Nghiên cứu văn bản tiểu thuyết "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng (2)

Nghiên cứu văn bản tiểu thuyết 

"Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng (2)

PHẦN HAI

VĂN BẢN – KHẢO DỊ - CHÚ THÍCH

VŨ TRỌNG PHỤNG

SỐ ĐỎ

TIỂU THUYẾT CƯỜI DÀI [a]  

NHÀ MINH ĐỨC

40 Phố Tôn Thất Thuyết, Hà Nội

1946

Cuốn sách này phát hành vào ngày mồng 1 tháng 9 năm Bính Tuất để kỷ niệm ngày giỗ Vũ Trọng Phụng

Kính tặng Sơn Phong tiên sinh,

nhà văn sĩ hoạt kê và trào phúng tiên phong

của báo giới Bắc Bộ [b]

V.T.P.

 I

Số đào hoa của Xuân Tóc Đỏ −
Minh + Văn = Văn Minh −

Lòng thương người của bà Phó Đoan

Lúc ấy vào độ 3 giờ chiều, một ngày thứ năm.

Trong khu sân quần mà bên ngoài là những hàng ruối kín mít, chỉ mới có một sân hữu (1) là được hai người Pháp dùng đến. Hai đứa trẻ nhỏ tuổi uể oải đi nhặt những quả bóng để ném cho hai người Tây. Mồ hôi ướt đầm áo, hai người này cũng chơi uể oải như những nhà thể thao bất đắc dĩ khác.

‒ Xanh ca!  

‒ Xanh xít! (2) [c] 

Những câu hô như vậy chen lẫn những tiếng bồm bộp của những quả ban bị đánh đi, như giữ nhịp cho khúc âm nhạc của mấy vạn con ve sầu.

Ngoài đường, ở vệ hè, một người bán nước chanh, ngồi chồm chỗm trên càng xe, đương chuyện với một bạn đồng nghiệp.

‒ Quái, thứ năm (3) gì mà vắng thế!

‒ Chốc nữa họ mới lại chứ? Bây giờ mới hơn ba giờ. Từ hôm nay trở đi, họ tập gấp, chắc ngày nào cũng phải luyện chứ chả cứ thứ năm, thứ bảy hay chủ nhật…

‒ Thế à? Sao biết?

‒ Mê đi! Ba bốn tháng nữa, đức vua ra đây lại còn gì! Chuyến này sẽ có cúp  oai ghê... Các anh các chị gọi là tập mửa mật!

Trên hè, dưới bóng một cây gạo, một ông thầy số đã có tuổi ngồi bình tĩnh nhìn cái tráp, nghiên mực, miếng son, ống bút, với mấy lá số tử vi mẫu, thỉnh thoảng lại ngáp một cái như một nhà triết học chân chính. Cách đấy mươi bước, Xuân Tóc Đỏ ngồi tri kỷ với một chị hàng mía. Thương mại? Không! Ấy là một cuộc tình duyên, và, hơn nữa (4) ‒ theo lối gọi của những ông làm báo ‒ một cuộc tình duyên của Bình dân (chữ B hoa).

Là vì Xuân Tóc Đỏ cứ sấn sổ đưa tay ra toan cướp giật ái tình, mà chị hàng mía thì cứ giữ chặt lấy ống quần, một thứ quần bằng lụa nội hóa mà từ khi có cuộc hội chợ tỉnh Đơ, [d] nhà nước đã đem chế độ bảo hộ mậu dịch ra che chở cho khỏi bị sức xâm lấn của… ngoại quốc.  

‒ Bỏ ra nào! Cứ ỡm ờ mãi! (5)

‒ Xin một tị! Một tị tỉ tì ti thôi!

‒ Khỉ lắm nữa!

‒ Lẳng lơ thì cũng chẳng mòn...

‒ Thật đấy. Chính chuyên cũng chẳng sơn son để thờ!. Nhưng này! Duyên kia ai đợi mà chờ! Tình kia ai tưởng mà tơ tưởng tình? Hàng đã ế bỏ mẹ ra thế này này, mua chẳng mua giúp lại chỉ được cái bộ ếm. (6)

Xuân Tóc đỏ đứng phăng lên, anh hùng mà nói dỗi:

‒ Đây không cần!

Chị hàng mía lườm dài một cái, cong cớn:

‒ Không cần thì cút vào trong ấy đi có được không?

Xuân Tóc Đỏ lại cười hí hí như ngựa rồi ngồi xuống.

‒ Nói đùa đấy chứ đây mà lại chả cần đấy thì đấy cần đếch gì đây? Thôi đi, làm bộ vừa chứ... Bán một xu nào.

‒ Ừ! ừ! Đưa tiền ngay ra đây xem!

Rút ở túi quần sau cái mùi soa ra, cởi một nút buộc như một cái tai lợn ra, (7) Xuân Tóc Đỏ đập đồng hào ván xuống thềm gạch xi-măng đánh keng một cái, rất oanh liệt. Trong khi chị hàng mía cầm một tấm để róc vỏ thì Xuân lải nhải tự cổ động cho mình:

‒ Năm hào còn hai đấy! (8)  Tối hôm qua tiêu mất ba hào. Thết bạn cẩn thận… Hai hào vé đi tuần trong Hý viện, rồi lại hai bát phở tái năm. (9) Chơi thế mới chánh chứ? Công tử bột thì cũng chúa đến thế là cùng... Ấy ăn tiêu rộng như thế mới chết! Đây bảo đấy về cho đây phải lo thì khỏi ăn chơi, thì đấy mãi chả nghe!

Chị hàng mía làm thinh. Xuân nhồm nhoàm nhai mía, lấy bã ném vào một cái cột đèn. Sau cùng, hắn chùi tay vào quần, đứng lên vươn vai. Chị hàng mía đưa trả hào chín tiền thừa thì hắn khoanh tay sau lưng, không nhận.

‒ Bỏ hộ vào túi quần... Thọc tay vào! (10)

Bực mình, chị hàng để tiền dưới đất thì hắn cúi xuống nhặt lấy vậy.

‒ Chả nước mẹ gì cả! Than ôi cái cảnh đêm thu tịch mịch càng làm như gợi khách đa sầu!

Vừa hát mấy câu cải lương Nam Kỳ, (11) hắn vừa đỏng đảnh tiến đến chỗ ông thầy số. Hắn đứng nhìn ông già hồi lâu như một anh dân quê lần đầu đứng trước cái chuồng khỉ của bà Bé Tý, [e]rồi nói lớn:

‒ Xem một quẻ đây!

Ông cụ tỉnh cơn ngủ gật tức khắc, lôi ngay cái bút lông gài ở tai xuống, nhanh nhẹn chẳng kém những thầy cảnh sát lúc biên phạt. (12)

‒ Hai hào! Hai hào một lá, có bằng lòng thì....

‒ Một hào đấy! Bói rẻ còn hơn ngồi không.

‒ Ừ, thì đặt tiền đi vậy...

‒ Thì đặt! Đây không cần!

Hắn ngồi xuống chiếu, để lên nắp tráp hào chỉ. [g] Ông thầy lấy giấy bản, loay hoay mài mực, nhổ hai ba bãi nước bọt vào nghiên mực, rồi cầm bút, hỏi:

‒ Ngày sinh, tháng đẻ, nói ra.

‒ Hai mươi nhăm tuổi đấy, bố ạ! Tháng mười, ngày rằm, giờ gà lên chuồng.

