hồi lâu rồi khoe:

− Ông Xuân đã biết chưa? Hở ông?

− Cái gì?

Trước lời hỏi sỗ gọn như một câu gắt, bà Phó Ðoan vội:

− Bẩm... bẩm cái sân quần... sắp xong.

Xuân lại làm một câu gọn thon lỏn:

− Ðược lắm!

Bà Phó tuy cũng hơi kinh ngạc về những ngôn ngữ khác thường ấy, nhưng mà chưa chi bà đã vội đem cái ngu dốt của bà ra tra khảo đã. Ắt hẳn nếu không có cái “vì một lẽ gì” mà bà chưa hiểu được, thì Xuân Tóc Ðỏ hẳn không dám có giọng nói sỗ sàng với bà dường kia. (19) Nghĩ rằng như thế mà ra đi ngay thì trơ, bà lại hỏi: (20)

− Thưa ông, thế ông không đi xem hội?

− Việc Âu Hoá không có tôi một ngày cũng không được!

− Bẩm thế thợ khâu... thợ may đâu cả ạ?

− Có mấy cô khâu thì đã phải vận cả mấy bộ y phục đại tang và tiểu cớ [c] do ông TYPN  vừa chế tạo ra, mà người nhà này chưa ai mặc đến, vì cụ tổ đã được tôi cứu cho khỏi chết... (21)Mấy cô khâu mặc những quần áo ấy và ăn tiền công của ma-nơ-canh, bà đã hiểu ra chưa? (22) Quần áo trót may thì phải lăng-xê[b] để quảng cáo chứ? Mấy ông thợ cũng được đi xem hội để phát giấy chiêu hàng. (23)

− Tôi có ý muốn lại cùng đi với vợ chồng Văn Minh và rủ ông nữa…

− Ấy họ đã đi cả.

Xuân Tóc Ðỏ cứ đáp lửng khửng đủng đỉnh như thế, tay vẫn mân mê mấy bộ vú bằng cao su mà Tây phương mới gửi sang cho công cuộc Âu hoá ở bên Ðại Cồ Việt này. (24) Những khí cụ của nhan sắc ấy được để trong những cái hộp rất đẹp, lót năm bảy lần giấy thủy tinh lóng lánh. Bà Phó Ðoan nhìn những của quái ấy bằng hai con mắt thèm thuồng, lại nhân thấy Xuân lúc ấy chỉ có một mình trong gian hàng rộng − sự ấy thật hãn hữu – nên bà không muốn bỏ một cơ hội tốt. Bà còn trù trừ đứng tìm một câu gì để đả động đến những cái vú cao su ấy thì chẳng may cậu Phước ngồi ở xe hơi đỗ bên ngoài cứ “Em chã, em chã”  mãi, và khóc thét lên. Bà đau lòng phải bắt tay Xuân và ra thẳng. (25)

Xuân đứng cười thầm một mình. Bà Phó Ðoan tuy già nhưng còn hư hơn các thiếu nữ ngây thơ nhiều, điều ấy nó biết lắm. Nó chỉ gật đầu một cái là ăn thua ngay!  “Nhưng mà già như thế thì còn... nước mẹ gì! Họa chăng có các tiền!” Nó nghĩ thế rồi càng phục ông thầy số là tài, khi ông bảo năm nay gặp vận đào hoa.(26) Rồi nó mơ màng những cách làm tiền, nếu bà Phó Ðoan biết cho tâm sự của nó. Thành thử vô tình, Xuân Tóc Ðỏ đã thực hành một phương châm mà những nhà triết học sống đến bạc đầu mới tìm ra được: ấy là phải lên mặt với ái tình thì cuộc chinh phục mới dễ dàng hơn và bền chặt. (27)

Nó đương sung sướng bỗng phải cụt hứng vì ông Phán mọc sừng. Ông này tập tễnh bước vào, mặt lầm lầm, không nói gì cả, giơ tay ra bắt. Xuân Tóc Ðỏ bắt tay xong, ưỡn ngực lên cất giọng lanh lảnh nói thật to:

− Thưa ngài, ngài là một người chồng mọc sừng!

− Hay lắm! Xin đa tạ... cảm ơn vạn bội.

Ông Phán mọc sừng cảm ơn tha thiết như ông ta, lần này là lần đầu, được có người đến mách cái tin sét đánh là vợ ông ngủ với giai. Nhưng đó là tại ông quen mồm đi mà thôi, chứ không phải là ông cảm động, vì ông đã kéo ghế ngồi trước mặt Xuân, và nói: (28)

− Ấy lần sau quan bác cứ dõng dạc thế cho. Tôi nói lần sau, nghĩa là lần nào bác thấy cả mặt tôi lẫn vợ tôi, nhất là trước mặt cụ Hồng hay cụ tổ thì càng hay lắm!(29)

Xuân ngẫm nghĩ rồi nói:

− Ai lại nói thế trước mặt bác gái hay cụ Hồng, hay cụ tổ!

− Phải thế chứ! Không thì tôi thuê quan bác chục bạc làm gì?

Xuân lo lắng hồi lâu lại hỏi: (30)

− Hay là rồi tôi trả lại quan bác số tiền ấy vậy nhé!

Ông Phán đứng phắt dậy như bị một cái lò xo đẩy lên, kêu thất thanh:

− Giời ơi! Thế thì chết tôi mất! Thế thì tôi đến phải tự tử... (31)

Xuân cũng cảm động mà rằng:

− Chết nỗi! Nhưng sao quan bác lại cần tôi phải... công kích quan bác về tội mọc sừng?

Nhưng ông Phán không những không cắt nghĩa rõ mà lại nói rằng: (32)

− Không! Không thế được! Quan bác đã hứa rồi. Chỉ có những người giữ lời hứa là đáng quý. Hai nữa, quan bác có biết rằng địa vị quan bác trong cái nhà này đã lung lay lắm rồi không?

− Lung lay? − Xuân Tóc Ðỏ hỏi thế một cách lo sợ.

− Phải! Tôi xin làm phúc mà mách quan bác rằng ông TYPN hiện đương ghen tức bác vì bác đã làm vợ ông ta hư hỏng là một, tiếp khách khéo hơn ông ta là hai, lại đã biết đo các phụ nữ may áo là ba, làm giảm thế lực của ông ấy là bốn. (33) Bà Phó Ðoan cũng có vẻ hằn học với bác lắm, vì lẽ gì tôi chưa rõ. Còn chính vợ chồng ông chủ thì không những ghét ngầm hờn mát bác mà thôi, mà còn coi bác là kẻ tử thù. (34)  Tại sao? Bác có biết không? Tại bác đã làm cho cụ tổ khỏi hẳn bệnh là một, và làm cho cô Tuyết nó hối hôn với một đám đã sêu tết [d] là hai. Vậy quan bác phải coi chừng đó! Tôi xin lấy tình thân mà bảo rõ cho bác biết để bác liệu... Thế thì, tôi đối với bác đã như vậy, mà bác lại không chịu giúp tôi cái việc ấy hay sao?

Xuân nghe xong rất lo sợ. Chết chửa, thì ra nó chẳng để ý gì cả nên chẳng hiểu gì cả. Nếu thế, tất lại thất nghiệp, và không hy vọng gì có công danh. Nó cần phải được yêu, được ai cũng yêu, thì mới mong từ một anh nhặt quần mà lên một nhà quần vợt tài tử được. Nó run run hỏi: (35)

− Thế bây giờ phải làm thế nào? (36)

− Phải làm như tôi đã dặn. Làm như thế là nhất cử lưỡng tiện.

− Làm sao? (37)

− Làm như thế bác chuộc lại cái lỗi xưa, những người thù bác sẽ trở lại yêu bác.

− Tôi mà bị thù à? Bị thù vì chữa khỏi bệnh cho cụ cố à? (38)

− Chính thế. Chỉ có cụ phán bà là hâm mộ bác vì việc ấy. Nhưng cụ bà có thế lực gì đâu? Bác phải trông ở cụ Hồng, ở vợ chồng Văn Minh...

− Thế nghĩa là phải bảo bác mọc sừng trước mặt cả vợ bác lẫn cụ tổ?

− Bẩm chính thế ạ! Nếu vậy tất cụ tổ phải chết tức khắc... Mà do thế, ai cũng có tiền tiêu. Cả tôi nữa, tôi sẽ cũng có tiền tiêu... (39)

− Thật không?

− Rồi bác sẽ biết, vì nếu tôi có tiền thì rồi bác cũng... được tiêu.

Nhưng Xuân lưỡng lự rồi nguẩy đầu:

− Tôi chả thế. Thế là giết người! Tôi không muốn làm một kẻ sát nhân! Một tội ác! Không thể thế được!

− Ồ! Nếu bác giết có một người thì trái lại, bác cũng làm cho số đông người khác được sung sướng. Nên lắm, bác ạ. Nếu không thì, chẳng chóng thì chầy, bác sẽ... mất việc. (40)

Xuân Tóc Ðỏ giơ tay ra cho ông Phán mọc sừng:

− Vậy thì tôi xin hứa một lần nữa... danh dự... cam đoan.

Ông Phán sung sướng bắt tay Xuân rất chặt, nói rối rít: (41)

− Thôi, tôi vào sở, cảm ơn bác trước nhé!

Ông Phán vừa đi khỏi thì một mỹ nhân chạy tọt vào. Xuân tưởng lại là một phụ nữ tân tiến muốn may mặc gì, lòng đã mừng thầm, nhưng đó chỉ là Tuyết.(42)  Cô này hổn hển hỏi:

− Anh Phán liệu anh ấy có trông thấy tôi không, hở ông?

Xuân đáp liều: (43)

− Không, ông ấy có quay lại nhìn sau lưng đâu?

− Thế thì tốt lắm. Nhà đi vắng cả?

− Vâng. Sao cô không lên Hồ Tây xem hội?

− Không thích chứ sao! Trên ấy... trên ấy đầy những cô đầu với gái nhảy, họ ăn mặc lại tân thời hơn mình hoặc y như mình! (44) Tôi, tôi là con nhà danh giá, tôi không muốn bị thiên hạ nhầm là gái nhảy.

− Cô nói phải lắm.

− Nhưng mà đừng tưởng là tôi không biết khiêu vũ đấy nhé?

− À... vâng.

− Ông có biết nhảy không? Ta làm thử bài tango xem nào? (45)

Xuân sợ hãi, lắc đầu:

− Ðể khi khác... vả lại, phải có âm nhạc chứ? Nếu quý nương muốn thì hôm nào ta đi bar chơi hơn.

− Thật không? Y hẹn rồi đấy nhé? Ông sinh viên trường thuốc làm bộ nhé?

Xuân chối cãi:

− Chết nỗi! Quý nương cứ nói thế chứ... (46) Tôi ít nói, ai cũng tưởng nhầm tôi là khinh người. Vả lại khinh ai chứ khinh sao được quý nương mà dám khinh! Cô không khinh tôi là phúc!

Lần này là lần đầu Xuân dám tán tỉnh – và cũng có cơ hội – nên Tuyết rất lấy làm cảm động. Muốn giấu sự xúc động, cô chỉ đống vú cao su, hỏi:

− Những cái gì thế ông?

− À, những vú cao su đấy... Ðể cho phụ nữ tân tiến văn minh Âu hoá.(47)

− Thế à! Ðể tôi mách chị em bạn tôi mới được. Tôi có nhiều bạn gái mới lắm.(48) Như thế là dắt khách cho hiệu Âu Hoá của ông đấy nhé? (49)

Xuân nói nửa nạc nửa mở:

− Chứ còn cô thì không cần dùng? (50)

Tuyết bĩu môi và ưỡn ngực ra:

− Cần gì nữa? Vú tôi thế này lại không nở nang chán ra hay sao? Mấy cô gái mới đã có cái ngực như tôi được! (51) Mà thật đấy chứ không bằng cao su đâu nhé?

Chừng như sợ mình chỉ nói thế chưa đủ là văn minh tân tiến, Tuyết lại bảo:

− Tôi cho phép ông khám mà xem!

Tinh quái, Xuân Tóc Ðỏ còn khoanh tay sau lưng. (52)

− Thời buổi này, biết sao được! Giả dối hết thảy! Yêu cũng yêu giả dối, tân thời cũng tân thời giả dối, hủ lậu cũng hủ lậu giả dối!

Tuyết phải cáu một cách rất chính đáng mà rằng: (53)

− Thì ông cứ thử khám xem tôi có... giả dối không nào! (54)

Xuân nhìn ra phía ngoài thấy không có ai, liền phóng tay lên ngực Tuyết, nắn tay xem của thật hay của giả. Sau khi không còn ngờ gì nữa, nó cảm ơn bằng cách tiện thể hôn luôn tay của Tuyết mà rằng:

− Chỉ có một mình quý nương là không giả dối như đời mà thôi. (55)

Tuyết thở dài, cảm động. Sau cùng khẽ nói:

− Ông... anh, tôi muốn anh giúp tôi một việc, em rất cảm tạ.

− Chúng tôi rất hân hạnh. (56)

− Tôi không muốn lấy cái ngưòi ấy, vì nếu tôi lấy hắn, chắc hắn sẽ mọc sừng. Thí dụ một người như ông mà hỏi tôi thì còn nói gì! (57) Ðằng này hắn lại nhà quê, không biết yêu vợ như những người văn minh. Buồn lắm anh ạ.

− Tôi phải làm gì?

− Phải giả vờ chim tôi..., chúng ta giả vờ chim nhau, mê nhau. Cho hắn bỏ tôi, mình hiểu chưa? Ta giả vờ với nhau thôi mà! Tôi cần mang tiếng hư hỏng lắm mới được.

− Thế sao nữa ạ?

− Anh thì anh cũng phải mang tiếng là làm hại một đời tôi mới xong! (58)

− Nếu em hứa là sau này đừng làm anh mọc sừng thì anh xin làm hại một đời em thật sự chứ không còn “mang tiếng” gì nữa.

− Anh đốc, anh nói thật đấy chứ?

− Xin lấy danh dự ra mà hại một đời em! (59)

− Cảm ơn! Yêu lắm! Quý lắm! À, thế nhưng mà anh cần xin nghỉ việc mới được. Thế muốn làm hại một đời người con gái tử tế đứng đắn thì mất mấy ngày? Hở mình?

Từ đấy trở đi, Tuyết và Xuân còn nói nhiều, một bên thì lấy tư cách bình dân, bên kia thì lấy tư cách phụ nữ tân tiến.

NGUỒN:

[Chương] VIII
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 47 (25 Novembre 1936), tr. 33-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 108-122.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 91-103.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 83-93.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr. 84-95.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 88-99.

KHẢO DỊ:

(1) A: PHẦN THỨ HAI. I. Mấy nguyên nhân đắc thắng của bình dân trong xưởng Âu Hóa – Một cuộc âm mưu tài chính – Một cuộc âm mưu về tình.

C, D, E, F, G: VIII. Mấy nguyên nhân đắc thắng của bình dân trong xưởng Âu Hóa – Một cuộc âm mưu về tài chính – Một cuộc âm mưu về tình.

(2) A: Là vì sự tình cờ đã đẩy sổ Xuân Tóc Ðỏ, đã hai tuần lễ, vào cái gia đình trưởng giả của Văn Minh.

