Nghiên cứu văn bản tiểu thuyết "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng (4)

Nghiên cứu văn bản tiểu thuyết 

"Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng (4)

XI (1)

Cuộc khánh thành sân quần - Xuân Tóc Đỏ diễn giả! - Việc sửa soạn một cuộc hôn nhân

Buổi khánh thành cái sân quần riêng của bà Phó Ðoan trong vườn hoa nhà bà thật là một ngày đáng ghi vào lịch sử thể thao của nước Việt Nam. (2)  Theo như những cuộc khánh thành khác, cũng có tiệc trà, có rượu sâm-banh,[a] lại có cả “chúc từ” nữa.

Họp mặt tại bữa tiệc, có ông Típ-Phờ-Nờ cho đến vợ ông ta, từ cô Tuyết cho đến anh ruột cô ta là cậu Tú Tân và chị ruột cậu này là bà Phán vợ ông mọc sừng – nguyên là cô Hoàng Hôn – và vợ cả nhà chính trị bảo hoàng Joseph Thiết nữa. (3)  

Ông này coi cả bọn chung quanh ông chỉ là dân chúng, còn mình chỉ là một nhà lãnh tụ, một nhà chính trị, và một nhà chính trị thật sự thì bao giờ cũng nghĩ đến quyền lợi của quốc gia mà khinh bỉ những cái thị hiếu và lòng ham vui thú của dân chúng.(4)Giữa lúc mọi người cười nói ồn ào, ông Joseph Thiết giở một tờ báo Pháp ra, sung sướng hưởng cái khoan khoái của việc ông Léon Blum [b] bị môn đồ của nhà bảo hoàng Maurras [c] đánh cho chảy máu ở hai bên thái dương. Nhưng, những người chung quanh ông cũng chẳng ai để ý xem ông đương làm gì.

Ðối lại, ông Joseph Thiết cũng coi như lúc ấy không có ông.(5)

Bữa tiệc ấy chỉ còn thiếu mặt cậu Phước (Em chã!) thì là đủ các nhân vật thượng lưu trong xã hội. (6)

Khi hơi men đã ngà ngà, khi đám người thượng lưu ấy đã hơi hơi không được thượng lưu mấy tí, thì ông Văn Minh nâng cốc đứng lên... với cái thân hình ốm yếu:

− Thưa các bà,

Thưa các cô,

Thưa các ngài,

Ấy thế là ông Văn Minh nói nhai nhải đến gần một giờ đồng hồ về lịch sử thể thao của nước cổ Hy Lạp, phong trào thể thao ở xứ ta, vận mệnh của nòi giống nếu không thể thao ở xứ ta, vận mệnh của nòi giống nếu không thể thao và nếu có thể thao, (7) bà phán (xin hiểu ngầm là bà Phó Ðoan), tiểu sử của bà, những tư tưởng tân tiến của bà, cử chỉ đáng làm gương của bà trong khi cho làm sân quần để phụng sự một công cuộc thể thao gia đình, trào lưu thể thao của phụ nữ từ khi có cuộc “tiểu thư đi bộ”, v.v... [d] Giữa bài “chúc từ” có đoạn ông Văn Minh công kích kịch liệt những người thừa tiền mà làm đình, xây chùa, tô tượng, đúc chuông, những kẻ hủ lậu vậy. Ông kêu đồng bóng cũng là một lối thể thao, nhưng lối ấy đã bất hợp thời trang. (8)

Trong lúc ấy, ông nhà báo cấp tiến với xã hội và bảo thủ với gia đình vội vàng lấy bút máy và sổ tay ra ghi chép, coi những lời lẽ quý hoá ấy tựa hồ bật ở miệng một vĩ nhân mà ra...

Rồi ông Văn Minh lại khái luận về những bổn phận của người đàn bà lý tưởng có những gì khiến bà Phó Ðoan phải yên trí rằng mình là một người đàn bà lý tưởng. Sau cùng, đoạn “chúc từ” kết cấu bằng sự diễn giả giới thiệu với mọi người: Xuân Tóc Ðỏ, một thanh niên gương mẫu, một giáo sư ten-nít với tất cả những danh dự mà cái chức ấy được nhận. (9) Nói tóm lại, bài “chúc từ” ấy có đủ điều là một bài của một nhà đại văn học, đại chính trị, vì trong đó có đủ mọi điều thêu dệt, bịa đặt, phóng đại, huyễn hoặc, giả dối, bằng những danh từ điêu trá của văn chương. (10)  Mọi ngưòi vỗ tay thật là đích đáng.

Nói xong, ông cháu rể ngồi xuống một cách nhũn nhặn ngầm như đa số diễn giả khác để bà dì đứng lên đáp lời.(11) Bà Phó Ðoan cảm ơn diễn giả và các cô, các bà, các ngài đã vui lòng đến chứng kiến bữa tiệc khánh thành cái sân quần của bà mà bà ước rằng lúc nào cũng đông.

Mọi người lại vỗ tay...

Vì lần ấy là lần đầu ở vào một bữa tiệc có những nghi lễ như thế, được hưởng những cái danh dự mà chính nó, nó cũng không biết, Xuân Tóc Ðỏ tưởng mình không phải đáp lời gì ai nữa, cứ việc vỗ tay thật kêu. Rồi uống luôn một hơi sâm-banh một cách tự nhiên nhất đời, không để ý rằng ai cũng đương nhìn mình chòng chọc. Sau cùng nó khoanh tay ngồi im. (12)

Thái độ tọa hưởng kỳ thành ấy làm cho một số ít người bất mãn. Bà vợ ông Phán mọc sừng đứng lên nói một cách ranh mãnh.

− Bây giờ hình như đến lượt ông Xuân, nhà giáo sư quần vợt.

Ông Típ-Phờ-Nờ cũng được dịp trả cái thù riêng của ông bằng mấy câu:(13)

− Ðiều ấy tất nhiên! Khánh thành sân quần thì tất nhiên bao nhiêu danh dự vào giáo sư quần vợt cả! Vậy thì xin ngài đừng nhũn nhặn quá mà cứ cho chúng tôi được nghe qua một đôi câu văn rất văn hoa của ngài! (14)

Ngồi ngay bên cạnh Xuân, Tuyết cũng vô tình thúc giục:

− Nói đi, anh đốc! Nói rất văn hoa vào cho thiên hạ họ biết tay!

Không biết thế nào là phải, như một cái máy có người vặn, Xuân Tóc Ðỏ đành đứng lên, cốc rượu vẫn nâng trên tay... Nói? Thì nó vẫn nói to lắm, nói dài lắm, mà lại không bao giờ sợ khản cổ, nhất là không bao giờ thẹn, một điều kiện cốt yếu của những nhà hùng biện. (15) Nghiệm như xưa kia, lúc bán phá xa, [e] làm lính cờ chạy hiệu rạp hát, làm nghề thổi loa cho ông vua thuốc lậu Nam Kỳ,(16) nó đã quen cái mồm đàn áp, chinh phục, và làm rung động công chúng hơn ai...

Nhưng đấy không phải là điều cốt yếu... Phải, đành là phải nói, nhưng phải biết nói gì mới được... (17)

Sau ba phút trầm tư mặc tưởng, vốn thông minh tính bẩm, Xuân Tóc Ðỏ nhớ ngay đến những ngôn ngữ và cử chỉ mà ông bà Văn Minh và ông Típ-Phờ-Nờ vẫn dùng đến, (18) mà nó đã nghe quen tai ngay từ hôm nó nhảy vào gánh vác trách nhiệm Âu hoá xã hội. Nó bèn từ tốn nói, vừa nói vừa nghĩ:

− Thưa các bạn gái,

Thưa các bạn giai...

Xuân Tóc Ðỏ nói thế vì óc nó còn đầy những tiếng ấy từ khi nó vào cảnh Bồng Lai để làm tròn cái bổn phận hại một đời một người con gái đứng đắn và tử tế, (19) chẳng ngờ tình cờ lối nhập đề ấy lại có kết quả tốt: chưa ai thấy một diễn giả gọi các thính giả thân mật đến thế, từ khi nhân loại có chúc từ. Ai cũng kính cẩn lắng tai nghe.

 Xuân lại lắp bắp:

− ... Tôi, từ hôm nay mà đi, là đã dự một phần vào cuộc cải cách xã hội rồi... Vậy tôi phải chăm chỉ, và nhất là phải hiểu những việc tôi làm... Chưa được Âu hoá mấy!... Một sự trở ngại trên đường tiến hoá… Thể thao... Nòi giống... Hạnh phúc là cái gì khác nếu không là sức khoẻ của vợ chồng? Gắng sức anh em luyện tập, không phải là cải cách bề ngoài như lối cổ hủ... giữa buổi cách tân này, cái gì hủ lậu ta đào thải đi!...(20) Chúng tôi rất được hân hạnh.

Nói đến đấy, chợt nhớ đến những cầu tướng thắng trận lúc nhận cúp ở tay một quan Toàn quyền, hoặc một quan Thống sứ, thường reo lên những khẩu hiệu thể thao, Xuân Tóc Ðỏ bèn, để kết thúc bài diễn văn:

− Líp líp lơ! Líp líp lơ! Hua rra!  [f]

Giữa lúc ấy, vừa thấy tờ báo đăng rằng nhà bảo hoàng Maurras xui người đánh ông Blum xong thì lại viết luôn mấy bài hăng hái đòi lấy đầu nhà lãnh tụ đảng xã hội một lần thứ nhì nữa, ông nguyên đảng viên Thập Tự Lửa Joseph Thiết vỗ đùi kêu to lên: (21)

− Hay! Hay! Bravo!  [g]

Thế là cả gian phòng vỗ tay ran lên họa theo ông ta. Bà Phó Ðoan cũng líp líp lơ một cách xứng đáng. Một vài kẻ hoài nghi thì cũng vỗ tay khen, vì lẽ chúc từ của Xuân Tóc Ðỏ không phải là đĩa kèn nói, và những nhà thể thao chính hiệu bất kỳ ứng khẩu thế đã là cừ, chứ không cầu được hơn. (22)

Người ta chạm cốc sâm-banh khen ngợi chúc tụng lẫn nhau theo lối các vị thượng lưu, đoạn rủ nhau xuống sân quần.

Khi xuống đến sân thì ai cũng phải cảm động... Ôi! Thật là một triệu chứng tốt cho thể thao nước nhà, cho tương lai phụ nữ: (23) trên rặng lưới của cái sân quần còn mới nguyên như một cô gái còn tân, người ta thấy một... hai... ba... bốn... cái quần, quần đùi, quần ngủ, quần ra phố, quần ở nhà, cái nào cũng bằng lụa, hoặc trơn, hoặc thêu đăng-ten, những cái có thể khiến những ông cụ già trông thấy cũng phải lai láng lòng xuân, mà lại chính là của bà Phó Ðoan! (24)

Ðiên người, lộn ruột lên, bà Phó Ðoan đã gọi ngay người vú già ra mắng cho một trận kịch liệt, thì người vú già cổ hủ và bảo thủ ấy cứ làu nhàu: (25)

− Ai biết đâu đấy! Gọi là sân quần thì ai chả tưởng để phơi quần!

Mấy cái quần bị cất ra chỗ khác rồi, sân quần lại hiện ra quang cảnh vui vẻ khác. (26) Thoạt đầu, Xuân đánh với bà Văn Minh. Rồi đến với ông đốc-tờ Trực Ngôn. (27) Sau cùng Xuân đứng với ông Trực Ngôn để đánh với bà Văn Minh và một bà vợ Tây khác, bạn cũ của bà Phó Ðoan, mới đến...

Giữa lúc chưa biết phụ nữ thắng hay nam nhi thắng như thế thì ở nhà cụ cố Hồng, người ta nhao lên về cái tin cô Tuyết lẻn đi chơi với ông Xuân.(28) Cụ bà rít lên như những bà mẹ hủ lậu khả ố mà rằng: (29)

− Ông đã biết chưa? Ông nuông con ông nữa đi! Bao giờ bụng nó bằng cái thúng thì ông mới biết thế nào là nữ quyền, là văn minh, là tối tân, là giải phóng! Phương ngôn có câu nói: Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà! (30) Ông làm hại nó, ông làm nó hư hỏng, để cho tôi, tôi phải nghe lời thiên hạ chửi rủa... bới móc!(31)

Trước những lý luận bảo thủ rất trở ngại cho cuộc giải phóng phụ nữ của nước nhà như thế, cụ ông chỉ nhắm nghiền mắt lại, đáp:

− Biết rồi! Biết rồi! Khổ lắm, nói mãi!

Nhưng dù “biết rồi” mặc lòng, cụ bà cũng đuổi thằng bồi tiêm xuống bếp ngay... Vì đã công nhận nữ quyền như một người văn minh thật sự, (32) cụ cố Hồng cũng không phản đối lại việc huyền chức tạm thời ấy. Cụ chỉ đành nằm ngáp dài bên khay đèn mà thôi. Cụ bà lại nhai nhải nói như cái chão rách:

−Ông có biết không? Nó với ông Xuân rủ nhau vào một ô-ten [h] thuê buồng! Chết thật chứ không ngờ rằng...

− Biết rồi! Khổ lắm, nói mãi!

− Không ngờ rằng một người như ông Xuân, tưởng là đứng đắn tử tế, ai ngờ mà lại có bụng dạ tồi thế!

− Biết rồi! Khổ lắm! nói mãi!

Ðến đây, cụ bà chợt tưởng tượng đến cái việc khó lòng tránh khỏi của những cặp trai gái mỗi khi rủ nhau và ô-ten, bèn bưng mặt sụt sịt khóc như một người mẹ hủ lậu. Không thấy nói gì nữa, cụ ông hé mở đôi mắt nhỏ tí ra hỏi:

− Thế sao nữa, hở bà?

Cụ bà khóc to hơn trước một hồi, rồi đau đớn kể lể:

− Làm sao? Lại còn làm sao!
− Bà hủ lậu lắm, không nói chuyện được!

− Thế nào là hủ lậu? Ừ, tôi xin phép ông tôi hỏi ông: thế nào là hủ lậu?

− Thời buổi bây giờ không có cái lối nam nữ bất tương thân như đời các cụ nhà ta đâu! Bây giờ giai gái được tự do kết bạn với nhau, đi chơi với nhau! Như Tây! (33) Họ có bạn giai cũng như họ có bạn gái, thế không có gì là lạ!

− Ai bảo ông thế?

− Con giai tôi bảo tôi đấy!

− Ông đã chắc thế là hay hớm chưa?

− Lúy [i]  đã bảo thế thì chắc thế, không hay hớm thì cũng chẳng sao cả!

− À! À! Con giai ông! thì được cái bộ tịch gì! Ði mở ngay cái hiệu thợ may phải gió ấy, rồi giở ra đến lắm trò khỉ! (34) Chướng lắm, tôi không chịu nổi nữa, đừng tưởng tôi không nói gì là hay lắm đâu!

− Chướng hay không, mặc, cứ biết cái cửa hàng Âu Hoá của nó cũng mỗi tháng cho nó kiếm được vài trăm bạc lãi đã!

− Này tôi bảo thật! Thế cũng chưa bõ. Ðể cho nàng dâu cứ mặc quần đùi đứng trước mặt mẹ chồng! Còn là lãi nữa! Con gái ông mà chửa hoang thì còn là lãi nữa!

− Việc gì mà chửa hoang? Dễ thế cơ!

− Ông có biết chúng nó làm gì với nhau không? Nào tắm, nào bơi, nào nhảy đầm! Lại thuê chung một phòng trong cả một ngày nữa!

Từ nãy đến giờ đã được nửa giờ, cụ ông bèn ngoáp dài một cái, nước mắt nước mũi chảy ra như những người nghiện thuốc phiện đứng đắn và hút có phương pháp. Cụ bèn nhắm nghiền mắt lại: (35)

− Biết rồi! Khổ lắm! Nói mãi!

− Người ta biết rõ là hai đứa đóng cửa phòng lại, ngủ trưa với nhau rồi, ông đã biết chưa?

− Sao! Sao nữa?

Cụ bà cười nhạt, đau đớn:

− Lại còn sao nữa?

− Thế ai bảo mà bà biết rõ thế?

− Chị ruột nó chứ còn ai nữa!

− Cái con Hoàng Hôn ấy cũng lên Bồng Lai hôm ấy làm gì?(36)

− Vì hôm ấy chồng nó cũng lên đấy chứ sao? (37)

− Mau gọi nó ra tiêm thuốc cho tôi đây! Việc có thế thôi, không phải ỏm tỏi lên vội!

Chẳng những đã không biết giá trị của những phút quý hoá và cái quyền lợi thiêng liêng bất khả xâm phạm của những ngưòi nghiện chân chính, cụ bà lại còn nói nữa chứ không gọi ngay thằng bồi tiêm lên.

− Ðể bao giờ bụng nó bằng cái thúng thì mới ỏm tỏi phỏng? (38) Ông còn nghĩ rằng đã có ai sêu tết con Tuyết rồi đấy không? (39) Cái thằng Xuân như thế là đồ xỏ lá, đồ ba que, mặt chó chứ không phải là mặt người nữa! (40) Ðể rồi xem! Tôi bắt con Văn với thằng Minh đuổi cổ nó đi cho mà xem! Lại còn con mẹ Phó Ðoan, cái con đĩ già dơ đời ấy nữa! Sân quần à? (41) Rõ đĩ già mà không biết rởm! Rồi tôi cấm cửa thằng Xuân cho mà xem!

− Biết rồi! Khổ lắm! nói mãi!

− Thật đấy, tôi thì đánh tan xác con Tuyết ra! Tôi thì chửi con mẹ Phó Ðoan một trận cho mà xem!... Tôi thì phú con Văn về với mẹ nó cho mà xem! Chứ thế à? Văn minh tiến bộ thế à?

Cụ Hồng giãy hai bàn chân, nhăn nhó kêu:

− Khổ lắm, nói mãi, gọi bồi nó lên tiêm cho người ta đi! (42)Khỉ ơi là khỉ!

Cáu tiết, cụ bà đập xuống bàn đánh thình một cái, gắt:

− Tôi không gọi! Ông hãy nhịn đi một chốc! (43) Hút vào để cái gì cũng biết rồi, biết rồi, ấy à?

Tức thì cụ ông ngồi nhỏm dậy, cả quyết: (44)

− À, giỏi nhé? Ðược lắm! Rồi mà xem! Để đấy tôi hối hôn đám kia cho mà xem! Tôi sẽ gả con Tuyết cho thằng Xuân, tôi xin cam đoan như thế với bà! Chả gì nó cũng đã học trường thuốc, đã được có người gọi là ông đốc, mà về quần vợt thì nay may nó chiếm giải quán quân! Này tôi bảo thật: con Tuyết mà chửa với thằng Xuân thì thật phúc bảy mươi đời cho nhà này! Bà câm đi, bà ngu lắm!

Cụ Hồng đã nói như một người nghiện đứng đắn trong một cơn thịnh nộ đúng giờ và đúng bữa.

NGUỒN:

[Chương] XI
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 50 (16 Décembre 1936), tr. 34-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 153-166.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 128-138.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 116-125.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.119-129.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 124-134.

KHẢO DỊ:

(1) A: IV.

C, D, E, F, G: XI

(2) A: thật là một ngày đáng ghi vào lịch sử thể thao của nước Việt Nam chúng ta.

C, D, E, F, G: thật là một ngày đáng ghi vào lịch sử thể thao của nước Việt Nam.

(3) A: Họp mặt tại bữa tiệc, có từ ông Típ-Phờ-Nờ cho đến vợ ông ta, từ cô Tuyết cho đến anh ruột cô ta là cậu Tú Tân, và chị ruột cậu này là bà Phán vợ ông mọc sừng – nguyên là cô Hoàng Hôn – và cả nhà chính trị bảo hoàng Joseph Thiết nữa.

C, E: Họp mặt tại bữa tiệc, có ông Típ-Phờ-Nờ cho đến vợ ông ta, từ cô Tuyết cho đến anh ruột cô ta là cậu Tú Tân, và chị ruột cậu này là bà Phán vợ ông mọc sừng – nguyên là cô Hoàng Hôn – và vợ cả nhà chính trị bảo hoàng Joseph Thiết nữa.

D, F: Họp mặt tại bữa tiệc, có từ ông Típ-Phờ-Nờ cho đến vợ ông ta, từ cô Tuyết cho đến anh ruột cô ta là cậu Tú Tân, và chị ruột cậu này là bà Phán vợ ông mọc sừng – nguyên là cô Hoàng Hôn – và vợ cả nhà chính trị bảo hoàng Joseph Thiết nữa.

G: Họp mặt tại bữa tiệc, có từ ông Típ-Phờ-Nờ cho đến vợ ông ta, từ Tuyết cho đến anh ruột cô ta là cậu Tú, và chị ruột cậu này là bà Phán vợ ông mọc sừng – nguyên là cô Hoàng Hôn – và cả nhà chính trị bảo hoàng Joseph Thiết nữa.

(4) A: Ông này coi cả bọn chung quanh ông chỉ là dân chúng, còn mình là một nhà lãnh tụ, một nhà chính trị, và một nhà chính trị thật sự thì bao giờ cũng nghĩ đến quyền lợi của quốc gia mà khinh bỉ những cái thị hiếu, lòng ham vui thú của dân chúng.

C, E: Ông này coi cả bọn chung quanh ông chỉ là dân chúng, còn mình chỉ là một nhà lãnh tụ, một nhà chính trị, và một nhà chính trị thật sự thì bao giờ cũng nghĩ đến quyền lợi của quốc gia mà khinh bỉ những cái thị hiếu và lòng ham vui thú của dân chúng.

D, F, G: Ông này coi cả bọn chung quanh ông chỉ là dân chúng, còn mình là một nhà lãnh tụ, một nhà chính trị, và một nhà chính trị thì thật sự thì bao giờ cũng nghĩ đến quyền lợi của quốc gia mà khinh bỉ những cái thị hiếu và lòng ham vui thú của dân chúng.

(5) A: Nhưng, những người chung quanh ông cũng chẳng ai để ý xem ông đương làm gì. Họ coi ông thuộc vào hạng người vô tích sự, chẳng bao giờ làm nổi việc gì cả, nhưng thấy ai làm gì là cũng chửi, hạng người bất cứ ở chỗ nào cũng có mặt để đại biểu cho một sự vô nghĩa lý, hạng người chỉ có một cái thiên chức nói khoác cũng như nhiều ông Pháp du khác. Ông Joseph Thiết coi như lúc ấy không có những người khác nữa, cũng như những người khác coi như lúc ấy không có ông.

C, E: Nhưng, những người chung quanh ông cũng chẳng ai để ý xem ông đương làm gì. Ðối lại, ông Joseph Thiết coi như lúc ấy không có ông.

D, F, G: Nhưng, những người chung quanh ông cũng chẳng ai để ý xem ông đương làm gì. Ðối lại, ông Joseph Thiết coi như lúc ấy không có những người khác nữa, cũng như những người khác coi như lúc ấy không có ông.

[các bản D, F, G bỏ mất 62 từ của bản A; các bản C, E bỏ mất 77 từ của bản A]

(6) A, D, F: Bữa tiệc ấy chỉ còn thiếu mặt cậu Phước (Em chã!) thì là đủ các nhân vật thượng lưu trong xã hội.

C, E: Bữa tiệc ấy chỉ còn thiếu một cậu Phước (Em chã!) thì là đủ các nhân vật thượng lưu trong xã hội.

G: Bữa tiệc ấy chỉ còn thiếu mặt có cậu Phước (Em chã!) thì là đủ các nhân vật thượng lưu trong xã hội.

(7) A, D, F, G: Ấy thế là ông Văn Minh nói nhai nhải đến gần một giờ đồng hồ về lịch sử thể thao của nước cổ Hy Lạp, phong trào thể thao ở xứ ta, vận mệnh của nòi giống nếu không thể thao và nếu có thể thao,

C, E: Ấy thế là ông Văn Minh nói nhai nhải đến gần một giờ đồng hồ về lịch sử thể thao của nước cổ Hy Lạp, phong trào thể thao ở xứ ta, vận mệnh của nòi giống nếu không thể thao ở xứ ta, vận mệnh của nòi giống nếu không thể thao và nếu có thể thao,

[2 bản Minh Đức sắp chữ thừa, lặp lại 12 từ; ở bản C là do sang trang, từ tr. 154 sang 155, ở bản E là do theo sát bản C]

(8) A: Ông kêu đồng bóng cũng là một lối thể thao nhưng lối ấy bất hợp thời.

C, D, E, F, G: Ông kêu đồng bóng cũng là một lối thể thao, nhưng lối ấy đã bất hợp thời trang.

(9) A: Sau cùng, đoạn “chúc từ” kết cấu bằng sự diễn giả giới thiệu với mọi người: Xuân Tóc Ðỏ, một thanh niên gương mẫu, một giáo sư ten-nít với tất cả những cái danh dự mà cái chức ấy được nhận.

C, D, E, F: Sau cùng, đoạn “chúc từ” kết cấu bằng sự diễn giả giới thiệu với mọi người: Xuân Tóc Ðỏ, một thanh niên gương mẫu, một giáo sư ten-nít với tất cả những danh dự mà cái chức ấy được nhận.

G: Sau cùng, đoạn “chúc từ” kết luận bằng sự diễn giả giới thiệu với mọi người: Xuân Tóc Ðỏ, một thanh niên gương mẫu, một giáo sư ten-nít với tất cả những danh dự mà cái chức ấy được nhận.

(10) A, D, F, G: bài “chúc từ” ấy có đủ điều kiện là một bài của một nhà đại văn học, đại chính trị, vì trong đó có đủ mọi điều thêu dệt, bịa đặt, phóng đại, huyễn hoặc, giả dối, bằng những danh từ điêu trá của văn chương.

C, E: bài “chúc từ” ấy có đủ điều là một bài của một nhà đại văn học, đại chính trị, vì trong đó có đủ mọi điều thêu dệt, bịa đặt, phóng đại, huyễn hoặc, giả dối, bằng những danh từ điêu trá của văn chương.

(11) A, C, D, E, F: Nói xong, ông cháu rể ngồi xuống một cách nhũn nhặn ngầm như đa số diễn giả khác để bà dì đứng lên đáp lời.

G: Nói xong, ông cháu rể ngồi xuống một cách nghiêm trang nhã nhặn ngầm như đa số diễn giả khác để bà dì đứng lên đáp lời.

(12) A: Sau cùng khoanh tay ngồi im.

C, D, E, F, G: Sau cùng nó khoanh tay ngồi im.

(13) A: Ông Típ-Phờ-Nờ cũng được dịp trả cái thù riêng của ông bằng một câu:

C, D, E, F, G: Ông Típ-Phờ-Nờ cũng được dịp trả cái thù riêng của ông bằng mấy câu:

(14) A: Khánh thành sân quần thì tất nhiên bao nhiêu danh dự dồn vào giáo sư quần vợt cả! Vậy thì xin các ngài đừng nhũn nhặn quá mà cứ cho chúng tôi được nghe qua một đôi câu rất văn hoa của ngài!

C, D, E, F, G: Khánh thành sân quần thì tất nhiên bao nhiêu danh dự vào giáo sư quần vợt cả! Vậy thì xin ngài đừng nhũn nhặn quá mà cứ cho chúng tôi được nghe qua một đôi câu văn rất văn hoa của ngài!

(15) A: Thì nó vẫn nói to lắm, nói dài lắm, mà lại không bao giờ phải sợ khản cổ, nhất là không bao giờ thẹn, một điều kiện cố yếu của những bậc hùng biện.

C, E: Thì nó vẫn nói to lắm, nói dài lắm, mà lại không bao giờ sợ khản cổ, nhất là không bao giờ thẹn, một điều kiện cố yếu của những nhà hùng biện.

D, F: Thì nó vẫn nói to lắm, nói dài lắm, mà lại không bao giờ sợ khản cổ, nhất là không bao giờ thẹn, một điều kiện cố yếu của các nhà hùng biện.

G: Thì nó vẫn nói to lắm, mà lại không bao giờ sợ khản cổ, nhất là không bao giờ thẹn, một điều kiện cố yếu của nhà hùng biện.

(16) A: làm nghề thổi loa cho mấy ông vua thuốc lậu Nam Kỳ,

C, D, E, F, G: làm nghề thổi loa cho ông vua thuốc lậu Nam Kỳ,

(17) A: Phải nói, nhưng phải biết nói gì mới được...

C, D, E, F, G: Phải, đành là phải nói, nhưng phải biết nói gì mới được...