Ông thầy bò nhoài trên chiếu, trước khi viết lên giấy còn lẩm nhẩm đọc trong mồm và bấm trên ngón tay. Xuân Tóc Đỏ khoanh tay quanh hai đầu gối, để cằm tì lên một cổ tay. (13) Ông thầy vừa viết vừa nói:

‒ Tuần Triệt đương đầu, Kiếp, Không thân mệnh... Âm dương Tuần Triệt tại tiền, mẹ cha ắt hẳn chơi tiên thuở nào. (14) Nếu nói đúng giờ thì số này phải bồ côi sớm.

‒ Đúng đấy! Đúng!

‒ Lúc thiếu thời thì cậu vất vả lắm. (15)

‒ Khá!

‒ À, mà số này cũng không xấu lắm đâu! Khốc Hư tý ngọ cư quan, Tiếng tăm rậy khắp giang sơn một trời. (16) Sau này danh phận cũng to cơ đấy!

‒ Được! Thế bao giờ?

‒ Từ năm nay trở đi đã mở vận đấy.

‒ Chưa thấy gì cả.

‒ Cuối năm sẽ thấy.

‒ Từ đầu năm đến giờ thì đã phát những gì?

‒  Đầu năm đến giờ chỉ phát sao Đào hoa thôi...!

‒  Thế là thế nào?

‒  Nghĩa là những chuyện giai gái thì dễ ăn thua lắm.

Xuân Tóc Đỏ vỗ tay đôm đốp như những khi nó thấy bọn quần vợt đánh được một miếng hay. (17) Rồi nó nói ngậu sị:

‒ Đúng ghê! Đúng ghê! Hôm qua, lúc tan hát, đi qua ngõ Sầm Công [h] thì có ba bốn chị chạy ùa ra, vây chung quanh, kéo tay, níu áo, tình bỏ mẹ ra ấy! (18) Xin chịu thầy.

Rồi quay lại dọa chị hàng mía:

‒ Phải biết!

Rồi khẽ nói với ông thầy:

‒ Ngay như con bé bán mía này thì cũng “nước nôi” đến nơi chứ có không đâu! Cụ đoán đáng đồng tiền lắm.

Lúc ấy có một chiếc xe hơi hòm đầu nhọn đuôi nhọn, đỗ ngay trước sân quần. Cửa xe mở, một bà trạc ngoại tứ tuần mà y phục còn trai lơ hơn của các thiếu nữ, mặt bự ra những son và phấn, tóc đen lay láy nhưng mà quăn quăn, cả người nặng ít ra cũng bảy mươi cân, nhưng cái khăn vành giây đúng mốt hết sức thì lại nhỏ xíu và ngắn ngủn có một mẩu, một tay cầm một cái dù Nhật tý hon và một cái ví da khổng lồ, (19) tay kia ôm một con chó bé trông kỳ dị như một con kỳ lân, bước xuống đất một cách nặng nề vất vả. Rồi đến một chàng thiếu niên cao ngẳng, gầy đét, lộ hầu, hai mắt như mắt ốc nhồi, tóc cũng uốn quăn, Âu phục lối du lịch, chui ở xe ra đưa tay cho một thiếu nữ mặc quần đùi trắng, tóc búi, giầy cao-su, tay cắp hai cái vợt, chui ra sau cùng.(20)  Cả ba đủng đỉnh vào sân.

Mải nghe đoán số, Xuân Tóc Đỏ không trông thấy những người ấy. Hắn cứ việc cắt nghĩa mãi cái số đào hoa và hỏi dồn ông thầy: (21)

‒ Sau này có giàu không? Hay chỉ danh giá hão?

‒ Giàu thì chả giàu nhưng cũng phong lưu. (22)

Câu đoán ấy khiến Xuân ta nghĩ ngợi, mơ mộng.

Lúc mới chín tuổi, nó phải ở nhờ nhà một người bác họ, họ thúc bá. Bác nó nuôi nó thay đầy tớ và được cả họ khen là nuôi cháu bồ côi. (23) Nhưng một hôm nó bị đánh một trận và bị đuổi đi. Bác gái nó tắm, nó đã khoét một chỗ phên nứa để nhìn! Từ đấy, thằng Xuân lấy đầu hè xó cửa làm nhà, lấy sấu ở các phố, cá hồ Hoàn Kiếm làm cơm. Nó đã bán phá xa, bán nhật trình, làm chạy hiệu rạp hát, bán cao đan hoàn tán trên xe lửa, và vài ba nghề tiểu xảo khác nữa. (24)  Ánh nắng mặt trời làm cho tóc nó đỏ như tóc tây. Cảnh ngộ nó tạo nó nên một đứa hoàn toàn vô giáo dục, (25) tuy nó tinh quái lắm, thạo đời lắm. Nó mới xin được chân nhặt bóng trong sân quần độ trong vòng một năm nay mà thôi. Nhưng nó đánh quần chóng hay lắm nên được hội viên Pháp và Nam có lòng yêu, được trọng đãi một chút. Mộng tưởng của nó là sẽ có ngày được oai như Chim, Giao [i] nếu hạnh phúc dắt đến cho nó một ông bầu. Bây giờ thì nó cam tâm yên phận là một thằng nhặt bóng. (26) Tuy nhiên nó cũng mừng đã tìm được cái nghề ấy, cái nghề tuy hèn nhưng còn có thể hy vọng được chút danh thơm. Bán lạc, trèo sấu, câu cá, làm lính cờ chạy hiệu, những nghiệp ấy chỉ dắt đến một chỗ tắc tị. (27) Phong trào thể thao, phong trào bình dân khiến nó lắm lúc tự kiêu tự đắc lạ lùng. (28)

‒ Cụ trông mặt tôi mai sau có phất được không? (29)

Ông thầy ngắm nghía cái đầu tóc đỏ, cái trán lép, cái quai hàm to, cái nhân trung dài, hai cái tai dày dặn ấy, rồi gật gù:

‒ Khá lắm! Hậu vận khá lắm! Chỉ tiếc cái tóc không được đen.

‒ Mẹ kiếp! Chứ xưa nay có mua mũ bao giờ mà tóc lại chả đỏ! (30)

Chợt từ sân quần có một đứa bé chạy ra gọi nó rầm lên mà rằng:

‒Kìa anh Xuân! Không vào đi? Tiểu thư đã đến đấy! Không có người, anh không vào đi à?

Xuân Tóc Đỏ hỏi:

‒ Tiểu thư à?

‒ Phải! Con Văn Minh có cái thằng chồng ta đặt tên là Cà Kếu ấy mà. Cả con mẹ Phó Đoan cũng đến xem, lại đòi chơi nữa!

Xuân Tóc Đỏ đứng lên, dặn ông thầy:

‒ Cứ viết đi, rồi chiều hay mai tôi lấy, cụ nhé! Nhớ hộ là tiền rồi. Nào! Vào ken-cờ ban  [j] với mỹ nhân cho nó hoa đàomột thể! (31)

Đi qua chị hàng mía, thằng Xuân cười tình, nháy một cái:

‒ Ô-voa  [k] nhé! Mai nhé!

Rồi nó chạy vào sân bên tả là chỗ ba người đợi. (32) 

‒ Lạy cụ lớn ạ! Lạy ông! Lạy bà!

Cặp vợ chồng Văn Minh khẽ cúi đầu đáp, nhưng bà Phó Đoan nguẩy một cái.  Thiếu phụ cười, đưa mắt cho chồng. Người này bảo Xuân:

‒ Bà tôi không thích kiểu cách thế.

Bà Phó Đoan mắng luôn Xuân Tóc Đỏ:

‒ Anh ngu lắm! Cụ gì? Tôi chỉ mới đáng tuổi là mẹ anh thôi.(33) Cụ thì ra đẻ được ra mẹ anh nữa kia à? Mà mẹ anh thì...