C, D, E, F: Là vì sự tình cờ đã đẩy xô Xuân Tóc Ðỏ, đã hai tuần lễ, vào cái gia đình trưởng giả của Văn Minh.

G: Là vì sự tình cờ đã xô đẩy Xuân Tóc Ðỏ, đã hai tuần lễ, vào cái gia đình trưởng giả của Văn Minh.

(3) A : Ảnh hưởng của nó cũng mỗi ngày một rộng rãi.

C, D, E, F, G: Ảnh hưởng của nó cũng vậy.

(4) A: Sự ngu độn của nó được người ta coi là sự nhã nhặn, là sự khiêm tốn, nên nó lại càng được yêu mến hơn.

C, D, F, G: Sự ngu độn của nó được người ta cho là nhũn nhặn, là sự khiêm tốn, nên nó lại càng được yêu mến hơn. 

E: Sự ngu độn của nó được người ta cho là sự nhũn nhặn, là sự khiêm tốn, nên nó lại càng được yêu mến hơn.  

(5) A, D, F, G: Ông thầy số, những khi lai vãng nhà bà Phó Ðoan để khen bà ta là trinh tiết,

C, E: Ông thầy số, những khi lai vãng nhà bà Phó Ðoan để khen bà là trinh tiết,

(6) A: Xuân Tóc Ðỏ chỉ việc cổ động cho ông thầy số là Quỷ Cốc Tử tái thế, chỉ có thế mà thôi!  

C, D, E, F, G: Xuân Tóc Ðỏ chỉ việc cổ động cho ông thầy số là Quỷ Cốc Tử tái thế, ấy chỉ có vậy thôi!  

(7) A: Chỉ có cặp vợ chồng Văn Minh là biết rõ sự thực, nhưng gần như bị ở vào trường hợp há miệng mắc quai, độc giả hẳn đã hiểu vì những lẽ gì. Nói rõ với xã hội rằng Xuân vốn con nhà hạ lưu, làm nghề nhặt ban sân quần, vì một trò dâm dục bỉ ổi mà phải đuổi? Chao ôi? Thế thì còn gì  tiệm may Âu Hoá nữa!  

C, D, E, G: Chỉ có cặp vợ chồng Văn Minh là biết rõ sự thực, nhưng lại ở vào trường hợp há miệng mắc quai. Tuyên bố rằng Xuân vốn con nhà hạ lưu, làm nghề nhặt ban sân quần, vì một trò dâm dục bỉ ổi mà phải đuổi? Chao ôi! Thế thì còn gì là tiệm may Âu Hoá nữa!

F: Chỉ có cặp vợ chồng Văn Minh là biết rõ sự thực, nhưng lại ở vào trường hợp há miệng mắc quai. Tuyên bố rằng Xuân vốn con nhà hạ lưu, lành nghề nhặt ban sân quần, vì một trò dâm dục bỉ ổi mà phải đuổi? Chao ôi! Thế thì còn gì là tiệm may Âu Hoá nữa!

(8) A: Thế thì còn đâu là những cái thích của bọn khách hàng phụ nữ vốn ưa thích cái nhanh mồm nhẹ miệng và những cử chỉ ngộ nghĩnh của Xuân Tóc Ðỏ nữa?   

C, D, E, F, G: Thế thì còn đâu là những cái thích của bọn khách hàng phụ nữ vốn ưa cái nhanh mồm nhẹ miệng và những cử chỉ ngộ nghĩnh của Xuân Tóc Ðỏ nữa?       

(9) A: còn chồng thì, vì lẽ đã bịp cả ông cụ rằng Xuân vốn là sinh viên trường thuốc, “ông đốc” cẩn thận, bây giờ biết ăn làm sao, nói làm sao!  

C, D, E, F, G: còn chồng thì, vì lẽ đã bịp cả ông bố hiếu danh rằng Xuân vốn là sinh viên trường thuốc, “ông đốc” cẩn thận, bây giờ biết ăn làm sao, nói làm sao!  

(10) A: Riêng về phần cụ Hồng (Biết rồi, khổ lắm !) thì tuy cũng có cụt hứng vì bố mình lại không chết vì chai nước ruộng và mấy cái thài lài, cụ cũng không dám tỏ lòng bất bình ra với Xuân, vì con giai cụ đã kêu đó là sinh viên trường thuốc, và con rể cụ − ông Phán mọc sừng − vẫn luôn luôn nhắc cho cụ khỏi quên rằng đó là một người đáng kính trọng vì có học thức lắm, và đứng đắn hẳn hoi.

C, D, E, F, G: Riêng về phần cụ Hồng (Biết rồi, khổ lắm !) thì tuy cũng có cụt hứng vì bố mình lại không chết vì chai nước ruộng và mấy cái lá thài lài, cụ cũng không dám tỏ lòng bất bình ra với Xuân. Con giai cụ đã kêu đó là sinh viên trường thuốc và con rể cụ − ông Phán mọc sừng − vẫn luôn luôn nhắc cho cụ khỏi quên rằng đó là một người đáng kính trọng, vì có học thức lắm, và đứng đắn hết mực.

(11) A: và làm cái bộ mặt thờ ơ lãnh đạm mỗi khi bà Phó Ðoan nhìn trộm nó mà mỉm cười toe toét một cách rất đỗi đa dâm.

C, D, E, F, G: và làm cái bộ mặt thờ ơ lãnh đạm mỗi khi bà Phó Ðoan nhìn trộm nó mà mỉm cười toe toét một cách rất đa dâm.   

(12) A: Sau khi cụ cố tổ đã bình phục hẳn, muốn trả ơn thầy, cụ bà đã mời Xuân Tóc Ðỏ dự một bữa tiệc rất trọng thể linh đình. Việc ấy mở đầu cho một kỷ nguyên mới để ra thành một thói quen.

D, F, G: Sau khi cụ cố tổ đã bình phục hẳn, muốn trả ơn thầy, cụ bà đã mời Xuân Tóc Ðỏ dự một bữa tiệc rất trọng thể linh đình. Việc ấy mở đầu cho một kỷ nguyên mới để thành ra một thói quen.  

C: Sau khi cụ cố tổ đã mời Xuân Tóc Ðỏ dự một bữa tiệc rất trọng thể linh đình. Việc ấy mở đầu cho một kỷ nguyên mới để thành ra một thói quen.

E: Sau khi cụ cố tổ đã mời Xuân Tóc Ðỏ dự một bữa tiệc rất trọng thể linh đình, việc ấy mở đầu cho một kỷ nguyên mới, để thành ra một thói quen.

(13) A: nên Xuân Tóc Ðỏ càng kiêu ngạo, làm bộ làm tịch bao nhiêu, lại được thiên hạ kính trọng.

C, D, E, F, G: nên Xuân Tóc Ðỏ càng kiêu ngạo, làm bộ làm tịch bao nhiêu, lại được thiên hạ càng kính trọng.

(14) A, C, D, F: Một cái lặng im của nó cũng có giá trị của một sự khinh bỉ đáng sợ. Một cái gật đầu ngây ngô của nó cũng có giá trị của một cái đặc ân.

E, G: Một cái lặng im của nó cũng có giá trị của cái đặc ân.

(15) A: Hoặc tự mình lừa dối mình, hoặc vô số kẻ khác lừa dối, ai cũng ở cảnh bó buộc không sợ hãi hoặc không kính trọng Xuân thì không được.

C, D, E, F, G: Hoặc tự mình lừa dối mình, hoặc bị vô số kẻ khác lừa dối, ai cũng ở cảnh bó buộc không sợ hãi hoặc không kính trọng Xuân thì không được.

(16) A: Như vậy thật là sự đắc thắng của chủ nghĩa Bình dân vậy thay!

C, D, E, F, G: Như vậy thật là sự đắc thắng của Bình dân vậy thay!

(17) A, D, F, G: bà Phó Ðoan đánh xe hơi lại mời Xuân lên Hồ Tây xem một cái hội ghê gớm là Ngày hội của các gái nhảy (La Journée des cavalières Hanoїennes) có cả các vị tai to mặt lớn trong chính giới chủ tọa.

C, E: bà Phó Ðoan đánh xe hơi lại mời Xuân lên xem một cái hội ghê gớm là Ngày hội của các gái nhảy ở Hà Nội (La Journée des cavalières Hanoїennes) có cả các vị tai to mặt lớn trong chính giới chủ tọa.

(18) A: Khi thấy cửa hiệu vắng tanh vắng ngắt, chỉ có Xuân Tóc Ðỏ thôi, bà Phó ngơ ngác mà rằng:

C, D, E, F, G: Khi thấy chỉ có Xuân Tóc Ðỏ thôi, bà Phó ngơ ngác mà rằng:

(19) A: Bà Phó cũng hơi kinh ngạc về những ngôn ngữ khác thường ấy, nhưng mà chưa chi bà đã vội đem cái ngu dốt của bà ra tra khảo đã, bởi cớ nếu không có cái “vì một lẽ gì” mà bà chưa hiểu được, thì Xuân Tóc Ðỏ hẳn không dám có giọng nói sỗ sàng với bà dường kia.

C, D, E, F, G: Bà Phó tuy cũng hơi kinh ngạc về những ngôn ngữ khác thường ấy, nhưng mà chưa chi bà đã vội đem cái ngu dốt của bà ra tra khảo đã. Ắt hẳn nếu không có cái “vì một lẽ gì” mà bà chưa hiểu được, thì Xuân Tóc Ðỏ hẳn không dám có giọng nói sỗ sàng với bà dường kia.

(20) A: Nghĩ rằng như thế mà ra đi ngay thì cũng trơ, bà lại hỏi:

C, D, E, F: Nghĩ rằng như thế mà ra đi ngay thì trơ, bà lại hỏi:

G: Nghĩ rằng như thế mà đi ra ngay thì trơ, bà lại hỏi:

(21) A: Có mấy cô khâu thì đã phải vận cả mấy bộ y phục đại tang và tiểu cớ do ông TYPN vừa chế tạo ra, mà rồi người nhà này chưa ai mặc đến, vì cụ tổ đã được tôi cứu cho khỏi chết...

C, D, E, F, G: Có mấy cô khâu thì đã phải vận cả mấy bộ y phục đại tang và tiểu cớ do ông TYPN vừa chế tạo ra, mà người nhà này chưa ai mặc đến, vì cụ tổ đã được tôi cứu cho khỏi chết...   

(22) A: Mấy cô khâu mặc những quần áo và ăn tiền công của ma-nơ-canh, bà đã hiểu ra chưa?

C, D, E, F: Mấy cô khâu mặc những quần áo ấy và ăn tiền công của ma-nơ-canh, bà đã hiểu ra chưa? 

G: Mấy cô khâu mặc những quần áo ấy và ăn tiền công của ma-nơ-canh, bà đã hiểu chưa?      

(23) A: Quần áo đã trót may thì phải lăng-xê để quảng cáo chứ? Mấy ông thợ cũng được đi xem hội để đi phát giấy chiêu hàng.

C, D, E, F, G: Quần áo trót may thì phải lăng-xê để quảng cáo chứ? Mấy ông thợ cũng được đi xem hội để phát giấy chiêu hàng.

(24) A: Xuân Tóc Ðỏ cứ đáp lửng khửng đủng đỉnh như thế, tay vẫn mân mê mấy bộ vú bằng cao su mà nước Pháp mới gửi sang cho công cuộc Âu hoá ở bên Ðại Cồ Việt này.

C, D, E, F, G: Xuân Tóc Ðỏ cứ đáp lửng khửng đủng đỉnh như thế, tay vẫn mân mê mấy bộ vú bằng cao su mà Tây phương mới gửi sang cho công cuộc Âu hoá ở bên Ðại Cồ Việt này.

(25) A: Bà còn trù trừ đứng tìm một câu gì đả động đến những cái vú cao su ấy thì chẳng may cậu Phước ngồi ở xe hơi đỗ bên ngoài cứ “Em chã, em chã”  mãi, và khóc thét lên. Bà phải bắt tay Xuân và ra thẳng.

C, D, E, F, G: Bà còn trù trừ đứng tìm một câu gì để đả động đến những cái vú cao su ấy thì chẳng may cậu Phước ngồi ở xe hơi đỗ bên ngoài cứ “Em chã, em chã”  mãi, và khóc thét lên. Bà đau lòng phải bắt tay Xuân và ra thẳng.

(26)  A, D, F, G: Nó nghĩ thế rồi càng phục ông thầy số là tài, khi ông bảo nó năm nay gặp vận đào hoa.

C, E: Nó nghĩ thế rồi càng phục ông thầy số là tài, khi ông bảo năm nay gặp vận đào hoa.

(27) A: Thành thử vô tình, Xuân Tóc Ðỏ đã thực hành một phương châm mà triết học đã sống đến bạc đầu mới tìm ra được, ấy là phải lên mặt với ái tình thì cuộc chinh phục mới dễ dàng hơn và bền chặt hơn.

C, D, E, F, G: Thành thử vô tình, Xuân Tóc Ðỏ đã thực hành một phương châm mà những nhà triết học sống đến bạc đầu mới tìm ra được: ấy là phải lên mặt với ái tình thì cuộc chinh phục mới dễ dàng hơn và bền chặt.

(28) A: Nhưng đó là tại ông quen mồm đi đó mà thôi, chứ không phải do ông cảm động, vì ông kéo ghế ngồi trước mặt Xuân và nói:

C, E: Nhưng đó là tại ông quen mồm đi mà thôi, chứ không phải là ông cảm động, vì ông đãkéo ngay ghế ngồi trước mặt Xuân, mà nói:

D, F, G: Nhưng đó là tại ông quen mồm đi mà thôi, chứ không phải là ông cảm động, vì ông đã kéo ngay ghế ngồi trước mặt Xuân, và nói:

(29) A, C, D, F, G: Tôi nói lần sau, nghĩa là lần nào bác thấy cả mặt tôi lẫn vợ tôi, nhất là trước mặt cụ Hồng hay cụ tổ thì càng hay lắm!

E: Tôi nói lần sau, nghĩa là lần nào bác thấy mặt tôi lẫn vợ tôi, nhất là trước mặt cụ Hồng hay cụ tổ thì càng hay lắm!

(30) A: Xuân lo lắng hồi lâu rồi hỏi

C, D, E, F, G:  Xuân lo lắng hồi lâu lại hỏi 

(31) A, C, D, E, F: Giời ơi! Thế thì chết tôi mất! Thế thì tôi đến phải tự tử.

G: Giời ơi! Thế thì tôi chết mất! Thế thì tôi đến phải tự tử.

(32) A: Nhưng ông Phán không những không cắt nghĩa rõ mà lại nói lảng:

C, D, E, F, G: Nhưng ông Phán không những không cắt nghĩa rõ mà lại nói rằng:

(33) A: Tôi xin làm phúc cho bác mà mách bác rằng ông TYPN hiện đương ghen tức bác, vì bác đã làm vợ ông ta hư hỏng là một, tiếp khách khéo hơn ông ta là hai, lại đã biết đo các phụ nữ may áo là ba, làm giảm thế lực của ông ấy là bốn.

C, D, F: Tôi xin làm phúc mà mách quan bác rằng ông TYPN hiện đương ghen tức bác, vì bác đã làm vợ ông ta hư hỏng là một, tiếp khách khéo hơn ông ta là hai, lại đã biết đo các phụ nữ may áo là ba, làm giảm thế lực của ông ấy là bốn.