(18) A: Xuân Tóc Ðỏ nhớ ngay đến những ngôn ngữ và cử chỉ của ông bà Văn Minh và ông Típ Phờ Nờ vẫn dùng đến,

C, D, E, F, G: Xuân Tóc Ðỏ nhớ ngay đến những ngôn ngữ và cử chỉ mà ông bà Văn Minh và ông Típ Phờ Nờ vẫn dùng đến,

(19) A: Xuân Tóc Ðỏ nói thế vì óc nó còn đầy những tiếng ấy từ khi nó vào cảnh Bồng Lai để làm tròn cái bổn phận làm hại một đời một người con gái đứng đắn và tử tế,

C, E:  Xuân Tóc Ðỏ nói thế vì óc nó còn đầy những tiếng ấy từ khi nó vào cảnh Bồng Lai để làm tròn cái bổn phận hại một đời một người con gái đứng đắn và tử tế,

D, F, G: Xuân Tóc Ðỏ nói thế vì óc nó còn đầy những tiếng ấy từ khi nó vào cảnh Bồng Lai để làm tròn cái bổn phận hại một đời con gái đứng đắn và tử tế,

(20) A: Gắng sức anh em luyện tập, không phải chỉ cải cách bề ngoài như lời bọn cổ hủ... giữa buổi cách tân này, cái gì bảo hủ ta đào thải đi!...

C, E: Gắng sức anh em luyện tập, không phải là cải cách bề ngoài như lối cổ hủ... giữa buổi cách tân này, cái gì hủ lậu ta đào thải đi!...

D: Gắng sức anh em luyện tập, không phải là cải cách bề ngoài như lời cổ hủ... giữa buổi cánh tân này, cái gì hủ lậu ta đào thải đi!...

F, G: Gắng sức anh em luyện tập, không phải là cải cách bề ngoài như lời cổ hủ... giữa buổi canh tân này, cái gì hủ lậu ta đào thải đi!...

(21) A: vừa thấy tờ báo đăng rằng nhà bảo hoàng xui Maurice người đánh ông Blum xong thì lại viết luôn mấy bài hăng hái đòi lấy đầu nhà lãnh tụ đảng xã hội một lần thứ nhì nữa,

C, D, E, F, G: vừa thấy tờ báo đăng rằng nhà bảo hoàng Maurras xui người đánh ông Blum xong thì lại viết luôn mấy bài hăng hái đòi lấy đầu nhà lãnh tụ đảng xã hội một lần thứ nhì nữa,

(22) A: và những nhà thể thao chính hiệu bất kỳ ứng khẩu thế kể đã là cừ, chứ cũng cầu được hơn.

C, E, G: và những nhà thể thao chính hiệu bất kỳ ứng khẩu thế đã là cừ, chứ không cầu được hơn.

D, F: và những nhà thể thao chính hiệu bất kỳ ứng khẩu thế kể đã là cừ, chứ cũng không cầu được hơn.

(23) A: Thật là một triệu chứng đáng nhớ cho thể thao nước nhà, cho tương lai phụ nữ:

C, D, E, F, G: Thật là một triệu chứng tốt cho thể thao nước nhà, cho tương lai phụ nữ:

(24) A: những cái có thể khiến những ông cụ già trông thấy cũng phải thấy lai láng lòng xuân, mà lại chính là của bà Phó Ðoan!

C, D, F: những cái có thể khiến những ông cụ già trông thấy cũng phải lai láng lòng xuân, mà lại chính là của bà Phó Ðoan!

E: những cái có thể khiến những ông cụ già trông thấy cũng phải lai láng lòng xuân, mà lại  là của bà Phó Ðoan!

G: những cái có thể khiến những ông cụ già trông thấy cũng phải lai láng lòng xuân, mà chính lại là của bà Phó Ðoan!

(25) A, C, D, E, F: thì người vú già cổ hủ và bảo thủ ấy cứ làu nhàu:

G: thì vú già cổ hủ và bảo thủ ấy cứ làu nhàu:

(26) A, C, D, E, F: Mấy cái quần bị cất ra chỗ khác rồi, sân quần lại hiện ra quang cảnh vui vẻ khác.

G: Mấy cái quần đã bị cất ra chỗ khác rồi, sân quần lại hiện ra quang cảnh vui vẻ khác.

(27) A, C, D, F: Thoạt đầu, Xuân đánh với bà Văn Minh. Rồi đến với ông đốc tờ Trực Ngôn. 

E, G: Thoạt đầu, Xuân đánh với bà Văn Minh. Rồi đánh với ông đốc tờ Trực Ngôn. 

(28) A, C, D, E, F: người ta nhao lên về cái tin cô Tuyết lẻn đi chơi với ông Xuân.

G: người ta nhao lên về cái tin cô Tuyết đi chơi với ông Xuân.

(29) A: Cụ bà rít lên như những người hủ lậu khả ố mà rằng:

C, D, E, F: Cụ bà rít lên như những bà mẹ hủ lậu khả ố mà rằng:

G: Cụ già rít lên như những bà mẹ hủ lậu khả ố mà rằng:

(30) A: Phương ngôn có câu: Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà!

C, D, E, F, G: Phương ngôn có câu nói: Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà!

(31) A: để cho tôi, tôi phải nghe lời của thiên hạ chửi rủa... bới móc!

C, D, E, F, G: để cho tôi, tôi phải nghe lời thiên hạ chửi rủa... bới móc!

(32) A: Vì đã công nhận nữ quyền y như một người văn minh thật sự,

C, D, E, F, G: Vì đã công nhận nữ quyền như một người văn minh thật sự,

(33) A: Bây giờ giai gái được tự do kết bạn với nhau, đi chơi với nhau! Như đây!

C, E: Bây giờ giai gái được tự do kết bạn với nhau, đi chơi với nhau! Như Tây!

D, F, G: Bây giờ giai gái được tự do kết bạn với nhau, đi chơi với nhau như Tây!

(34) A: Ði mở ngay ra cái hiệu thợ may phải gió ấy, rồi giở ra rõ đến lắm trò khỉ!

C, E: Ði mở ngay cái hiệu thợ may phải gió ấy, rồi giở ra đến lắm trò khỉ!

D, F, G: Ði mở ngay cái hiệu thợ may phải gió ấy, rồi giở ra rõ đến lắm trò khỉ!

(35) A: Cụ Hồng nhắm nghiền mắt lại:

C, D, E, F, G: Cụ bèn nhắm nghiền mắt lại:

(36) A, C, E: Cái con Hoàng Hôn ấy cũng lên Bồng Lai hôm ấy làm gì?

D, F, G: Cái con Hoàng Hôn cũng lên Bồng Lai hôm ấy làm gì?

(37) A, C, D, E, F: Vì hôm ấy chồng nó cũng lên đấy chứ sao?

G: Vì hôm đó chồng nó cũng lên đấy chứ sao?

(38) A: Ðể bao giờ bụng nó bằng cái thúng thì mới được ỏm tỏi phỏng?

C, D, E, F, G: Ðể bao giờ bụng nó bằng cái thúng thì mới ỏm tỏi phỏng?

(39) A, D, F, G: Ông có nghĩ rằng đã có ai sêu tết con Tuyết rồi đấy không?

C, E: Ông còn nghĩ rằng đã có ai sêu tết con Tuyết rồi đấy không?

(40) A, D, F, G: Cái thằng Xuân như thế là đồ xỏ lá, đồ ba que, mặt chó chứ không phải mặt người nữa!

C, E: Cái thằng Xuân như thế là đồ xỏ lá, đồ ba que, mặt chó chứ không phải là mặt người nữa!

(41) A: Lại còn con mẹ Phó Ðoan, cái con đĩ già dơ đời ấy nữa! Xây sân quần à?

C, D, E, F, G: Lại còn con mẹ Phó Ðoan, cái con đĩ già dơ đời ấy nữa! Sân quần à?

(42) A, D, F, G: gọi bồi nó lên tiêm cho người ta đi!

C, E: gọi bồi nó tiêm cho người ta đi!

(43)   A, C, D, F, G: Ông hãy nhịn đi một chốc!

E: Ông hãy nhịn đi mặt chốc!

(44) A: Tức thì cụ ông ngồi nhỏm dậy, cả quyết nói:

C, D, E, F, G: Tức thì cụ ông ngồi nhỏm dậy, cả quyết:

CHÚ THÍCH:

[a] sâm-banh (phỏng âm chữ Pháp champagne): một dạng rượu vang nổ (sparkling wine), được sản xuất bằng cách tạo ra sự lên men thứ cấp để thực hiện sự cacbonat hóa trong chai chứa rượu vang; nó được đặt tên theo tên vùng Champagne của nước Pháp, chỉ có rượu sản xuất ở vùng Champagne mới được gọi bằng tên này.

[b] Léon Blum (1782-1950): chính khách Pháp, người xã hội chủ nghĩa đầu tiên và người gốc Do Thái đầu tiên đứng đầu chính phủ Pháp; từng 3 lần làm thủ tướng Pháp (4.6.1936-22.7.1937; 13.3.1938 - 10.4.1938; 12.12.1946 - 22.1.1947)

[c] Charles Maurras (1868-1952): nhà báo, nhà thơ, chính khách Pháp, theo xu hướng tán dương di sản quân chủ Thiên Chúa giáo.   

[d] Tiểu thư đi bộ: một cuộc vận động của một số phụ nữ theo xu hướng mới ở Hà Nội hồi giữa năm 1930; họ định tổ chức cuộc đi bộ từ Hà Nội đến Hải Phòng, mở đầu bằng những cuộc tập dượt đi ngắn Hà Nội – Hà Đông. Dư luận đương thời ở miền Bắc vốn nặng tư tưởng nam quyền đã thiên về thái độ châm biếm cuộc vận động này, thậm chí tác giả Lê Công Đắc còn châm biếm bằng vở Đại hài kịch tiểu thư đi bộ (nhà in Đông Tây, H., 1931). Nhà báo Phan Khôi có nói về sự việc này (Thông Reo: Thể thao của phụ nữ// Trung Lập, S.G., 22.10.1930)  

[e] phá xa: lạc rang.

[f] Líp líp lơ! Líp líp lơ! Hua rra! (phỏng âm mấy từ tiếng Pháp và Anh: Hip, hip, hip … Houra!): Hoan hô! Hoan hô!

[g] Bravo (chữ Pháp): Hoan hô.

[h] ô-ten (phỏng âm chữ Pháp hotel): khách sạn.

[i] lúy (phỏng âm chữ Pháp lui): nó, ông ấy.

XII (1)

Kim cổ kỳ… ngôn - Bà “chúa phải gai” - Sự mỉa mai của số phận

Buổi sáng hôm ấy, lúc chuông đồng hồ báo thức theo hai cái kim chỉ 8 giờ mà kêu ran lên, thì ông Văn Minh tung chăn vùng ngồi nhỏm dậy. Nhìn sang bên tay phải không thấy bà vợ yêu quý đâu cả, lại trông lên cái lịch trên tường, ông mới nhớ ra rằng vợ ông đã đến sân quần, vì hôm ấy vào ngày thứ năm.

Ông rửa mặt, thay quần áo xong bèn bấm một tiếng chuông.(2) Trong khi ngồi trước bàn trang điểm của vợ ông, thì chợt người bồi mang vào một khay những vị như bánh sữa, bơ tươi, cà-phê, súc-cù-là, [a] nghĩa là những thức ăn để dành riêng cho bậc thượng lưu trí thức. (3) Chải đầu xong, ông ăn vội vã những thức ấy rồi trang điểm cái mặt. Ông giũa móng tay, bôi đỏ mười đầu ngón tay. Rồi xoa một lượt kem lên mặt, rồi trát một lượt phấn lên trên, rồi lấy một cái khăn bông khô lau đi, rồi lại bôi một lần phấn mỏng nữa, y như một người lần thần...[b] (4) Với mớ tóc đen và quăn quăn từ đầu cuồn cuộn xuống gáy, cái cổ cao ngẳng và lộ hầu, đôi con mắt ốc nhồi, lại thêm cái mặt loang lổ những vòng tròn trắng, lúc ấy trông ông thật xứng đáng là một bậc mày râu son phấn, rất cần thiết cho sự tô điểm cho cái nòi giống dã man ta… (5)

Mấy tiếng giày lẹp kẹp tiến đến cửa phòng. Ông phải lắng tai nghe... (6) Rồi tự nhiên cửa phòng mở toang ra, làm cho ông phải nổi giận đùng đùng vì cái tính cẩu thả của dân An Nam biết gõ cửa. (7) Nhưng ông không được quát mắng như vào dịp khác, mà lại phải nặn ra cái vẻ mặt tươi cười nữa, vì người vào không gõ cửa chính là cụ phán bà, mẹ ông... Ông vừa đưa tay xoa bộ mặt tân tiến của ông vừa gượng hỏi:

− Me có việc gì mà đến sớm thế? (8)

Cụ bà đứng khoanh tay sau lưng, nghiễm nhiên nhìn con và khắp gian phòng một lượt chứ không đáp, điếu thuốc lá sâu kèn dính lệch bên một góc môi.(9)  Sau, cụ đến ngồi ở giường, hỏi:

− Chị ấy đâu rồi?

− Nhà con nó đi đánh quần.

Cụ bà gật gù cái đầu hồi lâu như những người không bằng lòng một việc gì mà không nói. Một lát lại hỏi:

− Chị ấy đi từ bao giờ thế?

− Chắc hẳn nó phải đi từ bảy giờ sáng. (10)

− Gớm, vợ chồng nhà anh độ này nhiều cái văn minh quá!

Biết rằng lại sắp có chuyện như mọi bữa, vấn đề bất hủ nó chia rẽ làm hai phái trong một nhà là vấn đề mới cũ xung đột, Văn Minh bèn chọc tức mẹ bằng cách hỏi lại:

− Có phải thế không, hở me?

Bà cụ cũng đã gần hóa điên, song le cũng cố nhịn, chỉ trách:

− Thế mà đến bây giờ anh cũng chưa xuống hàng! Buôn bán mà chểnh mảng thế thì mấy lúc mà vỡ cửa hiệu? Phải trông nom người làm ăn trong nhà chứ, vợ thì thế, mà chồng thì ngủ thế, họ lại không moi ruột đi cho hay sao?(11)

Văn Minh vẫn ngồi nguyên chỗ để đánh phấn nốt cái mặt, chỉ đủng đỉnh:

− Ấy bẩm, đã có anh Típ-Phờ-Nờ trông nom.

Tuy không hiểu con nói gì, bà cụ cũng không cần hỏi lại. Ðó không là điều cốt yếu. Ðiều cần nhất cho cụ là kiếm cách nhập đề để có thể đả động được đến ông Xuân Tóc Ðỏ của chúng ta đó thôi. Rồi cụ lại hỏi:

− Thế cái ông đốc Xuân ấy đâu?

− À, ông ấy là giáo sư quần vợt thì chắc bây giờ ông ấy phải ở sân quần.

Trong khi nói thế, ông Văn Minh cũng không biết cứ lừa dối mãi người khác thì cuối cùng mình lừa dối đến cả mình mà không biết. (12) Một cách vô tâm nhất đời, ông ta đã làm cho một thằng Xuân Tóc Ðỏ nhặt quần, nhảy một bước lên một ông giáo sư. Phải, phải, một người đã có những chức như: nguyên sinh viên trường thuốc, có học thức, có óc mới, tất nhiên không thể quay về làm nhặt quần cho quý hội viên được. (13)

Cụ bà lại hỏi:

− Nghe đâu anh sắp cho con Tuyết cũng học đánh quần thì phải...

Ông con ngơ ngác hồi lâu rồi đáp:

− Chả biết nó có muốn học không? (14) Nếu muốn thì tôi cũng bằng lòng. Ðánh quần thì khoẻ người ra thôi chứ cũng không hại gì cả.

− Này, hình như ông Xuân cũng đứng đắn và tử tế lắm thì phải...

Không biết đấy là bà mẹ đương giương một cái cạm, ông con liền đáp: (15)

− Cái ấy thì đã đành! Ðấy me xem! Nếu không có ông ta chữa chạy cho thì có phải ông nhà chết rồi không? (16) Việc ấy mình phải coi là một cái ơn to thì mình mới là người lịch sự. Vả lại, nhờ có ông ấy trông nom giúp mà cái cửa hiệu thợ may được thịnh vượng thế đấy, me ạ. (17)

− Nhưng con thử xem ông Xuân có thực đứng đắn tử tế không? (18)

− Ðiều ấy thì như hai với hai là bốn rồi, còn phải dò xét gì nữa!

Cụ bà ngẫm nghĩ một lúc rồi khẽ hỏi: (19)

− Này anh cả nhỉ, thí dụ gả con Tuyết cho ông ta thì có nên không, và liệu ông ấy có thuận không?

Nghe đến đấy, Văn Minh cau mày, giận hết sức. Nhưng cũng phải dè dặt nói:

− Nhưng mà tự ai mà có tư tưởng ấy thế? (20)

Cụ bà chép miệng mà rằng:

− Có con gái lớn thì tất nhiên phải nghĩ đến có rể, bổn phận cha mẹ là lo sao cho giai có vợ, gái có chồng, chứ sao anh lại ngạc nhiên?

Văn Minh lắc cái đầu: (21)

− Việc ấy chắc khó lòng mà thành được...

− Chết nỗi! Sao thế?

Rất ngạc nhiên về sự thất vọng của mẹ, Văn Minh nói như một người hủ lậu:

− Không được môn đăng hộ đối! Mà chưa chắc ông Xuân đã ưng con Tuyết...

− Chỉ sợ người ta không thuận mà mình gọi gả thì mình ngượng lắm, chứ không môn đăng hộ đối cũng chả lo... Thấy anh nói cái gì như là... bình dân ấy.(22)

Ông con cau mày, hỏi gắt:

− Nhưng mà sao me lại thiết tha vào việc ấy đến thế chứ?

− Là vì thấy ông Xuân đứng đắn, tử tế...

− Thế chưa đủ! Tất có nguyên do gì!

Bà mẹ đứng lên, tiến đến xỉa xói vào mặt ông con:

− Là vì thấy ông Xuân đã ngủ với em mày rồi, mày biết chưa, thằng khốn nạn kia! (23)

Rít lên xong, bà cụ dựa vào thành một cái ghế, hai tay sờ soạng lật bật xoa vào tường như sợ ngã vì chóng mặt. Văn Minh cũng đứng lên, chết điếng người.  Bà mẹ rền rĩ kể lể:

− Mày nuôi ong tay áo, mày bày vẽ ra lắm trò, mày làm hại một đời em mày, mày bôi gio trát trấu vào cái thanh danh nhà tao! (24) Rồi còn con vợ mày nữa đấy! (25) Rồi còn nhiều chuyện hoang dâm nữa! (26)

Những câu nói như thế có một hiệu lực làm cho Văn Minh đương ở cấp tiến mà muốn quay hẳn về bảo thủ. (27) Thấy mẹ nói đến vợ mình, lòng ghen của ông nhóm lên. (28) Ông sợ nhất cái xấu mọc sừng, và thấy mình ở trong một cảnh ngộ khó xử, vì mọc sừng là một cái xấu của cấp tiến chứ không phải của bảo thủ. Ðàn bà tân thời mà đa tình, cái đó càng lợi cho bọn nam nhi vẫn coi phụ nữ là đồ chơi...(29)  Nhưng nếu những cái đồ chơi mà lại là em gái ông, hoặc vợ ông nữa, thì... Không! Không! Không thể được! (30)

Tuy nhiên, Văn Minh cũng hỏi lại mẹ:

− Có chắc thế không? Ai trông thấy thế?

− Con Phán chị nó trông thấy hai đứa ngủ trưa trong một buồng ở khách sạn Bồng Lai, mà lại còn không chắc nữa à?

− Ồ lạ! Sao nó không ngăn cấm em nó? Sao nó không mách tôi?

− Nó bảo nó thấy thế nó thẹn ê cả mặt mũi thì nó còn nói gì được nữa!

− Lại có những thứ thẹn vô lý thế nữa!

− Chứ không ư? Vả lại nếu nó nói gì thì nó lại sợ con Tuyết thù nó, chị em đâm mất lòng nhau. (31) Mày cũng đừng cho con Tuyết biết là chị nó mách nó...

Văn Minh đứng ngẫm nghĩ hồi lâu rồi thưa với mẹ:

− Ðể tôi điều tra việc này cho đích xác đã. Rồi có thế nào sẽ liệu sau vậy, me cứ yên tâm. Dù sao thì việc cũng xảy ra rồi. (32) Cuống cuồng lên là thất sách.

Nói đoạn, Văn Minh bơm nước hoa vào đầu, vớ lấy cái mũ nhung, xuống thang... Ông ta đi tìm Xuân Tóc Ðỏ vậy.

Lúc ấy tại sân quần chỉ có bà Văn Minh và Xuân Tóc Ðỏ luyện tập lẫn cho nhau thôi chứ không có một nhà thể thao nào khác. Cô Jeannette con gái bà Phó Ðoan, vì là ngày thứ năm, nên cũng ở trường ra chơi với mẹ cô. Cô ngồi trên ghế, có một quyển sách giở sẵn ở đầu gối, chốc lại nhìn lên xem đánh quần, chốc lại cúi xuống xem tranh ảnh ở sách. Hai đứa bé chừng mười, mười hai tuổi, quần áo rách rưới, làm nghề nhặt ban cho Xuân Tóc Ðỏ, bảnh bao trong cái quần áo tây, áo sơ mi cụt tay, giầy vải trắng, đứng làm nhà giáo sư. (33)

Bà Phó Ðoan ở nhà trên chứ không xuống sân với cái quần đùi để luyện tập như mấy bữa trước. Công cuộc thể thao của bà đã bị một bổn phận thiêng liêng khác đến ngăn trở: bổn phận của bậc hiền mẫu.(34) Là vì cậu Phước, đã hai bữa nay không hiểu vì lẽ gì, mà ăn mỗi bữa lại kém những một bát cơm. Cậu hay ngồi lỳ bỳ trầm tư mặc tưởng như một nhà triết học, (35) không hay quấy đến thiu thịt vú em nữa, lại cả đến “em chã, em chã” cũng không nữa. Thật là một hiểm tượng cho cậu bé thuộc hạng con Giời con Phật như thế. (36) Chiều hôm qua, cậu Phước hắt hơi ba lần... (37)Ðến tối, sau khi uống nước, cậu lại nấc. Ðêm đến cậu chỉ đái dầm có một bận chứ không phải hai bận như mọi đêm. Sáng sớm hôm nay, cậu lại ho ba tiếng. Thật là một điềm gở, bà Phó Ðoan thấy rõ như thế lắm, mặc dầu bà không nói thế ra miệng.(38) Bà đã lo âu như là, vào trường hợp ấy, bất cứ một vị hiền mẫu nào khác cũng phải lo âu... (39)

Hay là cậu Phước sắp “đòi về”?

Hay là đức Phật chùa Hương thương con – mà chả hiểu đức Phật chùa Hương có con không? – nên đã đến lúc không muốn “đọa đầy” con ngài dưới trần nữa rồi chăng?

Ông thầy số đã kêu số cậu Phước thọ lắm, hay là thầy số đoán nhảm?

Ấy là những câu hỏi làm rối loạn cả khối óc bà mẹ, khiến bà ta đau khổ, lo nghĩ. (40) Có nuôi con mới biết lòng cha mẹ. Nhất là lại có nuôi con cầu tự nữa mới biết lòng cha mẹ. Như bà Phó Ðoan nuôi con kể đã là cùng, (41) bà đã kiêng khem đủ thứ và tránh những tiếng “quở quang” rất kỹ lưỡng cho cậu Phước, nào bán khoán, nào đội bát nhang, nào cúng, nào sớ tấu: thôi thì chẳng thiếu thứ gì nữa.(42) Vậy mà bây giờ thốt nhiên cậu lại “thế” thì là bởi đâu? (43) Ði cầu cứu sư cự Tăng Phú chăng? Hay là mời ông đốc Trực Ngôn? Bà lo lắng nhìn cậu Phước ngồi tần ngần trên một cái bàn ở giữa nhà, rồi bà ra cửa sổ...(44) Một cách căm tức, bà nhìn xuống bọn đánh quần, cho là bà quý trọng họ thế mà họ chẳng biết đến nỗi lo sợ của bà thì họ là đồ vô lịch sự. (45) Nhưng chợt bà nguôi ngay, vì sự thật thì bà chưa nói gì cho ai biết... Ðến cả gia nhân của bà, tuy vậy mà cũng chưa đứa nào biết, vì bà sợ nói ra cho có người biết thì lại có điều gì “quở quang” chăng?!... Ấy thế mới khổ! Ấy thế mới rầy rà! (46)

Giữa lúc ấy, Văn Minh đẩy cửa, vào sân. Ông thấy cô Jeannette đến thì ngả mũ chào, bắt tay và hỏi chuyện qua loa... (47) Ông quay ra nhìn, thấy cái quần đùi của vợ ông ngắn quá, cứ để phô ra trước mắt một hạng người đáng nghi như Xuân Tóc Ðỏ một bộ đùi nở nang và trắng nõn, thì ông cũng thấy nản chí trong việc cải cách xã hội, không còn muốn cấp tiến nữa, và muốn cái quần đùi của vợ cũng nên bảo thủ đi thì có lẽ hơn. (48) Nhưng khi thấy Xuân, chỉ thấy Xuân để hết tâm trí vào quả quần, ông lại hơi vững tâm một chút. (49)

− Thôi! Hãy nghỉ tay một phút đã! (50)

Nói thế xong, ông ra gần vợ bảo:

− Này mình! Hãy ra đây tôi bảo điều này cần một lát đã.(51)

Vợ ông gõ vợt xuống sàn ba cái ra hiệu hãy ngừng cuộc, rồi đến với ông. Muốn khỏi bất nhã, ông Văn Minh lại nói to với Xuân:

− Xin lỗi nhé?

Xuân Tóc Ðỏ vừa thở vừa đáp:

− Vâng! Xin cứ tự nhiên, cái đó vô hại.

Hai vợ chồng lững thững quay ra phía cổng, vì phía ấy không có người. Người chồng hỏi:

− Mình đã biết sự gì xảy ra chưa?

Vợ trợn tròn đôi mắt, sợ hãi hỏi:

− Cái gì thế? Chết! Cái gì?

Chồng lắc đầu rồi thở dài: (52)

− Chúng ta không thể nào dung được cái thằng Xuân ấy ở nhà chúng ta một phút nào nữa! (53) Thật là khốn nạn!

− Sao đến nỗi thế? Hàng họ đương được khách, mà khách lại là của luý.(54) Vả lại như vậy thì mất lòng luý, ai luyện tập với tôi nữa? Ngày Vua ra thì làm thế nào? Nhưng mà vì lẽ gì đã chứ?

− Nó với con Tuyết nhà ta hình như lôi thôi với nhau…

− Thế ư? À, có lẽ đúng, tôi cũng có lúc đã phải ngờ như thế đấy! (55)

− Theo như tin tức tôi mới nhận được thì hình như chúng ngủ với nhau rồi. (56)

− Chết nỗi! Thế kia ư? Có chắc không?

− Tôi, tôi chỉ muốn vào băm mặt cái thằng chó ngay bây giờ mà thôi! Vì rằng em mình nó hư, nhưng vợ chồng mình mang tiếng. Bà lão già cứ đổ tại chúng ta tiến bộ, Âu hoá nên con Tuyết nó hư, thế có khổ không?

− Lại đến tai me nữa rồi à? Thế me bảo sao?

− Thầy me lại muốn gả con Tuyết cho cái thằng khốn ấy mới nhục chứ?

− Ồ! Vội quá! Phải biết đích xác mới được.

− Làm thế nào mà biết? Chả nhẽ bắt em mình đi khám đốc-tờ? Mà hỏi thì tất nhiên không đời nào nó dám nói thật, hoặc có dám thì nó cũng không nói.

− Thật đấy! Anh chị như thế là đã say mê nhau, nghĩa là muốn lấy nhau. Nếu họ biết thóp là bần cùng thì thầy me cho họ lấy nhau, hẳn là chưa hư với nhau thật sự thì họ cũng cứ bảo là đã hư với nhau rồi cho có lợi. (57)

− Có khi lại vì thế mà chưa ngủ với nhau, chúng nó cũng hấp tấp vội vàng mà đi ngủ với nhau cũng nên. (58)

Vợ liền cự chồng:

− Như thế mà cậu định băm mặt thằng Xuân ra!