‒ Lạy bà lớn ạ, cháu lỡ lời, bà lớn tha cho.

Sau khi xin cái cơn thịnh nộ của một me tây chân chính nguôi đi rồi, Xuân cầm một cái vợt chạy ngay ra phía sân bên kia.(34)  Bộp bộp, ban bay đi bay lại... Bộ đùi trắng nõn của cô Văn Minh làm cho Xuân đánh lỗi mấy quả đầu và làm cho cô này có cái ảo tưởng là mình đã chơi cừ hơn xưa. (35)

Vẫn còn hầm hầm, bà Phó Đoan làu nhàu:

‒ Cái dân An Nam ngu thật!

Thiếu niên đáp:

‒ Dì chấp cái hạng ấy làm quái gì!

‒ Dễ tôi cũng phải tập thể thao mới được, không có chả mấy lúc mà già.

‒ Ồ! Nếu thế thì Văn Minh tôi xin ký cả hai tay! Thật không hở dì? Dì thích tập thể thao? Một cuộc đắc thắng của thể thao! Một cuộc tiến bộ của nước Việt Nam! (36) Sự cường thịnh của nòi giống!

Ông ấy nói thế một cách sốt sắng chẳng kém những người gầy gò ốm yếu không hề tập thể thao bao giờ và chỉ xui giục kẻ khác. Nguyên do ông ấy là một du học sinh. Ông đã sang Pháp học sáu, bảy năm, và sau khi về nước thì đâm ra ghét văn bằng như những du học sinh quay về tổ quốc mà không có một mảnh văn bằng nào cả.

Hình như ở bên Pháp, ông là bạn thân của những nhà chính trị đã từng làm thứ trưởng, thượng thư, văn hào, v.v…, những vị có danh tiếng mà báo chí Việt Nam cũng nhắc nhỏm tới. (37) Sở Liêm phóng Sécurité  [l] đã cắt hai viên thám tử đi dò ông. Sau ba tháng ròng rã, hai viên thám tử chỉ thấy những hành tung bí mật của ông là: hút thuốc lá Camel. [m] Về sau ông lấy vợ giàu. Có vợ rồi, ông đặt là Văn Minh. Sở Liêm phóng Sécurité lại phải một phen lo sợ. Dò mãi mới biết ra rằng tên của vợ ông là Văn, của ông là Minh, thì ông đặt ngay là Văn Minh, (38) tên vợ ông ở trên tên ông, tên ông đội dưới cho nó có vẻ nịnh đầm. Thế thôi, chứ ông chẳng phản đối, cũng chẳng cải cách, quốc gia, quốc tế chi chi, cũng không cả.

Từ độ được nhiều người gọi là Văn Minh, ông ta thấy cần phải chủ trương cuộc Âu hoá thì cái tên mới khỏi vô nghĩa. (39)Một cái linh hồn khỏe trong một cái xác thịt khỏe! Phát minh được chân lý ấy rồi, đi đâu ông cũng hăng hái cổ động cho thể thao. Vợ ông trước nhất, rồi đến người khác. (40) Ông không thể thao, thể dục cũng không, vì không có thì giờ! Cái chương trình Âu hoá của ông ta làm cho ông ta lúc nào cũng phải trầm tư mặc tưởng.

Còn lai lịch bà Phó Đoan thì kể ra nghe cũng hay hay. Hồi đương xuân, bà đã bị một người lính Tây hiếp, lúc bà mới ở nhà quê ra tỉnh xem hội Đình chiến.[n] Sau cuộc hiếp trái phép đến ngay cuộc hiếp đúng luật, nghĩa là cuộc làm phép cưới. Người lính ấy sau thành một ông Phó Đoan. [o] Ăn ở với nhau độ mười năm, ông Phó Đoan chết, chết trung thành với nhà nước, chết chung tình với vợ, chết như những người yêu vợ quá sức. Rồi bà lấy một ông phán trẻ được hai năm thì ông chồng nội hoá cũng lăn cổ ra chết. Vì lẽ chưa ai thấy bà có nhân tình nên những ngọn lưỡi rắn độc phao rằng những ngọn lửa tình do những kẻ chim bà không được đã khêu lên, bà bắt ông phán phải rập tắt cả. (41) Bà chính chuyên đến nỗi chồng bà kiệt lực, cạn sức, phải trốn xuống suối vàng.

Hai thiếu nữ Pháp và một thiếu niên Nam vào sân. Xuân Tóc Đỏ nhường vợt cho đám hội viên. Một cô đầm đi vào buồng thay quần áo thì Xuân cũng biến mất.

Sân quần ầm ỹ những tiếng chào hỏi cười nói. Rồi những quả quần bay đi bay lại như đàn dơi bắt muỗi trên không gian. (42)

Một lát sau tự nhiên thấy một người Pháp nắm tóc Xuân lôi nó xềnh xệch ra sân mà tát, mà sỉ vả. (43) Mọi người xúm lại hỏi. Thì ra nó bị bắt quả tang nhìn trộm một cô đầm lúc cô này thay váy để mặc quần đùi! (44) Hội nhất định đuổi nó, và không trả lương tháng ấy nữa.

Lúc ấy bà Phó Đoan mới nhận ra rằng dân Việt Nam không những ngu mà còn đáng thương. Bà thở dài, ngậm ngùi bảo cháu rể bà:

‒ Trẻ trung ai chả có khi dại dột? Tha thứ là phải, chấp làm gì thiếu niên? Rõ khổ, rõ tội nghiệp! Đuổi người ta như thế mà đành! (45)

NGUỒN:

[chương] I
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 40 (7 Octobre 1936), tr. 34-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 7-20.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 8-19.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 9-18.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr. 7-16.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 7-17

KHẢO DỊ:

(1) A, C, D, F, G: sân hữu

E: sân bên hữu

(2) A: ‒ Xanh ca! 

‒ Xanh xít!

‒ Xít-da!
C, D, E, F, G: ‒ Xanh ca! 

‒ Xanh xít!

(3) A: Quái, thứ bẩy gì mà vắng thế.

C, D, E, F, G: Quái, thứ năm gì mà vắng thế.

(4)   A, C, E : và, hơn nữa

D, F, G: với, hơn nữa

(5)  A: Là vì Xuân Tóc Đỏ cứ sấn sổ đưa tay ra toan cướp giật lấy ái tình mà chị hàng mía thì cứ giữ chặt lấy ống quần, một thứ quần bằng lụa nội hóa mà từ khi có cuộc hội chợ tỉnh Đơ, nhà nước đã đem chế độ bảo hộ mậu dịch ra che chở cho khỏi bị sức xâm lấn của … ngoại quốc. 

‒ Bỏ ra nào! Cứ ỡm ờ mãi!

C, E: Là vì Xuân Tóc Đỏ cứ sấn sổ đưa tay ra toan cướp giật ái tình mà chị hàng mía thì cứ giữ chặt lấy ống quần, một thứ quần bằng lụa nội hóa mà từ khi có cuộc hội chợ tỉnh Đơ, nhà nước đã đem chế độ bảo hộ mậu dịch ra che chở cho khỏi bị sức xâm lấn của … ngoại quốc. 

‒ Bỏ ra nào! Cứ ỡm ờ mãi!

D, F, G: Là vì Xuân Tóc Đỏ cứ sấn sổ đưa tay ra toan cướp giật ái tình…

‒ …… Cứ ỡm ờ mãi!    

 [các bản D, F, G  bỏ mất trên 50 từ so với các bản kia]

(6) A, C, D, F, G: chỉ được cái bộ ếm.