E: Tôi xin làm phúc mà mách bác rằng ông TYPN hiện đương ghen tức bác, vì bác đã làm vợ ông ta hư hỏng là một, tiếp khách khéo léo hơn ông ta là hai, lại đã biết đo các phụ nữ may áo là ba, làm giảm thế lực của ông ấy là bốn.      

G: Tôi xin làm phúc mà mách với quan bác rằng ông TYPN hiện giờ đương ghen tức bác, và bác đã làm vợ ông ta hư hỏng là một, tiếp khách khéo hơn ông ta là hai, lại đã biết đo các phụ nữ may áo là ba, làm giảm thế lực của ông ấy là bốn.

(34) A: Còn chính vợ chồng ông chủ thì không những ghét ngầm hờn mát mà thôi, mà còn coi bác là kẻ tử thù. 

C, D, E, F, G: Còn chính vợ chồng ông chủ thì không những ghét ngầm hờn mát bác mà thôi, mà còn coi bác là kẻ tử thù.

(35) A: Nó run run hỏi lại:

C, D, E, F: Nó run run hỏi

(36) A, C, D, E, F: Thế thì, tôi đối với bác đã như vậy, mà bác lại không chịu giúp tôi cái việc ấy hay sao?

Xuân nghe xong rất lo sợ. Chết chửa, thì ra nó chẳng để ý gì cả nên chẳng hiểu gì cả. Nếu thế, tất lại thất nghiệp, và không hy vọng gì có công danh. Nó cần phải được yêu, được ai cũng yêu, thì mới mong từ một anh nhặt quần mà lên một nhà quần vợt tài tử được. Nó run run hỏi lại:

− Thế bây giờ phải làm thế nào?  

G: Thế thì, tôi đối với bác đã như vậy, mà bác lại không chịu giúp tôi cái việc ấy sao?

− Thế bây giờ phải làm thế nào?

[chỗ này bản G bỏ mất 65 từ so với các bản trước]

(37) A: Phải làm như tôi đã dặn. Làm như thế là nhất cử lưỡng tiện.

− Sao vậy?

C, D, E, F, G: Phải làm như tôi đã dặn. Làm như thế là nhất cử lưỡng tiện.

− Làm sao?

(38) A: Tôi mà bị thù à? Bị thù vì chữa khỏi bệnh cho cụ cố?

C, D, E, F, G: Tôi mà bị thù à? Bị thù vì chữa khỏi bệnh cho cụ cố à?

(39) A, C, D, E, F: Mà do thế, ai cũng có tiền tiêu. Cả tôi nữa, tôi sẽ cũng có tiền tiêu...

G: Mà do thế, ai cũng có tiền tiêu. Cả tôi nữa, tôi cũng sẽ có tiền tiêu...

(40) A: Nếu không thì, bác sẽ... mất việc, chẳng chóng thì chầy.

C, D, E, F, G: Nếu không thì, chẳng chóng thì chầy, bác sẽ... mất việc.

(41) A: Ông Phán sung sướng bắt tay Xuân rất chặt, rối rít:

C, D, E, F, G: Ông Phán sung sướng bắt tay Xuân rất chặt, nói rối rít:

(42) A: Xuân tưởng lại là một phụ nữ tân tiến nào muốn may mặc gì, lòng đã mừng thầm, nhưng đó chỉ là Tuyết.

C, D, E, F, G: Xuân tưởng lại là một phụ nữ tân tiến muốn may mặc gì, lòng đã mừng thầm, nhưng đó chỉ là Tuyết.

(43) A, C, D, E, F: Xuân đáp liều:

G: Xuân đáp liền:

(44) A: Trên ấy đầy những cô đầu với gái nhảy, họ ăn mặc lại tân tiến hơn mình hoặc y như mình!

C, D, E, F, G: Trên ấy... trên ấy đầy những cô đầu với gái nhảy, họ ăn mặc lại tân thời hơn mình hoặc y như mình!

(45) A, C, D, E, F: Ta làm thử bài tango xem nào?

G: Ta làm thử một bài tango xem nào?

(46) A: Xuân chối cãi:

− Quý nương cứ nói thế chứ…

C, D, E, F, G:  Xuân chối cãi:

− Chết nỗi! Quý nương cứ nói thế chứ…

(47) A: Ðể cho phụ nữ tân tiến muốn văn minh Âu hoá.

C, D, E, F, G:  Ðể cho phụ nữ tân tiến văn minh Âu hoá.

(48) A: Thế à! Để tôi mách chị em bạn tôi mới được vì tôi có nhiều bạn gái mới lắm.

C, D, E, F, G: Thế à! Để tôi mách chị em bạn tôi mới được. Tôi có nhiều bạn gái mới lắm.

(49) A, C, D: Như thế là rắt khách cho hiệu Âu Hoá của ông đấy nhé?

E, F: Như thế là dắt khách cho hiệu Âu Hóa của ông đấy nhé?

G: Như thế là đắt khách cho hiệu Âu Hóa của ông đấy nhé?

(50) A: Còn cô thì không cần dùng.

C, D, E, F, G:  Chứ còn cô thì không cần dùng.

(51) A, C, D, E: Mấy cô gái mới đã có cái ngực như tôi được!

F, G: Mấy cô gái mới chả có cái ngực như tôi được!

(52) A: Xuân Tóc Ðỏ khoanh tay sau lưng.

C, D, E, F, G: Tinh quái, Xuân Tóc Ðỏ còn khoanh tay sau lưng.

(53) A: Tuyết phát cáu một cách rất chính đáng mà rằng:

C, D, E, F, G: Tuyết phải cáu một cách rất chính đáng mà rằng:

(54) A: Thì ông cứ thử xem tôi có... giả dối không?

C, D, E, F, G: Thì ông cứ thử khám xem tôi có... giả dối không nào!

(55) A: Xuân nhìn ra phía ngoài không có ai, liền phóng tay lên ngực Tuyết, nắn xem đó là của thật hay của giả. Nó cảm ơn bằng cách tiện thể hôn luôn tay của Tuyết:

− Chỉ có quý nương là không giả dối như đời mà thôi.

C, D, E, F, G:  Xuân nhìn ra phía ngoài thấy không có ai, liền phóng tay lên ngực Tuyết, nắn tay xem của thật hay của giả. Sau khi không còn ngờ gì nữa, nó cảm ơn bằng cách tiện thể hôn luôn tay của Tuyết mà rằng:

− Chỉ có một mình quý nương là không giả dối như đời mà thôi.

(56) A, D, F, G: Chúng tôi rất được hân hạnh.

C, E: Chúng tôi rất hân hạnh.

(57) A, C, D, E, F: Thí dụ một người như ông mà hỏi tôi thì còn nói gì!

G: Thí dụ một người như ông mà hỏi tôi thì còn gì!

(58) A: Anh thì cũng phải mang tiếng là làm hại một đời tôi.

C, D, E, F, G: Anh thì cũng phải mang tiếng là làm hại một đời tôi mới xong.

(59) A: Xin lấy danh dự ra mà hại em!

C, D, E, F: Xin lấy danh dự ra mà hại một đời em!

G: Xin lấy danh dự ra mà làm hại một đời em!

CHÚ THÍCH:

[a] Me-sừ (phỏng âm chữ Pháp monsieur): ngài, ông.

[b] lăng-xê (phỏng âm chữ Pháp lancer): tung ra, đưa ra, quảng cáo.

[c] đại tang, tiểu cớ: hai hình thức để trở (để tang), theo phong tục: đại tang là để tang tứ thân phụ mẫu (bố mẹ đẻ, bố mẹ vợ hoặc chồng), thời hạn 3 năm; tiểu cớ là để tang ông, bà, chú, bác, cô, dì, thời hạn một năm; thân chủ (= người để tang) phải biểu thị việc mình đang để tang bằng một số dấu hiệu trên trang phục (áo xô gai, mão trắng, khăn trắng, băng đen, v.v…), trong thời gian để tang, thân chủ không được ra chốn đình trung, không được dự các đám hỷ (cuộc vui), trong nhà không được làm đám cưới đám hỏi.

[d] hối hôn: thoái hôn, rút bỏ sự đính ước hôn nhân; sêu tết: việc nhà trai đưa lễ vật đến biếu nhà gái vào dịp lễ tết, khi đã đính hôn nhưng chưa cưới.    

IX

Cảnh Bồng Lai trên cõi thế - Món triết lý của người đàn bà ngoại tình - Gương “bán xử nữ” (1)

Về phía tây thành Hà Nội có một cái hồ mà người ta đã chịu khó ngăn đôi ra bằng một con đường để cho nó thành ra hai cái hồ. Con đường ấy là con đường Cổ Ngư, nổi tiếng khắp xứ; trong hai mươi triệu đồng bào không còn ai là không biết, vì những thiếu nữ hoặc khuê các hoặc không, cùng những ông sinh viên trường cao đẳng hoặc trường luật học, sinh viên không trường nào cả, (2) thường đêm đêm đem nhau lên đó để làm nũng với nhau, để mạt sát chế độ gia đình của nhau, để kể tội bố mẹ của nhau, độ vài tháng, để rồi sau cùng thì rủ nhau nhảy xuống hai cái hồ ở đấy.

Thoạt đầu người ta hay nhảy xuống Hồ Tây, nhưng vì Hồ Tây sâu lắm; những kẻ tự tử chẳng may phần nhiều không mấy ai là thoát chết cả, thành thử người ta bảo nhau nhảy xuống cái bên cạnh là hồ Trúc Bạch, nông hơn. Vì lẽ nhà nước cũng khôn, đã cho trồng mấy cái bảng lớn “Cấm ngặt đổ rác xuống Hồ Tây” nên hồ Trúc Bạch lại càng đắt khách. Ðêm đêm, những bác phu xe ế khách, những kẻ trai tráng biết bơi mà thất nghiệp, thường lên chờ ở đấy để hễ nghe thấy những tiếng kêu thảm thương ai oán: “Ai cứu tôi với!...” là nhảy ùm xuống, là vớt ngay được một tiểu thư đẹp nõn lên, rồi đến bóp Hàng Ðậu lĩnh tiền thưởng, và sau cùng, thấy ảnh mình đăng trên các báo kèm với những cuộc phỏng vấn ỏm tỏi. (3) Vì những lẽ ấy, hồ Trúc Bạch chẳng bao lâu mà trở nên một cách oanh liệt là một sân khấu của tất cả những tấn đại thảm kịch của những cảnh địa ngục giữa Hà Thành là những gia đình Việt Nam, những trở lực tai hại cho những cuộc tự do kết hôn, tự do ly hôn, tự do cải giá, tự do tục huyền. Hồ Trúc Bạch cứ là một thứ hàn thử biểu, thời khắc biểu về những tấn kịch mới cũ xung đột, (4) cá nhân - gia đình, hy sinh - giác ngộ, áp chế - giải phóng, mãi mãi, mãi mãi, nếu không có một nhà thương nòi yêu giống xây ngay trên bờ hồ ấy một khách sạn mà Tây phương có lẽ cũng thèm muốn, là khách sạn Bồng Lai.

Muốn cho làn không khí trên hồ trở lại trong sạch như xưa, ngày khánh thành khách sạn Bồng Lai, chính phủ bảo hộ đã ra lệnh cho tất cả các trường nữ học dạy nữ học sinh nhảy múa để làm tiên giáng thế, để giải thoát cho một vài linh hồn chẳng may chết vì tự tử.

Thành thử khách sạn Bồng Lai cũng được nổi tiếng y như đường Cổ Ngư và hồ Trúc Bạch. Những người Việt Nam hoàn toàn, những người Việt Nam biết tự trọng thì phải có bổn phận đã là khách hàng của khách sạn ấy ít ra là một lần, nếu không muốn những bậc trí thức tân tiến khinh bỉ là dân vong bản, vong quốc v.v... (5)

Bởi vậy, hôm nay Tuyết và Xuân rủ nhau lên đây, cô thì vì tư tưởng giải phóng, muốn bị mang tiếng là hư hỏng, cậu thì vì cái trách nhiệm nặng nề muốn làm hại một đời một tiểu thư khuê các. (6) Khi vượt qua cái cổng xi-măng xây theo lối Nhật, Tuyết bảo Xuân:

− Chúng ta sẽ thuê chung một gian phòng! Chúng ta sẽ ăn uống chung với nhau, khiêu vũ với nhau, đánh ping-pong [a] với nhau, tắm với nhau, chèo thuyền với nhau, cái gì cũng với nhau. Tôi cần phải tất cả mọi ngưòi được trông thấy là đi với mình, mình ạ. (7)

Xuân muốn tìm một câu rất văn hoa để đáp, nhưng chỉ nhớ được cái thói quen của ông TYPN lúc tiếp khách hàng phụ nữ, bèn nói:

− Chúng tôi rất được hân hạnh.

Vẻ mặt ngây ngô của Xuân khiến Tuyết tưởng thế là một lối pha trò tài tình! Cô ả cứ cười rầm rĩ như những phụ nữ tự nhiên tân tiến, và ngặt nghẽo nói:(8)

− Giời ơi, anh đốc có duyên quá đi mất!

Hai người lững thững đi qua vườn hoa, tự nhiên như một cặp tình nhân chân chính đương thực hành một cuộc tình duyên vụng trộm. Thốt nhiên Tuyết lại nói:

− Ta hãy ngoạn du khắp cảnh Bồng Lai rồi hãy thuê phòng!

Khách sạn Bồng Lai, thật vậy, là một toà lâu đài đồ sộ trong đó có đủ các bộ phận có thể ban hạnh phúc cho tất cả những người Việt Nam nào thừa xu tiêu! Một tốp kiến trúc sư đã góp sức đấu trí để xây toà nhà phi thường ấy một nửa trên mặt đất, một nửa trên mặt nước, có bao lan ngồi trên mặt hồ để quý khách ngồi xem thi bơi thuyền, thi bơi lội... Trong vườn hoa thì nào là sân quần, sân ping-pong, bể bơi... Trong khách sạn có phòng khiêu vũ, máy vô tuyến điện. Cơm cho khách thì cơm Tây, cơm Tàu, nem chả, đủ! Ai cũng có thể cứ ở trong khu vực ấy thôi là đã đủ hưởng hết mọi thi vị của cuộc tân sinh hoạt, mọi cái phong lưu lịch sự của đất đế đô vạn vật, miễn là người ấy có xu...(9) Thật vậy không có khách sạn Bồng Lai thì thật là một cái quốc sỉ cho người Việt Nam, đối với con mắt của người ngoại quốc (10). Những bọn trưởng giả vô công rồi nghề phải hẹn hò với nhau ở đấy thì mới không thấy đời là đáng buồn. (11). Ngoài số sáu chục gian phòng ngủ, khách sạn còn có đến hơn chục thiếu nữ đi bán ái tình, những con gà mái thượng hạng xa xỉ, theo thống hệ các khách sạn ở những nước văn minh. (12)

Bữa ấy, tuy cũng nhằm ngày chủ nhật, nhưng mới có 8 giờ sáng nên khách khứa chưa đến đông. Một vài người đánh quần. Một vài người đánh ping-pong. Ðộ chừng năm sáu giai thanh gái lịch ngồi giải khát trên bao lan nhìn ra hồ. Ba con gà mái thượng lưu của khách sạn ăn mặc trá hình ra tiểu thư khuê các để rủ bọn mày râu đi tắm... Tuyết và Xuân lên thềm giữa lúc mọi người nói bông nói đùa với nhau. Một cô gái mới đứng lên bắt tay Tuyết và Xuân rồi giới thiệu cho cả bọn:

− Xin giới thiệu các ngài, đây, ông Xuân, quản lý tiệm may Âu Hoá, một nhà nghệ sĩ, đo đắn khéo, chế nhiều kiểu áo rất đẹp, chị em chúng tôi được hưởng cái tài trí của ông đã nhiều lắm.