− Lúc nóng nẩy, còn ai nghĩ! Bây giờ chỉ còn một cách là: trước khi biết rõ rằng thằng Xuân đã làm hại một đời con bé chưa, thì ta hãy cứ phải tìm cách không cho chúng nó gặp mặt nhau nữa, thế thôi. (59) Nếu khi điều tra được kỹ lưỡng rồi thì ta sẽ liệu, hoặc gả em cho nó, hoặc xích em mình lại một chỗ, nếu chưa hư hỏng. (60)

− Thế thì chỉ còn cách tống quách thằng Xuân đi, (61) không bao giờ cho lai vãng đến cửa hiệu này nữa. Ðành là hy sinh một người giúp việc đắc lực vậy.

− Như thế là mình hy sinh cho cái gia đình hủ lậu mất một tay cải cách xã hội đấy. (62)

− Chứ sao! Chỉ có sự hy sinh là đáng kể.

− Mà như thế thì nói với dì Phán bắt hắn ở luôn đây lại xong!

− Ồ! Kế ấy hay đấy! Mình khéo nói là được.

Hai vợ chồng sung sướng quay vào thì vừa gặp lúc trên cái cửa sổ tầng gác thứ nhì, cái mặt nhăn nhó của bà vợ Tây ló ra với những cái vẫy tay cầu cứu thất vọng... Năm người cùng hoảng hốt chạy lên, tưởng chừng có sự gì ghê gớm xảy ra.

Ðến nơi mới biết kỳ thuỷ chỉ có cái sự lạ là cậu Phước hắt hơi luôn những bốn cái một lúc!

Sau khi an ủi bà dì bằng mọi lẽ sinh lý học rất bơ vơ, ông Văn Minh bèn ngồi trầm ngâm nghĩ cách tống Xuân Tóc Ðỏ cho bà dì cho xong cái của nợ ấy.(63)

Thế là việc làm cho đời một người con gái tử tế bị mang tiếng của Xuân đã được kết quả hoàn toàn rực rỡ. (64)

Nó chỉ còn phải gánh vác cái trách nhiệm nặng nề là làm hại nốt một vị quả phụ đã thủ tiết luôn với hai đời chồng nữa mà thôi. (65)

NGUỒN:

[Chương] XII
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 51 (23 Décembre 1936), tr. 33-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 167-180.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 139-150.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 126-135.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.130-140.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 135-146.

KHẢO DỊ:

(1) A: V

C, D, E, F, G: XII

(2) A: Ông rửa mặt, thay quần áo ngủ xong bèn bấm một tiếng chuông.

C, D, E, F, G: Ông rửa mặt, thay quần áo xong bèn bấm một tiếng chuông.

(3) A: Trong khi ông ngồi trước bàn trang điểm của vợ ông, thì một người bồi mang vào một khay những mỹ vị như bánh sữa, bơ tươi, cà-phê, súc-cù-là, nghĩa là những thức ăn để dành riêng cho bậc thượng lưu trí thức.

C, E: Trong khi ngồi trước bàn trang điểm của vợ ông, thì chợt người bồi mang vào một khay những vị như bánh sữa, bơ tươi, cà-phê, súc-cù-là, nghĩa là những thức ăn để dành riêng cho bậc thượng lưu trí thức.

D, F, G: Trong khi ông ngồi trước bàn trang điểm của vợ ông, thì chợt người bồi mang vào một khay những vị như bánh sữa, bơ tươi, cà-phê, súc-cù-là, nghĩa là những thức ăn để dành riêng cho bậc thượng lưu trí thức.

(4) A: Ông rũa móng tay, bôi đỏ mười đầu móng tay, rồi xoa một lượt kem lên mặt, rồi trát một lượt phấn lên trên, rồi lấy một cái khăn bông khô lau đi, rồi lại bôi một lần phấn mỏng nữa, y như một người lần thần...

C, E: Ông giũa móng tay, bôi đỏ mười đầu ngón tay. Rồi xoa một lượt kem lên mặt, rồi trát một lượt phấn lên trên, rồi lấy cái khăn bông khô lau đi, rồi lại bôi một lần phấn mỏng nữa, y như một người lần thần...

D, F: Ông rũa móng tay, bôi đỏ mười đầu ngón tay. Rồi xoa một lượt kem lên mặt, rồi trát một lượt phấn lên trên, rồi lấy một cái khăn bông khô lau đi, rồi lại bôi một lần phấn mỏng nữa, y như một người lần thần...

G: Ông giũa móng tay, bôi đỏ mười đầu ngón tay. Rồi xoa một lượt kem lên mặt, rồi trát một lượt phấn lên trên, rồi lấy một cái khăn bông khô lau đi, rồi lại bôi một lần phấn mỏng nữa, y như một người lẩn thẩn...

(5) A: lúc ấy trông ông thật xứng đáng là một bậc mày râu son phấn, rất cần thiết cho sự tô điểm cho cái nòi giống dã man ta…

C, E: lúc ấy trông ông thật xứng đáng là một bậc mày râu son phấn, rất cần thiết cho sự tô điểm cái nòi giống dã man ta…

D, F, G: lúc ấy trông ông thật xứng đáng là một bậc son phấn mày râu,…

[2 bản Mai Lĩnh đều bỏ 13 từ vốn có trong bản A, trong khi 2 bản Minh Đức hầu như giữ nguyên dạng bản A]

(6) A: Mấy tiếng giày lẹp kẹp tiến đến cửa phòng, ông phải lắng tai nghe...

C, D, E, F, G: Mấy tiếng giày lẹp kẹp tiến đến cửa phòng. Ông phải lắng tai nghe...

(7) A, D, E, F, G: làm cho ông phải nổi giận đùng đùng vì cái tính cẩu thả của dân An Nam không biết gõ cửa.

C: làm cho ông phải nổi giận đùng đùng vì cái tính cẩu thả của dân An Nam biết gõ cửa.

(8) A: Me có việc gì đến sớm thế?

C, D, E, F, G: Me có việc gì mà đến sớm thế?

(9) A: điếu thuốc lá sâu kèn dính lệch bên một góc môi.

C, D, F, G: điếu thuốc lá sâu kèn dính lệch bên góc môi.

E: điếu thuốc lá sâu kèn dính lệch trên góc môi.

(10) A, C, D, E, F: Chắc hẳn nó phải đi từ bảy giờ sáng.

G: Chắc hẳn phải đi từ bảy giờ sáng.

(11) A: Phải trông nom người làm ăn trong nhà chứ, vợ thì đi thế, mà chồng thì ngủ thế, họ lại không moi ruột đi cho ấy à?

C: Phải trông nom người làm ăn trong nhà chứ, vợ thì thế, mà chồng thì ngủ thế, họ lại không moi ruột đi cho hay sao?

D, F: Phải trông nom người làm ăn trong nhà chứ, vợ thì đi thế, mà chồng thì ngủ thế, họ lại không moi ruột đi cho hay sao?

E: Phải trông nom người làm ăn trong nhà chứ. Vợ thì thế, mà chồng thì ngủ thế, họ lại không moi ruột đi cho hay sao?

G: Phải trông nom người làm ăn trong nhà chứ, vợ đi thế, mà chồng thì ngủ thế, họ lại không moi ruột đi cho hay sao?

(12) A: Trong khi nói thế, ông Văn Minh cũng không biết là mình cứ mải lừa dối mãi người khác, thì cuối cùng mình lừa dối đến cả mình mà không biết.

C, D, E, F, G: Trong khi nói thế, ông Văn Minh cũng không biết cứ lừa dối mãi người khác thì, cuối cùng, mình lừa dối đến cả mình mà không biết.

(13) A, C, D, E, F: tất nhiên không thể quay về làm nhặt quần cho quý hội viên được.

G: tất nhiên không thể quay về nhặt quần cho quý hội viên được.

(14) A: Chả biết cô ấy có muốn học không?

C, D, E, F, G: Chả biết nó có muốn học không?

(15) A: Không biết đấy bà mẹ đương giương một cái cạm, ông con liền đáp:

C, D, E, F, G: Không biết đấy là bà mẹ đương giương một cái cạm, ông con liền đáp:

(16) A, C, D, E, F: Nếu không có ông ta chữa chạy cho thì có phải ông nhà chết rồi không?

G: Nếu không có ông ta chữa chạy cho thì có phải ông nhà ông chết rồi không?

(17) A: Vả lại, nhờ có ông ấy trông nom giúp mà cái cửa hiệu thợ may nay được thịnh vượng thế đấy, me ạ.

C, D, E, F, G: Vả lại, nhờ có ông ấy trông nom giúp mà cái cửa hiệu thợ may được thịnh vượng thế đấy, me ạ.

(18) A: Nhưng con thử xét xem ông Xuân có thực đứng đắn tử tế không?

C, D, E, F, G: Nhưng con thử xem ông Xuân có thực đứng đắn tử tế không?

(19) A: Cụ bà ngẫm nghĩ một lúc rồi khẽ nói:

C, D, E, F, G: Cụ bà ngẫm nghĩ một lúc rồi khẽ hỏi:

(20) A, D, F, G: Nhưng mà tự ai mà có cái tư tưởng ấy thế?

C, E: Nhưng mà tự ai mà có tư tưởng ấy thế?

(21) A, D, F, G: Văn Minh lắc lắc cái đầu:

C, E: Văn Minh lắc cái đầu:

(22) A: chứ không môn đăng hộ đối cũng chả lo... Thầy anh nói cái gì như là... bình dân ấy.

C, D, E, F, G: chứ không môn đăng hộ đối cũng chả lo... Thấy anh nói cái gì như là... bình dân ấy.

[các bản sau đều đọc sai bản A: ý cụ bà là cụ Hồng (“Thầy anh”) nói về gốc bình dân của Xuân]

(23) A, D, F, G: Là vì ông Xuân đã ngủ với em mày rồi, mày biết chưa, thằng khốn nạn kia!

C, E: Là vì thấy ông Xuân đã ngủ với em mày rồi, mày biết chưa, thằng khốn nạn kia!

(24) A: Mày nuôi ong tay áo, mày bày vẽ ra lắm trò, mày lại hại một đời em mày, mày bôi gio trát trấu vào cái thanh danh nhà tao!

C, D, E, F, G: Mày nuôi ong tay áo, mày bày vẽ ra lắm trò, mày làm hại một đời em mày, mày bôi gio trát trấu vào cái thanh danh nhà tao!

(25) A, C, D, E, F: Rồi còn con vợ mày nữa đấy!

G: Rồi còn vợ mày nữa đấy!

(26) A: Rồi còn là nhiều chuyện hoang dâm nữa!

C, D, E, F, G: Rồi còn nhiều chuyện hoang dâm nữa!

(27) A, C, D, E, F: Những câu nói như thế có một hiệu lực làm cho Văn Minh đương ở cấp tiến mà muốn quay hẳn về bảo thủ.

G: Những câu nói như thế có một hiệu lực làm cho Văn Minh ở cấp tiến mà muốn quay hẳn về bảo thủ.

(28) A: Thấy mẹ nói đến vợ mình, lòng ghen của ông cũng nhóm lên.

C, D, E, F, G: Thấy mẹ nói đến vợ mình, lòng ghen của ông nhóm lên.

(29) A, D, F: Ðàn bà tân thời mà đứng đắn thì thôi không nói. Ðàn bà tân thời mà đa tình, cái đó càng lợi cho bạn nam nhi vẫn coi phụ nữ là đồ chơi...

C, E: Ðàn bà tân thời mà đa tình, cái đó càng lợi cho bạn nam nhi vẫn coi phụ nữ là đồ chơi...

G: Ðàn bà tân thời mà đứng đắn thì thôi không nói. Ðàn bà tân thời mà đa tình, cái đó càng có lợi cho bạn nam như vẫn coi phụ nữ là đồ chơi...

[2 bản Minh Đức bỏ mất 11 từ, là một ý quan trọng vốn có ở bản A, mà 2 bản Mai Lĩnh giữ được]

(30) A: Nhưng nếu những cái đồ chơi ấy mà lại là em gái ông, hoặc vợ ông nữa, thì... Không!Không! Không thể được!

C, D, E, F: Nhưng nếu những cái đồ chơi mà lại là em gái ông, hoặc vợ ông nữa, thì... Không! Không! Không thể được!

G: Nhưng nếu những cái đồ chơi mà lại là em gái ông, hoặc vợ ông nữa, thì... Không!  Không thể được!

(31) A: Vả lại nếu nó nói gì thì nó lại sợ con Tuyết thù nó, chị em đâm ra mất lòng nhau.

C, D, E, F, G: Vả lại nếu nó nói gì thì nó lại sợ con Tuyết thù nó, chị em đâm mất lòng nhau.

(32) A: Dù sao thì việc cũng đã xảy ra rồi.

C, D, E, : Dù sao thì việc cũng xảy ra rồi.

(33) A: Hai đứa bé chừng 10 - 12 tuổi, quần áo rách rưới, làm nghề nhặt ban để cho Xuân Tóc Ðỏ, bảnh bao trong cái quần tây, áo sơ mi cụt tay, giầy vải trắng, được làm nhà giáo sư.

C, E: Hai đứa bé chừng 10 - 12 tuổi, quần áo rách rưới, làm nghề nhặt ban, cho Xuân Tóc Ðỏ, bảnh bao trong cái quần áo tây, áo sơ mi cụt tay, giầy vải trắng, đứng làm nhà giáo sư.

D, F, G: Hai đứa bé chừng 10 - 12 tuổi, quần áo rách rưới, làm nghề nhặt ban cho Xuân Tóc Ðỏ, bảnh bao trong cái quần tây, áo sơ mi cụt tay, giầy vải trắng, đứng làm nhà giáo sư.

(34) A: Công cuộc thể thao của bà đã bị một bổn phận thiêng liêng khác đến ngăn trở: bổn phận bậc hiền mẫu.

C, D, E, F, G: Công cuộc thể thao của bà đã bị một bổn phận thiêng liêng khác đến ngăn trở: bổn phận của bậc hiền mẫu.

(35) A, D, F, G: Cậu hay ngồi lỳ lỳ trầm tư mặc tưởng như một nhà triết học,

C, E: Cậu hay ngồi lỳ bì trầm tư mặc tưởng như một nhà triết học,

(36) A, C, E: Thật là một hiểm tượng cho cậu bé thuộc hạng con Giời con Phật như thế.

D, F: Thật là một hiểm tượng cho cậu bé thuộc hạng con Giời con Phật…

G: Thật là một hiện tượng cho cậu bé thuộc hạng con Giời con Phật...

(37) A: Chiều hôm qua, Phước hắt hơi ba lần…

C, D, E, F, G: Chiều hôm qua, cậu Phước hắt hơi ba lần…

(38) A: mặc dầu bà không dám nói thế ra miệng.

C, D, E, F, G: mặc dầu bà không nói thế ra miệng.

(39)  A, D: Bà đã lo âu như là, vào trường hợp ấy, bất cứ một vị hiền mẫu nào khác cũng đã phải lo âu...

C, F: Bà đã lo âu như là, vào trường hợp ấy, bất cứ một vị hiền mẫu nào khác cũng phải lo âu...

E: Bà đã lo âu như là, ở vào trường hợp ấy, bất cứ một vị hiền mẫu nào khác cũng phải lo âu...

G: Bà đã lo âu như là, vào trong trường hợp ấy, bất cứ một vị hiền mẫu nào khác cũng phải lo âu...

(40) A: Ấy đó là những câu hỏi làm rối loạn cả khối óc bà mẹ, khiến bà ta đau khổ, lo nghĩ vô cùng.

D, F, G: Ấy đó là những câu hỏi làm rối loạn cả khối óc bà mẹ, khiến bà ta đau khổ, lo nghĩ.

C, E: Ấy là những câu hỏi làm rối loạn cả khối óc bà mẹ, khiến bà đau khổ, lo nghĩ.

(41) A: Có nuôi con mới biết lòng cha mẹ… Nhất là lại có nuôi con cầu tự nữa mới khó biết lòng cha mẹ. Như bà Phó Ðoan nuôi con kể đã là cùng.

C, E: Có nuôi con mới biết lòng cha mẹ. Như bà Phó Ðoan nuôi con kể đã là cùng,

D, F, G: Có nuôi con mới biết lòng cha mẹ. Nhất là lại có nuôi con cầu tự nữa mới biết lòng cha mẹ. Như bà Phó Ðoan nuôi con kể đã là cùng.

(42) A: nào bán khoán, nào đội bát nhang, nào kiều cúng, nào sớ tấu: thôi thì chẳng thiếu thứ gì nữa.

C, D, E, F, G: nào bán khoán, nào đội bát nhang, nào cúng, nào sớ tấu: thôi thì chẳng thiếu thứ gì nữa.

(43) A: Vậy mà bây giờ hốt nhiên cậu lại “thế” thì là bởi đâu?

C, D, E, F, G: Vậy mà bây giờ thốt nhiên cậu lại “thế” thì là bởi đâu?

(44) A: Bà lo lắng nhìn cậu Phước ngồi tần ngần trên một cái bàn ở giữa nhà rồi ra cửa sổ...

C, D, E, F, G: Bà lo lắng nhìn cậu Phước ngồi tần ngần trên một cái bàn ở giữa nhà, rồi bà ra cửa sổ...

(45) A, D, F: Một cách căm tức, bà nhìn xuống bọn đánh quần, cho là bà quý trọng họ thế mà họ chẳng biết đến nỗi lo sợ của bà thì họ là đồ vô lịch sự.

C: Một cách căm tức, bà nhìn xuống bọn đánh quần, cho là bà quý trọng họ đến thế mà họ chẳng biết đến nỗi lo sợ của bà thì họ là đồ vô lịch sự.

E: Một cách căm tức, bà nhìn xuống bọn đánh quần, cho là bà quý trọng họ đến thế mà họ cũng chẳng biết đến nỗi lo sợ của bà thì họ là đồ vô lịch sự.

G: Một cách căm tức, bà nhìn xuống bọn đánh quần. Bà quý trọng họ thế mà họ chẳng biết đến nỗi lo sợ của bà thì họ là đồ vô lịch sự.

(46) A, C, D, E, F: vì bà sợ nói ra cho có người biết thì lại có điều gì “quở quang” chăng?!... Ấy thế mới khổ! Ấy thế mới rầy rà!

G: vì bà sợ nói ra cho có người biết thì lại có điều gì “quở quang” chăng?!... Ấy thế mới rầy rà!

(47) A: Ông thấy cô Jeannette đấy thì ngả mũ chào, bắt tay và ông hỏi chuyện qua loa...

C, E: Ông thấy cô Jeannette đến thì ngả mũ chào, bắt tay và hỏi chuyện qua loa

D, F, G: Ông thấy cô Jeannette đấy thì ngả mũ chào, bắt tay và hỏi chuyện qua loa...

(48) A: thì ông cũng thấy nản chí trong việc cải cách xã hội, không còn cấp tiến nữa, và muốn cho cái quần đùi của vợ cũng nên bảo thủ thì có lẽ hơn.

C, D, E, F: thì ông cũng thấy nản chí trong việc cải cách xã hội, không còn muốn cấp tiến nữa, và muốn cái quần đùi của vợ cũng nên bảo thủ đi thì có lẽ hơn.

G: thì ông cũng thấy nản chí trong việc cải cách xã hội, không còn muốn cấp tiến nữa, và muốn cái quần đùi của vợ ông cũng nên bảo thủ đi thì có lẽ hơn.

(49) A: Nhưng khi thấy Xuân chỉ để hết tâm trí vào quả quần thì ông lại hơi vững tâm một chút.

C, E: Nhưng khi thấy Xuân, chỉ thấy Xuân để hết tâm trí vào quả quần, ông lại hơi vững tâm một chút.

D, F: Nhưng khi thấy Xuân chỉ để hết tâm trí vào quả quần, ông lại hơi vững tâm một chút.

G: Nhưng vì thấy Xuân chỉ để hết tâm trí vào quả quần, ông lại hơi vững tâm một chút.

(50)  A, C, D, E: Thôi! Hãy nghỉ tay một phút đã!

F, G: Thôi! Hãy nghỉ tay một chút đã!

(51) A, C, E: Hãy ra đây tôi bảo điều này cần một lát đã!

D, F, G: Hãy ra đây tôi bảo điều này một lát đã!

(52) A, D, F, G: Chồng lắc đầu thất vọng rồi thở dài:

C, E: Chồng lắc đầu rồi thở dài:

(53) A, D, F, G: Chúng ta không thể nào dung được cái thằng Xuân ấy ở nhà chúng ta một phút nào nữa!

C, E: Chúng ta không thể nào dung thằng Xuân ấy ở nhà chúng ta một phút nào nữa!

(54) A: Hàng họ đương được khách, mà khách lại là luý.

C, D, E, F, G: Hàng họ đương được khách, mà khách lại là của luý.

(55) A: À, có lẽ đúng, tôi cũng đã có lúc phải ngờ như thế đấy!

C, D, E, F, G: À, có lẽ đúng, tôi cũng có lúc đã phải ngờ như thế đấy!

(56) A, C, D, E, F: Theo như tin tức tôi mới nhận được thì hình như chúng ngủ với nhau rồi.

G: Theo như tin tức tôi mới nhận được thì hình như chúng nó ngủ với nhau rồi.

(57) A: Nếu họ biết thóp là bần cùng thì thầy me cho họ lấy nhau, hẳn là chưa hư với nhau thật sự thì họ cũng cứ bảo là đã hư với nhau rồi.

C, D, E, F, G: Nếu họ biết thóp là bần cùng thì thầy me cho họ lấy nhau, hẳn là chưa hư với nhau thật sự thì họ cũng cứ bảo là đã hư với nhau rồi cho có lợi.

(58) A: Có khi lại vì thế mà chưa ngủ với nhau, chúng nó cũng hấp tấp vội vàng mà ngủ với nhau cũng nên!

C, D, E, F, G: Có khi lại vì thế mà chưa ngủ với nhau, chúng nó cũng hấp tấp vội vàng mà đi ngủ với nhau cũng nên.

(59) A: thì ta hãy cứ phải tìm cách không cho chúng nó gặp mặt nhau nữa, thế thôi.

C, D, E, F, G: thì ta hãy cứ phải tìm cách không cho chúng nó gặp nhau nữa, thế thôi.

(60) A, C, D, E, F: hoặc gả em cho nó, hoặc xích em mình lại một chỗ, nếu chưa hư hỏng.

G: hoặc gả con bé cho nó, hoặc xích em mình lại một chỗ, nếu chưa hư hỏng.

(61) A: Thế thì chỉ còn cách tống quái thằng Xuân đi,

C, D, E, F, G: Thế thì chỉ còn cách tống quách thằng Xuân đi,

(62) A, C, E: Như thế là mình hy sinh cho cái gia đình hủ lậu mất một tay cải cách xã hội đấy.

D, F, G: Như thế là mình hy sinh cho cái gia đình hủ lậu một tay cải cách xã hội đấy.

(63) A: Sau khi an ủi bà dì bằng mọi lẽ sinh lý học và cơ thể rất bơ vơ, ông Văn Minh bèn ngồi trầm ngâm nghĩ cách tống Xuân Tóc Ðỏ cho bà dì cho xong cái của nợ ấy.

C, D, E, F: Sau khi an ủi bà dì bằng mọi lẽ sinh lý học rất bơ vơ, ông Văn Minh bèn ngồi trầm ngâm nghĩ cách tống Xuân Tóc Ðỏ cho bà dì cho xong cái của nợ ấy.

G: Sau khi an ủi bà dì bằng mọi lẽ sinh lý học rất vu vơ, ông Văn Minh bèn ngồi trầm ngâm nghĩ cách tống Xuân Tóc Ðỏ cho bà dì cho xong cái của nợ ấy.

(64) A: Thế là việc làm cho một đời một người con gái tử tế bị mang tiếng của Xuân đã được kết quả hoàn toàn rực rỡ.

C, D, E, F, G: Thế là việc làm cho đời một người con gái tử tế bị mang tiếng của Xuân đã được kết quả hoàn toàn rực rỡ.

(65) A: Nó còn phải gánh vác cái trách nhiệm nặng nề là làm hại nốt một vị quả phụ đã thủ tiết luôn với hai đời chồng nữa mà thôi.

C, D, E, F, G: Nó chỉ còn phải gánh vác cái trách nhiệm nặng nề là làm hại nốt một vị quả phụ đã thủ tiết luôn với hai đời chồng nữa mà thôi.

CHÚ THÍCH:

[a] súc-cù-là (phỏng âm Hán một từ tiếng Pháp chocolat, tiếng Anh chocolate): nay thường gọi là sô-cô-la, một loại thức ăn được chế biến từ hạt quả của cây ca cao.

[b] lần thần: kém vẻ linh hoạt, chậm chạp, không nhanh nhẹn (Từ điển tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học, 2006)

XIII (1)

Một cuộc điều tra bằng sinh lý học - Ngôn ngữ một vị chân tu- Xuân Tóc Đỏ cải cách Phật giáo

Khi ông đốc-tờ Trực Ngôn đã lên gác trên thăm bệnh cho cậu Phước thì Xuân còn lảng vảng ở nhà dưới với bọn gia nhân. Bọn này đả động đến cậu con Giời con Phật ấy. Sở dĩ họ dám xử thân với Xuân là bởi, tuy không rõ Xuân là hạng gì trong xã hội, nhưng được bà chủ trọng đãi như thế, thì họ cũng phải kính trọng Xuân, và tuy Xuân ở địa vị cao hơn họ, song những tiếng rất bình dân mà Xuân hay điểm vào câu chuyện “Mẹ kiếp!”, “Chả nước mẹ gì cả!” v.v... đã khiến họ thấy Xuân dễ dãi, không khinh người! (2)

Cũng như bọn gia nhân biết tự trọng khác, nghĩa là những lúc nhàn rỗi thì phải nói xấu chủ cho khỏi phí thì giờ, bọn này quây quần nhau lại nói đến cái chuyện “bà chúa phải gai”. Người tài xế kêu:

− Rõ lắm của có khác! Ðộng một tí thì nhặng lên! (3) Làm như sắp chết ấy! Sự thực thì thằng bé chẳng sao cả! Chỉ vẽ chuyện! Có thế cũng cuống quýt lên mời đốc-tờ! Chả biết rồi làm nên vương nên tướng gì cho bõ!

Người vú nuôi của cậu Phước cũng nghĩ vu vơ ngay đến cuộc chiến tranh giai cấp bằng cách phê phán: (4)

− Chả bù với con nhà nghèo! Ðến ăn cũng không có thì ra chẳng bao giờ ốm, mà có ốm thì cũng ốm no bò dậy! (5)

Nhưng người bếp thì lại ác khẩu hơn. Người này nhất quyết chủ trương cái thuyết dù là con Giời hay con Phật mặc lòng, cậu Phước cũng chỉ là một người, mà lại một cậu bé đến tuổi dậy thì, đã được những cao lương mỹ vị tẩm bổ khí huyết cho phương cương thì lại càng gớm hơn, càng có vẻ con Giời con Phật! (6)Muốn dẫn những chứng cớ đích xác, người bếp lại nói:

− Ðấy cứ để ý mà xem thì biết! Những lúc nó cứ “em chã” rồi vạch yếm vú em ra mà sờ vú rồi lại giả vờ bú ấy! Thế là dâm đến nơi cũng như mẹ nó chứ không thì còn là cái cóc khô gì! Nhất là những lúc nó bắt vú em cõng nó rồi nó nhong nhong cưỡi ngựa đủ biết! (7) Rau nào sâu ấy, phương ngôn đã có câu...

Xuân Tóc Ðỏ hai tay đút túi quần, một chân gác lên cái bệ đá, làm ngay một câu như một nhà đạo đức cay nghiệt:

− Mẹ kiếp, con Giời với lại chả con Phật!

Nhưng người vú nuôi chữa thẹn cho mình bằng cách cãi cho Phước thế này: (8)

− Cứ nói nhảm thế, chứ cậu ấy còn bé dại như thế, đã biết quái gì!

Người tài xế nói: (9)

− Tôi biết chán, vì tôi để ý đến trẻ con lắm. Trẻ con bây giờ là hư thân mất nết sớm lắm chứ không như ở thời các cụ nhà ta đâu. (10) Ranh con nứt mắt ra đã có nhân tình rồi, đã rủ nhau đi săm rồi! Cậu cả nhà này tuy chưa biết gì thật, nhưng mà cứ như thế thì đã đến lúc cần lấy vợ đấy! Cứ như cái thói dâm dật của bà mẹ thì con nào mà không hư? Những lúc cậu cả cứ ngồi lỳ lỳ cái mặt ra thì chỉ nghĩ đến cái dâm thôi chứ chẳng phải là sắp “đòi về” gì, (11) mà cũng chẳng thần thánh nào lôi thôi gì...