E: chỉ được cái bộ ám.

(7) A: Rút ở túi quần sau cái mùi soa ra, cởi một nút buộc như một cái tai lợn ra, Xuân Tóc Đỏ đập đồng hào ván xuống thềm gạch xi-măng đánh chát một cái rất oanh liệt.

C: Rút ở túi quần sau cái mùi soa ra, cởi một nút buộc như một cái tai lợn ra, Xuân Tóc Đỏ đập đồng hào ván xuống thềm gạch xi-măng đánh keng một cái rất oanh liệt.

D, F, G: Rút ở túi quần sau cái mùi soa, cởi một nút buộc như một cái tai lợn, Xuân Tóc Đỏ đập đồng hào ván xuống thềm gạch xi-măng đánh keng một cái rất oanh liệt.

E: Rút ở túi quần sau một cái mùi soa, cởi một nút buộc như một cái tai lợn ra, Xuân Tóc Đỏ đập đồng hào ván xuống thềm gạch xi-măng đánh keng một cái rất oanh liệt.

(8)  A: Năm hào còn có hai đấy.

C, D, E, F, G: Năm hào còn hai đấy.

(9) A, C, D, E, F: Hai hào vé đi tuần trong Hý viện, rồi lại hai bát phở tái năm.

G: Hai hào vé đi tuần trong Hý viện, rồi lại bát phở tái năm.

(10) A: Chị hàng mía đưa trả hào chín thì hắn khoanh tay sau lưng không nhận.

− Bỏ hộ vào túi quần… Thọc tay vào! Trong ấy có của quý đấy chứ tưởng!

C, D, E, F, G: Chị hàng mía đưa trả hào chín tiền thừa thì hắn khoanh tay sau lưng không nhận.

− Bỏ hộ vào túi quần... Thọc tay vào!

(11) A: Vừa hát mấy câu Nam Kỳ

C, D, E, F, G: Vừa hát mấy câu cải lương Nam Kỳ

(12) A: nhanh nhẹn những thầy chẳng kém cảnh sát lúc biên phạt

C, D, E, F, G: nhanh nhẹn chẳng kém những thầy cảnh sát lúc biên phạt

(13) A: Xuân Tóc Đỏ khoanh tay quanh hai gối, để cằm tì lên một cổ tay.

C, D, E, F, G: Xuân Tóc Đỏ khoanh tay quanh hai đầu gối, để cằm tì lên một cổ tay.

(14) A: − Đúng đấy! Đúng đấy!

−  Lúc thiếu thời thì cậu vất vả lắm.

C, D, E, F: − Đúng đấy! Đúng!

−  Lúc thiếu thời thì cậu vất vả lắm.

G:  − Đúng đấy! Đúng!

− Lúc thiếu thời thì cậu vất lắm.

(15) A: Mẹ cha ắt hẳn chơi trên thuở nào

C, D, E, F, G: Mẹ cha ắt hẳn chơi tiên thuở nào

(16) A, D, F, G: Tiếng tăm rậy khắp giang sơn một thời

C, E: Tiếng tăm rậy khắp giang sơn một trời

(17) A: như những khi hắn thấy bọn đánh quần vợt được một miếng hay

C, D, E, F, G: như những khi nó thấy bọn quần vợt đánh được một miếng hay

(18) A: đi qua ngõ Sầm Công thì có ba bốn chị nhà thổ chạy ùa ra, vây chung quanh,

C, D, E, F: đi qua ngõ Sầm Công thì có ba bốn chị chạy ùa ra, vây chung quanh,

(19) A: một tay cầm một cái dù Nhật tý hon với một cái ví da khổng lồ,

C, D, E, F: một tay cầm một cái dù Nhật tý hon và một cái ví da khổng lồ,

G: một tay cầm một cái dù thật tý hon và một cái ví da khổng lồ,

(20) A: tóc cũng uốn quăn, y phục lối du lịch, chui ở xe ra đưa tay cho một thiếu nữ mặc quần đùi trắng, tóc búi, giầy cao-su, tuy cắp hai cái vợt chui ra sau cùng.

C, D, E, F, G: tóc cũng uốn quăn, Âu phục lối du lịch, chui ở xe ra đưa tay cho một thiếu nữ mặc quần đùi trắng, tóc búi, giầy cao-su, tay cắp hai cái vợt chui ra sau cùng.

(21) A: Hắn cứ việc cắt nghĩa mãi cái số đào hoa và khen ông thầy:

C, D, E, F, G: Hắn cứ việc cắt nghĩa mãi cái số đào hoa và hỏi dồn ông thầy:

(22) A, C, E: Giàu thì chả giàu nhưng cũng phong lưu.

D, F: Giàu thì chả gì nhưng cũng phong lưu.

G: Giàu thì chả giàu gì nhưng cũng phong lưu.

(23) A: Lúc mới 9 tuổi, hắn phải ở nhà một người bác họ, thúc bá. Bác nó nuôi nó thay người ởvà được cả họ khen là nuôi cháu bồ côi.

C, D, E, F, G: Lúc mới 9 tuổi, nó phải ở nhờ nhà một người bác họ, họ thúc bá. Bác nó nuôi nó thay đầy tớ và được cả họ khen là nuôi cháu bồ côi.

(24) A: Nó đã bán phá xa, bán nhật trình, làm chạy hiệu rạp hát, và vài ba nghề tiểu xảo khác nữa.

C, D, E, F, G: Nó đã bán phá xa, bán nhật trình, làm chạy hiệu rạp hát, bán cao đan hoàn tán trên xe lửa, và vài ba nghề tiểu xảo khác nữa.

(25) A, C, D, E, F: Cảnh ngộ nó tạo nó nên một đứa hoàn toàn vô giáo dục

G: Cảnh ngộ đó tạo nó nên một đứa hoàn toàn vô giáo dục

(26) A: Bây giờ thì nó sẽ cam tâm yên phận là một thằng nhặt bóng.

C, D, E, F, G: Bây giờ thì nó cam tâm yên phận là một thằng nhặt bóng.

(27) A, C, D, E, F: Bán lạc, trèo sấu, câu cá, làm lính cờ chạy hiệu, những nghiệp ấy chỉ dắt đến một chỗ tắc tị.

G: Bán lạc, trèo sấu, câu cá, làm lính chạy cờ hiệu, những nghiệp ấy chỉ dắt đến một chỗ tắc tị.

(28) A: Phong trào thể thao với bình dân khiến nó lắm lúc tự kiêu tự đắc lạ lùng.

C, D, E, F, G: Phong trào thể thao, phong trào bình dân khiến nó lắm lúc tự kiêu tự đắc lạ lùng.

(29) A: Cụ trông mặt tôi xem mai sau có phất được không?

C, D, E, F, G: Cụ trông mặt tôi mai sau có phất được không?

(30) A, C, E: Chứ xưa nay có mua mũ bao giờ mà tóc lại chả đỏ!

D, F, G: Chứ xưa nay có mua mũ bao giờ mà tóc chả đỏ!

(31) A: Vào ken-cờ ban với mỹ nhân cho nó đào hoa một thể!

C, D, E, F, G: Vào ken-cờ ban với mỹ nhân cho nó hoa đào một thể!

(32) A: Rồi nó chạy vào sân bên tả là chỗ ba người kia đợi.

C, D, E, F, G: Rồi nó chạy vào sân bên tả là chỗ ba người đợi.

(33) A: Cụ gì? Tôi, tôi chỉ mới đáng tuổi là mẹ anh thôi.

C, D, E, F, G: Cụ gì? Tôi chỉ mới đáng tuổi là mẹ anh thôi.