Một nhà thiếu niên kính cẩn hỏi: (13)

− Thưa ngài, vậy ra ngài là bạn đồng sự của ông Típ Phờ Nờ? (14)

− Vâng!

Giữa lúc ấy, ông chủ khách sạn với bộ quần áo đại tiệc chạy ra. Xuân Tóc Ðỏ tái mặt, chỉ những muốn chạy trốn. (15)  Tuyết giới thiệu:

− Anh đốc Xuân, bạn giai của tôi... ông Victor Ban, chủ nhân Bồng Lai…

Ông Victor Ban kinh hãi cúi đầu rất thấp, bắt tay Xuân Tóc Ðỏ xong thì đứng ngây mặt ra như người bằng gỗ. Thật vậy, chính sự nghiệp của ông, đời ông, cũng đã là kỳ lạ, từ khi ông làm vua thuốc lậu và chủ tiệm Bồng Lai...(16) Vậy mà người ấy bây giờ lại là đốc-tờ thì thật không thể tưởng tượng được!

Sau khi làm nghề cưỡi ngựa thi mà không phất, ông Victor Ban, nhân thấy sóng văn minh tràn sang xứ ta bằng những vi trùng giang mai và lậu, bèn đổi nghề. Ông đã tìm một ít ban miêu, [b] một ít dầu bạch đàn, một ít đất thó nữa, chế tạo ra được môn thuốc lậu rất kinh nghiệm. (17) Vì lẽ cũng như các ông vua thuốc lậu biết tự trọng khác, nghĩa là không bao giờ chữa cho bệnh nhân khỏi như lời cam đoan, ông mới hai năm, đã trở nên đại phú. (18)  Có tiền rồi, ông xây ngay một cái nhà săm [c] vĩ đại ở ngoài châu thành Hà Nội chữa được tới chục gái giang hồ. (19)Những thiếu niên tráng kiện lành mạnh đến đấy rồi thì lại được bọn gái giang hồ gửi trả lại hiệu thuốc của ông Victor Ban. (20) Khỏi rồi thì họ lại đến với bọn gái giang hồ, thành thử họ làm những cái thoi, đưa từ nhà săm đến phòng khám bệnh... Và như thế thì ông Victor Ban càng giàu chứ sao? Ông đặt đại lý ở khắp các tỉnh của ba Kỳ. Xe hơi của hiệu thuốc ông chạy khắp các phố phường, máy phóng thanh của ông luôn luôn nhắc cho đồng bào biết rằng ai cũng di tinh, lãnh tinh, mộng tinh, mắc thiên trụy, mắc bạch đái, tim la, lậu kén, lậu nhiệt, hoặc vỡ phổi, thủng dạ dày, rách tim, đau mắt, thối tai, v.v... Mải nghe quảng cáo của ông, những người vô bệnh cũng tưởng mình sắp chết, và mua thuốc, và cảm ơn ông ở chỗ ông cứu nhân độ thế, thương yêu chủng tộc.  Thành thử, ông được đủ 20 triệu đồng bào biết đến tên tuổi, thật chẳng kém gì cụ Phan Bội Châu vậy. (21)

Thế rồi, muốn ban cho cái dải đất đầy những vi trùng hoa liễu này một cảnh bồng lai, cho chúng sinh quên bớt những sự đau đớn, rức buốt, những vết thương... ông mới mở ra khách sạn Bồng Lai. (22)

Mới cách đây vài năm, thằng Xuân kia, cái ông đốc Xuân kia, chỉ là một thằng ma-cà-bông, mà ông đã thuê hai hào một ngày để ngồi trên mũi ô tô mà thổi loa, mà gào thét những chữ: di tinh, mộng tinh... vào máy phóng thanh, mà bây giờ đã là bạn giai của cô gái út của cố Hồng, (23)  mà lại là ông đốc! [d]  Thật quá sức tưởng tượng!

Hai bên đương lấm lét nhìn trộm nhau, may sao cho Xuân là cô gái mới lại hỏi:

− Cửa hàng của ngài độ này có đông khách không?

Tuyết đỡ lời:

− Ðông nhất! Vì thế, anh ấy thôi học, vì người ta dạy mình có ra gì, mà cái trường thuốc ở đây có ra gì mà bảo học! Bây giờ anh ấy chỉ tiêu khiển bằng te-nít.

Một thiếu niên nhìn mãi cái tóc đỏ ấy rồi lễ phép hỏi: (24)

− Thưa ngài, tóc ngài nhuộm bằng thứ thuốc hoá học nào thế ạ? Bẩm đẹp lắm, thật là hợp thời trang! Chúng tôi cũng muốn nhuộm tóc mà không biết thuốc... Giá lại hơi uốn quăn nữa thì tuyệt đẹp.

Xuân đáp:

− Nếu ngài lại tiệm Âu Hóa của tôi thì tôi sẽ mách giùm cho.

Cô gái mới nhìn Tuyết phê bình nịnh:

− Rõ khéo cái anh này! Ông ấy chủ trương sự hợp thời, những mối lịch sự, thì hẳn tóc ông ấy phải đẹp, lại còn khen phò mã tốt áo! (25)

Ông Victor Ban hỏi Tuyết:

− Quý nương lên chơi chốt lát hay cả ngày?

Tuyết thích khuỷu tay vào mạng mỡ Xuân, hỏi:

− Nào! Ông bạn giai định ở cả ngày hay vui chơi đây vài ngày nào?

Xuân ngẫm nghĩ, không biết muốn làm hại một người con gái tử tế thì mất mấy ngày hay chỉ độ nửa giờ thôi cũng đủ, liền đáp: (26)

− Ðể chốc nữa ăn cơm trưa rồi sẽ liệu. (27)

Ông Victor Ban quay đi thì một thanh niên lịch sự khác đứng lên:

− Thưa ngài, tôi rất được hân hạnh nếu ngài cho tôi hầu ngài vài set. [e]

Thế là cả bọn kéo nhau ra chỗ sân quần. Trong một tiếng đồng hồ, Xuân Tóc Ðỏ đã hạ nổi bốn thiếu niên.(28) Những tiếng vỗ tay luôn luôn tăng thanh thế cho nó trước mặt Tuyết. Những cách nắm ban, vợt ban, một lối cầm vợt kiểu cách, một cử chỉ làm bộ, đã đủ khiến Xuân có những dáng điệu của một phong lưu công tử, ít ra cũng là con một ông tổng đốc như những tài tử quần vợt khác. Lúc ông Victor Ban chạy ra ngó một phút thì những lời khen ngợi Xuân của khán giả bắt ông ta ngờ ngợ dễ thường mình đã nhầm,(29) rằng ông đốc Xuân này không có một mảy may dính dáng gì đến cái thằng Xuân thổi loa của mình mấy năm xưa.

Xong cuộc, những tay bại trận đều tỏ lời kính phục Xuân và ước ao sẽ được có ngày tái ngộ. Tuyết thấy rằng Xuân không những đáng là bạn giai mình mà thôi, nhưng giá có làm hại cả đời Tuyết một cách thật sự thì cũng xứng đáng lắm. (30)

Khi hai người vào cái phòng riêng thì Xuân nằm đờ ra, vì mệt. Thấy thái độ lễ phép không thể tha thứ được như thế, Tuyết ngồi lên một tay ghế, buồn rầu. (31) Tự nhiên thấy ở phòng bên cạnh có tiếng đàn bà hát vang lên:

− Dè... đờ... dà... múa...!  Mông pế y ề Pa rí!... (32) [f]

Tuyết đương lắng tai kinh ngạc thì Xuân rền rĩ nói: (33)

− Em ơi em! … Tuyết ơi Tuyết!

− Im đi! Hình như là... như là... Giời ơi... chị tôi! Hoàng Hôn! (34)

Câu nói ấy làm cho Xuân ngồi nhỏm lên, sợ hãi hỏi:

− Chết! Ai? Bà Văn Minh ấy à?

− Không! Khẽ chứ! Ấy là chị tôi, chị Phán dây thép ấy mà!

− Thế a? Thế có ông Phán mọc sừng đấy không?

Tuyết ngơ ngác hỏi:

− Sao anh biết rõ thế? Hở anh? Sao lại biết Hoàng Hôn có hai mối tình?(35)

− Sao lại không biết?

Sự thực, lúc ấy cô Hoàng Hôn, vợ ông Phán mọc sừng, đương bù khú với nhân tình ở phòng bên cạnh thật, không ngờ rằng Xuân và Tuyết ở bên này lắng tai nghe... (36)

Người nhân tình nói:

− Mình ạ, tôi không muốn tình thế này cứ kéo dài ra mãi, nguy hiểm lắm.

Cô Hoàng Hôn hỏi vặn một cách căm tức:

− Thế thì mình muốn gì nữa nào? (37)

− Tôi muốn mình... chúng ta lấy hẳn nhau!

− Nghĩa là tôi xin ly dị chồng tôi?

− Chứ gì nữa?

− Không, thưa ông ạ. Tôi chỉ muốn mình là người yêu của tôi thôi! Mình là chồng tôi nữa? Mình là chồng tôi? Thế thì mình lại mọc sừng mất! (38) Chẳng thà cứ để hắn mọc sừng hộ mình có hơn không?

− Chết chết! Ðàn bà gì lại có thứ đàn bà có những tư tưởng đến thế!

− Sao? Làm sao? Chỉ có đàn ông là không bao giờ có những tư tưởng đến thế mà thôi! (39)  Chứ đàn bà, đời bây giờ, ai cũng nghĩ như thế cả! Có chồng thôi mà không có nhân tình? Thế là hèn, là xấu, là không có đức hạnh gì cả, không có thông minh nhan sắc gì cả, nên chẳng ma nào nó thèm chim! (40) Nếu tôi không có nhân tình thì bạn hữu tôi sẽ khinh bỉ tôi, tôi còn sống với đời sao được? Có ăn có chọi mới gọi là trâu chứ? Thế mà tôi cũng giữ trinh tiết với mình, không có ai là nhân tình thứ hai nữa, thì mình nên cho là hạnh phúc rồi.

− Thì sao mình không kêu là giữ trinh tiết cả với chồng mình có được không?

− Chứ sao lại không! Giữ trinh tiết cả với hai người! Chồng và nhân tình! Nếu không thế được thì là cái giống gì ấy chứ còn là đàn bà sao được nữa!

− Chỉ sợ có phen nó biết...

− Chả đời nào! Tạo hoá sinh ra nó mọc sừng thì sao nó lại biết được (41). Nếu cú có biết thân cú hôi thì cú đã chả hôi!...Dè đờ dà múa! Mồng á măng, mồng mà rrrí!  [g]

Thế rồi người đàn bà ngoại tình cứ hát cái bài “Tôi có hai cái tình” một cách véo véo von von...

Ở bên này, Xuân nói thầm vào tai Tuyết:

− Thật là một người đàn bà đức hạnh! Xứng đáng! Tân tiến!

Thấy Xuân khen chị mình, Tuyết hoá ra ghen mà rằng:

− Còn tôi dễ thường... (42)

Xuân hôn Tuyết một cái rất kêu, lại khẽ nói: (43)

− Tuyết cũng đáng quý trọng như thế! (44)

Ðược thể, Tuyết lên mặt, bĩu môi nói:

− Nhà tôi là một nhà sang trọng, văn minh, mấy chị em phải giống nhau nhu đúc, nếu không thì còn ra cái thể thống gì nữa?

Xuân phóng tay lên ngực Tuyết nhưng lần này bị cự tuyệt:(45)

− Một lần thôi chứ? Ðã biết không là bằng cao su rồi thì thôi chứ?

Xuân Tóc Ðỏ còn đùa nhả bằng nhiều cách khác nữa thì Tuyết lại dẫn chứng rằng bụng dạ đàn bà là khó hiểu, vì cứ im. (46)

Hai bên cứ vừa đùa nghịch nhau, chốc chốc lại nói một cách thành thực đáng khen: (47)

− Chúng ta yêu nhau một tấm ái tình cao thượng... (48)

− Ðôi ta yêu nhau bằng thứ linh hồn trong sạch.

Mãi cho đến khi Xuân Tóc Ðỏ muốn xin cái “ân huệ cuối cùng” thì Tuyết đứng lên giận dữ: (49)

− Im! Ðể yên! Không bao giờ tôi cho mình cái ân huệ cuối cùng! Mình không phải là người lịch sự! Tôi không dại dột như những cô gái ngây thơ đâu! Ít ra tôi cũng đã là một trang bán xử nữ! (50)

Xuân Tóc Ðỏ ngây người ra không hiểu. Tuyết nói nốt:

− Nghĩa là demi-vierge!  [h] Nghĩa là còn tân một nửa!

Xuân ngây ngô hỏi lại:

− Còn một nửa cái tân thôi? Còn một nửa chữ trinh thôi?

Tuyết đài các đáp:

− Chứ lại gì! Chứ khi nào lại mất tân hẳn được! Chứ khi nào lại để cho ngày nhị hỉ [i] thấy lợn cắt tai được!

Từ đấy trở đi, Xuân ngoan ngoãn đứng đắn khác trước. Nó đã hiểu Tuyết là một bán xử nữ hoàn toàn, đáng mặt đàn bà nước Nam vào thế kỷ hai mươi, chứ không phải sự thường. (51)

NGUỒN:

[Chương] IX
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 48 (02 Décembre 1936), tr. 33-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 123-137.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 104-115.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 94-104.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr. 96-107.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 100-111.

KHẢO DỊ:

(1) A: II. Khách sạn Bồng Lai – Món triết lý của người đàn bà ngoại tình – Gương “bán xử nữ”

C, D, E, F, G: IX. Cảnh Bồng Lai trên cõi thế – Món triết lý của người đàn bà ngoại tình – Gương “bán xử nữ”

(2) A, D, F, G: cùng những ông sinh viên trường cao đẳng hoặc trường luật học, hoặc sinh viên không trường nào cả,

C, E: cùng những ông sinh viên trường cao đẳng hoặc trường luật học, sinh viên không trường nào cả,

(3) A: và sau cùng, thấy ảnh hình đăng trên các báo kèm thêm những cuộc phỏng vấn ỏm tỏi.

C, D, E, F: và sau cùng, thấy ảnh mình đăng trên các báo kèm với những cuộc phỏng vấn ỏm tỏi.

G: và sau cùng, thấy ảnh mình đăng trên báo kèm với những cuộc phỏng vấn ỏm tỏi.