Nghe đến đấy thôi, Xuân quay lên, sau khi thấy rằng bọn ấy nói thế mà đúng. Nó lên xem ông đốc-tờ Trực Ngôn có tìm ra căn bệnh của cậu con cầu tự ấy không.

Lúc ấy, quan bác sĩ đứng tần ngần trước mặt cái cậu bé đã cởi trần ra thì không muốn mặc quần áo vào nữa, và trước cái mặt đầy những lo âu của bà mẹ hiền của cậu ấy. Ông rất lấy làm phân vân. Ông thấy hình như cậu bé không có bệnh tật gì cả, vậy mà bà mẹ cậu cứ bảo cậu mới mắc bệnh thì tất nhiên cậu phải có bệnh…(12) Ông chưa tìm ra tên bệnh thì vừa lúc Xuân Tóc Ðỏ bước vào xem. (13)

 Ông Văn Minh cũng nói:

− Tôi tưởng cậu Phước chả ốm đau gì cả.

Bà Phó Ðoan chưa kịp giận câu nói quở quang ấy, ông đốc Trực Ngôn cũng đã nói:

− Thật thế! Dễ thường cậu đến tuổi dậy thì cho nên nhiều khi cậu ngồi ngẩn mặt ra đấy thôi. Nếu lấy vợ sớm cho cậu thì...

Xuân Tóc Ðỏ nói ngay:

− Thưa ngài, ngài nói rất đúng! Tôi đã có dịp để ý đến con trẻ, tôi biết con trẻ lắm, nhất là vào thời buổi như thời buổi này.

Ông đốc-tờ Trực Ngôn rất lấy làm hân hạnh mà giơ tay ra bắt tay ông Xuân như gặp người tri kỷ. Rồi ông nói một thôi một hồi như những nhà khoa học không biết kiêng những sự không nên nói. (14)

− Thật vậy đó! Thưa bạn đồng nghiệp, vậy thì có phải bạn đồng nghiệp cũng công nhận những lý thuyết của Freud [a] đó không? (15) Cái triệu chứng nào của thần kinh hệ cũng là do quả thận, quả cật mà có, lắm khi thiên biến vạn hoá rất là kỳ kỳ quái quái... (16)

Vẫn hay bác sĩ Trực Ngôn nói thế là đúng, song cái việc kỳ kỳ quái quái hơn nữa là Xuân Tóc Ðỏ cứ đứng vênh váo ưỡn ngực ra nhận cái chức đồng nghiệp với ông đốc-tờ. Nó lại gật gù mà rằng:

− Chỗ anh em mình với nhau, cần gì còn phải giảng giải!

Bà Phó Ðoan tuy chỉ hiểu lỗ mỗ, cũng muốn nổi giận lắm, − con bà là con Giời con Phật, có lẽ nào lại thế − nhưng khi thấy cả mấy người cùng một luận điệu thì bà lại phải lặng thinh. Xuân Tóc Ðỏ vỗ vai rất thân mật ông đốc-tờ Trực Ngôn, nháy ông ra cửa sổ để thì thào: (17)

− Tuy tôi không được mời đến khám bệnh như ngài, nhưng tôi biết rõ cậu bé lắm. Này ngài, chỗ anh em mình với nhau, thì tôi xin mách ngài rõ rằng quả là cậu đến tuổi dậy thì đấy mà thôi. (18) Lắm lúc cậu cứ vòi vĩnh bắt vú nuôi của cậu vạch vú ra rồi bú giả vờ như trẻ con lên ba, thế không là dâm thì còn là gì?(19)

Ông đốc-tờ Trực Ngôn để tay lên miệng, khẽ đáp:

− Tôi xin cảm tạ ngài lắm! Ngài đã đi đến khoa học sinh lý học. Sự thật là thế thì ta nói thế chứ sao ta lại kiêng? Một lần nữa, ngài đã cho tôi thấy rằng Freud, ông thầy của chúng ta, đã tìm ra chân lý. Cậu bé đã có những triệu chứng về cái tuổi dậy thì quá sớm thật, nhưng nghĩ ra thì vì tại ăn ngon mặc đẹp lắm, vật chất đầy đủ quá, cái xác thịt được nâng niu phỉnh nịnh quá, thì người tất nhiên về cái dâm dục cũng tăng... Vả lại hoàn cảnh... ngài có đồng ý với tôi về vấn đề hoàn cảnh không?

Thằng Xuân nhìn ra cửa sổ, hai lỗ tai đã chán những lời nói mà nó không hiểu nên không để ý đến nữa, (20) vừa lúc ấy, ở ngoài vườn, mấy giống cầm thú cũng đương làm cái việc hoan lạc của tình dục, (21) trên một cái mái kẽm thì là một đôi chim bồ câu… Dưới sân thì hai con chó Nhật Bản xinh xắn đương vờn nhau.(22) Trong vườn gà thì con gà trống trên lưng con gà mái. Tình cờ, cùng một lúc, mấy thứ cầm thú ấy cắt nghĩa rõ cái lẽ âm dương của tạo hoá nhiệm mầu. Thằng Xuân đương tần ngần nhìn sự ấy thì vừa lúc ông đốc-tờ hỏi lại nó: (23)

− Ừ, có phải kể đến hoàn cảnh không?

Nó choáng người lên, ngẩn mặt ra, vô tâm hỏi lại:

− Hoàn cảnh ấy à? Hoàn cảnh là gì?

Rồi nó trỏ tay ra ngoài cửa sổ... Ông đốc-tờ Trực Ngôn quay ra nhìn, thấy cảnh cầm thú yêu nhau rồi, lại rối rít lên bắt tay nó, vỗ vai nó. (24) Lần này ông lại nói to:

− Chà! Ông bạn thân của tôi! Ngài đã để ý đến những điều rất nhỏ nhặt nó ảnh hưởng rất sâu xa đến loài người! Thật là những chứng cớ đích xác của thực tế chứ không phải là lý thuyết viển vông gì nữa. Trẻ con đương tuổi dậy thì mà cứ thấy trước mắt những cái ấy là rất nguy hiểm! (25)

Xuân Tóc Ðỏ nói luôn:

− Phải thay hoàn cảnh đi mới được!

Ông đốc-tờ quay lại, dõng dạc nói với cả mấy người bằng một giọng ngạnh trực sỗ sàng như cái tên hiệu của ông ta đã nói rõ cái tính nết của ông:

− Chính thế! Tôi cũng không biết nói gì khác nữa! Ấy ông bạn tôi đây đã kết luận giúp tôi rồi đó. Thưa các ngài, loài người chỉ lôi thôi vì một cái dâm mà thôi! Ðứa trẻ mới đẻ, miệng bú mẹ, một tay mân mê một cái vú, ấy cũng là dâm rồi! Vậy thì một cậu bé trên mười tuổi, đương tuổi dậy thì...

Xuân Tóc Ðỏ nói len vào:

− Dù là con Giời con Phật thì cũng có thể dâm như mọi người, có khi lại hại hơn mọi người! (26)

− Tôi không phải chữa bệnh, vì cậu bé không có bệnh gì cả!(27) Cậu chỉ cần lấy vợ. Nếu sợ là tảo hôn thì phải giáo dục cho cậu, thế thôi. Việc giáo dục ấy rất là tỉ mỉ, khó khăn, nhưng mà một người như ông bạn tôi đây đã đủ tư cách cáng đáng việc ấy lắm. (28)

Bà Văn Minh nói ngay:

− Thưa dì, vậy thì nên nhờ ông Xuân ở luôn ngay đây trông nom em Phước, giáo dục em Phước và tránh hoàn cảnh không tốt cho em Phước.

Bà Phó Ðoan đáp:

−  Nếu một khi quan bác sĩ đã bảo gì thì tất chúng tôi phải chịu lệnh. Ðể tôi cho dọn một cái phòng riêng cho ông Xuân.

Thế là vợ chồng Văn Minh cùng ông đốc-tờ Trực Ngôn ra về. Ông đốc-tờ Xuân Tóc Ðỏ ở lại, điều ấy không cần phải nói... Không lo lắng nữa, bà Phó Ðoan đã về phòng riêng để ra mọi lệnh cho gia nhân. (29) Xuân Tóc Ðỏ còn đương đi đi lại, vẻ mặt tư lự thì có người nói ở sau lưng: (30)

− Có nhà không thế này? A Di Ðà Phật! Kính chào ngài!

Xuân Tóc Ðỏ quay lại thì đó là một ông sư. Ông này cũng tân thời Âu hoá theo văn minh vì ông có ba cái răng vàng trong mồm, cái áo lụa Thượng Hải nhuộm nâu, đi đôi dép láng đế cao su, và nhất là đẹp giai lắm, trông phong tình lắm.

Xuân Tóc Ðỏ hất hàm hỏi:

− Ông hỏi gì? Mời ông ngồi!

− Bần tăng xin phép... (31) Thưa ngài, bần tăng đã cam chịu khổ hạnh vất vả đến nỗi bần tăng lại còn làm chủ nhiệm một tờ báo nữa, tờ báo Gõ mõ ... A Di Ðà Phật! (32)

Xuân Tóc Ðỏ ngồi xuống, hỏi đùa:

− Báo Gõ mõ à? Sao không dạy người ta đi hát cô đầu có được không?

Sư ông đỏ mặt, ấp úng:

− Bẩm ngài, đi hát cô đầu thì cũng chỉ là di dưỡng tinh thần, vì đó là thuộc kinh Nhạc trong tứ thư ngũ kinh của đức Khổng. Tăng ni chúng tôi mà có đi hát thì cũng không bao giờ phạm đến sắc giới vì chúng tôi chỉ hát chay thôi chứ không khi nào ngủ lại cả đêm ở nhà chị em. Vả lại... đến pháp luật của chính phủ bảo hộ cũng bênh vực cho sư đi hát nữa là! Ðấy ngài xem, anh chủ cái báo gì ấy dám công kích sư đi hát mà bần tăng kiện tại toà cho phải thua hộc máu mồm ra đấy!

− À à! Thế kia à? Ghê nhỉ?

− Ấy nói thế để ngài rõ bần tăng có nhiều thế lực. (33)Những quan đại thần như các vị Toàn quyền, Thống sứ, Đốc lý cũng là ân nhân báo Gõ mõ của bần tăng, ở tòa báo có đầy những chân dung to tướng của các vị... (34)  Ồ, Phật giáo là cao thâm huyền bí lắm.

Xuân Tóc Ðỏ bèn hỏi một điều khó hiểu của đạo Phật:

− Thế thì sao đi tu mà lại còn mở báo cạnh tranh với ai làm gì nữa? (35) 

− Bẩm đó không phải là vô duyên cớ ạ. (36) Duyên do xứ ta mới có hội Phật giáo mới lập, cũng mở báo cạnh tranh... Sợ tổn hại đến quyền lợi nhà chùa, bần cùng mà bần tăng phải cho ra đời tờ Gõ mõ ...

Hiểu nổi một điều thần bí của đạo Phật rồi, Xuân Tóc Ðỏ liền phê bình:

− Gớm, các nhà sư quảng cáo cạnh tranh nhau thế thì cũng gần bằng bọn vua thuốc lậu cạnh tranh nhau! (37)

Vị chân tu ấy sốt sắng cắt nghĩa:

− A Di Ðà Phật! Ở trong bộ biên tập báo Gõ mõ cũng có một ông vua thuốc lậu! Cho nên việc quảng cáo nhà chùa cũng do đó mà lan rộng đến chúng sinh. Mà thưa ngài, ngài đừng tưởng nhầm rằng sư mà làm báo thì không hiểu gì là nghề báo, gì là bút chiến đâu nhé? Những ông làm báo trần tục thì chỉ đến công kích nhau là dốt nát, là vô học thức, là bất tài, nhưng mà bọn tín đồ nhà Phật chúng tôi thì lại bút chiến bằng cách nguyền rủa nhau là ghẻ, ghẻ ruồi, ghẻ Tàu, ghẻ Lào, lở, hắc lào, hoá hủi, cụt chân, cụt tay, thế cơ! (38)

− Như thế thì chắc đắt hàng lắm?

− Bẩm, chính thế đấy ạ. Từ độ bần tăng cho ra đời báo Gõ mõ thì số thiện nam tín nữ cũng có tăng, số đặt đàn chay, đội bát nhang, đốt mã, cúng vái, gửi quan tài hoặc đem con đến bán khoán cửa Phật cũng lên gấp bội phần... Bẩm phải như thế mới là đầy đủ bổn phận của kẻ chân tu dốc lòng mộ đạo... Chắc đức Phật Tổ cũng chứng minh những điều ấy cho bần tăng lắm, cho nên mặc lòng hội Phật giáo gây nên sự hầm hè đến thế nào thì bần tăng cũng... tăng phú tú. [b]

Ðến đây Xuân Tóc Ðỏ bèn đứng dậy, dõng dạc hỏi:

− Ồ, thế nhưng mà sư ông đến đây làm gì? Ðịnh hỏi cái gì?(39) Nếu để mời mua báo Gõ mõ thì tôi không mua đâu, vì tôi chỉ thích đập trống. Nhất là khi nào được làm một chầu chay cùng các vị chân tu thì hay lắm.

Sư ông nháy mắt cho Xuân Tóc Ðỏ mà rằng:

− Dễ lắm! Nếu ngài sẵn lòng cổ động cho bần tăng, cho báo Gõ mõ của bần tăng, nghĩa là cho đạo Phật... Chẳng nói giấu gì ngài, bần tăng đến đây là vì cậu Phước, cậu con đức Phật chùa Hương...

− Thì sư ông định làm gì cậu ấy? (40)

− Bần tăng săn sóc đến linh hồn của cậu ấy... A Di Ðà Phật! (41)

Xuân ưỡn ngực lên dõng dạc nói:

− Còn tôi thì tôi đương giáo dục cái xác thịt cho cậu ấy, và cả bà mẹ cậu ấy!

Sư ông lấm lét nhìn trộm Xuân rồi gãi đầu gãi tai như một sư ông hợp thời trang.(42)

− Bẩm... Xin lỗi ngài, vậy nếu ngài cho biết quý danh và chức nghiệp? (43)

Xuân Tóc Ðỏ bèn lên giọng trịch thượng:

−Me-sừ Xuân, nguyên sinh viên trường thuốc, giáo sư quần vợt, giám đốc hiệu Âu Hoá, phụ nữ tân thời!

− Bẩm thế chắc ngài giao thiệp rộng lắm?

− Còn phải ngôn! (44)

− Bẩm thế thì xin ngài giúp cho bần tăng... Nếu chùa của bần tăng mà đông khách thì xin ngài cứ hưởng ba mươi phần trăm đúng! Chúng tôi buôn bán đứng đắn chứ không thèm giở những thói cạnh tranh bất chính như hội Phật giáo ạ. (45) Nếu ngài cổ động cho báo, hoặc cho thiện nam tín nữ đến đông... (46)

Xuân Tóc Ðỏ nghĩ ngợi hồi lầu rồi phán:

− Cái việc tu hành của sư ông xem ra còn khuyết điểm, cần phải cải cách... Nếu không thì sẽ không hợp thời, mà không hợp thời thì ắt bị thải. (47) Thời buổi tối tân này, Phật mà không biết tiến hoá theo văn minh thì cũng chết nhăn răng ra.

− Ấy bẩm chính thế đấy ạ! Nếu ngài đã lọc lõi thạo đời như thế thì nên giúp bần tăng một tay... (48) Thí dụ như về việc bà Phán đây với cậu Phước thì ngài tán thành vào cho bần tăng vẽ ra chuyện gì thì họ cũng gật cả!

− À, cái ấy thì đã đành! Cái đảng của ông xoàng lắm! Ấy ông cứ xem như cái đảng Phật giáo thì biết, (49) mỗi một đám ma lại có dăm bảy ông sư và số đông hội viên đi đưa thì có phải họ làm tiền giỏi lắm không? Nếu tôi giúp một tay thì tôi cải cách mọi sự cỗ lỗ! (50)

 − Bẩm thế thì tiền đồ đạo Phật trông cậy cả vào ngài! A Di Ðà Phật!

 − Nhưng mà phải trả cho tôi mỗi việc năm mươi phần trăm.

− Ấy ngài đừng tính đắt với Phật mà phải tội.

Xuân Tóc Ðỏ đập tay xuống bàn mà rằng:

− Không thì tôi bỏ tiền ra, tôi chỉ mượn tiếng báo Gõ mõthôi, tôi nhận hết mọi việc và để cho sư ông hưởng hai mươi phần trăm.

Sư ông lại xoa hai bàn tay:

− Ấy ngài chớ trả rẻ nhà chùa mà phải tội.

Hai bên còn đương cò kè bớt một thêm hai thì bà Phó Ðoan đã vận được cái áo dài lối cổ để tiếp sư ông... (51)

 − A Di Ðà Phật! Lạy thầy ạ! Cậu Phước chắp tay chào thầy đi, me xem có ngoan không nào!

Từ đấy trở đi, Xuân Tóc Ðỏ ngồi im cho nhà sư vẽ những chuyện tốn tiền cho bà vợ Tây để cúng vái cho cậu Phước (52)bằng những lý luận hùng hồn của một vị sư tân thời và chân tu.

NGUỒN:

[Chương] XIII
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 52 (30 Décembre 1936), tr. 33-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 181-195.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 151-162.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 136-146.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.141-152.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 147-157.

KHẢO DỊ:

(1) A: VI. Một việc điều tra bằng sinh lý học – Ngôn ngữ một vị chân tu – Xuân Tóc Đỏ cải cách Phật giáo

C, D, E, F: XIII. Một cuộc điều tra bằng sinh lý học – Ngôn ngữ một vị chân tu – Xuân Tóc Đỏ cải cách Phật giáo

G: Một cuộc điều tra bằng sinh lý học – Ngôn ngữ của một vị chân tu – Xuân Tóc Đỏ cải cách Phật giáo

(2) A, D, F, G: và tuy Xuân ở địa vị cao hơn họ, song những tiếng rất bình dân mà Xuân hay điểm vào câu chuyện “Mẹ kiếp!”, “Chả nước mẹ gì cả!” v.v... đã khiến họ thấy Xuân dễ dãi, không khinh người, nhất là không khinh người!

C, E: và tuy Xuân ở địa vị cao hơn họ, song những tiếng rất bình dân mà Xuân hay điểm vào câu chuyện “Mẹ kiếp!”, “Chả nước mẹ gì cả!” v.v... đã khiến họ thấy Xuân dễ dãi, không khinh người!

(3) A: Rõ lỏm của có khác! Ðộng một tị thì nhặng lên!

C, D, E, F: Rõ lắm của có khác! Ðộng một tí thì nhặng lên!

G: Rõ lắm của có khác! Ðộng  tí thì nhặng lên!

(4) A: Người vú nuôi của cậu Phước cũng nghĩ ngay đến cuộc chiến tranh giai cấp bằng cách phê phán:

C, D, E, F, G: Người vú nuôi của cậu Phước cũng nghĩ vu vơ ngay đến cuộc chiến tranh giai cấp bằng cách phê phán:

(5) A: mà có ốm thì cũng ốm no hò dậy!

C, D, E, F, G:  mà có ốm thì cũng ốm no bò dậy!

(6) A: Người này nhất quyết chủ trương cái thuyết là dù là con Giời hay con Phật mặc lòng, cậu Phước cũng chỉ là một người, mà lại một cậu bé đến tuổi dậy thì, đã được những cao lương mỹ vị tẩm bổ khí huyết cho phương cương thì lại càng gớm hơn, càng có vẻ con Giời con Phật!

C, E: Người này nhất quyết chủ trương cái thuyết dù là con Giời hay con Phật mặc lòng, cậu Phước cũng chỉ là một người, mà lại một cậu bé đến tuổi dậy thì, đã được những cao lương mỹ vị tẩm bổ khí huyết cho phương cương thì lại càng gớm hơn, càng có vẻ con Giời con Phật!

D, F: Người này nhất quyết chủ trương cái thuyết dù là con Giời hay con Phật mặc lòng, cậu Phước cũng chỉ là một người, mà lại một cậu bé đến tuổi dậy thì, đã được những cao lương mỹ vị tẩm bổ khí huyết cho phươn cường thì lại càng gớm hơn, càng có vẻ con Giời con Phật!

G: Người này nhất quyết chủ trương cái thuyết dù là con Giời hay con Phật mặc lòng, cậu Phước cũng chỉ là một người, mà lại một cậu bé đến tuổi dậy thì, đã được những cao lương mỹ vị tẩm bổ khí huyết cho phương cường thì lại càng gớm hơn, càng có vẻ con Giời con Phật!

(7) A, C, D, F, G: Nhất là những lúc nó bắt vú em cõng nó rồi nó nhong nhong cưỡi ngựa đủ biết!      

E:  Nhất là những lúc nó bắt vú em cõng nó rồi nó nhong nhong cưỡi ngựa thì đủ biết!

(8) A, E: Nhưng người vú nuôi chữa thẹn cho mình bằng cách cãi cho cậu Phước thế này:

C, D, F, G: Nhưng người vú nuôi chữa thẹn cho mình bằng cách cãi cho Phước thế này:

(9) A, C, D, E, F: Người tài xế nói:

G: Người tài xế hỏi:

(10) A: Trẻ con bây giờ là hư thân mất nết sớm lắm chứ không như thời các cụ nhà ta đâu.

C, D, E, F, G:  Trẻ con bây giờ là hư thân mất nết sớm lắm chứ không như ở thời các cụ nhà ta đâu.

(11) A, C, D, E, F: Những lúc cậu cả cứ ngồi lỳ lỳ cái mặt ra thì chỉ nghĩ đến cái dâm thôi chứ chẳng phải là sắp “đòi về” gì,

G: Những lúc cậu cả cứ ngồi lỳ lỳ cái mặt ra thì chỉ nghĩ đến cái dâm thôi chứ chẳng phải sắp “đòi về” gì,

(12) A: Ông thấy hình như cậu bé không có bệnh tật gì cả, vậy mà bà mẹ cậu cứ bảo mới mắc bệnh thì tất nhiên cậu phải có bệnh…

C, D, E, F, G: Ông thấy hình như cậu bé không có bệnh tật gì cả, vậy mà bà mẹ cậu cứ bảo cậu mới mắc bệnh thì tất nhiên cậu phải có bệnh…

(13) A: Ông chưa tìm ra tên bệnh thì vừa Xuân Tóc Ðỏ bước vào xem.

C, D, E, F, G: Ông chưa tìm ra tên bệnh thì vừa lúc Xuân Tóc Ðỏ bước vào xem.

(14) A, C, E: Rồi ông nói một thôi một hồi như những nhà khoa học không biết kiêng những sự không nên nói.

D, F, G: Rồi ông nói một thôi một hồi như những nhà khoa học không biết riêng những sự không nên nói.

(15) A: Thưa các đồng nghiệp, vậy thì có phải bạn đồng nghiệp cũng công nhận những lý thuyết của Freud  đó không?

C, D, E, F, G: Thưa bạn đồng nghiệp, vậy thì có phải bạn đồng nghiệp cũng công nhận những lý thuyết của Freud  đó không?

(16) A, C, G: Cái triệu chứng nào của thần kinh hệ cũng là do quả thận, quả cật mà có, lắm khi thiên biến vạn hoá rất là kỳ kỳ quái quái...

D, F: Cái triệu chứng nào cũng thần kinh hệ cũng là do quả thận, quả cật mà có, lắm khi thiên biến vạn hoá rất là kỳ kỳ quái quái...

E: Cái triệu chứng nào của thần kinh hệ cũng là do quả thận, quả cật mà có, lắm khi thiên biến vạn hoá rất là kỳ quái...

(17) A: Xuân Tóc Ðỏ vỗ vai rất thân mật ông đốc-tờ Trực Ngôn, nháy ông ra chỗ cửa sổ để thì thào:

C, D, E, : Xuân Tóc Ðỏ vỗ vai rất thân mật ông đốc-tờ Trực Ngôn, nháy ông ra cửa sổ để thì thào:

(18) A: chỗ anh em mình với nhau, thì tôi xin mách ngài rõ rằng thật là cậu đến tuổi dậy thì đấy mà thôi.

C, D, E, F, G: chỗ anh em mình với nhau, thì tôi xin mách ngài rõ rằng quả là cậu đến tuổi dậy thì đấy mà thôi.

(19) A, C: Lắm lúc cậu cứ vòi vĩnh bắt vú nuôi của cậu vạch vú ra rồi bú giả vờ như trẻ con lên ba, thế không là dâm thì còn là gì?

D, F: Lắm lúc cậu cứ vòi vĩnh bắt vú nuôi cậu cậu vạch vú ra rồi bú giả vờ như trẻ con lên ba, thế không là dâm thì còn là gì?

E: Lắm lúc cậu cứ vòi vĩnh bắt vú nuôi của cậu vạch vú ra rồi giả vờ như trẻ con lên ba, thế không là dâm thì còn là gì?

G: Lắm lúc cậu cứ vòi vĩnh bắt vú nuôi cậu vạch vú ra bú giả vờ như trẻ con lên ba, thế không là dâm thì còn là gì?

(20) A: Thằng Xuân nhìn ra cửa sổ, hai lỗ tai đã chán những câu nói mà nó không hiểu nên không để ý đến nữa.

C, D, E, F, G: Thằng Xuân nhìn ra cửa sổ, hai lỗ tai đã chán những lời nói mà nó không hiểu nên không để ý đến nữa.

(21) A: ở ngoài vườn, mấy giống cầm thú cũng đương làm cái việc hoan lạc như tính nết bà chủ nhà.

C, D, E, F, G: ở ngoài vườn, mấy giống cầm thú cũng đương làm cái việc hoan lạc của tình dục.

(22) A: Dưới sân thì là hai con chó Nhật Bản xinh xắn.

C, D, E, F, G: Dưới sân thì hai con chó Nhật Bản xinh xắn đương vờn nhau.

(23) A: Thằng Xuân đương tần ngần nhìn sự ấy thì vừa lúc ông đốc-tờ hỏi lại nói:

C, D, E, F, G: Thằng Xuân đương tần ngần nhìn sự ấy thì vừa lúc ông đốc-tờ hỏi lại nó:

(24) A: Ông đốc-tờ Trực Ngôn quay ra nhìn… rồi lại rối rít lên bắt tay nó, vỗ vai nó mà rầm rộ nói, mà lần này ông lại nói to:

C, D, E, F, G:  Ông đốc-tờ Trực Ngôn quay ra nhìn, thấy cảnh cầm thú yêu nhau rồi, lại rối rít lên bắt tay nó, vỗ vai nó. Lần này ông lại nói to:

(25) A, C, D, E, F: Trẻ con đương tuổi dậy thì mà cứ thấy trước mắt những cái ấy là rất nguy hiểm!

G: Trẻ con đương tuổi dậy thì mà cứ trước mắt những cái ấy là rất nguy hiểm!

(26) A, D, F, G: Dù là con Giời con Phật thì cũng có thể dâm như mọi người, có khi lại hơn mọi người!

C, E: Dù là con Giời con Phật thì cũng có thể dâm như mọi người, có khi lại hại hơn mọi người!

(27) A: Xuân Tóc Ðỏ nói len vào:

− Dù là con Giời con Phật thì cũng có thể dâm như mọi người, có khi lại hơn mọi người!

Ông đốc-tờ Trực Ngôn kết luận:

− Tôi không phải chữa bệnh, vì cậu bé không có bệnh gì cả!

C, D, E, F, G: Xuân Tóc Ðỏ nói len vào:

− Dù là con Giời con Phật thì cũng có thể dâm như mọi người, có khi lại hơn mọi người!

− Tôi không phải chữa bệnh, vì cậu bé không có bệnh gì cả!

[các bản in sau đều bỏ 1 câu gồm 7 từ so với bản đăng báo]

(28) A: Việc giáo dục ấy là rất tỉ mỉ, khó khăn, nhưng mà một người như ông bạn tôi đây đã đủ tư cách cáng đáng việc ấy lắm.

C, D, E, F, G: Việc giáo dục ấy rất là tỉ mỉ, khó khăn, nhưng mà một người như ông bạn tôi đây đã đủ tư cách cáng đáng việc ấy lắm.

(29) A, C, D, E, F: Không lo lắng nữa, bà Phó Ðoan đã về phòng riêng để ra mọi lệnh cho gia nhân.

G: Không lo lắng nữa, bà Phó Ðoan về phòng riêng để ra mọi lệnh cho gia nhân.