(34)  A, C, E: Sau khi xin cái cơn thịnh nộ của một me tây chân chính nguôi đi rồi, Xuân cầm mộtcái vợt chạy ngay ra phía sân bên kia.   

D, F: Sau khi xin cái cơn thịnh nộ của một me tây chân chính nguôi đi rồi, Xuân cầm cái vợt chạy ngay ra phía sân bên kia.   

G: Sau khi cái cơn thịnh nộ của một me tây chân chính nguôi đi rồi, Xuân cầm cái vợt chạy  ra phía sân bên kia.   

(35) A: Bộ đùi trắng nõn của cô Văn Minh làm cho Xuân đánh lỗi mấy quả đầu và làm cho cô này có cái ảo tưởng là mình chơi đã cừ hơn xưa.

C, E: Bộ đùi trắng nõn của cô Văn Minh làm cho Xuân đánh lỗi mấy quả đầu và làm cho cô này có cái ảo tưởng là mình đã chơi cừ hơn xưa.

D, F, G: Bộ đùi trắng nõn của cô Văn Minh làm cho Xuân đánh lỗi mấy quả đầu và làm cho cô này có cái ảo tưởng là mình chơi cừ hơn xưa.

(36) A: Thật không hở dì? Dì tập thể thao? Một cuộc đắc thắng của thể thao! Một cuộc tiến bộ cho nước Việt Nam!

C, D, E, F, G: Thật không hở dì? Dì thích tập thể thao? Một cuộc đắc thắng của thể thao! Một cuộc tiến bộ của nước Việt Nam!

(37) A: ông là bạn thân của những nhà chánh trị đã từng làm thứ trưởng, thượng thư, văn hào, v.v…, mà báo chí Việt Nam cũng nhắc nhỏm tới.

C, D, E, F, G: ông là bạn thân của những nhà chính trị đã từng làm thứ trưởng, thượng thư, văn hào, v.v…, những vị có danh tiếng mà báo chí Việt Nam cũng nhắc nhỏm tới.

(38) A: Dò mãi mới biết tên vợ ông là Văn, của ông đặt là Văn Minh, thì ông đặt ngay tên là Văn Minh

C, D, E, F, G:  Dò mãi mới biết ra rằng tên của vợ ông là Văn, của ông là Minh, thì ông đặt ngay là Văn Minh

(39) A: Từ độ được nhiều người gọi là Văn Minh, ông ta thấy cần phải cần chủ trương cuộc Âu hoá thì cái tên ông mới khỏi vô nghĩa.

C, D, E, F, G: Từ độ được nhiều người gọi là Văn Minh, ông ta thấy cần phải chủ trương cuộc Âu hoá thì cái tên mới khỏi vô nghĩa.

(40) A: Vợ ông trước nhất, rồi đến những người khác.

C, D, E, F, G: Vợ ông trước nhất, rồi đến người khác.

(41) A, C, D, E, F: bà bắt ông phán phải rập tắt cả  

G: bà bắt ông phán phải rập tất cả  

(42) A: Rồi những quả quần bay như dơi bắt muỗi trên không...

C, D, E, F, G: Rồi những quả quần bay đi bay lại như đàn dơi bắt muỗi trên không gian.

(43) A: Một lát sau tự nhiên thấy một người Pháp nắm tóc thằng Xuân, lôi nó xềnh xệch ra giữa sân mà tát, mà sỉ vả.

C, D, E, F, G: Một lát sau tự nhiên thấy một người Pháp nắm tóc Xuân, lôi nó xềnh xệch ra sân mà tát, mà sỉ vả.

(44) A: Mọi người xúm lại hỏi thì ra nó bị bắt quả tang nhìn trộm một cô đầm lúc cô thay váy để mặc quần đùi!

C, D, E, F, G: Mọi người xúm lại hỏi. Thì ra nó bị bắt quả tang nhìn trộm một cô đầm lúc cô này thay váy để mặc quần đùi!

(45) A: Rõ khổ, tội nghiệp! Đuổi thế sao đành!

C, E: Rõ khổ, rõ tội nghiệp! Đuổi người ta như thế mà đành!

D, F, G: Rõ khổ, rõ tội nghiệp! Đuổi người ta như thế mà đành lòng!

CHÚ THÍCH:

[a] Trang bìa Hà Nội Báo s. 40 (7 Octobre 1936) giới thiệu bằng cỡ chữ lớn: “Số này bắt đầu đăng một truyện dài mới: SỐ ĐỎ, cuốn tiểu thuyết của một thời đại nhố nhăng, của Vũ Trọng Phụng”. 

[b]  Lời đề tặng này chỉ có ở các bản in của Nxb. Minh Đức (C, E); điều hơi lạ là địa danh ở bản C viết là “Bắc Bộ”, ở bản E lại là “Bắc Kỳ”. Tạm suy luận: bản C sửa là “Bắc Bộ” theo tên mới đặt của chính thể Việt Nam dân chủ cộng hòa (sau tháng 9.1945); bản E đã lấy lại địa danh “Bắc Kỳ” hồi đương thời nhà văn. Người mà Vũ Trọng Phụng gọi là Sơn Phong tiên sinh: chưa rõ là ai. Trong số sách do nhà Tân Dân xuất bản từ 1925 đến 1930, có một số cuốn ghi tên tác giả Sơn Phong, thường gọi là Sách cười, tác giả này đứng tên riêng hoặc in chung với Hì Đình Nguyễn Văn Tôi (tức Nguyễn Đỗ Mục).    

[c] Xanh-ca (tiếng Pháp: Cinq-quatre): 5-4; Xanh-xít (tiếng Pháp: Cinq-six): 5-6; Xít-da (tiếng Pháp: Six-étaient) : 6-6

[d] tỉnh Đơ: gọi đầy đủ là Cầu Đơ, tên cũ (từ 3.5.1902 đến 6.12.1904) của tỉnh Hà Đông. Tỉnh Hà Nội được vua Minh Mạng lập ra vào năm 1831, gồm 4 phủ (préfecture): Lý Nhân, Thường Tín, Ứng Hòa, Hoài Đức (phủ Hoài Đức có các huyện /distrist/ Từ Liêm, Thọ Xương, Vĩnh Thuận). Ngày 1.10.1888, Tổng thống Cộng hòa Pháp ban hành sắc lệnh thành lập Thành phố Hà Nội trên phần đất của 2 huyện Thọ Xương, Vĩnh Thuận; liền đó, vua Đồng Khánh ra đạo dụ nhượng hẳn thành phố Hà Nội cho Pháp. Năm 1890, phủ Lý Nhân được tách ra để lập thành tỉnh Hà Nam. Các đơn vị hành chính còn lại của tỉnh Hà Nội được đổi tên là tỉnh Cầu Đơ vào 3.5.1902; đến 6.12.1904 lại đổi tên là tỉnh Hà Đông.

[e] Bà Bé Tý: tên gọi thường ngày của một phụ nữ từ nhà quê ra Hà Nội kiếm sống, sau trở thành một me Tây giàu có, một chủ thầu xây dựng có thế lực; nhà riêng của bà ở 52 Hàng Bạc được xây thành một biệt thự lộng lẫy, trong khuôn viên có nuôi nhốt một số giống chim, thú, thu hút khách hiếu kỳ.    

[g] hào chỉ (khẩu ngữ): đồng hào (hàm ý coi là ít ỏi)

[h] Chim, Giao: tên hai đấu thủ quần vợt ở Nam Kỳ, nổi tiếng hồi những năm 1920-30, từng du đấu ở Singapore, Pháp.