(4) A, C, D, E, F: Hồ Trúc Bạch cứ là một thứ hàn thử biểu, thời khắc biểu về những tấn kịch mới cũ xung đột,

G: Hồ Trúc Bạch cứ là một thứ hàn thử biểu, thời khắc biểu về những tấn bi kịch mới cũ xung đột,

(5) A: Thành thử khách sạn Bồng Lai cũng được nổi tiếng y như đường Cổ Ngư và hồ Trúc Bạch, vì những người Việt Nam hoàn toàn, những người Việt Nam biết tự trọng, thì phải có bổn phận đã là khách hàng của khách sạn ấy ít ra là một lần, nếu không muốn bị những bậc trí thức tân tiến khinh bỉ là dân vong bản, vong quốc, v.v...

C, E: Thành thử khách sạn Bồng Lai cũng được nổi tiếng y như đường Cổ Ngư và hồ Trúc Bạch. Những người Việt Nam hoàn toàn, những người Việt Nam biết tự trọng, thì phải có bổn phận đã là khách hàng của khách sạn ấy ít ra là một lần, nếu không muốn những bậc trí thức tân tiến khinh bỉ là dân vong bản, vong quốc, v.v...

D, F: Thành thử khách sạn Bồng Lai cũng được nổi tiếng y như đường Cổ Ngư và hồ Trúc Bạch. Những người Việt Nam hoàn toàn, những người Việt Nam biết tự trọng, thì phải có bổn phận đã là khách hàng của khách sạn ấy ít ra là một lần, nếu không muốn bị những bậc trí thức tân tiến khinh bỉ là dân vong bản, vong quốc v.v...

G: Thành thử khách sạn Bồng Lai cũng được nổi tiếng y như đường Cổ Ngư và hồ Trúc Bạch. Những người Việt Nam hoàn toàn, những người Việt Nam biết tự trọng, thì phải có bổn phận làkhách hàng của khách sạn ấy ít ra là một lần, nếu không muốn bị những bậc trí thức tân tiến khinh bỉ là dân vong bản, vong quốc v.v...

(6) A: cậu thì vì cái trách nhiệm nặng muốn làm hại một đời một tiểu thử khuê các.

C, D, E, F: cậu thì vì cái trách nhiệm nặng nề muốn làm hại một đời một tiểu thử khuê các.

G: cậu thì vì cái trách nhiệm nặng nề muốn làm hại đời một tiểu thử khuê các.

(7) A: Chúng ta sẽ ăn uống với nhau, khiêu vũ với nhau, đánh ping-pong với nhau, tắm với nhau, chèo thuyền với nhau, cái gì cũng với nhau. Tôi cần phải tất cả mọi người trông thấy là đi với mình, mình ạ.

C, E: Chúng ta sẽ ăn uống chung với nhau, khiêu vũ với nhau, đánh ping-pong  với nhau, tắm với nhau, chèo thuyền với nhau, cái gì cũng với nhau. Tôi cần phải tất cả mọi người được trông thấy là đi với mình, mình ạ.

D, F: Chúng ta sẽ ăn uống với nhau, khiêu vũ với nhau, đánh ping-pong  với nhau, tắm với nhau, chèo thuyền với nhau, cái gì cũng với nhau. Tôi cần phải tất cả mọi người được trông thấy là đi với mình, mình ạ.

G: Chúng ta sẽ ăn uống với nhau, khiêu vũ với nhau, đánh ping-pong  với nhau, chèo thuyền với nhau. Tôi cần phải làm tất cả mọi ngưòi được trông thấy là đi với mình, mình ạ.

(8) A: Cô ả cứ cười rầm rĩ như những phụ nữ tân tiến và ngặt nghẽo nói:

C, D, E, F, G: Cô ả cứ cười rầm rĩ như những phụ nữ tự nhiên tân tiến và ngặt nghẽo nói:

(9) A: Ai cũng có thể ở trong khu vực ấy thôi là đã đủ hưởng hết mọi thi vị của cuộc tân sinh hoạt, mọi cái phong lưu lịch sử của đất đế đô văn vật, miễn là người ấy có xu…

C, E: Ai cũng có thể cứ ở trong khu vực ấy thôi là đã đủ hưởng hết mọi thi vị của cuộc tân sinh hoạt, mọi cái phong lưu lịch sự của đất đế đô vạn vật, miễn là người ấy có xu…

D, F: Ai cũng có thể cứ ở trong khu vực ấy thôi là đủ hưởng hết mọi thi vị của cuộc tân sinh hoạt, mọi cái phong lưu lịch sự của đất đế đô văn vật, miễn là người ấy có xu…

G: Ai cũng có thể cứ ở trong khu vực ấy thôi là đủ hưởng hết mọi thi vị của cuộc tân sinh hoạt, mọi cái phong lưu lịch sử của đất đế đô văn vật, miễn là người ấy có xu…

(10) A: Thật vậy, không có khách sạn Bồng Lai thì thật là một cái quốc sỉ cho người Việt Nam, đối với con mắt quan sát của người ngoại quốc.

C, D, E, F, G: Thật vậy, không có khách sạn Bồng Lai thì thật là một cái quốc sỉ cho người Việt Nam, đối với con mắt của người ngoại quốc.

(11) A: Những bọn trưởng giả vô công rồi nghề phải hẹn hò nhau ở đấy thì mới không thấy cuộc đời là đáng buồng!

C, D, E, F, G: Những bọn trưởng giả vô công rồi nghề phải hẹn hò với nhau ở đấy thì mới không thấy đời là đáng buồn.

(12) A, C, D, F: những con gà mái thượng hạng xa xỉ, theo thống hệ các khách sạn ở những nước văn minh.

E, G: những con gà mái thượng hạng xa xỉ, theo hệ thống các khách sạn ở những nước văn minh.

(13) A: Một thiếu niên kính cẩn hỏi:

C, D, E, F, G: Một nhà thiếu niên kính cẩn hỏi:

(14) A, C, D, E, F: Thưa ngài, vậy ra ngài là bạn đồng sự của ông Típ Phờ Nờ?

G: Thưa ngài, vậy ra ngài là đồng sự của ông Típ Phờ Nờ?

(15) A, C, D, E, F: Xuân Tóc Ðỏ tái mặt, chỉ những muốn chạy trốn.

G: Xuân Tóc Ðỏ tái mặt, chỉ muốn chạy trốn.

(16) A, C, D, F, G: chính sự nghiệp của ông, đời ông cũng đã là kỳ lạ, từ khi ông làm vua thuốc lậu và chủ tiệm Bồng Lai.

E: chính sự nghiệp của ông, đời ông cũng đã là kỳ lạ, từ khi ông làm vua thuốc lậu đến chủ tiệm Bồng Lai.

(17) A: Ông đã tìm một ít ban miêu, một ít dầu bạch đàn, một ít thủy ngân và thủy kim sa, và một ít đất thó nữa, chế tạo ra được một môn thuốc lậu rất kinh nghiệm.

C: Ông đã tìm một ít ban miêu, một ít dầu bạch đàn, một ít đất thó nữa, chế tạo ra được môn thuốc lậu rất kinh nghiệm.

D, F: Ông đã tìm một ít ban miêu, một ít dầu bạch đàn, một ít đất thó nữa, chế tạo ra được một môn thuốc lậu rất kinh nghiệm.

E: Ông đã tìm một ít ban miêu, một ít dầu bạch đàn, một ít đất thó nữa, chế tạo ra được  môn thuốc lậu rất linh nghiệm.

G: Ông đã tìm một ít ban miêu, một ít dầu bạch đàn, một ít đất thó nữa, chế tạo ra được  một môn thuốc lậu rất hiệu nghiệm.

(18) A: Vì lẽ cũng như ông vua thuốc lậu biết tự trọng khác, nghĩa là không bao giờ chữa cho bệnh nhân khỏi như lời cam đoan, ông mới hai năm, đã trở nên đại phú.

C, D, E, F: Vì lẽ cũng như các ông vua thuốc lậu biết tự trọng khác, nghĩa là không bao giờ chữa cho bệnh nhân khỏi như lời cam đoan, ông mới hai năm, đã trở nên đại phú.

G: Vì lẽ cũng như các ông vua thuốc lậu biết tự trọng khác, nghĩa là không bao giờ chữa cho các bệnh nhân khỏi như lời cam đoan, ông mới hai năm, đã trở nên đại phú.

(19) A: Có bạc vạn rồi, ông xây ngay một cái nhà săm vĩ đại ở ngoài châu thành Hà Nội chứa được tới hai chục gái giang hồ.

C: Có tiền rồi, ông xây ngay một cái nhà săm vĩ đại ở ngoài châu thành Hà Nội chữa được tới chục gái giang hồ.

E: Có tiền rồi, ông xây ngay một cái nhà săm vĩ đại ở ngoài châu thành Hà Nội chứa được tới chục gái giang hồ.

D, F, G: Có tiền rồi, ông xây ngay một cái nhà săm vĩ đại ở ngoài châu thành Hà Nội chứa được chục gái giang hồ.

(20) A: Những thiếu niên tráng kiện lành mạnh đến đấy rồi thì được bọn gái giang hồ gửi trả lại hiệu thuốc của ông Victor Ban.

C, D, E, F, G: Những thiếu niên tráng kiện lành mạnh đến đấy rồi thì lại được bọn gái giang hồ gửi trả lại hiệu thuốc của ông Victor Ban.

(21) A: Mải nghe quảng cáo của ông, ai cũng tưởng mình sắp chết, và mua thuốc, và cảm ơn ông ở chỗ cứu nhân độ thế, thương yêu chủng tộc, thành thử ông được đủ 20 triệu đồng bào biết đến tên tuổi, thật chẳng kém gì cụ Phan Bội Châu vậy.

C, D, E, F: Mải nghe quảng cáo của ông, những người vô bệnh cũng tưởng mình sắp chết, và mua thuốc, và cảm ơn ông ở chỗ ông cứu nhân độ thế, thương yêu chủng tộc. Thành thử, ông được đủ 20 triệu đồng bào biết đến tên tuổi, thật chẳng kém gì cụ Phan Bội Châu vậy.

G: Mải nghe quảng cáo của ông, những người vô bệnh cũng tưởng mình sắp chết, và mua thuốc, và cảm ơn ông ở chỗ ông cứu nhân độ thế, thương yêu chủng tộc. Thành thử, ông được đủ 20 triệu đồng bào biết đến tên tuổi…

(22) A: Thế rồi, ông ta muốn ban cho cái dải đất đầy những vi trùng hoa liễu này một cảnh bồng lai, cho chúng sinh quên bớt những sự đau đớn, rức buốt, những vết thương... ông mới mở ra khách sạn Bồng Lai.

C, D, G: Thế rồi, muốn ban cho cái dải đất đầy những vi trùng hoa liễu này một cảnh bồng lai, cho chúng sinh quên bớt những sự đau đớn, rức buốt, những vết thương... ông mới mở ra khách sạn Bồng Lai.

D, F: Thế rồi, muốn ban cho cái dải đất đầy những vi trùng hoa liễu này một cảnh bồng lai, cho chúng sinh quan bớt những sự đau đớn, rức buốt, những vết thương... ông mới mở ra khách sạn Bồng Lai.

(23) A: mà bây giờ đã là bạn giai của cô gái út cụ cố Hồng,

C, D, E, F, G:  mà bây giờ đã là bạn giai của cô gái út của cố Hồng,

(24) A, D, F, G: Một thiếu niên nhìn mãi cái đầu tóc đỏ ấy rồi lễ phép hỏi:

C, E: Một thiếu niên nhìn mãi cái tóc đỏ ấy rồi lễ phép hỏi:

(25) A: Ông ấy chủ trương sự hợp thời, những mốt lịch sự, thì hẳn tóc ông ấy phải đẹp, lại còn khoe phò mã tốt áo!

C: Ông ấy chủ trương sự hợp thời, những mối lịch sự, thì hẳn tóc ông ấy phải đẹp, lại còn khen phò mã tốt áo!

D, E, F: Ông ấy chủ trương sự hợp thời, những mốt lịch sự, thì hẳn tóc ông ấy phải đẹp, lại còn khen phò mã tốt áo!

G: Ông ấy chủ trương cái hợp thời, những mốt lịch sự, thì hẳn tóc ông ấy phải đẹp, lại còn khen phò mã tốt áo!

(26) A, D, F, G: Xuân ngẫm nghĩ, không biết muốn làm hại đời một người con gái tử tế thì mất mấy ngày hay chỉ độ nửa giờ thôi cũng đủ, liền đáp:

C, E: Xuân ngẫm nghĩ, không biết muốn làm hại một người con gái tử tế thì mất mấy ngày hay chỉ độ nửa giờ thôi cũng đủ, liền đáp:

(27) A: Để chốc nữa ăn cơm trưa sẽ liệu.

C, D, E, F, G: Để chốc nữa ăn cơm trưa rồi sẽ liệu.

(28) A, C, E: Trong một tiếng đồng hồ, Xuân Tóc Ðỏ đã hạ nổi bốn thiếu niên.

D, F, G: Trong một tiếng đồng hồ, Xuân Tóc Ðỏ đã hạ nổi thiếu niên.

(29) A: những lời khen ngợi Xuân của khán giả bắt ông ta ngờ ngợ dễ thường đã nhầm,

C, D, E, F, G: những lời khen ngợi Xuân của khán giả bắt ông ta ngờ ngợ dễ thường mình đã nhầm,

(30) A: Tuyết thấy rằng Xuân không những đáng là bạn giai mà thôi, nhưng giá có làm hại cả đời Tuyết một cách thật sự thì cũng xứng đáng lắm.

C, D, E, F: Tuyết thấy rằng Xuân không những đáng là bạn giai mình mà thôi, nhưng giá có làm hại cả đời Tuyết một cách thật sự thì cũng xứng đáng lắm.

G: Tuyết thấy rằng Xuân không những đáng là bạn giai mình mà thôi, nhưng giá có làm hại cả một đời Tuyết một cách thật sự thì cũng xứng đáng lắm.

(31) A, C, E: Thấy thái độ lễ phép không thể tha thứ được như thế, Tuyết ngồi lên một tay ghế, buồn rầu.

D, F, G: Thấy thái độ lễ phép không thể tha thứ được như thế, Tuyết ngồi lên tay ghế, buồn rầu.

(32) A: Tự nhiên thấy ở phòng bên cạnh có tiếng đàn bà hát vang lên:

− Dè... đờ... dà... múa...!

C, D, E, F, G:  Tự nhiên thấy ở phòng bên cạnh có tiếng đàn bà hát vang lên:

− Dè... đờ... dà... múa...!  Mông pế y ề Pa rí!...

(33) A, D, F, G: Tuyết đương lắng tai kinh ngạc thì Xuân rên rĩ gọi:

C, E: Tuyết đương lắng tai kinh ngạc thì Xuân rên rĩ nói:

(34) A: Hình như là... như là... chị tôi!

C, D, E, F, G: Hình như là... như là... Giời ơi... chị tôi! Hoàng Hôn!

(35) A: Sao anh biết rõ thế? Hở? Hở anh?

C, D:  Sao anh biết rõ thế? Hở anh? Sao lại biết Hoàng Hôn có hai mối tình?

E, F: Sao anh biết rõ thế? Hở? Hở anh? Sao lại biết Hoàng Hôn có hai mối tình?

G: Sao anh biết rõ thế? Hở? Hở anh? Sao anh lại biết Hoàng Hôn có hai mối tình?