(30) A, E: Xuân Tóc Ðỏ còn đương đi đi lại lại, vẻ mặt tư lự thì có người nói ở sau lưng:

C, D: Xuân Tóc Ðỏ còn đương đi đi lại, vẻ mặt tư lự thì có người nói ở sau lưng:

F, G: Xuân Tóc Ðỏ còn đương đi lại, vẻ mặt tư lự thì có người nói ở sau lưng:

(31) A: − Ông hỏi gì? Mời ông ngồi!

Sư ông ngồi xuống ghế, xoa tay nói:

− Bần tăng xin phép...

C, D, E, F, G: − Ông hỏi gì? Mời ông ngồi!

− Bần tăng xin phép...

[các bản in sau đều bỏ mất 8 từ mô tả vốn có của bản in báo lần đầu]

(32) A, C, E, G: Thưa ngài, bần tăng đã cam chịu khổ hạnh vất vả đến nỗi bần tăng lại còn làm chủ nhiệm một tờ báo nữa, tờ báo Gõ mõ ... A Di Ðà Phật!

D, F: Thưa ngài, bần tăng đã cam chịu khổ hạnh vất vả đến nỗi bần tăng lại còn làm chủ nhiệm một tờ báo nữa, tờ báo Gõ mõ ... Thưa ngài, bần tăng đã cam chịu khổ hạnh vất vả đến nỗi bần tăng lại còn làm chủ nhiệm cả tờ báo Gõ mõ ... A Di Ðà Phật!

[2 bản Mai Lĩnh lặp lại một câu gồm 25 từ, so với bản A và 2 bản Minh Đức]

(33) A: Ấy nói thế để ngài biết bần tăng có nhiều thế lực.

C, D, E, F, G:

Ấy nói thế để ngài rõ bần tăng có nhiều thế lực.

(34) A: Ở tòa báo đầy những chân dung to tướng của các vị…

C, D, E, F, G:  Ở tòa báo có đầy những chân dung to tướng của các vị…

(35) A, D, F, G: Thế thì sao đã đi tu mà lại còn mở báo cạnh tranh với ai làm gì nữa?

C, E: Thế thì sao đi tu mà lại còn mở báo cạnh tranh với ai làm gì nữa?

(36) A: Bẩm đó không phải vô duyên ạ.

C, D, E, F, G: Bẩm đó không phải vô duyên cớ ạ.

(37) A, C, D, E, F: Gớm, các nhà sư quảng cáo cạnh tranh nhau thế thì cũng gần bằng bọn vua thuốc lậu cạnh tranh nhau!

G: Gớm, các nhà sư quảng cáo cạnh tranh nhau thế thì cũng gần bằng vua thuốc lậu cạnh tranh nhau!

(38) A, C, D, E, F: nhưng mà bọn tín đồ nhà Phật chúng tôi thì lại bút chiến bằng cách nguyền rủa nhau là ghẻ, ghẻ ruồi, ghẻ Tàu, ghẻ Lào, lở, hắc lào, hoá hủi, cụt chân, chụt tay, thế cơ!

G: nhưng mà bọn tín đồ nhà Phật chúng tôi thì lại bút chiến nguyền rủa nhau là ghẻ, ghẻ ruồi, ghẻ Tàu, ghẻ Lào, lở, hắc lào, hoá hủi, cụt chân, chụt tay, thế cơ!

(39) A: Ồ, thế nhưng mà sư ông đến đây làm gì? Ông định hỏi cái gì?

C, D, E, F, G: Ồ, thế nhưng mà sư ông đến đây làm gì? Ðịnh hỏi cái gì?

(40) A: Thì ông định làm gì cậu ấy?

C, D, E, F, G: Thì sư ông định làm gì cậu ấy?

(41) A, D, F, G: Bần tăng săn sóc đến cái linh hồn của cậu ấy... A Di Ðà Phật!

C, E: Bần tăng săn sóc đến linh hồn của cậu ấy... A Di Ðà Phật!

(42) A: Sư ông lấm lét nhìn trộm rồi gãi đầu gãi tai như một ông sư hợp thời trang.

C, D, E, F: Sư ông lấm lét nhìn trộm Xuân rồi gãi đầu gãi tai như một sư ông hợp thời trang.

G: Sư ông lấm lét nhìn trộm Xuân rồi gãi tai như một sư ông hợp thời trang.

(43) A: Bẩm… Xin lỗi ngài, vậy giá ngài cho biết quý danh và chức nghiệp?

C, D, E, F, G: Bẩm, Xin lỗi ngài, vậy nếu ngài cho biết quý danh và chức nghiệp?

(44) A: Còn phải han.

C, D, E, F, G: Còn phải ngôn.

(45) A, C, D, F: Chúng tôi buôn bán đứng đắn chứ không có thèm giở những thói cạnh tranh bất chính như hội Phật giáo ạ.

E, G: Chúng tôi buôn bán đứng đắn chứ không thèm giở những thói cạnh tranh bất chính như hội Phật giáo ạ.

(46) A, C, D, E, F: Nếu ngài cổ động cho báo, hoặc cho thiện nam tín nữ đến đông...

G: Nếu ngài cổ động cho báo, hoặc thiện nam tín nữ đến đông...

(47) A: Nếu không thì sẽ không hợp thời, mà không hợp thời thì ắt bị đào thải.

C, D, E, F, G: Nếu không thì sẽ không hợp thời, mà không hợp thời thì ắt bị thải.

(48) A, C, E: Nếu ngài đã lọc lõi thạo đời như thế thì nên giúp bần tăng một tay...

D: Nếu ngài đã học lõi thạo đời như thế thì nên giúp bần tăng một tay...

F, G: Nếu ngài đã học hỏi thạo đời như thế thì nên giúp bần tăng một tay...

(49) A: Ấy ông cứ xem như cái Phật giáo thì biết,

C, D, E, F, G:  Ấy ông cứ xem như cái đảng Phật giáo thì biết,

(50) A, D, F, G: Nếu tôi giúp một tay thì tôi cải cách hết mọi sự cỗ lỗ!

C, E: Nếu tôi giúp một tay thì tôi cải cách mọi sự cỗ lỗ!

(51) A: Hai bên còn đương cò kè bớt một thêm hai thì bà Phó Ðoan đã vận được cái áo dài lối cổ để tiếp kiến sư ông...

C, D, E, F, G: Hai bên còn đương cò kè bớt một thêm hai thì bà Phó Ðoan đã vận được cái áo dài lối cổ để tiếp sư ông...

(52) A, C, D, E, F: để cúng vái cho cậu Phước

G: để cúng bái cho cậu Phước

CHÚ THÍCH:

[a] Sigmud Freud (1856-1939), người Áo, bác sĩ về thần kinh và tâm lý, được coi là người đặt cơ sở cho sự ra đời và phát triển của bộ môn phân tâm học (psychoanalisis), là nhà tư tưởng có ảnh hưởng lớn ở thế kỷ XX.

[b] tăng phú tú  (tiếng Pháp, nói giọng bồi, sai ngữ pháp): chẳng cần gì cả, bất chấp.

XIV

Ôi, nhân tình thế thái! - Người bạn gái trung thành - Chết! Quan đốc Xuân nổi giận! (1)

Tại tiệm may Âu Hóa cũng như tại nhà cụ cố Hồng, người ta bàn tán vào rất nhiều về việc ông Xuân Tóc Ðỏ của chúng ta... (2) Ngẫu nhiên đã có hai phái tán thành và phản đối rất rõ rệt. Phái phản đối gồm có cậu Tú Tân, bà vợ ông Phán mọc sừng, do ông TYPN làm lãnh tụ. Phái tán thành có ông mọc sừng, cô Tuyết, bà vợ ông Típ-Phờ-Nờ, mấy cô khâu, và gần tất cả mấy bác thợ may.(3) Như vậy, chẳng cần phải nói, ai cũng biết Xuân Tóc Ðỏ được đại đa số. Còn về phần cụ Hồng, cụ bà, cặp vợ chồng Văn Minh, thì ở vào trường hợp có thể chê trách được là: không có một thái độ rõ rệt. Những người ấy có thể xem mạnh bên nào thì ngả về bên ấy, thế thôi. (4) Ở vào một tình thế chưa phân tách bạch rõ ràng thì những người ấy phân vân là phải. (5)

Phái phản đối, có ông mỹ thuật TYPN đứng đầu, đã xoa tay sung sướng cho việc Xuân về ở hẳn nhà bà Phó Ðoan như vậy thì tiệm may Âu Hoá tránh được cái nạn có một người nhơ bẩn. Nhưng phái tán thành thì lại rất tiếc việc xảy ra ấy, coi như vậy sẽ thiệt hại cho thương mại, sẽ ế hàng.

Và không hiểu vì lẽ gì, cái tin cô Tuyết sắp lấy Xuân cứ truyền từ mồm người nọ đến mồm người kia...

Chẳng biết cụ Hồng có theo cái lối cổ điển của chính phủ là phao việc ra để dò dư luận của công chúng trước khi quyết định một việc gì hay là không, nhưng kể về muốn biết dư luận thì đã thất bại, vì dư luận xôn xao lắm, có khi lại trái ngược nhau nữa. Người chê Xuân hạ lưu, người lại ca tụng Xuân dòng dõi bình dân. Vì lẽ bình dân với hạ lưu cũng khó phân biệt, vì hai cái ấy rất giống nhau, nên phái này bảo phái kia nhầm lẫn, và trái lại...

Người chê Xuân vô học, người lại quả quyết rằng kể về học thức của Xuân thì mấy ai đã bằng! Người muốn phá cuộc nhân duyên ấy nói:

− Chính tôi đã được lão Victor Ban mách rằng xưa kia Xuân Tóc Ðỏ chỉ là một thằng ma-cà-bông.

Nhưng người muốn tán thành cho cuộc ấy đã đáp:

− Ông có biết rằng ngay bác sĩ Trực Ngôn cũng kính trọng ông Xuân lắm, vẫn coi ông Xuân như bạn thân, hay không? (6)

Trước những dư luận như thế, cụ Hồng, mặc dầu chưa biết xử trí ra sao, chỉ việc gắt “Biết rồi! Khổ lắm! Nói mãi!...”

Trước những dư luận như thế, cụ bà chỉ đành ngán ngẩm thở dài mà rằng:

− Ðể dò xem con bé đã hư hỏng chưa rồi sẽ định liệu.

Và, trước những lời căn vặn của bố mẹ, cô Tuyết nhất quyết giữ thái độ của một thiếu nữ đã giải phóng bằng cách chỉ điềm nhiên trả lời: “Ông Xuân, đối với tôi, chỉ là một người bạn giai mà thôi”.

Sau cùng thì, trước lời khai của cô em, ông Văn Minh cũng không thể kết luận thế nào cho được. Giai gái tự do giao thiệp với nhau, như thế là một dấu hiệu của tiến bộ, của Âu hoá. Nếu ông nghi ngờ gì thì sẽ có hại cho danh dự của ông, một người chủ trương Âu hoá. Cho nên dẫu không bênh em ra mặt, ông cũng không dám kết tội em ông đã hư hỏng rồi! Ông thường than thầm một cách rất chính đáng: “Ôi, giữ cái trách nhiệm rắc hạt giống văn minh cũng khó khăn nặng nhọc lắm thay!” (7)

Trong khi ấy Xuân cứ điềm nhiên giữ luôn mấy chức: giáo sư quần vợt, giáo dục một cậu con cầu tự cho khỏi hoàn cảnh xấu, cố vấn của sư cụ Tăng Phú trong việc chấn hưng đạo Phật. Chỉ thỉnh thoảng có thời giờ nhàn rỗi nó mới tạt qua lại hiệu may Âu Hoá độ mươi phút. (8) Những khi ấy, trước mặt một số đông người, nó đã khôn khéo công kích và chỉ bảo cho bà chủ cũ một vài lối lốp, sì-mát, đờ-ray, [a] để lấy oai chơi. Hoặc nó sửa chữa một kiểu áo, bắt bẻ một người thợ, tán tỉnh một vài cô khách tân thời, trước đôi mắt đỏ ngần những căm hờn của nhà mỹ thuật TYPN. (9)  Hay là bất thần nó hỏi một câu đại khái: “Anh đốc Trực Ngôn có lại đây không? – Anh Joseph Thiết muốn hỏi tôi việc gì, bảo tôi đến đây kia mà!” (10) Hễ gặp mặt Tuyết thì nó giữ một thái độ lạnh lùng, nghiêm trang, làm cho Tuyết phải tủi thân, và làm cho kẻ khác phải tin hai bên có tình với nhau, sắp lấy nhau, v.v... (11) Trò đời, cái gì bàn lắm là nát, tranh luận nhau lắm lại càng xa chân lý. Sau cùng thì không còn một ai biết rõ cái giá trị của Xuân là đáng khinh trọng thế nào nữa. (12) Người ta cãi nhau lắm, đâm ra thâm thù với nhau, thế thôi. Trong phái bênh vực Xuân, tựu trung vẫn có người, vì nhớ cái ơn được che chở, chỉ muốn có một cử chỉ gì để đền lại Xuân. Ấy là bà Típ-Phờ-Nờ vậy.

Buổi chiều hôm ấy, vừa ở nhà báo Gõ mõ ra, sau khi đã chén một bữa thịt chó hầm rựa mận như một thượng khách của những vị sư chân tu khác, mồm còn sặc những hơi men, mặt đỏ gắt, chân nọ đá phải chân kia, Xuân Tóc Ðỏ đương đi về, tình cờ gặp bà vợ ông TYPN cũng đương đi một mình với bộ y phục cổ lỗ, với cái mặt khổ sở của một thiếu nữ xấu số lấy phải một ông hăng hái cải cách xã hội và bảo thủ nghiệt ngã gia đình. (13)

Bị ma men ám ảnh, Xuân Tóc Ðỏ liền chớt nhả mà rằng:

− Ơ kìa! A-mi  [b] ơi! Ði đâu một mình vậy, bạn ơi!

Nhưng bà TYPN thì lại rất hài lòng về thái độ bình dân và mới mẻ chưa thấy ai dám có như thế! (14) Bà trông trước nhìn sau, khi thấy rõ ràng là phố vắng người rồi, mới dám bạo dạn giơ tay ra như một tân nữ lưu tập sự mà bắt tay Xuân Tóc Đỏ. Anh chàng nhanh nhảu nói: (15)

− May quá, đương muốn tìm ông thì lại gặp ngay ông ở đây. Sao đã lâu nay ít khi thấy mặt ông ở tiệm may Âu Hoá thế?

Vẫn một giọng khuếch khoác và không đứng đắn như của một tân nhân vật thật sự, (16) Xuân ề à kể lể:

−Bạn không biết rằng tôi độ này nhiều công kia việc nọ lắm hay sao? Nào là dạy họ đánh quần, nào là công cuộc thể thao, lại thêm cái anh Trực Ngôn chẳng ra gì ấy nhờ mình săn sóc đến cái giáo dục cho cậu con bà Phó, lại thêm lão sư cụ chùa Bà Banh cứ khẩn khoản nhờ mình giúp toà soạn tờ báo Gõ mõ, vậy thì bạn bảo từ chối sao được? Xưa nay ai cũng cho tôi là khinh người mãi rồi! Cho nên thôi thì công cuộc cải cách xã hội bằng y phục đành để cho anh Típ-Phờ-Nờ chịu khó gánh vác lấy một mình cũng xong.(17)  Bạn ơi, có hiểu cho tôi thế chăng, hở a-mi?

Nghe nói đến đó, bà TYPN cũng bạo dạn dùng đến lối xưng hô thân mật:

− Tôi vẫn hiểu rõ bụng dạ của bạn lắm.

Hai người bắt đầu lững thững đi như một bạn gái với một bạn giai hẳn hoi. Rồi bà TYPN nói tiếp:

− Nhưng mà hình như không phải vì mấy lẽ ấy mà bạn không năng đến hiệu Âu Hoá, có phải thế không? Với ai kia chứ với tôi, bạn rất nên nói thật. (18) Tôi hỏi thế này khí không phải nhé! Có phải vì cô Tuyết không?

Xuân Tóc Ðỏ liền chối cãi một cách ngu dại để thú nhận một cách gián tiếp:

− Sao thiên hạ cứ hay nói nhảm thế? Tôi với Tuyết cũng chỉ giao thiệp cao thượng như tôi với bạn đây thôi chứ nào có tình ý gì!

− Ấy thế mà ai cũng bảo thế kia chứ?

− Sao nữa?

− Người ta lại đồn rằng cụ Hồng muốn gả Tuyết cho bạn nữa!

Xuân Tóc Ðỏ sung sướng hết sức. Ðó là lần đầu nó được báo tin như thế. Tuy nhiên nó cũng vờ thở dài mà rằng:

− Cái ấy mà thật thì chí nguy! Không biết từ chối thế nào cho được lịch sự đấy! (19)

Bà TYPN sửng sốt mà rằng:

− Ồ! Thế ra bạn chưa ưng kia à? Tôi tưởng một người như Tuyết, đẹp, con nhà giàu, lại tân thời như vậy mà bạn lấy được thì tưởng thanh niên trí thức nước Nam ai cũng ca tụng bạn về cái tài đào mỏ! (20) Mà bạn lấy Tuyết thì còn cặp uyên ương nào xứng đôi hơn nữa!

Nghe nói, Xuân cũng thấy vui tai lắm. Nhưng nó chợt nghĩ đến những cử chỉ bán xử nữ mà Tuyết đã giảng rõ ở khác sạn Bồng Lai thì nó bỗng buồn rầu lắm. Nó không thích một nửa chữ trinh, mặc dầu người ấy khôn ngoan đến bực không đời nào nhẹ dạ đánh mất cả chữ trinh. (21)

Nghĩ, Xuân bèn thở dài: (22)

− Rõ thật đa nhân duyên nhiều phiền lắm não!

Bà TYPN lại nói:

− Gớm, bạn kỹ tính thật! Kén vợ đến thế thì...

Xuân lại làm luôn một câu:

− Nhưng mà tôi sợ nhất cái mọc sừng. Lấy Tuyết thì có phen người ta có thể đem tôi ra nấu cũng thành cao ban long! (23)

Bà TYPN phì cười về câu mai mỉa cay chua ấy. Bà cho thế là cái ghen bóng gió thường tình của tất cả đàn ông mà thôi, nên lại nói một cách rất sốt sắng để tỏ dạ nhớ ơn, (24) cái ơn được che chở lúc muốn ăn vận tân thời:

− Nếu vậy thì ra bạn cũng chẳng màng gì đến cuộc trăm năm ấy nhỉ? Vậy mà đã bao nhiêu người gièm pha bạn, vu oan bạn, nói xấu bạn... (25)

− Ai thế? Những ai?

− Tôi chả nói, thêm thù thêm oán, mang tiếng đôi co mách lẻo. (26) Bạn chỉ cần biết có thế.

Xuân Tóc Ðỏ hỏi gặng đến mười bận nữa cũng chỉ được trả lời có thế, vì bà TYPN là một người rất đứng đắn, một người thuộc hạng không chịu nhận mình là đôi co mách lẻo mỗi khi đã làm một việc đôi co mách lẻo. (27) Bà lại tiếp:

− Bổn phận tôi phải bảo bạn biết là bạn bị gièm pha nói xấu thì bạn cứ nên biết thế thôi. (28) Họ kêu bạn những là con nhà hạ lưu, vô học thức, làm nghề nhặt quần, ngày xưa đã thổi loa quảng cáo thuốc lậu, và còn nhiều điều xấu lắm nữa, ê chệ lắm nữa.

Ngẫm nghĩ một lát, Xuân Tóc Ðỏ cười nhạt mà rằng:

− Ghê nhỉ! Ấy là tôi mà họ dám nói thế, còn những kẻ khác thì không biết bị đến thế nào nữa? Tôi là ai, đã có anh Văn Minh, bà Phó Ðoan, ông Phán dây thép, anh đốc-tờ Trực Ngôn, và bạn nữa, hiểu rõ cái học thức của tôi. Mà những nhời nói xấu vu oan ấy chả của cái thằng Victor Ban ấy thì còn của ai nữa! Nhưng mà Tuyết đã rõ tôi là hạng người nào rồi.

Bà TYPN hỏi ngay:

− Ờ! Sao bạn biết? Hình như bạn thì đúng đấy! Mà Victor Ban đã bảo cho vị hôn phu của Tuyết biết, rồi người ấy lại viết chuyện ấy vào thư để sỉ nhục cụ Hồng! (29)

− Có biết sao Victor Ban thù tôi không? Xưa kia, khi còn học trường thuốc, tôi có giúp nó mọi cách để mở hiệu thuốc. Sau biết rõ nó làm thuốc lậu bằng đất thó thì tôi thôi, rồi do thế nó thù tôi. (30) Nhưng mà thù thế là ngu dại, tôi chả sợ...

Sau khi yên trí ở địa vị và học thức của Xuân rồi, bà TYPN đã đến lúc thấy cần nói một điều hệ trọng đến danh dự to tát của Xuân:

− Này bạn ạ, tôi xin mách điều này thì bạn giữ kín nhé! Cụ Hồng bà kêu rằng nếu gặp mặt bạn bất cứ ở đâu thì cũng phải nhổ vào mặt bạn, tát vào mặt bạn đấy!

Xuân đứng dừng lại, kinh ngạc hỏi dồn:

− Tôi? Phỉ nhổ vào mặt tôi? Tát tôi? Tôi, một người đã cứu sống lão già to nhất nhà ấy, đã làm cho hiệu Âu Hoá thịnh vượng như thế? Người ta đền ơn tôi như thế? Sự đời thế thì... nói bạn bỏ lỗi, chứ... mẹ kiếp thật!

Bà TYPN cuống quýt:

− Ấy chết! Xin bạn đừng nóng nảy thế!

− Thế thì tôi phải lại ngay nhà bà ấy để bà ấy nhổ vào mặt tôi mới được!

Bà TYPN lại càng sợ hãi đến hoá điên hoá dại, cứ giãy nảy lên:

− Chết! Tôi lạy ông! Ông đừng bảo tôi nói!

Lúc ấy Xuân quên hẳn mình. Nó đã bất tự tri. Nó chỉ còn thấy có lòng tự ái, mà lòng tự ái của kẻ vô học liều lĩnh...(31) Vào những lúc liều lĩnh như lúc ấy, người ta có thể đùa đả mà đánh nhau đến chết người thật, vì bà TYPN càng sợ hãi thì Xuân lại càng làm già. (32) Nó gọi luôn hai cái xe:

− Cao su! Cao su! Mau lên hai cái!

Bà TYPN càng lạy van, nó càng thản nhiên. Nhưng xe đến rồi thì làm thế nào? (33) Nó dỗ bà TYPN:

− Bạn cứ đến với tôi xem sao. (34) Tôi không nói là bạn bảo thế đâu. Vả lại chưa chắc bà ấy đã dám nhổ vào mặt tôi mà bạn sợ lôi thôi mọi chuyện. (35)

Bà TYPN đành lên xe với tất cả mọi sự lo ngại trên đời. Nửa giờ sau, hai xe cùng đỗ. Hai người vào nhà.

Lúc ấy tình cờ nhà cụ Hồng lại có đủ mặt. (36) Cụ tổ ngồi trong màn ăn một bát cháo yến. Cụ Hồng đương nằm hút thuốc phiện trước mặt thằng bồi tiêm. Cụ bà, vợ chồng Văn Minh, cô Tuyết, cậu Tú Tân, thì đương ngồi ở phòng khách. Xuân chào một lượt, mặt lầm lầm. Nó đến bên giường cụ tổ, hỏi to:

− Bẩm cụ vẫn mạnh khoẻ? Bẩm sau khi tôi chữa cho cụ thì cụ không đau yếu gì nữa, không phải mời thầy chạy thuốc gì nữa đấy chứ?

Cụ già ngừng thìa, trọ trẹ đáp:

− Cảm ơn quan đốc lắm. Từ độ quan đốc chữa cho thì già vẫn khoẻ mạnh, mà chưa biết lấy gì tạ ơn quan đốc đấy!

− Ðược ạ, có gì mà phải nhớ ơn!

Xuân vênh váo ra ngoài, hất hàm hỏi Văn Minh:

− Từ độ tôi không lại giúp được thì cửa hàng vẫn đông khách chứ? (37)

Bà vợ Văn Minh đỡ lời:

− Vâng. Ấy có nhiều bà nhiều cô hỏi thăm quan anh luôn.

Vẫn vênh váo, Xuân đút tay vào túi quần, nói dỗi:

− Hỏi thì làm gì! Tôi thì danh giá quái gì! Hạ lưu! Ma-cà-bông! Nhặt ban quần, không đứng đắn, chỉ đáng nhổ vào mặt!

Cụ bà lấm lét nhìn Xuân một cách rất đỗi sợ hãi, rồi đỡ đòn:(38)

− Ấy chết! Ai lại dám nói thế! Sao quan đốc lại nói thế! Có điều gì mà quan đốc có vẻ kém vui thế? Hay nhà này có ai sơ suất điều gì?

Thấy mẹ đấu dịu, Tuyết sung sướng, yên trí rằng người đã sêu tết cô đã nói nhảm, Victor Ban đã vu oan. Cô thì thào với TYPN về chuyện ấy.

Xuân vẫn đi đi lại lại, hậm hực nói:

− Tôi chỉ muốn được có người nhổ vào mặt, tát vào mặt! (39)

Lúc ấy hai vợ chồng Văn Minh đã lộn ruột lắm, đã muốn lột mặt nạ của Xuân lắm. Nhưng có vợ ông TYPN đấy, thằng bồi tiêm đấy, làm tan hoang thì hại danh dự một đời cô em. (40) Hai người nhìn nhau, khó chịu… Còn về phần cụ bà thì, thấy dâu con như thế, cụ cũng đâm hoảng. Cái giận dữ cứng cỏi của Xuân, cái ơn to cứu khỏi cụ tổ, việc Tuyết, con gái mình phải lòng người ta, cái thư của người vị hôn phu, ngần ấy thứ khiến cụ luống cuống không còn phân biệt được hay dở, phải trái. Không biết ra làm sao, cụ đành dịu giọng: (41)

− Mời quan đốc ngồi chơi. Nào nhà này có ai sơ suất lỡ lời gì đâu?

Xuân vẫn đi đi lại lại, giận dữ nói:

− Tôi mà đã nổi giận thì rồi có người chết! Tôi xấu thì cũng chả ai đẹp!

Mọi người đều im lặng. Ai cũng sợ hãi. Không ai dám nói gì cả. Xuân cứ lầm lầm cái mặt, đi đi lại lại độ mười phút nữa; chỉ có tiếng gót giầy của nó là phá tan cái không khí im lặng của gian phòng. (42) Nó sắp nguôi giận, đắc chí, vợ chồng ông Phán mọc sừng dắt nhau vào (43) làm cho nó chợt nghĩ đến số tiền năm đồng mà nó có thể dùng để trả nợ sư ông Tăng Phú một chầu chay, nay mai... Nó bèn ưỡn ngực nói:

− Thưa ngài, ngài là một người chồng mọc sừng!

Tất cả mọi người đều như là điện giật. (44) Ông Phán giây thép ôm lấy ngực ngã khuỵu xuống đất, khặc khừ kể lể:

− Cha mẹ ôi! Ðã đẹp mặt tôi chưa? Vợ tôi ngủ với giai mà đến ai cũng biết, cả bàn dân thiên hạ đều rõ! Rõ đau đớn khổ nhục chưa!

Xuân Tóc Ðỏ chưa kịp hoảng hốt về cái trò đùa ấy mà lại xoay ra bi kịch như thế, thì trong màn, ông cụ già cũng nấc một cái to, ngã xuống giường.
Cả nhà nhao lên, chia làm hai tốp, một thì nâng giấc cụ tổ, một thì đỡ ông Phán đứng dậy. Cụ bà cuống cuồng kêu van với Xuân:

− Xin quan lớn rủ lòng thương chạy chữa ngay cho cụ tôi…

Cụ tổ rền rĩ nói dỗi như sắp tắt nghỉ:

− Không cần! Ðể tao chết! Sống cũng nhục! Có chạy chữa thì chạy chữa cho cái thanh danh nhà tao mà bọn chúng mày đã trót bôi nhọ! Thế!

Rồi cụ lại nấc nấc. Rồi cụ bà ứa nước mắt van lạy Xuân. Nhiều người nói giúp cụ bà nữa. Xuân Tóc Ðỏ thấy những bi kịch như thế, liền thú tội, nói một cách thành thực rất nên tin:

− Thưa cụ, quả thật con vô học, xưa nay nhặt ban quần, hạ lưu, không biết thuốc ạ! (45)

Rồi nó ra cửa, chạy thẳng một mạch như thằng ăn cắp.