[i] ngõ  Sầm Công: đoạn phố nối phố Tạ Hiện với phố Đào Duy Từ ở khu vực 36 phố phường (phố cổ) Hà Nội, hiện nay cũng gọi là ngõ Đào Duy Từ.

[j] ken-cờ ban (phỏng âm tiếng Pháp: quelques balles): [đánh] một vài quả.

[k] ô-voa (phỏng âm tiếng Pháp: au revoir): hẹn gặp lại, chào tạm biệt.

[l] Sécurité (chữ Pháp): sự an toàn, an ninh, ở đây chỉ cơ quan an ninh của chính quyền thực dân; đương thời những năm 1930 người ta dịch từ này bằng mượn âm chữ Hán 廉 訪 (liêm phóng) nghĩa là xét hỏi, tra xét; hoặc mượn âm chữ Hán 密 探 (mật thám), tức là kín đáo theo dõi; sau này Sécurité cũng được dịch là công an.

[m] Camel: một nhãn thuốc lá do công ty R.J. Reynolds Tobacco của Mỹ đưa ra thị trường từ mùa hè năm 1913, điếu thuốc Camel trộn lẫn thuốc lá Thổ Nhĩ Kỳ và thuốc lá vùng Virginia ở Mỹ.  

[n] hội Đình chiến: lễ hội để mừng việc kết thúc cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918) mà Pháp là nước tham gia và thuộc phe thắng trận; thỏa thuận ngừng bắn (đình chiến) được ký ngày 11.11.1918; các hiệp định hòa bình được ký giữa các nước thắng trận với Đức vào 28.6.1919, sau đó, với các quốc gia thua trận khác là Áo, Hung, Bulgaria.    

[o] đoan (phỏng âm chữ Pháp: douane): hải quan, thuế quan; phó: người giúp việc và khi cần có thể thay mặt người cấp trưởng; phó đoan: tên gọi một viên chức sở thuế. 

II

Quan Phù và Thái Tuế - Than ôi, dân ta văn minh, hại chưa!

Cẩm và cẩm, cẩm phạt

Sau khi đi qua một cái sân vắng ngắt, người lính cảnh sát dẫn Xuân Tóc Đỏ và ông lão thầy số đến một cái buồng nhỏ, vặn một vòng khóa, rồi mỉa mai ngọt ngào bảo:

‒ Mời hai ngài vào!

Trong phòng giam lúc ấy có một lão ăn mày và vợ con hắn,và một thằng ma-cà-bông,[a] và một người đàn bà bán hàng rong có một gánh bún chả ế. (1)  Người này ngồi dựa tường, hai tay bó gối, giữa hai thúng quà, vẻ mặt đa tư lự, trong khi thằng ma-cà-bông nằm dài dưới gạch ngáy như kéo gỗ, và ba người của cái gia đình hành khất thì bắt chấy bắt rận cho nhau một cách nên thơ. Cánh cửa bị đẩy đánh sập một cái, tiếng ổ khóa bị xoay lách tách, tiếng giầy viên đội xếp mỗi lúc một xa... Một ngọn đèn đỏ vì yếu, chiếu một thứ sáng tối tăm cho gian phòng.(2)

Lão thầy số để tráp, chiếu, ô xuống đất rồi ngồi lên tráp để thở hổn hển.
Xuân Tóc Đỏ thì còn đứng, hai tay gãi sườn nhìn mọi người một cách trịch thượng, nhìn phòng giam một cách thản nhiên. Nó bĩu mồm nói:

‒ Nước mẹ gì! Bóp với chả bóp! Phòng giam thì bằng cái lỗ mũi! [b] Rõ chả biết xấu! (3)

Lão thầy số giương to hai con mắt:

‒ Có xấu cái đếch ông đây này!

Xuân Tóc Đỏ phân vua ngay với mọi người:

‒ Ê! ê! Rõ thối chửa! Người ta bảo mình đâu nào! Người ta bảo nhà nước chứ!

Nó nói vậy là có ý khinh bỉ cái nhà giam. (4) Ty cảnh sát này là một ty sép thuộc lộ thứ 18 của thành phố mà nhà nước mới đặt thêm ra ít lâu nay thôi.(5) Tất cả nhân viên trong sở Cẩm chỉ có bảy người: một ông cẩm Tây, một ông thông ngôn ta, một ông quản cảnh sát, và bốn người lính.(6)  Khu vực mà sở Cẩm có nhiệm vụ trông coi gồm có 16 phố, toàn là phố Tây, có phố dài hàng năm cây số, phố nào cũng có vẻ thái bình. Thành thử mỗi khi bắt phạt được một đám thì nhân viên sở Cẩm sướng như trúng số độc đắc.(7) Bốn thầy lính cảnh sát phải thay tua nhau đạp xe khắp cả 16 phố như thế, mới trong nửa năm đã trở nên bốn tay cua-rơ [c] đại tài. (8) Có thầy giật giải Hà Nội-Hải Phòng, (9) có thầy được giải ba giải tư trong những cuộc đua Hà Nội-Sơn Tây, Hà Nội-Bắc Ninh, vòng quanh Hà Nội, v.v... Trong 16 phố ấy chẳng may có khi xảy ra một sự gì phạm vào trật tự thì phần nhiều lại không thấy bóng vía các thầy cảnh sát đâu cả! Hàng rong, bồi, bếp, phu xe, ăn mày, những người ấy chỉ sau khi thầy cảnh sát đã cắm đầu đạp xe khỏi phố thì mới đái đường, thì mới đánh nhau, chửi nhau... Vì lẽ tất cả có bốn người lính thôi, nên lúc nào ở sở Cẩm cũng phải có hai thầy, chỉ có hai thầy đi tuần ở ngoài đường.(10) Mười sáu phố cho hai người, việc tuần phòng thành ra gần như là việc tập đua xe đạp!

Năm ấy vì kinh tế khủng hoảng, ngân sách hao hụt, Đông Dương đại hội kinh tế và tài chính [d] chuẩn y bản dự luật buộc sở cảnh sát phạt dân thành phố bốn vạn đồng. Sở cảnh sát trung ương chia cho ty cảnh sát chi nhánh này phải phạt dân là năm nghìn, nghĩa là một phần tám số tiền tổng cộng vậy.

Ông Cẩm đã vò bù cả đầu, đã rứt xoăn cả râu. An Nam hay bị cẩm phạt phần nhiều chỉ một ít bồi, bếp, phu xe, hàng rong, còn thì toàn người Pháp cả, làm thế nào phạt cho đủ 5 nghìn bạc? (11) Ông Cẩm, sau cùng, gọi nhân viên trong sở họp một phiên bí mật. Sau cuộc hội họp, ai nấy rất kính phục cái phương kế nhiệm mầu. (12) Người ta bắt đầu cho gia đình dọn cả về khu 16 phố ấy. Thế rồi thì... trước nhất, chính ông Cẩm Tây bị phạt về tội để chó sổng ra đường, hay là vì bà Cẩm quên không bảo bồi quét nhà cho đúng phép vệ sinh. Lần lượt đến người nhà ông thông ngôn, ông quản, bốn thầy lính, người loong-toong,[e] người phu lục lộ trông coi cái vườn hoa của sở Cẩm. Nào là tội đái đường, tội cãi nhau, tội đi xe đạp không đèn, tội để nhà cửa mất vệ sinh, v.v... Thành thử nhân viên sở Cẩm cứ phạt lẫn nhau văng tê đi thôi, phạt nhau hình như có thâm thù với nhau vậy.