(36) A: Sự thực, lúc ấy cô Hoàng Hôn, vợ ông Phán mọc sừng, đương bù khú với nhân tình ở phòng bên cạnh thật. Xuân và Tuyết ở bên kia lắng tai nghe...

C: Sự thực, lúc ấy cô Hoàng Hôn, vợ ông Phán mọc sừng, đương bù khú với nhân tình ở phòng bên cạnh thật… không ngờ rằng Xuân và Tuyết ở bên này lắng tai nghe...

D, F, G: Sự thực, lúc ấy cô Hoàng Hôn, vợ ông Phán mọc sừng, đương bù khú với nhân tình ở phòng bên cạnh thật không ngờ rằng Xuân và Tuyết ở bên này lắng tai nghe...

E: Sự thực, lúc ấy cô Hoàng Hôn, vợ ông Phán mọc sừng, đương bù khú với nhân tình ở phòng bên cạnh thật… không ngờ Xuân và Tuyết ở bên này lắng tai nghe...

(37) A: Thế thì mình muốn gì nữa nào? Dè... đờ... dà... múa...!   

C, D, E, F: Thế thì mình muốn gì nữa nào?

G: Thế anh muốn gì nữa nào?

(38) A: Tôi chỉ muốn mình là người yêu của tôi thôi! Mình là chồng tôi? Thế thì mình lại mọc sừng mất!

C, D, E, F, G: Tôi chỉ muốn mình là người yêu của tôi thôi! Mình là chồng tôi nữa? Mình là chồng tôi? Thế thì mình lại mọc sừng mất!

(39) A:  − Ðàn bà gì lại có thứ đàn bà có những tư tưởng đến thế!

Cô Hoàng Hôn ngồi nhỏm dậy hỏi dồn:

− Sao? Làm sao? Chỉ có đàn ông là không bao giờ có những tư tưởng đến thế mà thôi!

C, D, E, F, G:  − Ðàn bà gì lại có thứ đàn bà có những tư tưởng đến thế!

− Sao? Làm sao? Chỉ có đàn ông là không bao giờ có những tư tưởng đến thế mà thôi!

(40) A: Thế là hèn, là xấu, là không có đức hạnh gì cả, không thông minh nhan sắc gì cả, nên chẳng có ma nào nó thèm chim!  

C, D, E, F, G: Thế là hèn, là xấu, là không có đức hạnh gì cả, không có thông minh nhan sắc gì cả, nên chẳng ma nào nó thèm chim!    

(41) A: Tạo hoá sinh ra nó sinh ra nó mọc sừng thì sao nó lại biết được.

C, D, E, F, G: Tạo hoá sinh ra nó mọc sừng thì sao nó lại biết được.

(42)  A: Còn tôi thường không…

C, D, E, F, G: Còn tôi dễ thường…

(43) A, C, D, E, F: Xuân hôn Tuyết một cái rất kêu, lại khẽ nói:

G: Xuân hôn Tuyết một cái rất kêu, rồi khẽ nói:

(44) A: Tuyết cũng quý trọng như thế!

C, D, E, F, G: Tuyết cũng đáng quý trọng như thế!

(45) A: Xuân lại phóng tay lên ngực Tuyết nhưng cô này lại phóng tay ra cự:

C, E: Xuân phóng tay lên ngực Tuyết nhưng lần này bị cự tuyệt:

D, F, G: Xuân lại phóng tay lên ngực Tuyết nhưng lần lại này bị cự tuyệt:

(46)  A: Xuân Tóc Ðỏ còn đùa nhả bằng nhiều cách khác nữa thì Tuyết lại để im.

C, D, E, F, G: Xuân Tóc Ðỏ còn đùa nhả bằng nhiều cách khác nữa thì Tuyết lại dẫn chứng rằng bụng dạ đàn bà là khó hiểu, vì cứ im.

(47) A: Hai bên cứ vừa đùa nghịch nhau, chốc chốc lại nói:

C, D, E, F, G: Hai bên cứ vừa đùa nghịch nhau, chốc chốc lại nói một cách thành thực đáng khen:

(48) A: Chúng ta yêu nhau một ái tình cao thượng.

C, D, E, F, G: Chúng ta yêu nhau một tấm ái tình cao thượng.

(49) A: Mãi cho đến khi Xuân Tóc Ðỏ muốn cái “ân huệ cuối cùng” thì Tuyết đứng lên giận dữ:

C, D, E, F, G: Mãi cho đến khi Xuân Tóc Ðỏ muốn xin cái “ân huệ cuối cùng” thì Tuyết đứng lên giận dữ:

(50) A: Ít ra tôi cũng là một bán xử nữ!

C, D, E, F, G:  Ít ra tôi cũng đã là một trang bán xử nữ!

(51) A: Từ đấy trở đi, Xuân ngoan ngoãn đứng đắn khác trước, vì nó đã hiểu Tuyết là một gái mới hoàn toàn, đáng mặt đàn bà nước Nam vào thế kỷ hai mươi, chứ không phải sự thường.

C, D, E, F, G: Từ đấy trở đi, Xuân ngoan ngoãn đứng đắn khác trước. Nó đã hiểu Tuyết là một bán xử nữ hoàn toàn, đáng mặt đàn bà nước Nam vào thế kỷ hai mươi, chứ không phải sự thường.

CHÚ THÍCH:

[a] ping-pong: bóng bàn (chữ Anh: table tennis), một môn thể thao, xuất hiện ở nước Anh thế kỷ XIX.

[b] ban miêu (có tên latinh mylabris): còn gọi là sâu ban miêu, sâu đậu đen, là thứ bọ cánh cứng, được thu nhặt để chế làm vị thuốc, thường là thuốc bôi ngoài, có độc tính cao.   

[c] nhà săm (săm: phỏng âm chữ Pháp chambre): nhà có phòng ngủ cho thuê, thường ngụ ý nơi chứa đĩ điếm.  

[d] ông đốc: nói tắt của từ “đốc-tờ” (= thầy thuốc, bác sĩ) nhưng cũng có thể hiểu như “giám đốc”, như xưa kia từng được dùng để gọi tắt chức quan “đốc học”.

[e] sét (âm chữ Anh set): ván đấu, hiệp đấu; môn thi đấu tennis quy định mỗi trận đấu (match) gồm 3 hoặc 5 set, bên nào thắng 2 hoặc 3 set là thắng toàn trận.

[f] Dè... đờ... dà... múa...!  Mông pế y ề Pa rí!... (phỏng âm hai câu trong một bài hát tiếng Pháp: J’ ai deux amours. Mon pays et Paris): Tôi có hai mối tình. Quê tôi và Paris.

[g] Dè đờ dà múa! Mồng á măng, mồng mà rí! (phỏng âm hai câu nhại bài hát tiếng Pháp kể trên:  J’ ai deux amours. Mon  amant, mon mari): Tôi có hai mối tình. Nhân tình tôi, chồng tôi.

[h] demi-vierge (chữ Pháp): gái trinh một nửa, gái hư còn trinh; gọi “bán xử nữ” là theo chữ Hán (xử nữ 處 女gái tân, gái trinh; bán xử nữ: 半 處 女 còn tân một nửa)    

[i] nhị hỉ: lễ lại mặt sau ngày cưới.  

X (1)

Xuân Tóc Đỏ thi sĩ - Một cuộc tranh nhau mọc sừng - Tư tưởng bảo thủ của bà Phó Đoan

Sau khi ra phòng ăn để tiêu thụ một bữa cơm tây rất sang trọng y như những người Việt Nam thượng lưu khác, Tuyết lại rủ Xuân đi bách bộ trong hoa viên của khách sạn Bồng Lai cho tiêu cơm. Sợ lại gặp ông Victor Ban, Xuân thoái thác là mệt... (2) Tuyết giận dỗi nói:

− Ồ! Mình nói lạ nhỉ! Khi người ta đến Bồng Lai thì không phải để người ta mệt, nhung mà để người ta chơi! Thời buổi này là thời buổi của khoa học, của gân cốt, của thể thao, thì một thanh niên tráng kiện như mình không được nhọc mệt, nhất là mình lại là ông đốc! Vả lại, thế là mình lừa dối tôi đấy nhé! Như thế mà tự nhận là quý đàn bà như người Tây phương! Ấy là mình chưa làm hại một đời tôi mà đã phụ tôi như thế! Không biết nếu mình đã làm hại cả một đời tôi rồi thì đến thế nào! (3)

Trước những lý luận chính đáng ấy, Xuân lại phải ngồi nhỏm lên mà rằng:

− Chúng tôi rất được hân hạnh.

Xuân toan ra ngay, nhưng bị Tuyết ngăn lại: (4)

− Hãy khoan!

Rồi Tuyết bấm đầu ngón tay, lẩm bẩm tính:

− Một bạn gái, hai bạn giai, ông Victor Ban, tất cả là bốn người!

Hí hửng nhìn Xuân, Tuyết nói to một cách ngây thơ:

− Những bốn người, mình ạ! Những bốn ngưòi đã phải nghi ngờ tôi là hư hỏng, thế có sung sướng không? Chỉ nay mai là có người đồn đến tai thầy đẻ tôi mà thôi! (5) Hoặc không thì ít ra cũng đến tai cái thằng vị hôn phu của tôi! Thế cho bõ ghét!

Xuân ngây ngô nói:

− Thì ra làm cái nghề chồng mọc sừng đã khổ mà làm cái nghề vị hôn phu như thế cũng không sướng.

Tuyết cười khanh khách:

− Mình nói thâm thúy lắm! Thật rõ là ngôn ngữ của một người ở thế kỷ hai mươi chúng ta. Nhưng mà chưa chắc tôi đã cho mình mọc sừng đâu mà phải sợ.

Ngừng một lúc, Tuyết lại nói:

− À, thế ông via [a] và bà cụ ở nhà thế nào?

Ngơ ngác mất vài phút để đủ thì giờ hiểu, Xuân mới nói một cách buồn rầu:

− Anh chẳng may bồ côi sớm.

− Cụ ông chết, cụ bà còn hay cụ bà chết, cụ ông còn?

− Cả hai đều đã mất cả.

Tuyết chớp hai con mắt lúc đó loé những ánh sáng hạnh phúc, nói:

− Cứ một điều ấy cũng đủ cho anh đáng mặt lấy tôi làm vợ đấy! (6) Tôi lấy anh thì là tôi không có mẹ chồng! Sướng chưa? Bồ côi sớm như anh thế là tốt số lắm!

Xuân còn ngẫm nghĩ chưa biết nên đáp thế nào thì Tuyết lại tiếp:

− Anh đừng phân vân nữa, anh đốc ạ. Nếu tôi hư hỏng dại dột như số đông thì ngay lúc nẫy tôi đã dại dột với anh rồi chứ còn gì! (7) Ðằng này tôi biết giữ gìn lắm, bao giờ cũng thế.

Xuân cười nhạt, nói bông:

− Ðằng nào thì rồi cũng phải một lần...

Nhưng Tuyết cãi lại một cách rắn rỏi: (8)

− Thôi đi! Ðể đến hôm tân hôn, thấy tôi mất trinh, anh lại cắt tại lợn ấy à? (9)

Lời lẽ khôn ngoan sắc sảo ấy khiến Xuân Tóc Ðỏ sung sướng lắm, vì nó tin rằng mai sau có lấy Tuyết ắt cũng không sợ mọc sừng nữa. (10)

Hai người kề vai nhau ra khỏi gian phòng, đi về phía vườn hoa. Những cây hoa kèn nói, hoa mõm chó, nở sặc sỡ trên các luống nghìn tía muôn hồng, rõ ra cảnh Bồng Lai thật sự. Thỉnh thoảng, trên lớp đá cuội, một vài chiếc hoa héo rụng xuống tả tơi...

Một thiếu niên bé nhỏ, mặt hốc hác như một những nhà thi sĩ có tên tuổi, đôi mắt lờ đờ, cái thân thể ốm ho lẩn trong bộ Âu phục quần chân voi, cứ đăm đăm chiêu chiêu nhìn Tuyết... (11) Cô này khẽ bảo bạn:

− Ðây, xin giới thiệu anh một người muốn chiếm trái tim của tôi...

Mới nghe thế, Xuân cũng thấy máu ghen chạy lên đỏ cả mặt. Nó quay lại nhìn thì thiếu niên hình như chỉ trông thấy có một Tuyết, nên cứ thoăn thoắt vung đôi ống quần chân voi đi theo sau.(12) Tuyết khẽ nói: (13)

− Mặc kệ người ta, anh! Một nhà thi sĩ kia đấy! Người ấy không hại ai cả.

Nói xong, sung sướng như những cô gái được có người muốn bắt chim, Tuyết cứ nhảy tung tăng để giẫm bàn chân lên những đoá hoa rụng trên đường cuội. (14) Nhà thi sĩ thì vẫn đi theo Tuyết thoăn thoắt...

Xuân Tóc Ðỏ muốn quay lại cự cho anh chàng vô lễ ấy một vố thì chợt anh chàng ngâm nga rất to:

Nàng tiên rảo gót trên đường cuội…

Hoa thẹn! – Ðầy đường rụng tả tơi.

Cái đẹp vẫn thường ghen cái đẹp:

Mỹ nhân giẫm nát những hoa – Hoài!

Xuân nghe thế, sắp sửa đổi lòng căm tức ra lòng kính trọng, thì Tuyết cười khúc khích. (15) Nét mặt vẫn thản nhiên như những nhà thi sĩ can đảm chịu đựng những nỗi đắng cay, thiếu niên lại ngâm: (16)

Chẳng được như hoa vướng gót ai,

Lòng ta man mác tả tơi thay!

Vội vàng nhặt lấy bông hoa nát

Ðể ấp cho lòng nỗi đắm say!...

Rồi nhà thi sĩ cúi xuống nhặt bông hoa lên, dừng chân đứng yên, ấp cái hoa vào lòng bằng hai cánh tay vòng tròn y như ôm một người tình nhân tưởng tượng.

Không thấy tiếng giầy lạo sạo trên cuội theo mình nữa, Tuyết dừng chân, quay nhìn lại sau lưng... Cử chỉ của nhà thi sĩ khiến Tuyết phải nói:

− Thế có cảm không hở anh? Hay anh chàng theo đuổi tôi đã mấy tháng nay rồi đấy. (17) Anh chàng thì cảm quá rồi mà mình lại không cảm kia chứ!

Xuân Tóc Ðỏ nghiến răng hỏi dồn:

− Có thực nó cảm không?

− Thì lại còn thế nào mới là cảm nữa?

Trong óc Xuân lúc ấy có một luồng tư tưởng văn chương chạy qua. Nó tự thấy đáng hổ thẹn, nếu không đọc thơ như kẻ tình địch. Mà muốn ngâm thơ thì nào có khó gì? Nó nhớ ngay đến những bài thơ nó đã đọc làu làu mấy năm xưa, những khi còn làm nghề bán nói trước máy phóng thanh cho những nhà bán thuốc. Nó bèn bảo Tuyết:

− Em muốn anh ứng khẩu một bài thơ cho gã ấy không? (18)

Tuyết vỗ tay reo:

− Nếu được thế thì còn danh giá nào bằng!

Xuân Tóc Ðỏ bèn chắp tay sau lưng, tiến đến nhà thi sĩ, ngâm nga rất dõng dạc: (19)

Dù già cả, dù ấu nhi,

Sương hàn nắng gió bất kỳ − biết đâu?