Cụ bà rất hối hận. Những người khác chê Xuân vì thù riêng mà quên mất lương tâm nhà nghề, thế là một ông đốc-tờ không xứng đáng, v.v...

NGUỒN:

[Chương] XIV
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 53 (06 Janvier 1937), tr. 12-14.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 196-211.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 163-175.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 147-157.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.153-164.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 158-169.

KHẢO DỊ:

(1) A: VII. Ôi, nhân tình thế thái – Người bạn gái trung thành – Chết! Chết! Quan đốc Xuân nổi giận.

C, D, E, F, G: XIV. Ôi, nhân tình thế thái – Người bạn gái trung thành – Chết! Quan đốc Xuân nổi giận.  

(2) A, D, E, F: Tại tiệm may Âu Hóa cũng như tại nhà cụ cố Hồng, người ta bàn ra tán vào rất nhiều về việc ông Xuân Tóc Ðỏ của chúng ta...

C: Tại tiệm may Âu Hóa cũng như tại nhà cụ cố Hồng, người ta bàn tán vào rất nhiều về việc ông Xuân Tóc Ðỏ của chúng ta...

G: Tại hiệu may Âu Hóa cũng như tại nhà cụ cố Hồng,  người ta bàn ra tán vào rất nhiều về việc ông Xuân Tóc Ðỏ của chúng ta...

(3) A, C, D, F: Phái tán thành có ông mọc sừng, cô Tuyết, bà vợ ông Típ-Phờ-Nờ, mấy cô khâu và gần tất cả mấy bác thợ may.

E, G: Phái tán thành có ông Phán mọc sừng, cô Tuyết, bà vợ ông Típ-Phờ-Nờ, mấy cô khâu và gần tất cả mấy bác thợ may.

(4) A: Những người ấy có thể xem chừng mạnh bên nào thì ngả về bên ấy, thế thôi.

C, D, E, F, G: Những người ấy có thể xem mạnh bên nào thì ngả về bên ấy, thế thôi.

(5) A, D, F, G: Ở vào một tình thế chưa phân hắc bạch rõ ràng thì những người ấy phân vân là phải.  

C, E: Ở vào một tình thế chưa phân tách bạch rõ ràng thì những người ấy phân vân là phải.  

(6) A: Ông có biết rằng ngay đến bác sĩ Trực Ngôn cũng kính trọng ông Xuân lắm, vẫn coi ông Xuân như bạn thân, hay không?

C, D, E, F, G: Ông có biết rằng ngay bác sĩ Trực Ngôn cũng kính trọng ông Xuân lắm, vẫn coi ông Xuân như bạn thân, hay không?

(7) A:  Ông thường than thầm một cách rất chính đáng rằng: “Ôi, giữ cái trách nhiệm gieo rắc hạt giống văn minh cũng khó khăn nặng nhọc lắm vậy thay!”

C, E: Ông thường than thầm một cách rất chính đáng: “Ôi, giữ cái trách nhiệm rắc hạt giống văn minh cũng khó khăn nặng nhọc lắm thay!”

D, F, G: Ông thường than thầm một cách rất chính đáng rằng: “Ôi, giữ cái trách nhiệm rắc hạt giống văn minh cũng khó khăn nặng nhọc lắm thay!”

(8) A: Trong khi ấy Xuân cứ điềm nhiên giữ luôn mấy chức: giáo sư quần vợt, giáo dục một cậu con cầu tự cho khỏi hoàn cảnh xấu, cố vấn của sư cụ Tăng Phú trong việc chấn hưng đạo Phật bằng báo Gõ mõ, mặc dầu chỉ hay đập trống chay. Đã có một căn phòng riêng rất lịch sự trong nhà bà Phó Đoan rồi, thỉnh thoảng nó mới có thời giờ nhàn rỗi tạt qua lại hiệu may Âu Hoá độ mươi phút.

C, D, E, F, G: Trong khi ấy Xuân cứ điềm nhiên giữ luôn mấy chức: giáo sư quần vợt, giáo dục một cậu con cầu tự cho khỏi hoàn cảnh xấu, cố vấn của sư cụ Tăng Phú trong việc chấn hưng đạo Phật. Chỉ thỉnh thoảng có thời giờ nhàn rỗi nó mới tạt qua lại hiệu may Âu Hoá độ mười phút.

[các bản in sau đều bỏ mất 26 từ có thông tin cốt truyện đáng kể của bản A]

(9) A, D, E, F, G: trước đôi mắt đỏ ngầu những căm hờn của nhà mỹ thuật TYPN.

C: trước đôi mắt đỏ ngần những căm hờn của nhà mỹ thuật TYPN.

(10) A, C, D, E, F: Anh Joseph Thiết muốn hỏi tôi việc gì, bảo tôi đến đây kia mà!

G: Anh Joseph Thiết muốn hỏi tôi một việc gì, bảo tôi đến đây kia mà!

(11) A: Hễ gặp mặt Tuyết thì nó giữ một thái độ lạnh lùng, nghiêm trang, làm cho Tuyết phải tủi thân, giận dỗi, và làm cho kẻ khác phải tin hai bên có tình với nhau, sắp lấy nhau, v.v...

C, D, E, F: Hễ gặp mặt Tuyết thì nó giữ một thái độ lạnh lùng, nghiêm trang, làm cho Tuyết phải tủi thân, và làm cho kẻ khác phải tin hai bên có tình với nhau, sắp lấy nhau, v.v…

G: Hễ gặp Tuyết thì nó giữ một thái độ lạnh lùng, nghiêm trang, làm cho Tuyết phải tủi thân, và làm cho kẻ khác phải tin hai bên có tình với nhau, sắp lấy nhau, v.v…

(12) A: Trò đời, cái gì bàn lắm là nát, tranh luận nhau lắm lại càng xa chân lý, sau cùng thì không còn một ai biết rõ cái giá trị của Xuân là đáng khinh trọng thế nào nữa.

C, D, E, F, G: Trò đời, cái gì bàn lắm là nát, tranh luận nhau lắm lại càng xa chân lý. Sau cùng thì không còn một ai biết rõ cái giá trị của Xuân là đáng khinh trọng thế nào nữa.

(13) A: mặt đỏ gay đỏ gắt, chân nọ đá phải chân kia, Xuân Tóc Ðỏ đương thất thểu đi trên con đường về nhà, tình cờ gặp bà vợ ông TYPN cũng đương đi một mình với bộ y phục cổ lỗ,với cái mặt khổ sở của một thiếu nữ xấu số lấy phải một ông hăng hái cải cách bảo xã hội và thủnghiệt ngã gia đình.

C, E: mặt đỏ gắt, chân nọ đá phải chân kia, Xuân Tóc Ðỏ đương đi về, tình cờ gặp bà vợ ông TYPN  cũng đương đi một mình với bộ y phục cổ lỗ, với cái mặt khổ sở của một thiếu nữ xấu số lấy phải một ông hăng hái cải cách xã hội và bảo thủ nghiệt ngã gia đình.

F, G: mặt đỏ gay đỏ gắt, chân nọ đá phải chân kia, Xuân Tóc Ðỏ đương đi về, tình cờ gặp bà vợ ông TYPN  cũng đương đi một mình với bộ y phục cổ lỗ, với cái mặt khổ sở của một thiếu nữ xấu số lấy phải một ông hăng hái cải cách xã hội và bảo thủ nghiệt ngã gia đình.

(14) A, C, D, E, F: Nhưng bà TYPN thì lại rất hài lòng về thái độ bình dân và mới mẻ chưa thấy ai dám có như thế!

G: Nhưng bà TYPN thì rất hài lòng về thái độ bình dân và mới mẻ chưa thấy ai dám có như thế!   

(15) A: Bà trông trước nhìn sau, khi thấy rõ ràng là phố vắng người rồi, mới dám bạo dạn dơ tay ra như một tân nữ lưu tập sự mà bắt tay Xuân. Đoạn nhanh nhảu nói:

− May quá đương muốn tìm ông thì lại gặp ngay ông ở đây.

C, D, F: Bà trông trước nhìn sau, khi thấy rõ ràng là phố vắng người rồi, mới dám bạo dạn giơ tay ra như một tân nữ lưu tập sự mà bắt tay Xuân Tóc Ðỏ. Anh chàng nhanh nhảu nói:

− May quá đương muốn tìm ông thì lại gặp ngay ông ở đây.

E: Bà trông trước nhìn sau, khi thấy rõ ràng là phố vắng người rồi, mới dám bạo dạn giơ tay ra như một tân nữ lưu tập sự mà bắt tay Xuân Tóc Ðỏ:

− May quá đương muốn tìm ông thì lại gặp ngay ông ở đây.

G: Bà trông trước nhìn sau, khi thấy rõ ràng là phố vắng người rồi, mới dám bạo dạn đưa tay ra như một tân nữ lưu tập sự mà bắt tay Xuân Tóc Ðỏ. Bà nhanh nhảu nói:

− May quá đương muốn tìm ông thì lại gặp ông ngay ở đây.

(16) A, C, D, E, F: Vẫn một giọng khuếch khoác và không đứng đắn như của một tân nhân vật thật sự,

G: Vẫn một giọng khuếch khoác không đứng đắn như của một tân nhân vật thật sự,

(17) A, D, F, G: Cho nên thôi thì công việc cải cách xã hội bằng y phục đành để cho anh Típ-Phờ-Nờ chịu khó gánh vác lấy một mình cũng xong.

C, E: Cho nên thôi thì công cuộc cải cách xã hội bằng y phục đành để cho anh Típ-Phờ-Nờ chịu khó gánh vác lấy một mình cũng xong.

(18) A: Với ai kia chứ với tôi thì bạn rất nên nói thật.

C, D, E, F, G: Với ai kia chứ với tôi, bạn rất nên nói thật.

(19) A, C, E: Không biết từ chối thế nào cho được lịch sự đấy!

D, F, G: Không biết rồi từ chối thế nào cho được lịch sự đấy!

(20) A: Tôi tưởng một người như Tuyết, đẹp, con nhà giàu, lại tân thời như vậy mà bạn lấy được thì tưởng thanh niên trí nước Nam ai cũng ca tụng bạn về cái tài đào mỏ!

C, D, E, F, G: Tôi tưởng một người như Tuyết, đẹp, con nhà giàu, lại tân thời như vậy mà bạn lấy được thì tưởng thanh niên trí thức nước Nam ai cũng ca tụng bạn về cái tài đào mỏ!

(21) A: Nó không thích một nửa chữ trinh, mặc dầu người ấy khôn ngoan đến bực không đời nàomà nhẹ dạ đánh mất cả chữ trinh.

C, D, E, F: Nó không thích một nửa chữ trinh, mặc dầu người ấy khôn ngoan đến bực, không đời nào nhẹ dạ đánh mất cả chữ trinh.

G: Nó không thích một nửa chữ trinh, mặc dầu người ấy không ngoan đến bực không đời nào nhẹ dạ đánh mất cả chữ trinh.     

(22) A, D, F, G: Nghĩ thế, Xuân bèn thở dài:

C: Nghĩ, Xuân bèn thở dài:

E : Nghĩ đoạn, Xuân bèn thở dài:

(23) A: Lấy Tuyết thì có phen người ta có thể đem tôi ra nấu cũng đủ thành cao ban long!

C, D, E, F: Lấy Tuyết thì có phen người ta có thể đem tôi ra nấu cũng thành cao ban long!

G: Lấy Tuyết thì có phen người ta có thể đem tôi ra nấu thành cao ban long!

(24) A: nên lại nói nói một cách rất sốt sắng để tỏ dạ nhớ ơn,

C, D, E, F, G: nên lại nói một cách rất sốt sắng để tỏ dạ nhớ ơn,

(25) A: Vậy đã bao nhiêu người gièm pha bạn, vu oan bạn, nói xấu bạn...

C, D, E, F, G: Vậy mà đã bao nhiêu người gièm pha bạn, vu oan bạn, nói xấu bạn...

(26) A: Tôi chả nói, thêm thù thêm oán, mang tiếng đôi co mách bảo.

C, D, E, F, G: Tôi chả nói, thêm thù thêm oán, mang tiếng đôi co mách lẻo.

(27) A, C, D, E: một người thuộc hạng không chịu nhận mình là đôi co mách lẻo mỗi khi đã làm một việc đôi co mách lẻo.

F, G: một người thuộc hạng không chịu nhận mình là đôi co mách lẻo.

(28) A, D, E, F, G: Bổn phận tôi phải bảo bạn biết là bạn bị gièm pha nói xấu thì bạn cứ nên biết thế thôi.

C: Bổn phận tôi phải bảo bạn biết là bạn bị gièm pha nói xấu thì bạn cứ nên biết thôi.

(29) A: Ờ! Sao bạn biết? Hình như bạn thì đúng đấy! Mà Bictor Ban đã bảo cho vị hôn phu của Tuyết biết, rồi người ấy lại viết chuyện ấy vào thư để sỉ nhục cụ Hồng!

C: Ờ! Sao biết thế? Hình như bạn thì đúng đấy! Mà Victor Ban đã bảo cho vị hôn phu của Tuyết biết, rồi người ấy lại viết chuyện ấy vào thư để sỉ nhục cụ Hồng!

D, F: Ờ! Sao biết thế? Hình như Bạn thì đúng đấy! Mà Victor Ban đã bảo cho vị hôn phu của Tuyết biết, rồi người ấy lại viết chuyện ấy vào thư để sỉ nhục cụ Hồng!

E, G: Ờ! Sao biết thế? Hình như Ban thì đúng đấy! Mà Victor Ban đã bảo cho vị hôn phu của Tuyết biết, rồi người ấy lại viết chuyện ấy vào thư để sỉ nhục cụ Hồng!

(30) A, C, D, E, G: Sau biết rõ nó làm thuốc lậu bằng đất thó thì tôi thôi, rồi do thế nó thù tôi.

F: Sau biết rõ nó làm thuốc lậu bằng đất thế thì lôi thôi, rồi do thế nó thù tôi.

(31) A: Nó chỉ còn thấy có lòng tự lái, mà lại lòng tự ái của kẻ vô học liều lĩnh...

C, D, E, F: Nó chỉ còn thấy có lòng tự ái, mà lòng tự ái của kẻ vô học liều lĩnh...

G: Nó chỉ còn thấy có lòng tự ái của kẻ vô học liều lĩnh...

[bản A có hiện tượng nhảy chữ ở khuôn in: chữ l ở rìa khuôn dòng 11, từ “lúc” chỉ còn “úc”, con chữ l nhảy khỏi khuôn ấy được thợ in vuốt vào rìa khuôn ở dòng 9, biến “ái” thành “lái”]

(32) A, C, E: Vào những úc liều lĩnh như lúc ấy, người ta có thể đùa đả mà đánh nhau đến chết người thật, vì bà TYPN càng sợ hãi thì Xuân lại càng làm già.

D, F: Vào những lúc liều lĩnh như lúc ấy, người ta có thể đùa dả mà đánh nhau đến chết người thật, vì bà TYPN càng sợ hãi thì Xuân lại càng làm già.

G: Vào những lúc liều lĩnh như lúc ấy, người ta có thể đùa giả mà đánh nhau đến chết người thật, vì bà TYPN càng sợ hãi thì Xuân lại càng làm già.

(33) A: Nhưng xe đến thì làm thế nào?

C, D, E, G: Nhưng xe đến rồi thì làm thế nào?

(34) A, C, D, E: Bạn cứ đến với tôi xem sao.

F, G: Bà cứ đến với tôi xem sao.

(35) A: Vả lại chưa chắc bà ấy đã dám nhổ vào mặt tôi mà sợ lôi thôi mọi chuyện.

C, D, E, F, G: Vả lại chưa chắc bà ấy đã dám nhổ vào mặt tôi mà bạn sợ lôi thôi mọi chuyện.

(36) A: Lúc ấy tình cờ nhà cụ cố Hồng lại có đủ mặt.

C, D, E, G:  Lúc ấy tình cờ nhà cụ Hồng lại có đủ mặt.

(37) A: Thế nào? Từ độ tôi không lại giúp được thì cửa hàng vẫn đông khách chứ?

C, D, E, F, G: Từ độ tôi không lại giúp được thì cửa hàng vẫn đông khách chứ?

(38) A: Cụ bà lấm lét nhìn Xuân một cách rất đỗi sợ hãi, rồi đỡ đòn:

C, D, E, F, G: Cụ bà lấm lét nhìn Xuân một cách rất sợ hãi, rồi đỡ đòn:

(39) A: Tôi chỉ muốn người nhổ vào mặt, tát vào mặt!

C, D, E, F, G:  Tôi chỉ muốn được có người nhổ vào mặt, tát vào mặt!

(40) A: Nhưng có vợ ông TYPN đấy, lại thằng bồi tiêm đấy, làm tan hoang thì hại danh dự một đời cô em.

C, D, E, F, G: Nhưng có vợ ông TYPN đấy, thằng bồi tiêm đấy, làm tan hoang thì hại danh dự một đời cô em.

(41) A: ngần ấy thứ khiến cụ luống cuống không còn phân biệt được hay dở, phải trái, nên không, ra làm sao. Cụ đành dịu giọng:

C, D, E, F, G:  ngần ấy thứ khiến cụ luống cuống không còn phân biệt được hay dở, phải trái. Không biết ra làm sao, cụ đành dịu giọng:

(42) A, C, D, F, G: Chỉ có tiếng gót giầy của nó là phá tan cái không khí im lặng của gian phòng.

E: Chỉ còn tiếng gót giầy của nó là phá tan cái không khí im lặng của gian phòng.

(43) A, D, E, F, G: Nó sắp nguôi giận, đắc chí thì vợ chồng ông Phán mọc sừng dắt nhau vào

C: Nó sắp nguôi giận, đắc chí vợ chồng ông Phán mọc sừng dắt nhau vào

(44) A: Tất cả mọi người đều như bị điện giật.

C, E, G: Tất cả mọi người đều như là điện giật.

D, F: Tất cả mọi người đều như là bị điện giật.

(45) A: Thưa cụ, quả thật con vô học, xưa nay nhặt ban quần, hạ lưu, không biết thuốc!        

C, D, E, F, G: Thưa cụ, quả thật con vô học, xưa nay nhặt ban quần, hạ lưu, không biết thuốc ạ!            

CHÚ THÍCH:

[a] Một số thuật ngữ môn tennis: lốp (phỏng âm chữ Anh: lob): bóng bổng; sì-mát (phỏng âm chữ Anh smash): vụt bóng trên cao; đờ-ray (phỏng âm chữ Anh drive): quả bạt, quả tiu.  

[b]  A-mi (phỏng âm chữ Pháp ami): bạn.    

XV

Hạnh phúc của một tang gia - Văn Minh nữa cũng nói vào - Một đám ma gương mẫu (1)

Ba hôm sau, ông cụ già chết thật.

Cả gia đình ấy đã nhao lên, mỗi người một cách, đi gọi từ ông lang băm Tây cho đến ông lang băm Ðông, già và trẻ, để thực hành đúng cái lý thuyết “nhiều thầy thối ma”. (2) Ông cụ già chết, danh dự của Xuân lại càng to thêm, vì cái lẽ rất chính đáng là luôn ba hôm, nó trốn một chỗ nào không ai biết, đến nỗi cụ bà cho người đi tìm đâu cũng không thấy. (3) Thiếu ông đốc-tờ Xuân là thiếu tất cả, những ông thầy thuốc chính hiệu đã thất bại hoàn toàn. Về phần ông đốc-tờ Trực Ngôn, thấy bạn đồng nghiệp của Xuân không chữa, cho đó là một bệnh nặng, nên cũng không dám nhận. (4) Ðó là một bài học cho những kẻ nào dám bảo một người như Xuân Tóc Đỏ là con nhà hạ lưu, ma-cà-bông, vô học, vô lại, nhặt ban quần, v.v... (5) Người ta lại đi mời cả cụ lang Tỳ lẫn cụ lang Phế, nhưng vì đã quá giận, hai cụ đã từ chối chạy chữa cũng như những vị danh y biết tự trọng. Người ta đã nghĩ cả đến thuốc thánh đền Bia vừa mới chữa một người ho lao và một người cảm thương hàn bằng bùn đen và cứt trâu, công hiệu đến nỗi họ mất mạng, và quan trên lại điều tra ra rằng có một tụi cường hào tổ chúc ra Thánh, mà tụi cường hào ấy lại ăn cắp tiền quỹ nữa, nên tự nhiên Thánh cũng hết thiêng liêng... Những việc trắc trở như thế đã làm cho ông già hơn tám mươi tuổi phải chết một cách bình tĩnh. Trong lúc gia đình nhốn nháo, thằng bồi tiêm đã đếm được đúng một nghìn tám trăm bẩy mươi hai câu gắt “Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!” của cụ cố Hồng.

Cái chết kia đã làm cho nhiều người sung sướng lắm. Ông phán mọc sừng đã được cụ Hồng nói nhỏ và tai rằng sẽ chia cho con gái và rể thêm một số tiền là vài nghìn đồng. (6) Chính ông ta cũng không ngờ rằng giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu ông ta mà lại to đến như thế. Ông cho rằng Xuân có tài quảng cáo lắm, nói một lời là có vài nghìn đồng bạc, nên sau khi được lời hứa quý hoá của ông bố vợ, ông trù tính ngay với Xuân một công cuộc doanh thương...(7) “Thưa ngài, ngài là một người chồng mọc sừng!” (8) Ông Xuân chỉ nói có thế mà làm cho ông thêm được vài ba nghìn bạc thì khi ông Xuân nói đại khái “Thưa ngài, thứ hàng này tốt nhất, buôn ở Tây phương”, chắc phải có giá trị hơn nữa. Ông muốn gặp ngay Xuân để trả nốt năm đồng, trước khi buôn bán cũng đã giữ chữ tín làm đầu. (9)

Cụ cố Hồng đã nhắm nghiền mắt lại để mơ màng đến cái lúc cụ mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, vừa ho khạc vừa khóc mếu, để cho thiên hạ phải chỉ trỏ “Úi kìa, con giai nhớn đã già đến thế kia kìa!”. (10) Cụ chắc cả mười phần rằng ai cũng phải ngợi khen một cái đám ma như thế, một cái gậy như thế...

Ðiều băn khoăn của con cụ, ông Văn Minh, chỉ là mời luật sư đến chứng kiến cái chết của ông nội mà thôi. Thế là từ nay mà đi, cái chúc thư kia sẽ vào thời kỳ thực hành chứ không còn là lý thuyết viển vông nữa. Ông chỉ phiền một nỗi không biết xử trí với Xuân Tóc Ðỏ ra sao cho phải... Xuân tuy phạm tội quyến rũ một em gái ông, tố cáo cái tội hoang dâm của một em gái khác nữa của ông, nhưng tình cờ đã gây ra cái chết của ông cụ già đáng chết. (11) Hai cái tội nhỏ, một cái ơn to... Làm thế nào? Ông phân vân, vò đầu rứt tóc, lúc nào mặt cũng đăm đăm chiêu chiêu, thành thử lại thành ra hợp thời trang, vì mặt ông thật đúng cái mặt một người lúc gia đình đương là tang gia bối rối.

Mà bối rối thật. Người chết, sau khi được quan trên khám qua loa, đã được khâm liệm đến gần một ngày rồi, (12) vậy mà chưa thấy cụ Hồng ra lệnh phát phục, [a] mặc dầu mọi công việc cử hành tang lễ đã quyết định xong xuôi. Phái trẻ, nghĩa là bọn dâu con, đã bắt đầu la ó lên rằng phái già chậm chạp, cậu Tú Tân thì cứ điên người lên vì cậu đã sẵn sàng mấy cái máy ảnh mà mãi cậu không được dùng đến. (13) Bà Văn Minh thì sốt cả ruột vì mãi không được mặc những đồ xô gai tân thời, cái mũ mấn trắng viền đen – dernières créations! – những cái rất ăn với nhau, mà tiệm Âu Hoá một khi đã lăng-xê ra thì có thể ban cho nhũng ai có tang đương đau đớn vì kẻ chết cũng được hưởng chút ít hạnh phúc ở đời. (14) Ông TYPN rất bực mình vì mãi không được thấy những sự chế tạo của mình ra mắt công chúng để xem các báo chí phê bình ra sao. (15) Người ta đổ lỗi cho ông Văn Minh không khéo can thiệp, để mọi việc phải trì hoãn, cụ Hồng cứ nhắm mắt lại kêu khổ lắm, cụ bà hay lề lối vẽ chuyện lôi thôi. (16) Kỳ thuỷ sở dĩ chưa phát phục chỉ vì chuyện Tuyết, hay là việc Xuân Tóc Ðỏ đã gây ra cho Tuyết vậy.

Khi cụ Phán bà ở nhà người vị hôn phu của Tuyết ra về đến nhà mình, thì, trước những cặp mắt ngơ ngác của một bầy con cháu chí hiếu chỉ nóng ruột đem chôn cho chóng cái xác chết của cụ tổ, cụ bà đã lẳng lặng ra hiệu cho Văn Minh theo mình lên gác với cụ ông. Lúc này, cụ ông đã hút xong điếu thuốc thứ sáu mươi nên thằng bồi tiêm đã lui đi chỗ khác để mặc cụ hưởng những dư vị mà thuốc phiện còn để lại trong phổi. Trông thấy cụ bà, cụ ông ngồi nhỏm dậy hỏi dồn:

− Thế nào hở bà? Chuyện trò ra làm sao? Người ta có hối hôn không?

Cụ bà lẳng lặng ngồi xuống cạnh. Văn Minh cũng kéo ghế đến gần sập, nghe ngóng, mãi, cụ bà mới thở dài mà rằng: (17)

− Thật khó nghĩ quá! Người ta không hối hôn, mà cũng không ra làm sao, mà người ta sắp đến phúng nữa, thế mới lạ chứ!

− Ô hay! Thế sao bà không bảo người ta cưới chạy tang đi có được không?

− Người ta cũng không muốn cưới chạy tang thì ông bảo tôi làm thế nào?

− Ô hay! Thế muốn bỏ hay muốn theo đuổi? Nhất định có cưới con Tuyết hay đã chê nó hư hỏng? (18) Ít ra họ cũng phải có một thái độ rõ rệt chứ?

Cụ bà hỏi lại cụ ông: (19)

− Như thế thì ông thử đoán xem bụng dạ người ta nghĩ ra làm sao?

Cụ ông nhăn mặt lại, gắt:

− Khỉ lắm nữa! Mình đã tranh lấy mà đi, rồi lại về hỏi vặn người nằm xó nhà! (20)

Từ đấy trở đi, cụ ông cụ bà cãi cọ nhau theo lối những cặp vợ chồng già cổ điển của những gia đình nền nếp… những gia đình có những cặp vợ chồng không bao giờ ôn tồn được với nhau trong mười lăm phút trò chuyện, bất cứ về vấn đề gì. (21)

−Tôi ấy à! Tôi thì tôi cho người ta chưa dám tin đích xác là con Tuyết đã hư hỏng. (22)

− Thôi đi! Tôi thì tôi cho người ta đã muốn hối hôn rồi. Bà đừng bênh con!(23)

− Sao người ta còn định phúng viếng? Sao ông nói dốt thế?

− Ấy thế họ mới xỏ! Họ không hối hôn nhưng mà họ cứ để thế, để cho không ma nào dám hỏi con Tuyết nữa, rồi con gái bà sẽ chết già! (24)

− Chưa chắc! Dễ họ cũng phân vân như mình, vì đến chính ngay mình, mình cũng không biết rõ con gái mình có hư hay là không! (25) Cho nên khi tôi kêu rằng nên xin cưới chạy tang, đỡ tốn kém, khỏi phải chờ đợi những ba năm, thì họ đáp rằng con giai họ cũng hãy còn ít tuổi, lại đương ăn học, cũng chả vội gì mà phải cưới sớm, dù ba năm chứ đến năm năm thì đợi cũng được. (26)

− Thế bây giờ định thế nào? Như ý tôi thì hỏi ngay ông đốc Xuân xem ông ta có ưng không thì bảo ông ta cưới chạy tang cho xong chuyện đi.