Bữa ấy, ông Cẩm Tây đang ngồi đánh máy chữ về một tờ biên bản quan trọng thì có một thầy lính cảnh sát hấp tấp chạy vào báo một vụ trộm ở nhà một người Tây. (13) Vụ trộm xảy ra từ đêm trước, song đến lúc ấy sự chủ mới biết. Ông Cẩm Tây chán nản nói bằng tiếng Pháp rằng:

‒ Trộm thì lại phải giao ra toà, còn phạt gì nữa? (14)

Rồi ông quay lại bảo viên quản thay quyền ông trong lúc ông ra đi với người thông ngôn.

Ngồi lại một mình ở phòng giấy, viên quản ngáp như một nhà buôn gặp hồi kinh tế khủng hoảng. Một người đi qua, ông gọi lại chán nản mà rằng: (15)

‒ Này, thầy Min-Đơ [f] thầy có buồn không?

Thầy này gật gù như một nhà nho say rượu chán đời: (16)

‒ Buồn lắm ạ! Buồn lắm, chỉ muốn chết quách! (17)

Ông quản than thở một cách rền rĩ:

‒ Chúng ta bị phạt nhiều quá.

Thầy Min-Đơ nhắc lại, âu sầu:

‒ Thật vậy, chúng ta bị nhiều quá. (18) 

‒ Cái sổ dự toán của công quỹ cần tiền...

‒ Mà 16 phố của ta cần nhiều dân An Nam ta. (19) 

‒ Thầy có tiếc cái thời buổi ngày xưa, cách đây mươi năm không?

‒ Tiếc lắm! Mười năm trước đây, dân ta còn ngu.

‒ Ngày nay dân ta văn minh mất rồi, rõ thảm hại! Thầy phải biết là xưa kia, xã hội tinh những du côn và nặc nô, tinh những người bất lịch sự, chỗ nào cũng phóng uế, cũng đánh nhau. (20)  Hồi ấy có khi bốn người ngồi cùng một xe! Họ chửi nhau hàng nửa giờ, đánh nhau vỡ đầu, nhà cửa của họ thì rác rưởi, nước cống nước rãnh tung toé, ngập lụt... Chó của họ cũng chạy ra ngoài đường nhông... (21)  Xe đi đèo, hay không đèn là nhan nhản. Bây giờ mọi sự đã thay đổi cả. Cái thời tốt đẹp của các cụ nhà ta không còn nữa! Thật là tai hại! Than ôi!

‒ Cụ tính! Bây giờ đến cả thằng phu xe cũng biết luật! Chả bao giờ chúng quên đèn! Chả mấy khi chúng đứng giữa đường nghênh ngang! Chả còn mấy người réo năm đời mười đời nhau ra như ngày xưa nữa! Bao nhiêu nền nếp của xã hội này thế là hết nhẵn nhụi! Ngay cả đến trẻ con chúng nó cũng không bậy bạ như xưa! Đứa nào cũng quần áo bảnh bao, đứng đắn lắm, văn minh lắm, trèo me trèo sấu, đá bóng giữa đường, những cái ấy là thôi cả.

‒ Sinh ra ngay cái báo chí, thật là nhảm quá. (22)

‒ Chính vậy. Dân chúng chỉ vì báo chí mà đâm ra văn minh, không còn cẩm phạt nhiều như trước nữa.

‒ Té ra chúng ta, chúng ta lại thành ra cẩm phạt!

‒ Ô! ô! Thế thì thật là một sự trái ngược không thể tha thứ được! Chúng ta là... chúng ta là lính cảnh sát!

‒ Tôi, tôi là một viên quản nữa kia, thưa thầy! Sapristi ! [g]Thật thế, nếu thỉnh thoảng ta không dự vào một cuộc đua xe đạp thì có thể nói là cuộc đời như thế này là từ từ hạ màn mất rồi!

‒ Mà báo chí thỉnh thoảng không đăng tên đăng ảnh chúng ta lên trang nhất thì thật là không thể nào tha thứ được cho báo chí! (23)

‒ Thế nào? Chủ nhật sau, thầy có dự cuộc đua Hà Nội-Hà Đông không?

‒ Có chứ! Cụ tính mỗi ngày bốn lượt đạp 16 phố mà cấm gặp sự gì đáng biên phạt để mà nghỉ chân, như thế quá tập trên vòng đua rồi còn gì! Chả dự cuộc cũng uổng! …

Nhưng mà, cụ quản ạ, nếu dân ta tiến bộ thì đó không phải là một lẽ để chúng ta cứ nhè người nhà của nhau mà biên phạt lẫn nhau! (24) Cái khoản 5 nghìn đồng trong sổ dự toán là vô nghĩa lý... tôi... tôi phản đối!

Viên quản sợ hãi đứng lên, xua tay:

‒ Chết! chết! Khéo không mà thầy lại bất tuân thượng lệnh bây giờ! (25) Thầy thử hỏi ngay bà đầm vợ ông Cẩm xem! Bà vui vẻ kêu tháng trước bị ngót hai chục bạc, không phàn nàn gì cả. (26)

Thầy lính vẫn hậm hực:

‒ Thôi, thế thì tôi chỉ còn cách ly dị vợ tôi mà thôi!

‒ Chết nỗi! Tại sao thế?

‒ Tôi đã dặn nó thỉnh thoảng phải bảo trẻ mỏ ra ném sấu ngoài phố, không thì để nhà cửa cho rõ bẩn thỉu, cống rãnh cho rõ ngập lụt, để cho thầy Min-Toa [h]  thỉnh thoảng biên phạt, thì tôi mới có dịp phạt lại vợ thầy ấy, (27)  thế mà nó cứ để con cái tôi ngoan như bụt, nhà cửa sạch như lau như chùi! Con khốn nạn, con ác phụ!

Trước một cảnh ngộ khó xử, viên quản không dám phê bình gì nữa. Muốn lảng chuyện, ông ta bảo người lính xuống nhà giam tạm, lôi bọn người bị bắt lên lấy cung.

Thầy Min-Đơ mở cửa phòng giam (28) giữa lúc Xuân Tóc Đỏ khẩu chiến với ông thầy số.

‒ Ừ! Gai ngạnh lắm thì chết! Cho mà bị bắt! Tôi chả cần, vì số tôi tháng này Quan Phù Thái Tuế long đong, tháng ngày chờ đợi cửa công mỏi mòn! Bị bắt thế này là nhẹ, rồi nó cũng qua đi mà thôi! (29)

‒ Đây không cần! Không phải nói phét chứ từ thuở trời đất sinh ra làm người, đây bị bắt về bóp ít ra cũng đã là bận thứ mười lăm!

‒ Đánh người già cả là hành hung, rồi thì tù!

Không nghe, Xuân Tóc Đỏ cứ nói liến thoắng:

‒ Mà trước kia bị bắt về bóp chính cơ! Một sở Cẩm to, oai, trông rợn tóc gáy, có bảy tám ông Cẩm ria mép to tướng, ngực đặc những mền-đay, [i] ông nào cũng đeo súng lục! Lại có hàng trăm đội xếp dùi khui sơn trắng, cầm những xích to tướng, mà nhà đề-bô [j] thì cửa gióng sắt như chuồng hổ, tinh những muỗi với rệp, giam được hàng vài trăm người! Chứ bị bắt vào cái bóp nhỏ này, phòng giam như cái lỗ mũi giam được có vài người thế này thì... nước mẹ gì!

Người lính quát:

‒ Ra cả! Ra cả! Ra lấy cung mau! Im mồm, cãi nhau mãi gì!

Trừ thằng ma-cà-bông vẫn nằm ngáy o o như sấm, cả bọn đứng lên cả.

 Người lính phải lấy chân lay nó thì nó nói lảm nhảm:

‒ Im để người ta ngủ nào!