Sinh ra cảm, sốt, nhức đầu,

Da khô, mình nóng, âu sầu, ủ ê...

Ðêm ngày nói sảng nói mê...

Chân tay mệt mỏi, khó bề yên vui.

Vậy xin mách bảo đôi lời:

“Nhức đầu giải cảm” liệu đời dùng ngay!

Xuân Tóc Ðỏ còn muốn đọc làu làu nữa, nhưng thiếu niên vội xoa tay chịu hàng:

− Xin lỗi ngài! Thế thôi cũng đủ là một bài học cho bỉ nhân... khâm phục!(20) Vậy để rồi bỉ nhân luyện lối trào phúng thì mới mong đối đáp ngài được!(21)

Nói xong, nhà thi sĩ ấy cúi đầu kính cẩn chào Xuân rồi chuồn mất với cái mặt đỏ những hổ thẹn. Xuân đến gần Tuyết, được khen:

− Giời ơi, anh là một bậc kỳ tài! Thật là xuất khẩu thành chương! Mà thơ như thế thì thật trào phúng lắm, không kém gì Tú Mỡ! Nhưng mà thơ của anh sao có nhiều mùi thuốc thế?

Không biết cắt nghĩa ra sao, Xuân bèn đố lại:

− Ðố biết đấy.

Tuyết lại tự trả lời cho câu hỏi của mình: (22)

− À! phải rồi! Tại anh đã học trường thuốc nên thơ của anh cũng có mùi khoa học chứ gì! Thật là văn chương đốc-tờ đấy.

Cùng vui sướng, cả hai lại sánh vai nhau đi lững thững về phía bể bơi...(23) Chợt Tuyết sợ hãi, rối rít khẽ nói: (24)

− Chết! Anh Phán! Thôi, chốc nữa, mình tìm tôi quanh trong này nhé!

Nói xong, Tuyết lẩn sau một cây cọ rồi trốn mất. (25)  Trước mặt Xuân Tóc Ðỏ lúc ấy hiện ra ông Phán mọc sừng, cùng đi với một người đàn bà, hôm nay ông Phán mày râu nhẵn nhụi, áo quần nho nhã bảnh bao, trông rõ ra vẻ một người mọc sừng vô tâm, thấy cuộc đời là vui vẻ...(26) Người đàn bà thì ăn mặc lối nửa tân nửa cựu, trông có vẻ vừa ham muốn cái hư hỏng của phụ nữ đã giải phóng lại vừa nhớ tiếc cái đức hạnh khó gánh vác của phụ nữ cổ hủ, muốn rõ là hạng người nào trong xã hội cũng khó lắm thay! (27)

Xuân Tóc Ðỏ không biết đấy có phải ông Phán đi với vợ không, vì nếu không thì cũng là sự lạ, mà nếu phải thế thật thì cũng lại là một sự lạ khác. Mặc kệ, cứ biết là bổn phận phải nói thì cứ nói, nó bèn kính cẩn chào cả hai người rồi đứng ưỡn ngực ra, dùng cái giọng thổi loa xưa kia mà rằng:

− Thưa ngài! Ngài là người chồng mọc sừng!

Ông Phán kinh hãi đến tái mặt, ấp úng giới thiệu:

− Ðây, đây là... người yêu của tôi, mà thôi! (28)

Vì ngu dại, Xuân hốt hoảng mách:

− Thế à! Nếu vậy thì may cho ngài quá! Thế thì hiện ngay bây giờ vợ ngài có lẽ đương làm cho ngài mọc sừng ở trong kia! (29)

Ông Phán lại tái mặt hơn nữa, thất thanh hỏi:

− Sao? Ngay trong cảnh Bồng Lai này ấy à?

Xuân Tóc Ðỏ giậm chân xuống đất, chán đời:

− Những việc như thế không ở cảnh Bồng Lai thì còn ở đâu nữa!

− Chết! Quan bác mau dẫn đệ đến đấy ngay mới được! (30)Ði!

Xuân Tóc Ðỏ rảo cẳng đi ngay. Hai người lạch bạch chạy theo, rối rít như những ai muốn được mục kích những cảnh ái tình của người khác. Ðến cửa cái buồng ấy thì Xuân đứng lại, đưa mắt cho ông Phán mọc sừng. Ông này vừa thở vừa gõ cửa, 15 phút, cánh cửa hé mở ra. (31) Rồi bên trong có tiếng đàn bà the thé rít lên: “Giời ơi! chồng tôi!”. Rồi ông phán hục hặc: “Ðồ khốn nạn! Ðồ chó đểu!”

Xuân Tóc Ðỏ và người đàn bà kia thì thập thò đứng bên ngoài. May sao lúc ấy thiên hạ mải bơi, lội, tắm ở bờ hồ cả. Âu là vì ông Phán thấp cổ bé miệng nên tiếng than không đến trời vậy!(32)

Người tình nhân lúc ấy đã mặc được quần áo, khôn ngoan mà hỏi dịu:

− Kính chào ngài! Bẩm thế ra ngài là người chồng?

Ông Phán phát bẳn mà rằng:

− Tôi không là người chồng thì tôi còn là con chó gì nữa?(33)

Người tình nhân lại cúi đầu kính cẩn có ý công kích ông Phán về mục xã giao: (34)

− Chúng tôi rất hân hạnh... Bẩm ngài, ngài là người thượng lưu, trước sau tôi cũng vẫn giữ lễ độ với ngài, thưa ngài! (35)

Ông Phán hổ thẹn cãi:

− Thưa ngài, dù tôi là người mọc sừng thì tôi cũng vẫn là thượng lựu trí thức chứ? (36)

− Vâng, ấy ngài cứ dịu dàng thế cho! Vì nếu mọc sừng thì không phải lần này là lần đầu, vậy ngài nổi nóng vô ích, chỉ tổ thiên hạ người ta cười cả đôi chúng ta mà thôi. (37)  Thưa ngài, quả thực hôm nay tôi vẫn kính trọng vợ ngài!

Từ đấy trở đi, (38) hai bên đều hết sức lễ phép với nhau để tỏ cho nhau biết cùng là thượng lưu nhân vật. Tuy nhiên ông phán cũng trỏ vợ mà nói: (39)

− Thưa ngài, dù là vợ tôi đây kia đã mặc được quần áo vào như thế kia rồi thì tôi cũng không dám chắc. Là vì cổ nhân đã dạy: Nam đáo nữ phòng nam tất đãng, nữ đáo nam phòng nữ tất dâm! [b]

Biết rằng trước lý luận cứng cỏi đến như thế thì chối cái tội gian phu của mình cũng khó lắm, (40) người tình nhân bèn cãi:

− Thưa ngài, mọc sừng không phải là xấu, nhưng chỉ là cái chẳng may, một cái tai nạn vậy. (41)  Như Nã Phá Luân [c] đánh đông dẹp bắc như thế, lại đẹp giai như thế, mà cũng mọc sừng như ngài thì ngài bảo sao? (42)

Thấy mình được bắc lên ngang hàng với Nã Phá Luân, ông Phán mọc sừng cũng có hả dạ đôi chút. Tuy nhiên ông cũng nói:

− Bẩm ngài, dù là xấu, dù là chẳng may, thì mọc sừng cũng là chịu thiệt hại. Vậy ngài định đền bù tôi ra làm sao? Hay tôi phải nhờ đến pháp luật?

Nghĩ ngay đến sở Cẩm, tin đăng trên các báo, người tình nhân vội chữa:(43)

− Bẩm ngài, chính tôi mới mong là người mọc sừng! (44)

Ông Phán sửng sốt:

− Ồ! Ồ! Có thể như thế được chăng?

− Bẩm chính thế! Vợ ngài bảo với tôi là chưa có chồng và vẫn nhận tôi là chồng! (45) Bây giờ tôi mới được cái tin sét đánh đau đớn là người đàn bà ấy đã có chồng! − thật quả nhiên ngài lại đây định bắt quả tang chúng tôi, ngài đừng có chối! Nghĩa là vợ ngài có hai chồng! Bây giờ tôi mới biết tôi cũng là một người chồng mọc sừng, thì ngài bảo sao? Ai đền ai? Ai thiệt hại? (46)

Sợ quá, ông Phán giẫy đây đẩy: (47)

− Tôi không biết! Tôi không lôi thôi! Ông Xuân, xin ông làm chứng cho tôi rằng tôi là người chồng mọc sừng...

Xuân cúi đầu đáp nhã nhặn:

− Chúng tôi rất được hân hạnh.

Ông Phán lại cầu cứu cô nhân tình của ông ta:

− Thưa bà, xin bà làm chứng cho tôi rằng tôi là người chồng mọc sừng!

Không biết đáp ra sao, người đàn bà đành bắt chước Xuân:

− Chúng tôi rất được hân hạnh.

Thấy cơ nguy, người tình nhân dọa già: (48)

− Bẩm, thế này thì chưa biết tôi hay ngài chịu thiệt hại... Vậy thì có lẽ tôi phải đi hỏi luật sư mới được. Thưa ngài, đã là viên chức thì ngài phải hiểu luật, phải trọng pháp luật hơn người khác.

Nghe thấy nói đến thầy kiện, lại sợ mình trái luật thì ắt không còn là một viên chức gương mẫu trung thành nữa, lại không hiểu mình có trái luật không, lại sợ người ta bắt được quả tang mình muốn bắt được quả tang người ta, ông Phán bèn nháy mắt cho người yêu, bắt tay người tình nhân vợ ông, (49) lễ phép nói:

− Thôi, kính chào ngài. Rất mong có phen tái ngộ... (50)

Rồi ông rảo cẳng ra khỏi cảnh Bồng Lai như người đi trốn, có người tình nhân của ông lẽo đẽo theo sau. Riêng về phần Xuân, thấy nói đến luật sư cũng đâm hoảng, sợ lôi thôi đến mình, thì đầu chẳng phải lại phải tai, nó cũng cắm cổ đi nốt. (51)  Tìm thấy Tuyết rồi, nó hốt hoảng nói:

− Ði, ta đi ngay không thì lôi thôi to bây giờ!

Tuy chưa hiểu rõ, Tuyết cũng kinh hoàng mà chạy theo Xuân. (52) Cả hai ra đến cái cổng Nhật Bản thì lại thấy bà phó Ðoan đứng sừng sững. (53)

Bà này nhảy xuống, gọi Tuyết, nói to: (54)

− À, cô này đã có người sêu tết rồi, thế là không có phép!

Tuyết bĩu môi, chỉ Xuân:

− Người này chỉ là một người bạn giai của tôi, thế thôi! Không hơn không kém. (55)

Rồi Tuyết nhảy lên một cái xe cao-su, mặc kệ Xuân với bà phó Ðoan…

Bà này bảo Xuân:

− Như ý tôi ấy à? Con gái bây giờ hư lắm, chỉ ăn chơi thôi! Ðàn bà thì phải biết tòng nhất nhi chung, thế nào là tam tòng tứ đức, thế nào là trinh tiết đức hạnh?

Thấy Xuân câm miệng hến, bà liều mà nói:

− Còn ông, thì ông phải đứng đắn, đừng có tìm cách làm hại một đời người ta! Ðã có người sêu tết người ta, thế là người ta đã có chồng rồi. Phương ngôn có câu: Giai tân gái goá thì chơi, đừng nơi có vợ, đừng nơi có chồng!  (56)

Nghe đến đấy, chợt nhớ đến mọi sự lôi thôi lúc nãy, lại chợt nhớ đến bà Phó Ðoan đương góa chồng, Xuân Tóc Ðỏ ấp úng nói:

− Thưa bà, bà tha phép cho, nếu bà không trinh tiết với hai ông chồng như thế thì... bẩm… tôi cũng… mạn phép mà... phải lòng bà rồi!

Bà Phó Ðoan tủm tỉm cười, mắng:

− Ê! Ê! Rõ đồ ê chệ chửa!

Rồi bà lên xe, bảo tài xế phóng nước đại.

Bà đi trốn ái tình.

Xuân Tóc Ðỏ phải từ giã cảnh Bồng Lai, cuốc bộ về hiệu Âu Hóa. (57)

NGUỒN:

[Chương] X
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 49 (09 Décembre 1936), tr. 33-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 138-152.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 116-127.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 105-115.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.108-118.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 112-123.

KHẢO DỊ:

(1) A: III

C, D, E, F, G: X

(2) A, C, D, E, F: Sợ lại gặp ông Victor Ban, Xuân thoái thác là mệt...

G: Sợ gặp ông Victor Ban, Xuân thoái thác là mệt...

(3) A, C, D, E, F: Như thế mà tự nhận là quý đàn bà như người Tây phương! Ấy là mình chưa làm hại một đời tôi mà đã phụ tôi như thế! Không biết nếu mình đã làm hại cả một đời tôi rồi thì đến thế nào!

G: Như thế mà tự nhận là quý đàn bà như người Tây phương! Không biết nếu mình đã làm hại cả một đời tôi rồi thì đến thế nào!

(4) A: Xuân toan ra ngay, nhưng Tuyết ngăn lại:

C, D, E, F, G:  Xuân toan ra ngay, nhưng bị Tuyết ngăn lại:

(5) A: Chỉ nay mai là có lời đồn đến tai thầy đẻ tôi mà thôi!

C, D, E, F, G: Chỉ nay mai là có người đồn đến tai thầy đẻ tôi mà thôi!

(6) A: Cứ một điều ấy cũng đủ cho anh lấy tôi làm vợ đấy!

C, D, E, F, G: Cứ một điều ấy cũng đủ cho anh đáng mặt lấy tôi làm vợ đấy!

(7) A: Tôi không hư hỏng dại dột như số đông thì ngay lúc nẫy tôi đã dại dột với anh rồi chứ còn gì!

      C, D, E, F, G: Nếu tôi hư hỏng dại dột như số đông thì ngay lúc nẫy tôi đã dại dột với anh rồi chứ còn gì!

(8) A, C, D, F, G: Nhưng Tuyết cãi lại một cách rắn rỏi:

E: Nhưng Tuyết cãi lại một cách dằn dỗi:

(9) A, C, E: Thôi đi! Ðể đến hôm tân hôn, thấy tôi mất trinh, anh lại cắt tại lợn ấy à?

D, F, G: Thôi đi! Ðể đến hôm tân hôn, anh lại cắt tại lợn ấy à?

(10) A: Lời lẽ khôn ngoan sắc sảo ấy khiến Xuân Tóc Ðỏ sung sướng lắm, vì sự thật thì nó chẳng có hy vọng gì lấy Tuyết làm vợ, mà nó chỉ nghĩ…

C, D, E, F, G:  Lời lẽ khôn ngoan sắc sảo ấy khiến Xuân Tóc Ðỏ sung sướng lắm, vì nó tin rằng mai sau có lấy Tuyết ắt cũng không sợ mọc sừng nữa.

(11) A, D, F, G: Một thiếu niên bé nhỏ, mặt hốc hác như mặt những nhà thi sĩ có tên tuổi, đôi mắt lờ đờ, cái thân thể ốm o lẩn trong bộ Âu phục quần chân voi, cứ đăm đăm chiêu chiêu nhìn Tuyết.