Cụ bà cắn môi nghĩ ngợi. Cụ còn nhớ rõ lúc Xuân nói “Tôi mà xấu thì cũng chả ai đẹp được”, rồi sau khi ấy, bảo ngay vào mặt ông Phán con rể cụ là mọc sừng cho con gái cụ phải ê chệ một phen. (27) Xuân nóng nảy như thế thật đáng sợ, giá cụ trông thấy Xuân, cụ vẫn phải xấu hổ. Có một ông rể quý như Xuân kể cũng danh giá thực, nhưng cũng đáng sợ lắm. Không biết quyết đoán ra sao cả, cụ quay về bảo ông con giai:

− Con hư tại mẹ cháu hư tại bà, phương ngôn nói thế. Mày làm con Tuyết phải hư hỏng, mày làm xấu mặt tao, bây giờ tao xin nhờ ở mày.

Cụ ông cũng gật gù mà rằng:

− Ừ! Thế thì toa nghĩ nên thế nào hở toa? Có con gái nhớn thì nguy như chứa bom ở trong nhà, có phải thế không? (28) Toanên nghĩ cách nào tống khứ nốt con bé thì nhà này không lo điều gì nữa. (29)

Văn Minh ôm đầu ngẫm nghĩ hồi lâu rồi đáp:

− Thế cũng không được. Người ta đương nghi nó phải lòng anh Xuân, bây giờ mình lại cũng gả chạy tang cho anh Xuân, như thế có khác gì thú nhận với người ta là con gái mình đã hư hỏng với Xuân? Chỉ còn cách là mặc kệ đấy, cứ việc ma chay cho xong chuyện đi, rồi sau người ta xin cưới thì mình gả, bằng không thì hãy gả cho anh Xuân cũng chưa muộn.

Bà mẹ hỏi ngay:

− Dễ thế cơ à? Sao hôm nọ, anh kêu chưa chắc người ta ưng thuận con bé? (30)

Văn Minh đành phải chống chế:

− Nếu tôi nói thì chắc người ta cũng bằng lòng...

Về phần cụ Hồng, rất thích chàng rể như ông đốc-tờ Xuân, thấy con giai nói thế thì cũng bằng lòng vậy, mặc dầu giá xong việc ngay thì cụ sung sướng hơn nữa. (31) Còn Văn Minh, trước tình hình nghiêm trọng ấy, đành phải bóp trán nghĩ những cách nay mai gột rửa bằng xà-phòng thơm cho cái quá khứ của Xuân Tóc Đỏ, để, nếu cần thì gả em cho một người như thế, ông cũng không đến nỗi xấu mặt. Trước kia ông bực mình về nỗi thiên hạ cứ nhầm mãi Xuân bao nhiêu, thì bây giờ ông lại mừng thầm cũng về một điều ấy bấy nhiêu. (32) Cũng như một kẻ tân tiến khác, sau khi gây ra một việc bậy thì xấu hổ lắm, không có gan nhận lỗi nữa, ông đành ép lòng tìm những cái gì còn cứu chữa được. (33)  Ông đứng lên hùng hồn mà rằng:

− Thôi được, me cứ yên tâm, ba cứ yên tâm. Tôi sẽ làm thế nào cho con Tuyết lấy được chồng một cách danh giá thì thôi. Bây giờ cho phát phục, kẻo đã quá muộn. (34) 

Cả ba người yên lòng, xuống dưới nhà cắt đặt mọi việc. Bọn con cháu vô tâm ai cũng sung sướng thoả thích... Người ta tưng bừng vui vẻ đi đưa giấy cáo phó, gọi phường kèn, thuê xe đám ma, v.v... Tối hôm ấy, khách khứa đến hỏi thăm, phúng viếng, chia buồn tấp nập... (35) 

Sáng hôm sau, đúng 7 giờ thì cất đám. (36)   Hai viên cảnh sát thuộc bộ thứ 18 là Min-Ðơ và Min-Toa đã được thuê giữ trật tự cho đám ma. (37) Giữa lúc không ai đáng phạt mà phạt, đương buồn rầu như những nhà buôn sắp vỡ nợ, mấy ông cảnh binh này được có đám ma thuê thì sung sướng cực điểm, đã trông nom rất hết lòng. (38) Thành thử tang gia ai cũng vui vẻ cả, trừ một Tuyết. Tại sao Xuân lại không đến phúng viếng gì cả? Tại sao Xuân lại không đi đưa? (39) Hay là Xuân khinh mình? Những câu hỏi ấy đã khiến Tuyết đau khổ một cách rất chính đáng, có thể muốn tự tử được. Tìm kiếm khắp mặt trong bọn người đi đưa đám ma cũng không thấy “bạn giai” đâu cả, Tuyết như bị kim châm vào lòng. (40)

Hôm nay Tuyết mặc bộ y phục Ngây thơ, – cái áo dài voanmỏng, trong có coóc-sê, trông như hở cả nách và nửa vú – nhưng mà viền đen, và đội một cái mũ mấn xinh xinh. Thấy rằng thiên hạ đồn mình hư hỏng nhiều quá, Tuyết bèn mặc bộ Ngây thơ để cho thiên hạ phải biết rằng mình chưa đánh mất hẳn cả chữ trinh. Với cái tráp trầu cau và thuốc lá, Tuyết mời các quan khách rất nhanh nhẹn, trên mặt hơi có một vẻ buồn lãng mạn rất đúng mốt, mốt nhà có đám.(41) Những ông bạn thân của cụ cố Hồng, ngực đầy những huy chương như: Bắc đẩu bội tinh, Long bội tinh, Cao Mên bội tinh, Vạn Tượng bội tinh, v.v... trên mép và cằm đều đủ râu ria, hoặc dài hoặc ngắn, hoặc đen hoặc hung hung, hoặc lấm tấm điểm bạc, hoặc trơn mượt, hoặc lún phún hay rầm rậm, loăn quăn, những ông tai to mặt lớn đi sát ngay với linh cữu, khi trông thấy làn da trắng thập thò trong lần áo voan trên cánh tay và ngực Tuyết, ai nấy đều cảm động hơn những khi nghe thấy tiếng kèn Xuân Nữ ai oán, não nùng.

Với một đám ma theo cả lối Ta, Tàu, Tây, có kiệu bát cống, lợn quay đi lọng, cho đến lốc-bốc-soảng và bú-rích, [b] và vòng hoa, có đến ba trăm câu đối, vài ba trăm người đi đưa, lại có cậu Tú Tân chỉ huy, những nhà tài tử chụp ảnh đã thi nhau như ở hội chợ. (42) Thật là một đám ma to tát có thể làm cho người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng, nếu không gật gù cái đầu...!

Khi đi được bốn phố, giữa lúc TYPN và bà vợ, bà Phó Ðoan và ông Joseph Thiết, và mấy người nữa đương lào xào phê bình thái độ của Xuân thì thấy cả đám phải đứng dừng lại như hàng đầu gặp phải một nạn xe cộ vậy. (43) Giữa lúc ấy, sáu chiếc xe, trên có sư chùa Bà Banh, xe nào cũng che hai lọng, từ một ngả lén vào chiếm chỗ sau năm lá cờ đen. Hai vòng hoa đồ sộ, một của báo Gõ mõ, một của Xuân, cũng lén vào hàng đầu. (44) Cậu Tú Tân vội chạy lên bấm máy ảnh lách tách rồi xuống thưa với mẹ. Cụ bà hớt hải chạy lên, rồi cảm động hết sức, vì đó là phần của ông Xuân, ông Xuân đốc-tờ và ông Xuân cố vấn báo Gõ mõ, nên mới có sự long trọng như thế thêm cho đám ma. Cụ sung sướng kêu: “Ấy giá không có món ấy thì thiếu, chưa được to, may mà ông Xuân đã nghĩ hộ tôi!” (45) Sư cụ Tăng Phú thì sung sướng và vênh váo ngồi trên một chiếc xe, vì sư cụ chắc rằng trong số thiên hạ đứng xem ở các phố, thế nào cũng có người nhận ra rằng sư cụ đã đánh đổ được hội Phật Giáo, và như thế thì là một cuộc đắc thắng đầu tiên của báo Gõ mõ vậy. (46)

Xuân Tóc Ðỏ cắt đặt đâu vào đấy rồi mới xuống chỗ những người đi đưa.(47) Tuyết đã liếc mắt đưa tình cho nó để tỏ ý cảm ơn. Mọi người đã ngợi khen nó, hoặc ghen ghét nó...

Ðám ma đi đến đâu làm huyên náo đến đấy. Cả một thành phố đã nhôn nhao lên khen đám ma to, đúng với ý muốn của cụ cố Hồng. (48) Thiên hạ chú ý đặc biệt vào những kiểu quần áo tang của tiệm may Âu Hoá, như ý ông TYPN và bà Văn Minh. Cụ bà sung sướng vì ông đốc Xuân đã không giận mà lại giúp đáp, phúng viếng đến thế, và đám ma như thế kể đã là danh giá nhất tất cả. (49)

Ðám cứ đi...

Kèn ta, kèn tây, kèn tàu lần lượt thay nhau mà rộn lên. Ai cũng làm ra bộ mặt nghiêm chỉnh, song le sự thực thì vẫn thì thầm với nhau, chuyện trò về vợ con, về nhà cửa, về một cái tủ mới sắm, một cái áo mới may. Trong mấy trăm người đi đưa thì một nửa là phụ nữ, phần nhiều tân thời, bạn của cô Tuyết, bà Văn Minh, cô Hoàng Hôn, bà Phó Ðoan v.v... Thật là đủ giai thanh gái lịch, nên họ chim nhau, cười tình với nhau, bình phẩm nhau, chê bai nhau, ghen tuông nhau, hẹn hò nhau, bằng những vẻ mặt buồn rầu của những người đi đưa ma.

Đám cứ đi…

Chen lẫn vào những tiếng khóc lóc, mỉa mai nhau của những người trong tang gia, người ta thấy những câu thì thào như sau này:

– Con bé nhà ai kháu thế? – Con bé bên cạnh đẹp hơn nữa! – Ứ, ừ, cái thằng ấy bạc tình bỏ mẹ! – Xưa kia vợ nó bỏ nó chứ? – Hai đời chồng rồi! – Còn xuân chán! – Gớm cái ngực đầm quá đi mất! – Làm mối cho tớ nhé? – Mỏ vàng hay mỏ chì? – Không, không hẹn hò gì cả – Vợ béo thế, chồng gầy thế thì mọc sừng mất! v.v... Và còn nhiều câu nói vui vẻ, ý vị khác nữa, rất xứng đáng với những người đi đưa đám ma. (50)

Ðám cứ đi...

Ðến huyệt, lúc hạ quan tài, cậu Tú Tân, luộm thuộm trong chiếc áo thụng trắng, (51) đã bắt bẻ từng người một, hoặc chống gậy, hoặc gục đầu, hoặc cong lưng, hoặc lau mắt như thế này như thế nọ... để cậu chụp ảnh kỷ niệm lúc hạ huyệt. Bạn hữu của cậu rầm rộ nhảy lên những ngôi mả khác mà chụp để cho ảnh khỏi giống nhau.

Xuân Tóc Ðỏ đứng cầm mũ nghiêm trang một chỗ, bên cạnh ông Phán mọc sừng. Lúc cụ Hồng ho khạc mếu máo và ngất đi thì ông này cũng khóc to “Hứt!... Hứt!... Hứt!...”

Ai cũng để ý đến ông cháu rể quý hóa ấy.

Ông ta khóc quá, muốn lặng đi, thì may có Xuân đỡ khỏi ngã. Nó chật vật mãi cũng không làm cho ông đứng thẳng lên được. (52) Dưới cái khăn trắng to tướng, cái áo thụng trắng loè xoè, ông Phán cứ oặt người đi, khóc mãi không thôi. (53)

– Hứt!... Hứt!... Hứt!...

Xuân Tóc Ðỏ muốn bỏ quách ra thì chợt thấy ông Phán dúi vào bàn tay nó một cái giấy bạc năm đồng gấp tư... (54) Nó nắm tay cho khỏi có người nom thấy, rồi đi tìm sư cụ Tăng Phú, lạc trong đám ba trăm người đương buồn rầu và đau đớn về những điều sơ suất của khổ chủ. (55)

NGUỒN:

[Chương] XV
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 54 (13 Janvier 1937), tr. 12-14.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 212-226.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 176-187.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 158-168.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr.165-175.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 170-180.

KHẢO DỊ:

(1)  A: PHẦN THỨ BA. I. Hạnh phúc của một tang gia – Văn Minh nữa cũng nói vào – Một đám ma gương mẫu.

C, D, E, F, G: XV. Hạnh phúc của một tang gia – Văn Minh nữa cũng nói vào – Một đám ma gương mẫu.

(2) A: Cả cái gia đình ấy đã nhao lên, mỗi người một cách, đi gọi từ những ông lang băm Tây phương cho đến Ðông phương, già và trẻ, để thực hành đúng cái lý thuyết “nhiều thầy thối ma”.

C, D, E, F, G:  Cả gia đình ấy đã nhao lên, mỗi người một cách, đi gọi từ ông lang băm Tây cho đến ông lang băm Ðông, già và trẻ, để thực hành đúng cái lý thuyết “nhiều thầy thối ma”.

(3) A D, F, G: vì cái lẽ rất chính đáng là luôn ba hôm, nó đã trốn một chỗ nào không ai biết, đến nỗi cụ bà cho người đi tìm đâu cũng không thấy.

C, E: vì cái lẽ rất chính đáng là luôn ba hôm, nó trốn một chỗ nào không ai biết, đến nỗi cụ bà cho người đi tìm đâu cũng không thấy.

(4) A: Về phần ông đốc-tờ Trực Ngôn, thấy bạn đồng nghiệp Xuân của ông không chữa, cho đó là một bệnh nặng, ông cũng không dám nhận.

C: Về phần ông đốc-tờ Trực Ngôn, thấy bạn đồng nghiệp của Xuân không chữa, cho đó là một bệnh nặng, nên cũng không dám nhận.

D, F, G: Về phần ông đốc-tờ Trực Ngôn, thấy bạn đồng nghiệp Xuân của ông không chữa, cho đó là một bệnh nặng, nên cũng không dám nhận.

E: Về phần ông đốc-tờ Trực Ngôn, thấy bạn đồng nghiệp là Xuân không chữa, cho đó là một bệnh nặng, nên cũng không dám nhận.

(5) A: Ðó thật là một bài học cho những kẻ nào dám bảo một người như Xuân Tóc Đỏ là con nhà hạ lưu, ma-cà-bông, vô học, vô lại, nhặt ban quần, v.v...

C, D, E, F, G: Ðó là một bài học cho những kẻ nào dám bảo một người như Xuân là con nhà hạ lưu, ma-cà-bông, vô học, vô lại, nhặt ban quần, v.v...

(6) A: Cái chết của ông lão già đã làm cho nhiều người sung sướng lắm, vì đã được cụ Hồng nói nhỏ vào tai rằng sẽ chia cho con gái và rể thêm một số tiền là vài nghìn đồng.

C, D, E, F, G: Cái chết kia đã làm cho nhiều người sung sướng lắm. Ông phán mọc sừngđã được cụ Hồng nói nhỏ vào tai rằng sẽ chia cho con gái và rể thêm một số tiền là vài nghìn đồng.

(7) A: Ông cho rằng Xuân có tài quảng cáo lắm, nói một lời là có vài nghìn bạc, nên sau khi được lời hứa quý hoá của bố vợ, ông trù tính ngay với Xuân một công cuộc doanh thương...

C, E: Ông cho rằng Xuân có tài quảng cáo lắm, nói một lời là có vài nghìn đồng bạc, nên sau khi được lời hứa quý hoá của ông bố vợ, ông trù tính ngay với Xuân một công cuộc doanh thương...

D, F, G: Ông cho rằng Xuân có tài quảng cáo lắm, nói một lời là có vài nghìn bạc, nên sau khi được lời hứa quý hoá của ông bố vợ, ông trù tính ngay với Xuân một công cuộc doanh thương...

(8) A: “Thưa ngài, ngài là một người mọc sừng!”

C, D, E, F, G: “Thưa ngài, ngài là một người chồng mọc sừng!”

(9) A, C, D, F: Ông muốn gặp ngay Xuân để trả nốt năm đồng, trước khi buôn bán cũng đã giữ chữ tín làm đầu.

E, G: Ông muốn gặp ngay Xuân để trả nốt năm đồng, trước khi buôn bán cũng phải giữ chữ tín làm đầu.

(10) A: để cho thiên hạ phải chỉ trỏ “Úi kìa, con giai nhớn đã già thế kia rồi kia kìa!”

C, D, E, F, G:  để cho thiên hạ phải chỉ trỏ “Úi kìa, con giai nhớn đã già đến thế kia kìa!”

(11) A, C, D, E, F: Xuân tuy phạm tội quyến rũ một em gái ông, tố cái cái tội hoang dâm của một em gái khác nữa của ông, nhưng tình cờ đã gây ra cái chết của ông cụ già đáng chết.

G:  Xuân tuy phạm tội quyến rũ một em gái ông, tố cái cái tội trạng hoang dâm của một em gái khác nữa của ông, nhưng tình cờ đã gây ra cái chết của ông cụ già đáng chết.

(12) A: Người chết, sau khi được quan trên khám qua loa, đã được khâm liệm đấy gần một ngày rồi,

C, D, E, F, G: Người chết, sau khi được quan trên khám qua loa, đã được khâm liệm đến gần một ngày rồi,

(13) A, D, E, F, G: Phái trẻ, nghĩa là bọn dâu con, đã bắt đầu la ó lên rằng phái già chậm chạp. Cậu Tú Tân thì cứ điên người lên vì cậu đã sẵn sàng mấy cái máy ảnh mà mãi cậu không được dùng đến.

C: Phái trẻ, nghĩa là bọn dâu con, đã bắt đầu la ó lên rằng phái già chậm chạp, cậu Tú Tân thì cứ điên người lên vì cậu đã sẵn sàng mấy cái máy ảnh mà mãi cậu không được dùng đến.

(14) A: Bà Văn Minh thì cứ sốt cả ruột vì mãi không được mặc những đồ xô gai tân thời, cái mũ mấn trắng viền đen – dernières créations! – ba cái rất ăn với nhau, mà tiệm Âu Hoá một khi đã lăng-xê ra thì cũng có thể ban những ai có tang đương đau đớn thương tiếc khi chết cũng được hưởng chút ít hạnh phúc ở đời.

C, D, E, F, G: Bà Văn Minh thì sốt cả ruột vì mãi không được mặc những đồ xô gai tân thời, cái mũ mấn trắng viền đen – dernières créations! – những cái rất ăn với nhau mà tiệm Âu Hoá một khi đã lăng-xê ra thì có thể ban cho nhũng ai có tang đương đau đớn vì kẻ chết cũng được hưởng chút ít hạnh phúc ở đời.

(15) A: Ông TYPN rất bực mình mãi không được thấy những sự chế tạo của mình ra mắt công chúng để các báo chí phê bình ra sao.

C, D, E, F, G: Ông TYPN rất bực mình vì mãi không được thấy những sự chế tạo của mình ra mắt công chúng để xem các báo chí phê bình ra sao.

(16) A: Người ta đổ lỗi cho ông Văn Minh không khéo can thiệp, để mọi việc phải trì hoãn, cụ Hồng cứ nhắm mắt lại kêu khổ lắm, cụ bà hay lề lối vì chuyện lôi thôi.

C, D, E, F, G: Người ta đổ lỗi cho ông Văn Minh không khéo can thiệp, để mọi việc phải trì hoãn, cụ Hồng cứ nhắm mắt lại kêu khổ lắm, cụ bà hay lề lối vẽ chuyện lôi thôi.

(17) A: Cụ bà lẳng lặng ngồi xuống cạnh. Văn Minh cũng kéo ghế đến gần sập, nghe ngóng.  Mãi, cụ bà mới thở dài mà rằng:  

C, D, E, F, G: Cụ bà lẳng lặng ngồi xuống cạnh. Văn Minh cũng kéo ghế đến gần sập, nghe ngóng  mãi, cụ bà mới thở dài mà rằng:  

(18) A: Thế muốn bỏ hay muốn theo đuổi? Nhất định sẽ cưới con Tuyết hay chê nó hư hỏng?

C, D, E, F, G: Thế muốn bỏ hay muốn theo đuổi? Nhất định có cưới con Tuyết hay đã chê nó hư hỏng?

(19)  A, C, D, E, F: Cụ bà hỏi lại cụ ông:

G: Cụ bà lại hỏi cụ ông:

(20) A: Khỉ lắm nữa! Mình đi, tranh lấy mà đi, rồi lại về hỏi vặn người nằm xó nhà!

C, D, E, F, G: Mình đã tranh lấy mà đi, rồi lại về hỏi vặn người nằm xó nhà!

(21) A: những gia đình có những cặp vợ chồng không bao giờ ôn tồn được với nhau trong 15 phút trò chuyện bất cứ về vấn đề gì.

C, D, E, F, G: những gia đình có những cặp vợ chồng không bao giờ ôn tồn với nhau trong mười lăm phút trò chuyện, bất cứ về vấn đề gì.

(22) A, D, F, G: Tôi ấy à! Tôi thì tôi cho là người ta chưa dám tin đích xác là con Tuyết đã hư hỏng.

C, E:  Tôi ấy à! Tôi thì tôi cho người ta chưa dám tin đích xác là con Tuyết đã hư hỏng.

(23) A, C, E, G: Thôi đi! Tôi thì tôi cho người ta đã muốn hối hôn rồi. Bà đừng bênh con!

D, F: Thôi đi! Tôi thì cho người ta đã muốn hối hôn rồi. Bà đừng bênh con!

(24) A: Họ không hối hôn nhưng mà họ cứ để thế, để cho không ma nào dám hỏi con Tuyết nữa, rồi thì con gái bà đến chết già!

C, D, E, F, G: Họ không hối hôn nhưng mà họ cứ để thế, để cho không ma nào dám hỏi con Tuyết nữa, rồi thì con gái bà sẽ chết già!

(25) A: Dễ họ cũng phân vân như mình, vì đến chính ngay mình, mình không biết rõ con gái mình có hư hay là không!

C, E: Dễ họ cũng phân vân như mình, vì đến chính ngay mình, mình cũng không biết rõ con gái mình có hư hay là không!

D, F, G: Dễ họ cũng phân vân như mình, vì đến chính ngay mình, mình cũng không biết rõ con gái mình có hư hay là không!

(26) A: Cho nên khi tôi kêu rằng nên xin cưới chạy tang, đỡ tốn kém, khỏi phải chờ đợi những ba năm, thì họ đáp rằng con giai họ cũng còn ít tuổi, lại đương ăn học, cũng chả vội gì mà phải cưới sớm, dù ba năm chứ đến năm năm thì đợi cũng được.

C: Cho nên khi tôi cho rằng nên xin cưới chạy tang, đỡ tốn kém, khỏi phải chờ đợi những ba năm, thì họ đáp rằng con giai họ cũng hãy còn ít tuổi, lại đương ăn học, cũng chả vội gì mà phải cưới sớm, dù ba năm chứ đến năm năm thì đợi cũng được.

D, F, G: Cho nên khi tôi kêu rằng nên xin cưới chạy tang, đỡ tốn kém, khỏi phải chờ đợi những ba năm, thì họ đáp rằng con giai họ cũng hãy còn ít tuổi, lại đương ăn học, cũng chả vội gì mà phải cưới sớm, dù ba năm chứ đến năm năm thì đợi cũng được.

E: Cho nên khi tôi cho rằng nên xin cưới chạy tang, đỡ tốn kém, khỏi phải chờ đợi những ba năm, thì họ đáp rằng con giai họ cũng hãy còn ít tuổi, lại đương ăn học, cũng chả vội gì mà cưới sớm, dù ba năm chứ đến năm năm thì đợi cũng được.

(27) A: Cụ còn nhớ rõ lúc Xuân nói “Tôi mà xấu thì cũng chả ai đẹp được”, rồi sau khi ấy, bảo ngay vào mặt ông Phán là con rể cụ là mọc sừng cho con gái cụ phải ê chệ một phen.

C, E: Cụ còn nhớ rõ lúc Xuân nói “Tôi mà xấu thì cũng chẳng ai đẹp được”, rồi sau khi ấy, bảo ngay vào mặt ông Phán con rể cụ là mọc sừng cho con gái cụ phải ê chệ một phen.

D, F, G:  Cụ còn nhớ rõ lúc Xuân nói “Tôi mà xấu thì cũng chả ai đẹp được”, rồi sau khi ấy, bảo ngay vào mặt ông Phán con rể cụ là mọc sừng cho con gái cụ phải ê chệ một phen.

(28) A: Có con gái nhớn thì nguy như chứa bom trong nhà, có phải thế không?

C, D, E, F, G: Có con gái nhớn thì nguy như chứa bom ở trong nhà, có phải thế không?

(29) A: Toa nên nghĩ cách nào tống khứ nốt con bé thì nhà này không còn lo gì điều nữa.

C, D, E, F, G: Toa nên nghĩ cách nào tống khứ nốt con bé thì nhà này không lo điều gì nữa.

(30) A, C, D, F, G: Sao hôm nọ, anh kêu chưa chắc người ta ưng thuận con bé?

E:  Sao hôm nọ, anh chưa chắc người ta ưng thuận con bé?

(31) A, D, F, G: Về phần cụ Hồng, rất thích được có chàng rể như ông đốc-tờ Xuân, thấy con giai nói thế thì cũng bằng lòng vậy, mặc dầu giá xong việc ngay thì cụ sung sướng hơn nữa.

C, E: Về phần cụ Hồng, rất thích chàng rể như ông đốc-tờ Xuân, thấy con giai nói thế thì cũng bằng lòng vậy, mặc dầu giá xong việc ngay thì cụ sung sướng hơn nữa.

(32) A: Trước kia ông bực mình về thiên hạ cứ nhầm mãi Xuân bao nhiêu, thì bây giờ ông lại mừng thầm cũng về một điều ấy bấy nhiêu.

C, D, E, F, G: Trước kia ông bực mình về nỗi thiên hạ cứ nhầm mãi Xuân bao nhiêu, thì bây giờ ông lại mừng thầm cũng về một điều ấy bấy nhiêu.

(33) A: Cũng như như những kẻ tân tiến khác, sau khi gây ra một việc bậy thì xấu hổ lắm, không có gan nhận lỗi nữa, ông đành ép lòng tìm những cái gì còn cứu chữa được.

C, D, E, F, G: Cũng như một kẻ tân tiến khác, sau khi gây ra một việc bậy thì xấu hổ lắm, không có gan nhận lỗi nữa, ông đành ép lòng tìm những cái gì còn cứu chữa được.

(34) A: Bây giờ xin cho phát hhục, kẻo quá muộn.

C, E: Bây giờ cho phát phục, kẻo đã quá muộn.

D, F, G: Bây giờ xin cho phát phục, kẻo đã quá muộn.

(35) A: Tối hôm ấy, khứa đến hỏi thăm, phúng viếng, chia buồn tấp nập...

C, D, E, F, G: Tối hôm ấy, khách khứa đến hỏi thăm, phúng viếng, chia buồn tấp nập...

(36) A: Sáng hôm sau, đúng 7 thì cất đám.

C, D, E, F, G: Sáng hôm sau, đúng 7 giờ thì cất đám.

(37) A: Viên quản sát thuộc hộ thứ 18 là Min-Ðơ và Min-Toa đã được thuê giữ trật tự cho đám ma.

C, D, F, G: Hai viên cảnh sát thuộc bộ thứ 18 là Min-Ðơ và Min-Toa đã được thuê giữ trật tự cho đám ma.

E: Hai viên cảnh sát thuộc hộ thứ 18 là Min-Ðơ và Min-Toa đã được thuê giữ trật tự cho đám ma.

(38) A, D, F, G: Giữa lúc không có ai đáng phạt mà phạt, đương buồn rầu như những nhà buôn sắp vỡ nợ, mấy ông cảnh binh này được có đám thuê thì sung sướng cực điểm, đã trông nom rất hết lòng.

C, E: Giữa lúc không ai đáng phạt mà phạt, đương buồn rầu như những nhà buôn sắp vỡ nợ, mấy ông cảnh binh này được có đám ma thuê thì sung sướng cực điểm, đã trông nom rất hết lòng.

(39) A: Thành thử tang gia ai cũng vui vẻ cả, trừ một Tuyết. Tại sao Xuân lại không đến phúng viếng gì cả? Tại sao Xuân lại không đến phúng viếng gì cả? Tại sao Xuân lại không đi đưa?

C, D, E, F, G: Thành thử tang gia ai cũng vui vẻ cả, trừ một Tuyết. Tại sao Xuân lại không đến phúng viếng gì cả? Tại sao Xuân lại không đi đưa?