C, E: Một thiếu niên bé nhỏ, mặt hốc hác như một những nhà thi sĩ có tên tuổi, đôi mắt lờ đờ, cái thân thể ốm ho lẩn trong bộ Âu phục quần chân voi, cứ đăm đăm chiêu chiêu nhìn Tuyết.

(12)  A, C, D, F: Nó quay lại nhìn thì thiếu niên hình như chỉ trông thấy có một Tuyết nên cứ thoăn thoắt vung đôi ống quần chân voi đi theo sau.

E: Nó quay lại nhìn thì thấy thiếu niên hình như chỉ trông thấy có một Tuyết, nên cứ thoăn thoắt vung đôi ống quần chân voi đi theo sau.

G: Nó quay lại nhìn. Thiếu niên hình như chỉ trông thấy có một Tuyết, nên cứ thoăn thoắt vung đôi quần chân voi đi theo sau.

(13) A: Tuyết lại khẽ nói:

C, D, E, F, G: Tuyết khẽ nói:

(14) A, C, D, F: Tuyết cứ nhảy tung tăng để giẫm bàn chân lên những đóa hoa rụng trên đường cuội.

E, G: Tuyết cứ nhảy tung tăng để giẫm lên những đoá hoa rụng trên đường cuội.

(15) A: Xuân nghe thế bỗng đổi lòng căm tức ra lòng kính trọng trong khi Tuyết cười khúc khích.

C, D, E, F, G: Xuân nghe thế, sắp sửa đổi lòng căm tức ra lòng kính trọng, thì Tuyết cười khúc khích.

(16) A, C, E: Nét mặt vẫn thản nhiên như những nhà thi sĩ can đảm chịu đựng những nỗi đắng cay, thiếu niên lại ngâm:

D, F, G: Nét mặt vẫn thản nhiên như những nhà thi sĩ can đảm chịu đựng nỗi đắng cay, thiếu niên lại ngâm:

(17) A, D, F, G: Thế có cảm không hở anh? Ấy anh chàng theo đuổi tôi đã mấy tháng nay rồi đấy.

C: Thế có cảm không hở anh? Hay anh chàng theo đuổi tôi đã mấy tháng nay rồi đấy.

E: Thế có cảm không hở anh? Anh chàng theo đuổi tôi đã mấy tháng nay rồi đấy.

(18) A: Em có muốn anh ứng khẩu một bài thơ cho gã ấy không?

C, D, E, F: Em muốn anh ứng khẩu một bài thơ cho gã ấy không?

G: Em muốn anh ứng khẩu bài thơ cho gã ấy không?

(19) A: Xuân Tóc Ðỏ bèn chắp tay sau lưng, tiến đến nhà thi sĩ, ngâm rất dõng dạc:

C, D, E, F, G: Xuân Tóc Ðỏ bèn chắp tay sau lưng, tiến đến nhà thi sĩ, ngâm nga rất dõng dạc:

(20) A, C, D, E, F: Thế thôi cũng đủ là một bài học cho bỉ nhân... khâm phục!

G: Thế thôi cũng đủ là một bài học cho bỉ nhân... thán phục!

(21) A: Vậy để rồi bỉ nhân phải luyện lối trào phúng thì mới mong đối đáp ngài được!

C, D, E, F, G: Vậy để rồi bỉ nhân luyện lối trào phúng thì mới mong đối đáp ngài được!

(22) A, C, D, E, F: Tuyết lại tự trả lời cho câu hỏi của mình:

G: Tuyết lại tự trả lời cho câu của mình:

(23) A: Cùng sung sướng, cả hai lại sánh vai nhau lững thững đi về phía bể bơi...

C, D, E, F, G: Cùng vui sướng, cả hai lại sánh vai nhau đi lững thững về phía bể bơi...

(24) A: Chợt Tuyết sợ hãi, rối rít khẽ:

C, D, E, F, G: Chợt Tuyết sợ hãi, rối rít khẽ nói:

(25) A, C, D, E: Nói xong, Tuyết lẩn sau một cây cọ rồi trốn mất.

F, G: Nói xong, Tuyết lẩn sau một cây nọ rồi trốn mất.

(26) A, D, F, G: Trước mặt Xuân Tóc Ðỏ lúc ấy hiện ra ông Phán mọc sừng, cùng đi với một người đàn bà. Hôm nay ông Phán mày râu nhẵn nhụi, áo quần nho nhã bảnh bao, trông rõ ra vẻ một người mọc sừng vô tâm, thấy cuộc đời là vui vẻ...

C, E: Trước mặt Xuân Tóc Ðỏ lúc ấy hiện ra ông Phán mọc sừng, cùng đi với một người đàn bà, hôm nay ông Phán mày râu nhẵn nhụi, áo quần nho nhã bảnh bao, trông rõ ra vẻ một người mọc sừng vô tâm, thấy cuộc đời là vui vẻ...

(27) A, C, D, E, F: Người đàn bà thì ăn mặc lối nửa tân nửa cựu, trông có vẻ vừa ham muốn cái hư hỏng của phụ nữ đã giải phóng lại vừa nhớ tiếc cái đức hạnh khó gánh vác của phụ nữ cổ hủ,

G: Người đàn bà thì ăn mặc lối nửa tân nửa cựu, trông có vẻ vừa ham muốn cái hư hỏng của phụ nữ đã giải phóng lại vừa nhớ tiếc cái đức hạnh gánh vác của phụ nữ cổ hủ,

(28) A: Ðây, đây là... người yêu của tôi.

C, D, E, F, G: Ðây, đây là... người yêu của tôi, mà thôi!

(29) A: Thế thì hiện ngay bây giờ vợ ngài có lẽ đương làm cho ngài mọc đương làm cho ngài mọc sừng ở trong kia!

C, D, E, F, G: Thế thì hiện ngay bây giờ vợ ngài có lẽ đương làm cho ngài mọc sừng ở trong kia!

(30) A, D, F, G: Chết! Chết! Quan bác mau dẫn đệ đến đấy ngay mới được!

C, E: Chết! Quan bác mau dẫn đệ đến đấy ngay mới được!

(31) A: Ông này vừa thở vừa gõ cửa. Sau 15 phút, cánh cửa hé mở ra.

C, D, E, F, G: Ông này vừa thở vừa gõ cửa, 15 phút, cánh cửa hé mở ra.

(32) A: May sao lúc ấy trong khách sạn vắng ngắt, vì người ta mải bơi, lội, tắm ở bờ hồ cả. Âu là vì ông Phán thấp cổ bé miệng nên tiếng than không thấu đến trời vậy!

C, D, E, F: May sao lúc ấy thiên hạ mải bơi, lội, tắm ở bờ hồ cả. Âu là vì ông Phán thấp cổ bé miệng nên tiếng than không thấu đến trời vậy!

G: May sao lúc ấy thiên hạ mải bơi, lội, tắm ở hồ cả. Ấy là vì ông Phán thấp cổ bé miệng nên tiếng than không thấu đến trời vậy!

(33) A: Tôi không là người chồng thì tôi còn là cái con chó gì nữa?

C, D, E, F, G: Tôi không là người chồng thì tôi còn là con chó gì nữa?

(34) A: Người tình nhân lại cúi đầu kính cẩn:

C, D, E, F, G: Người tình nhân lại cúi đầu kính cẩn có ý công kích ông Phán về mục xã giao:

(35) A: Bẩm ngài, tôi là một người thượng lưu trí thức, trước sau tôi cũng vẫn giữ lễ độ với ngài, thưa ngài!

C, D, E, F: Bẩm ngài, ngài là người thượng lưu, trước sau tôi cũng vẫn giữ lễ độ với ngài, thưa ngài!

G: Bẩm ngài, ngài là người thượng lưu, trước sau tôi vẫn giữ lễ độ với ngài, thưa ngài!

(36) A: Thưa ngài, dù tôi là người mọc sừng thì cũng vẫn là thượng lựu trí thức chứ?

C, D, E, F, G: Thưa ngài, dù tôi là người mọc sừng thì tôi cũng vẫn là thượng lựu trí thức chứ?

(37) A, D, F, G: Vì nếu mọc sừng thì không phải lần này là đầu, vậy ngài nổi nóng cũng vô ích, chỉ tổ thiên hạ cười cả đôi chúng ta mà thôi.

C, E: Vì nếu mọc sừng thì không phải lần này là lần đầu, vậy ngài nổi nóng vô ích, chỉ tổ thiên hạ người ta cười cả đôi chúng ta mà thôi.

D, F, G: Vì nếu mọc sừng thì không phải lần này là lần đầu, vậy ngài nổi nóng cũng vô ích, chỉ tổ thiên hạ cười cả đôi chúng ta mà thôi.

(38) A, C, D, E, F:  Từ đấy trở đi,

G: Từ ấy trở đi,

(39) A, D, F, G: Tuy nhiên ông phán cũng trỏ vợ và nói:

C, E: Tuy nhiên ông phán cũng trỏ vợ mà nói:

(40) A: Biết rằng trước những lý luận cứng cỏi đến như thế thì chối cái tội gian phu của mình cũng khó lắm,

C, D, F, G: Biết rằng trước lý luận cứng cỏi đến như thế thì chối cái tội gian phu của mình cũng khó lắm,

E: Biết rằng trước lý luận cứng cỏi đến như thế thì chối cãi tội gian phu của mình cũng khó lắm,

(41) A, D, F, G: Thưa ngài, mọc sừng không phải là cái xấu, nhưng chỉ là cái chẳng may, một cái tai nạn vậy.

C, E: Thưa ngài, mọc sừng không phải là xấu, nhưng chỉ là cái chẳng may, một cái tai nạn vậy.

(42) A, C, D, E, F: Như Nã Phá Luân đánh đông dẹp bắc như thế, lại đẹp giai như thế, mà cũng mọc sừng như ngài thì ngài bảo sao?

G: Như Nã Phá Luân đánh đông dẹp bắc như thế, lại đẹp giai như thế, mà cũng mọc sừng thì  ngài bảo sao?

(43) A: Nghĩ ngay đến sở Cẩm, tin đăng báo, người tình nhân vội chữa:

C, D, E, F, G:  Nghĩ ngay đến sở Cẩm, tin đăng trên các báo, người tình nhân vội chữa:

(44) A: Bẩm ngài, chính tôi mới là người chồng mọc sừng!

C, E: Bẩm ngài, chính tôi mới mong là người mọc sừng!

D, F, G: Bẩm ngài, chính tôi mới là người mọc sừng!

(45) A, C, D, F, G: Vợ ngài bảo với tôi là chưa có chồng và vẫn nhận tôi là chồng!

E: Vợ ngài bảo với tôi là chưa có chồng và vẫn gọi tôi là chồng!

(46) A, D, F, G: Bây giờ tôi mới biết tôi cũng là một người chồng mọc sừng, thì ngài bảo sao? Ai phải đền ai? Ai thiệt hại?

C, E: Bây giờ tôi mới biết tôi cũng là một người chồng mọc sừng, thì ngài bảo sao? Ai đền ai? Ai thiệt hại?

(47) A: Sợ quá, ông Phán vội giẫy đây đẩy:

C, D, E, F, G: Sợ quá, ông Phán giẫy đây đẩy:

(48) A, C, D, E, F: Xuân cúi đầu nhã nhặn:

− Chúng tôi rất được hân hạnh.

Ông Phán lại cầu cứu cô nhân tình của ông ta:

− Thưa bà, xin bà làm chứng cho tôi rằng tôi là người chồng mọc sừng!

Không biết đáp ra sao, người đàn bà đành bắt chước Xuân:

− Chúng tôi rất được hân hạnh.

Thấy cơ nguy, người tình nhân doạ già:

G: Xuân cúi đầu nhã nhặn:

− Chúng tôi rất được hân hạnh.

Thấy cơ nguy, người tình nhân doạ già:

[bản G bỏ một đoạn 46 từ]

(49) A: lại sợ người ta bắt được quả tang mình muốn bắt quả tang người ta, ông Phán bèn nháy mắt cho người yêu, bắt tay người tình nhân vợ ông,

C, E: lại sợ người ta bắt được quả tang mình muốn bắt được quả tang người ta, ông Phán bèn nháy mắt cho người yêu, bắt tay tình nhân vợ ông,

D, F, G: lại sợ người ta bắt được quả tang mình muốn bắt quả tang người ta, ông Phán bèn nháy mắt cho người yêu, bắt tay tình nhân vợ ông,

(50) A: Thôi, kính chào ngài. Rất mong có phen tái ngộ.

C, D, E, F, G: Thôi, kính chào ngài, rất mong có phen tái ngộ…

(51) A: Riêng về phần Xuân, thấy nói đến luật sư, nó cũng đâm hoảng, sợ lôi thôi đến mình, cũng cắm cổ ra đi.

C, D, E, F, G: Riêng về phần Xuân, thấy nói đến luật sư cũng đâm hoảng, sợ lôi thôi đến mình, thì đầu chẳng phải lại phải tai, nó cũng cắm cổ đi nốt.

(52) A: Tuy chưa hiểu rõ, Tuyết cũng kinh hoàng mà theo Xuân.

C, D, E, F, G: Tuy chưa hiểu rõ, Tuyết cũng kinh hoàng mà chạy theo Xuân.

(53) A, D, F, G: Cả hai ra đến cái cổng Nhật Bản thì lại thấy ngay cái xe ô tô của bà Phó Ðoan đứng sừng sững.

C, E: Cả hai ra đến cái cổng Nhật Bản thì lại thấy bà Phó Ðoan đứng sừng sững.

(54) A: Bà này nhảy xuống, gọi Tuyết nói:

C, D, E, F, G: Bà này nhảy xuống, gọi Tuyết, nói to:

(55) A: Người này chỉ là người bạn giai của tôi, thế thôi! Không hơn không kém.

C, D, E, F, G: Người này chỉ là một người bạn giai của tôi, thế thôi! Không hơn không kém.

(56) A, D, E, F, G: Phương ngôn có câu: Giai tân gái hóa thì chơi, đừng nơi có vợ đừng nơi có chồng.

C: Phương ngôn có câu: Giai tân gái góa thì chơi, đừng nơi có vợ đừng nơi có chồng.

(57) A: Xuân Tóc Ðỏ phải cuốc bộ về hiệu Âu Hóa, từ giã cảnh Bồng Lai.

C, D, E, F, G: Xuân Tóc Ðỏ phải từ giã cảnh Bồng Lai, cuốc bộ về hiệu Âu Hóa.

CHÚ THÍCH:

[a] via (phỏng âm chữ Pháp vieux): người già.

[b] “Nam đáo nữ phòng nam tất đãng, nữ đáo nam phòng nữ tất dâm”: người nam vào buồng người nữ, người nam ấy tất là kẻ phóng đãng; người nữ vào buồng người nam, người nữ ấy tất là kẻ dâm đãng.

[c] Nã Phá Luân: phỏng âm chữ Hán tên riêng của Napoléon Bonaparte (1769-1821) nhà quân sự, nhà chính trị, Hoàng đế Pháp (1804-1815); vợ đầu của ông, Hoàng hậu Joséphine de Beauharnais (1763-1814) có nhiều nhân tình.  

 VŨ TRỌNG PHỤNG

Nguồn: Loa, Hà Nội, s. 52 (7.2.1935)

Lại Nguyên Ân

Nguồn: NXB VH-VN

Thành phố Hồ Chí Minh, 2016

Theo http://lainguyenan.free.fr/