(40) A: Tìm kiếm khắp mặt trong bám người đi đưa đám ma cũng không thấy bạn giai đâu cả, Tuyết như bị kim châm vào lòng.

C, D, E, F, G: Tìm kiếm khắp mặt trong bọn người đi đưa đám ma cũng không thấy “bạn giai” đâu cả, Tuyết như bị kim châm vào lòng.

(41) A, D, F: Với cái tráp trầu cau và thuốc lá, Tuyết mời các quan khách rất nhanh nhẹn, trên mặt lại hơi có một vẻ buồn lãng mạn rất đúng mốt, mốt nhà có đám.

C, E: Với cái tráp trầu cau và thuốc lá, Tuyết mời các quan khách rất nhanh nhẹn, trên mặt hơi có một vẻ buồn lãng mạn rất đúng mốt, mốt nhà có đám.

G: Với cái tráp trầu cau và thuốc lá, Tuyết mời các quan khách rất nhanh nhẹn, trên mặt lại hơi có một vẻ buồn lãng mạn rất đúng mốt một nhà có đám.

(42) A: Với một cái đám ma theo cả lối Ta, Tàu, Tây, có kiệu bát cống, lợn quay đi lọng, cho đến lốc-bốc-soẻng và bú-rích, và vòng hoa, có đến hai trăm câu đối, và ba trăm người đi đưa, lại có cậu Tú Tân chỉ huy, những nhà tài tử chụp ảnh đã thi nhau như ở hội chợ.

C, E, G:  Với một đám ma theo cả lối Ta, Tàu, Tây, có kiệu bát cống, lợn quay đi lọng, cho đến lốc-bốc-soảng và bú-rích, và vòng hoa, có đến ba trăm câu đối, vài ba trăm người đi đưa, lại có cậu Tú Tân chỉ huy, những nhà tài tử chụp ảnh đã thi nhau như ở hội chợ.

D, F: Với một đám ma theo cả lối Ta, Tàu, Tây, có kiệu bát cống, lợn quay đi lọng, cho đến lốc-bốc-soẻng và bú-rích, và vòng hoa, có đến ba trăm câu đối, và ba trăm người đi đưa, lại có cậu Tú Tân chỉ huy, những nhà tài tử chụp ảnh đã thi nhau như ở hội chợ.

(43) A: Khi đi được bốn phố, giữa lúc TYPN và bà vợ, bà Phó Ðoan với ông Joseph Thiết, với mấy người nữa đương lào xào phê bình thái độ của Xuân thì thấy cả đám phải đứng dừng lại như hàng đầu gặp phải một nạn xe cộ vậy.

C, D, E, F, G: Khi đi được bốn phố, giữa lúc TYPN và bà vợ, bà Phó Ðoan và ông Joseph Thiết, và mấy người nữa đương lào xào phê bình thái độ của Xuân thì thấy cả đám phải đứng dừng lại như hàng đầu gặp phải một nạn xe cộ vậy.

(44) A: Giữa lúc ấy, sáu cái xe, trên có sư chùa Bà Banh, xe nào cũng che hai lọng, từ một ngả lén vào chiếm chỗ sau năm lá cờ đen. Hai vòng hoa đồ sộ, một của báo Gõ mõ, một của Xuân, cũng lén vào hàng đầu.

C, D, E, F, G: Giữa lúc ấy, sáu chiếc xe, trên có sư chùa Bà Banh, xe nào cũng che hai lọng, từ một ngả lén vào chiếm chỗ sau năm lá cờ đen. Hai vòng hoa đồ sộ, một của báo Gõ mõ, một của Xuân, cũng lén vào hàng đầu.

G: Giữa lúc ấy, sáu chiếc xe, trên có sư chùa Bà Banh, xe nào cũng che hai lọng, từ một ngả len vào chiếm chỗ sau năm lá cờ đen. Hai vòng hoa đồ sộ, một của báo Gõ mõ, một của Xuân, cũng len vào hàng đầu.

(45) A, D, F, G: Cụ sung sướng kêu: “Ấy giá không có món ấy thì là thiếu, chưa được to, may mà ông Xuân đã nghĩ hộ tôi!”

C, E: Cụ sung sướng kêu: “Ấy giá không có món ấy thì thiếu, chưa được to, may mà ông Xuân đã nghĩ hộ tôi!”

(46) A, D, F, G: Sư cụ Tăng Phú thì sung sướng và vênh váo ngồi trên một chiếc xe, vì sư cụ chắc rằng trong số thiên hạ đứng xem ở các phố, thế nào cũng có người nhận ra rằng sư cụ đã đánh đổ được hội Phật Giáo, và như thế thì là một cuộc đắc thắng đầu tiên của báo Gõ mõ vậy.

C, E: Sư cụ Tăng Phú thì sung sướng và vênh váo ngồi trên một chiếc xe, vì sư cụ chắc rằng trong thiên hạ đứng xem ở các phố, thế nào cũng có người nhận ra rằng sư cụ đã đánh đổ được hội Phật Giáo, và như thế thì là một cuộc đắc thắng đầu tiên của báo Gõ mõ vậy.

(47) A: Xuân Tóc Ðỏ cắt đặt đâu vào đấy rồi mới xuống những người đi đưa.

C, D, E, F, G:  Xuân Tóc Ðỏ cắt đặt đâu vào đấy rồi mới xuống chỗ những người đi đưa.

(48) A: Cả một thành phố đã nhôn nhao khen đám ma to, đúng với ý muốn của cụ cố Hồng.

C, D, E, F, G: Cả một thành phố đã nhôn nhao lên khen đám ma to, đúng với ý muốn của cụ cố Hồng.

(49) A: Cụ bà sung sướng vì ông đốc Xuân đã không giận mà lại giúp đáp, phúng viếng đến thế, vì đám ma như thế kể là danh giá nhất tất cả.

C, D, E, F, G: Cụ bà sung sướng vì ông đốc Xuân đã không giận mà lại giúp đáp, phúng viếng đến thế, và đám ma như thế kể đã là danh giá nhất tất cả.

G: Cụ bà sung sướng vì ông đốc Xuân đã không giận mà lại giúp đáp, phúng viếng đến thế, và đám ma như kể đã là danh giá nhất tất cả.

(50) A: Và còn nhiều câu nói vui vẻ, ý vị khác nữa, rất xứng đáng của những người đi đưa đám ma.

C, D, E, F: Và còn nhiều câu nói vui vẻ, ý vị khác nữa, rất xứng đáng với những người đi đưa đám ma.

G: Và còn nhiều câu nói vui vẻ, ý nhị khác nữa, rất xứng đáng với những người đi đưa đám ma.

(51) A: cậu Tú Tân, luộm thuộm trong cái áo thụng trắng,

C, D, E, F, G: cậu Tú Tân, luộm thuộm trong chiếc áo thụng trắng,

(52) A, C, E: Nó chật vật mãi cũng không làm cho ông đứng thẳng lên được.

D, F, G: Nó chật vật mãi cũng không làm cho ông đứng hẳn lên được.

(53) A: Dưới cái khăn trắng to tướng, cái áo thục trắng loè xoè, ông Phán cứ oặt người đi, khóc mãi không thôi.

C, D, E, F, G: Dưới cái khăn trắng to tướng, cái áo thụng trắng loè xòe, ông Phán cứ oặt người đi, khóc mãi không thôi.

(54) A, C, D, E, F: Xuân Tóc Ðỏ muốn bỏ quách ra thì chợt thấy ông Phán dúi vào bàn tay nó một cái giấy bạc năm đồng gấp tư...

G: Xuân Tóc Ðỏ muốn bỏ quách ra thì chợt thấy ông Phán dúi vào tay nó một cái giấy bạc năm đồng gấp tư...

(55) A: Nó nắm tay cho khỏi có người nom thấy, rồi đi tìm sư cụ Tăng Phú, lạc trong ba trăm người đương buồn rầu về những điều sơ suất của khổ chủ.

C, D, E, F, G: Nó nắm tay cho khỏi có người nom thấy, rồi đi tìm sư cụ Tăng Phú, lạc trong đám ba trăm người đương buồn rầu và đau đớn về những điều sơ suất của khổ chủ.

CHÚ THÍCH:

[a] phát phục: tức là phát tang, một nghi lễ trong đó thân nhân người chết bắt đầu mặc quần áo tang, gắn các dấu hiệu tang lên trang phục, và chính thức báo cho bà con, bạn bè biết về việc trong gia đình mình vừa có người chết.

[b] lốc-bốc-soẻng (hoặc lốc-bốc-soảng): ý nói dàn nhạc đám ma kiểu người Việt; bú-rích (phỏng âm chữ Pháp musique): ý nói dàn nhạc Tây.

XVI

Vụ hiểu lầm sung sướng - Vinh quang! - Xuân Tóc Đỏ chinh phục cảnh sát giới (1)

Trông thấy Xuân rồi, Văn Minh nghĩ thầm: Ừ, cái mặt thằng này thế mà cũng đỡ ma-cà-bông rồi đây! (2) Ăn sung mặc sướng cũng có khác! Bây giờ ta nói thế nào? Cắt nghĩa thế nào cho trôi việc đem nó đến khai tên ở Tổng cục? [a] Chả lẽ nói ngay là định gả em gái cho nó nên phải nhấc nó từ một thằng nhặt ban lên địa vị một nhà tài tử? (3)  Có nên nói ngay hay không? Ông đương bối rối thì Xuân đã mở cổng, giơ tay ra...

− Thế nào, bà phán có nhà không?

− À, không, bà phán vừa đem cậu Phước đến chùa Bà Banh xin sớ.

− Có bận gì đấy không?

− Tôi bây giờ rỗi lắm. À, bà đầm độ này tấn tới lắm đấy nhé! (4)

Hai người đương đi, bỗng ông chủ tiệm Âu Hoá đứng hẳn lại. (5) Ông vờ như không biết Xuân đã khen vợ ông, lảng chuyện ấy mà rằng:

− Anh nên lên gác thay quần áo cho trịnh trọng vào để mà đi theo tôi ngay bây giờ đây. Có việc rất quan hệ! (6)

− Việc gì thế ạ?

− Ðừng hỏi, cứ mặc quần áo đi đã!

Văn Minh chờ độ 10 phút thì Xuân đã xuống, quần áo chỉnh tề. Nó chưa hiểu sắp đi đâu thì thấy chủ cũ nó gọi hai cái xe cao su, rồi nói:

− Này, đầu đuôi làm sao mà em tôi mang tiếng rầm rĩ lên làm hư hỏng với anh thế? (7) Bây giờ anh đi theo tôi, vì tôi muốn cứu chữa lại cái tình thế nguy nan ấy ngay bây giờ...

Xuân Tóc Ðỏ sợ lắm, nghĩ ngay đến sở Cẩm, sở Mật thám, Toà án mà chủ cũ nó có thể nhờ nhà nước tra tấn kìm cặp nó về tội quyến rũ con gái nhà tử tế.(8) Nó đứng lại ngẫm nghĩ, không bước lên xe. Văn Minh phải nghĩ thầm: Hay là thằng này nó không muốn lấy em mình? (9) Hay chúng nó chưa có điều gì với nhau mà chỉ bị thiên hạ đồn nhảm mà thôi?  Ông đương phân vân thì Xuân đáp:

− Thưa ông, tôi có lỗi lắm, tôi xin lỗi ông. Tuyết yêu tôi, tôi cũng yêu Tuyết, nếu bây giờ ông chia rẽ chúng tôi thì là ông giết chúng tôi, vì chúng tôi đã trót với nhau rồi!

Nghe thấy thế, Văn Minh lặng người ra như gỗ. (10) Thôi thế là xong! Em gái ông đã hư thật rồi, điều ấy không còn nghi ngờ gì nữa! Tuyết mà không lấy Xuân thì cũng không còn lấy được ai! Sự tình đã như thế, bây giờ chỉ nên nói ngọt cho đỡ ngượng mặt! Ông bèn quả quyết: (11)

− Cái đó không hề gì! Tôi cứu chữa, nghĩa là tôi muốn cho anh danh giá. Tôi bảo anh đi, là đi khai tên ở Tổng cục làm tài tử quần vợt (12) để nay mai anh tranh đấu lấy cái quán quân Bắc Kỳ với những nhân vật thượng lưu khác. Tôi muốn, nếu em gái tôi mà lấy anh thì là lấy một nhà thể thao, chứ anh không nên chỉ là một thằng nhặt ban quần.

− Thế ra bây giờ tôi đi với ông đến Tổng cục thể thao?

− Phải! Anh xem, tôi là người tân tiến, óc tôi khác, không có phân giai cấp! Vì có tâm huyết với thể thao, lại nhận thấy anh rất có tương lai cho thể thao nước nhà, cho nên hôm anh phải đuổi, tôi đã nghĩ đến cách cứu giúp anh ngay, có phải thế không? Ðấy anh xem, từ khi anh về giúp việc cho chúng tôi là địa vị anh cứ dần dần thay đổi, cho đến bây giờ thì anh đã nghiễm nhiên là một người khác. Thế rồi anh say mê em gái tôi!... Âu cũng là duyên kiếp chi đó, vì nếu hai bên không yêu nhau thì tôi cũng vẫn định gả em gái tôi cho anh, vì cái ý ấy, tôi đã có từ lâu nay nên bây giờ anh mới thế này được. (13)

Trước những lời đáng cảm động như thế, (14) lại lạ lùng đến như thế − sở Cầm, sở Mật thám, và Toà án thì khác hẳn với Tổng cục thể thao − Xuân Tóc Ðỏ ta nghĩ ngay đến cái quá khứ xấu xa của mình. Nó tự thấy không xứng đáng làm chồng Tuyết, và phải chối từ đi thì hơn. Nó buồn rầu mà rằng:

− Thưa ông, cái hôm ông gọi đùa tôi là sinh viên trường thuốc trước mặt cụ cố, thì ông đã làm cho Tuyết phải đem lòng yêu tôi. (15) Nếu Tuyết lấy tôi thì Tuyết nhầm vô cùng, và tôi mà lấy Tuyết thì tôi lại đánh lừa một người con gái tử tế!

Những lời lẽ ấy làm cho Văn Minh rất hổ thẹn. Ông thấy tội ông to lắm. Ông thật không ngờ đến sự xảy ra của một phút bông đùa. (16) Ông bèn chữa thẹn:

− Cái đó không hề gì! Nghĩa là tôi biết anh hiểu y lý thì nói thế quý hồ được việc, vì cái xã hội hủ lậu này vẫn coi trọng cái bằng cấp. (17) Chứ anh là sinh viên trường thuốc hay không nữa thì tôi vẫn muốn gả em tôi cho anh.

Trước sự cam đoan nghiêm trọng ấy, Xuân lại rầu rĩ nói:

− Thưa ông, ông có lòng với con như thế, thật tử tế quá! Nhưng ông xét lại có nên không! Tuyết con gái nhà giầu, đẹp đẽ, con nhà quý phái, tân thời, còn con thì, như ông đã biết đấy, không cha không mẹ, lêu lổng từ bé, nhặt ban quần, bán phá sa, đã làm nhiều nghề hèn, con nghĩ con không xứng đáng chút nào cả.

Văn Minh cau có nghĩ thầm: Quái cho cái thằng này! Hay nó vòi vĩnh gì? Cần gì phải xoay ngay mình như thế! Phần gia tài của em mình như thế thì nó chẳng cần phải vòi nó cũng đủ đào được mỏ chứ sao? (18) Nó lại muốn bắt mình phải cam đoan điều ấy nữa, thì đểu cáng thật! Ông bèn đưa đón bằng giọng nằn nì:

− Cái đó thì việc quái gì! Làm gì có nghề hèn, chỉ có người là hèn thôi. Mà đã như anh thì càng bình dân chứ sao! Tôi có óc bình dân, tôi rất ao ước có một người em rể bình dân như anh…(19) Vả lại Tuyết nó cũng có vốn riêng đấy, lấy nó thì không lo sinh kế vất vả nữa, chỉ chuyên tâm về vấn đề thể thao cho nước nhà suốt đời mà thôi. (20)

Xuân vẫn chối đây đẩy:

− Thôi, con chả dám nhận, xin ông nghĩ lại cho con nhờ.(21)

Văn Minh cáu tiết cực điểm, phải lên giọng dọa nạt:

− Thưa ông, đó là một vấn đề lương tâm! Ông đã làm cho một người con nhà tử tế phải mang tiếng hư hỏng, tôi xin ông cứu chữa lại cái điều ấy! (22) Nếu không thì không xong với tôi cho mà xem!

Xuân sợ hãi vội nói:

− Vâng, thì ông định đoạt cho tôi thế nào tôi cũng xin vui lòng.

Ðến đây, Văn Minh thở dài sung sướng như những người thành công trong sự ép duyên khác. Không phải lo nỗi thất bại trong việc gả bán ấy nữa, có thể tự phụ được với mẹ, ông khoái chí trỏ cái xe cho Xuân Tóc Ðỏ bước lên.

Ðến “Tổng cục thể thao hội quán”, Xuân Tóc Ðỏ cảm thấy cuộc đời đã mở rộng con đường công danh cho nó. (23) Những cái xe hơi đẹp đẽ, những người quần áo sang trọng tấp nập ra vào, nào ta nào Tây nào đầm, nào phụ nữ tân thời, ai cũng có vẻ sang trọng nữa, đã bảo cho nó rõ rằng từ đây mà đi thì nó đã có một địa vị to tát trong đám những bậc thượng lưu! (24) Ôi! Thể thao! Cái gì mà mày không làm được, hở thể thao! (25) Líp líp lơ!  

Óc nó đương có những tư tưởng văn chương và hữu ích như thế, thì Văn Minh đã đưa nó vào một căn phòng rộng rãi uy nghi như một nơi công sở, (26)  có những bức vẽ về ten-nít, về đánh bốc, [b] về múa gươm, về bơi lội, về nhảy sào, về thi xe đạp, thi xe ô tô, đá ban tròn, đá ban méo v.v... Rất nhiều người bắt tay Văn Minh và nhân đó bắt tay Xuân Tóc Ðỏ nữa. Trong khi họ hỏi thăm trò chuyện với nhau ầm ĩ bằng tiếng Tây thì Xuân làm ra mặt khinh khỉnh, bộ mặt khó chịu trọng tiếng mẹ đẻ mà khinh bỉ nhũng kẻ cứ giao dịch bằng tiếp Pháp những khi không cần phải thế. (27) Bọn người kia cũng đã khó chịu về thái độ ấy. Văn Minh giới thiệu ngay:

− Thưa các ngài, đây, bạn tôi, Xuân, một giáo sư quần vợt, hôm nay đến để yết danh vào bảng các tài tử, mối hy vọng của Bắc Kỳ vậy. (28)

Một nhà trí thức vội vàng sủa một tràng tiếng Tây vào mặt Xuân làm cho nó bĩu môi mà rằng: (29)

− Xin ngài nói tiếng ta cũng đủ!

Người ấy bẽn lẽn biết cái tội khinh tiếng mẹ đẻ, bèn chữa:

− Vâng, ấy tôi cứ quen mồm, ngài tha lỗi! Thưa ngài, được nghe đại danh đã lâu, nay mới gặp ngài, tôi lấy làm thoả thích lắm.

Xuân nghiêng đầu:

− Chúng tôi rất được hân hạnh!

− Cảm tạ ngài! Tôi đã được xem ngài thử tài với nhiều bạn, thật kính phục lắm. Ngài có tương lai lắm. Trong làng thể thao ta, ai cũng lo sợ không có người đọ sức được với mấy cây quần vợt Trung Kỳ, Nam Kỳ, (30) vậy mà bây giờ chính ngài ra đời thì chúng tôi có phần trông cậy lắm… Chắc rồi đức Kim Thượng sẽ được thỏa ý, nếu ngài đánh đổ mấy cây vợt quán quân của Trung Kỳ, Nam Kỳ, rồi đại biểu cho Ðông Dương để đi Xiêm. (31)

− Chúng tôi rất mong được như thế.

Rồi lại đến cuộc bắt tay trịnh trọng để họ cáo biệt nhau. (32) Hết người ấy đến vô số người khác, vì ông chánh tổng cục chưa có đấy, (33)  ai cũng muốn làm quen với người khác để khỏi phí thì giờ. Thành thử bữa ấy, Xuân Tóc Ðỏ được dịp làm quen với mấy nhà tài tử quần vợt khác, con nhũng ông tuần phủ, tổng đốc, những người rất “hân hạnh” mà sẽ thử sức với Xuân để lấy cái giải chung kết nay mai... Những lời khen ngợi rót vào tai nó không ngớt nữa, vì những ông cầm chắc sẽ thắng nó thì cũng ăn nói lịch sự với nó, và những ông kém cỏi, biết mình sẽ bại, thì nhũn nhặn với nó là lẽ cố nhiên vậy. (34)

Có ba phóng viên thể thao của ba tờ nhật báo đã tranh nhau để phỏng vấn nó, vì một giáo sư quần vợt, nghĩa là nhà nghề, mà lại khai tên ở bảng các tài tử, thì việc ấy đã nêu lên một vấn đề rất can hệ đến thể thao giới. (35) Ðó là một cách láu lỉnh ghê gớm của Văn Minh trong việc quảng cáo cái tên Xuân ra mắt quốc dân. Ông ta đã phải luôn luôn đứng bên cạnh Xuân như một con chó trung thành với chủ, sợ Xuân sơ suất thì tiêu danh dự. (36) Tự nhiên nó hóa đứng đắn, rất có ý tứ, lại có bộ mặt khinh người của bậc thượng lưu nhân vật cẩn thận.(37) Mỗi khi gặp một câu hỏi khó đáp, nó chép miệng hoặc tắc lưỡi một cái, chỉ vào Văn Minh ở bên cạnh mà rằng:

− Muốn biết điều gì, ngài cứ hỏi ông bầu của tôi đây.

Thành ra Văn Minh cũng được thơm lây, vì mỗi khi một phóng viên chụp ảnh Xuân để báo tin một “hy vọng của Bắc Kỳ” cho độc giả, thì lại yêu cầu cả ông bầu cũng đứng bên cạnh nữa.

Sau cùng, thì cũng như những kẻ tài trí, tin vững ở mình, Xuân Tóc Ðỏ thỉnh thoảng lại vỗ vai Văn Minh một cách rất thân mật mà rằng: (38)

− Rồi tôi cũng cất nhắc anh lên đường công danh như Chim, Giao cất nhắc ông bầu Yên! [c] Tôi quyết rằng vì tôi, anh sẽ được thiên hạ biết đến tên tuổi.

Nhũng câu ấy làm cho Văn Minh sung sướng lắm, vì sự thế thật, mặt dầu nhờ có Văn Minh thì Xuân Tóc Ðỏ mới ra hồn người.

Sau khi ký đơn trước mặt mấy ông Tây, chánh hội, trị sự, và được các ông bắt tay thân mật, hai người vênh váo đi ra... Ðến một chỗ rẽ, cả hai cùng đâm sầm phải hai thầy cảnh sát như xe ô tô không trông thấy nhau nên húc phải nhau vậy. Xuân Tóc Ðỏ mới thoáng nhìn đã nhớ ngay ra đó là thầy Min-Ðơ, thầy Min-Toa, ở bóp bộ thứ mười tám. (39) Một thầy giở sổ và bút chì định biên phạt và nói:

− Chúng tôi vào bên phải, các ngài đi trái đường, vậy xin cho biên tên!

Văn Minh cãi:

− Vô lý! Không có luật nào như thế. Ðây là trong nhà chứ không phải ngoài đường mà phạt!

− Mặc kệ! Các ngài đã có lỗi vấp phải người nhà nước trong lúc thừa hành chức vụ... (40)

Xuân Tóc Ðỏ ưỡn ngực mà rằng: (41)

− Me-sừ Xuân, giáo sư quần vợt, cái hy vọng của Bắc Kỳ!

Hai thầy nhìn nhau sợ hãi... Một thầy cũng ưỡn ngực vênh váo nói:

− Me-sừ Min-Ðơ! Lính cảnh sát hạng tư, Chiến công bội tinh, giải nhất Hà Nội-Hà Ðông, giải nhì Hà Nội-Ðồ Sơn, một cái tương lai của cảnh sát giới!

Thầy kia cũng theo gương bạn, vênh váo nói:

− Me-sừ Min-Toa, cảnh binh hạng năm, giải nhất vòng quanh Hà Nội, giải nhất Hà Nội-Nam Ðịnh, cúp Boy Landry, cúp Mélia Jaune, [d]  một sự vẻ vang của sở Cẩm Hà Nội, một cái hy vọng của Ðông Dương! (42)

Sau khi khoe khoang những điều kiện cần thiết cho sự giữ trật tự của thành phố là như thế, hai thầy cảnh binh cứ đứng vênh mặt lên, quên cả sự biên phạt...  Văn Minh nói bóng gió:

− Ấy đó, muốn làm người cảnh binh tốt thì phải như thế.

Một thầy họa theo: (43)

− Chúng tôi cóc cần những tay cua-rơ khác. Chúng tôi có 18 phố để cưỡi xe đạp suốt ngày đêm thì dẫu chăm tập như Bổng, Cổng, [e] chúng tôi cũng măng phú ! [f]  (44)

Thầy kia nói thêm:

− Mà lại xe thường, mà lại ru-líp, [g] mà lại những phố đông! Ðường trường thì nhất. Vì lẽ không mấy khi được biên phạt, chúng tôi chỉ tập đua xe đạp cho đỡ buồn! Thể thao vạn tuế! Cảnh binh vạn tuế!

Xuân gật gù mà rằng:

− Té ra chúng mình là bạn đồng chí!

Hai thầy cùng đáp:

− Phải lắm! Phải lắm! Nhưng cũng có thể cứ phạt như thường!

Xuân lại nói:

− Chúng ta cùng làm việc cho tương lai thể thao, nòi giống vẻ vang!

− Còn phải nói! Cái ấy không hề gì cả.

− Thế thì vấp phải nhau vừa rồi chỉ là một tai nạn thể thao mà thôi. Ai lại còn phạt những người gặp tai nạn?

Hai thầy cảnh sát ngẩn người ra nhìn nhau, không hiểu kẻ kia nói vậy có là nói đúng luật không... Nhưng  Xuân lại còn nói:

− Thôi đi, rồi chúng ta sẽ cùng ngồi cạnh nhau, nếu nhà vua sẽ có yến đãi các nhà thể thao quán quân... Ai lại nỡ phạt nhau thế! (45)

Văn Minh kêu lên:

− Không lôi thôi! Biên phạt thế là trái luật, không có luật nào phạt thế!

Thầy Min-Toa xoa tay mà rằng:

− Chúng tôi là cảnh binh thì cốt phạt chứ không cốt đúng luật hay trái luật! Người dân thường mới sợ, chứ người nhà nước thì không sợ trái luật! Nếu ngài bảo tôi trái luật, thế là ngăn trở người nhà nước trong khi làm phận sự!

Xuân Tóc Ðỏ giảng hoà:

− Ngài nói có lý lắm! Nhưng thôi! Có phải ngài vào đây ghi tên không?

− Phải! Cúp Sa Majesté Hà Nội-Tourane! [h]

− Thôi thì chúng ta cùng là trong làng thể thao vinh dự nòi giống. Phạt nhau thì hoá thù, vậy kết là bạn với nhau hơn là thù. Từ đây chúng ta giúp ích lẫn nhau, quảng cáo cho nhau.

− Thế nào?

− Ðại khái ngài phải nói rằng tôi là một tay quần vợt tài giỏi, hy vọng của Ðông Dương...

Hai thầy cảnh binh cùng hỏi dồn:

− Thế còn chúng tôi?

Xuân Tóc Ðỏ lè nhè:

− Các ngài ấy à? Mỗi khi tôi trông thấy hai ngài đi tuần, thì chúng tôi phải bảo với mọi người rằng đó là hai ông cua-rơ giỏi nhất, (46) thuộc hàng cảnh binh chăm chỉ phận sự, hết lòng giữ trật tự cho thành phố, sẽ giật giải Hà Nội-Sài Gòn, đáng được quan chánh Cẩm thăng chức... Phải không?

Hai thầy cảnh binh gật gù, bắt tay hai người và không biên phạt nữa, và, do thế, té ra đã làm tròn bổn phận của những cảnh binh đúng luật.

 VŨ TRỌNG PHỤNG

Nguồn: Loa, Hà Nội, s. 52 (7.2.1935)

Lại Nguyên Ân

Nguồn: NXB VH-VN

Thành phố Hồ Chí Minh, 2016

Theo http://lainguyenan.free.fr/