‒ Có dậy không? Ông lại xách cổ lên bây giờ!

Thằng ma-cà-bông ngồi lên ngơ ngác:

‒ Dạ?

‒ Đi ra!

Nó đứng lên làu nhàu: (30)

‒ Đương ngủ ngoài đường thì bắt vào bóp, đương ngủ ở bóp thì gọi dậy bảo đi ra! Rõ lắm chuyện!

Bọn người ấy ra khỏi phòng giam, qua sân, bước vào phòng giấy. Viên quản thấy Xuân Tóc Đỏ ăn mặc hơn cả (cái quần Tây, đôi giầy cao-su, cái áo lót cụt tay) thì hỏi nó trước tiên: (31)

‒ Anh này! Tội gì?

Ông thầy số nói ngay:

‒ Bẩm quan lớn, nó đánh con.

Xuân Tóc Đỏ cãi:

‒ Không phải đánh, tôi chỉ định bóp cổ lão!

‒ Nó thụi con hai cái đau quá rồi mới bóp cổ...

‒ Con chưa thụi, mà cũng chưa kịp bóp cổ thì lão đã kêu nhặng lên!

Viên quản đập bàn:

‒ Im! Im ngay! Để bản chức hỏi đã. Ai phải, ai trái? Đầu đuôi ra sao? Anh này, đánh người vì lẽ gì? Khai ra?

‒ Bẩm lão ăn không ăn hỏng, đánh lừa của con một hào. Lão đoán số sai cả, đòi tiền lại không trả! Con muốn đè lão để lấy lại chứ không có ý đánh. (32)

‒ Có xem số không? Có nhận một hào không?

‒ Bẩm quan lớn, lá số con đã lấy rẻ có một hào, đoán câu nào cũng trúng cả mà nó còn muốn đòi tiền lại. 

‒ Sai bét cả, bẩm quan lớn! Lão kêu tương lai con khá lắm, thế mà vừa đoán xong thì con mất việc.

Viên quản lừ mắt nhìn ông thầy số: (33)

‒ Đoán thế mà đòi lấy tiền!

‒ Bẩm tương lai là mai sau, chứ có phải là ngay lúc ấy đâu? Con nghiên cứu mười năm lý số, đoán như thánh như thần, có khi nào lại sai! Mà con được xem hầu quan lớn bữa nào đâu mà quan lớn đã quở con đoán sai!

Viên quản lừ mắt nhìn Xuân Tóc Đỏ:

‒ Người ta nói phải đấy chứ?

Thầy số nói luôn:

‒ Như tướng quan lớn đủ biết! Cung quan lộc tốt, hét ra lửa, mi trường quá mục, nhiều anh em, lại có thuỳ châu, hậu vận sẽ giàu lớn! (34)

Viên quản lườm Xuân Tóc Đỏ lần nữa:

‒ Người ta đoán hay đấy chứ? A-lê! Phạt anh! Anh can tội đánh người, mà lại người già cả! Phạt một đồng tám! Tha ngay cho ông thầy số này ra! Còn người kia đưa thẻ xem. (35)

Ngoài đường có tiếng xe hơi đỗ. Bà Phó Đoan bước vào, tủm tỉm chào hai người thay mặt nhà nước. Cả hai người này vồn vã như nhà buôn tiếp khách sộp. Là vì bà Phó Đoan hay để chó sổng ra đường nhiều, hay bị phạt nhất, kể trong cả 16 phố. (36)Thành thử sở Cẩm nhớ ơn bà chẳng kém một hiệu buôn ế ẩm đối với một bà khách quen. Viên quản hỏi:

‒ Bà muốn gì, chúng tôi sẵn lòng...

‒ À, tôi đến nộp phạt cho một người nhà! Nó đây rồi, xin cụ tha cho.
Viên quản xoa tay. Thầy lính Min-Đơ nói:

‒ Vâng, bà nộp tiền ngay cho.

‒ Bao nhiêu thế ạ?

‒ Một đồng tám.

Thầy Min-Đơ vào ngồi bàn giấy viết biên lai. Xuân Tóc Đỏ ngẩn người ra, không hiểu. Nó kính cẩn hỏi:

‒ Bẩm bà lớn, sao bà lớn lại thương con như thế?

‒ À, rồi biết! Cháu tôi cần dùng đến anh. Anh cứ về rồi sẽ hiểu.(37) Anh có việc làm rồi!

Lão thầy số phân vua: (38)

‒ Đấy nhé? Bảo sai nữa đi!

Xuân Tóc Đỏ quay lại:

‒ Đúng thật! Cụ là thánh sống! Con xin lỗi cụ vậy!

Bà Phó Đoan hỏi:

‒ Cái gì?

‒ Bẩm bà, thầy số hay lắm!

‒  Thế à? Thế thì cũng lên xe về xem cho tôi, đi! (39)

Giấy biên lai đã xong. Bà Phó Đoan trả tiền. Ông thầy quay vào phòng giam lấy khí cụ rồi ra, theo Xuân và bà Phó lên xe. Viên quản tiễn ra tận cổng, nói:

‒ Xin cảm tạ! Lần sau xin quý khách chiếu cố.

Nói xong ông ta mới tưng hửng chợt nhớ ra đây là sở Cẩm, chứ không phải là hiệu bánh tây của bà quản, ở nhà. (40)

NGUỒN:

[Chương] II

Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 41 (14 Octobre 1936), tr. 16-20.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 21-33.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 20-29.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 19-28.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr. 17-26.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 18-28.  

KHẢO DỊ:

(1) A: Trong phòng giam lúc ấy có có một lão ăn mày và vợ con hắn, và một thằng ma-cà-bông, và một người đàn bà bán hàng rong có một gánh bún chả ế.

C, D, E, F: Trong phòng giam lúc ấy có một lão ăn mày và vợ con hắn, và một thằng ma-cà-bông, và một người đàn bà bán hàng rong có một gánh bún chả ế.

G: Trong phòng giam lúc ấy có một lão ăn mày và vợ con hắn, một thằng ma-cà-bông, và một người đàn bà bán hàng rong có một gánh bún chả ế.

(2) A: Một ngọn đèn điện đỏ vì yếu, chiếu sáng cho gian phòng.

C, D, E, F, G: Một ngọn đèn đỏ vì yếu, chiếu một thứ sáng tối tăm cho gian phòng.

(3) A: Rõ chả biết xấu! Đề-bô  với đề-bô !

C, D, E, F, G: Rõ chả biết xấu!

(4) A: Nó nói vậy là vì có ý khinh bỉ cái nhà giam.

C, D, E, F, G: Nó nói vậy là có ý khinh bỉ cái nhà giam. 

(5) A , D, F: Ty cảnh sát này là một ty sép thuộc hộ thứ 18 của thành phố mà nhà nước mới đặt thêm ra ít lâu nay thôi.

C: Ty cảnh sát này là một ty sép thuộc lộ thứ 18 của thành phố mà nhà nước mới đặt thêm ra ít lâu nay thôi.

E: Ty cảnh sát này là một ty sép thuộc lô thứ 18 của thành phố mà nhà nước mới đặt thêm ra ít lâu nay thôi.

G: Ty cảnh sát này là một ty sép thuộc bộ thứ 18 của thành phố mà nhà nước mới đặt thêm ra ít lâu nay thôi. 

(6) A: Tất cả nhân viên trong sở Cẩm chỉ có bảy người: một ông cẩm Tây, một ông thông ngôn ta, một ông cảnh sát, và bốn người lính.

C, D, E, F, G: Tất cả nhân viên trong sở Cẩm chỉ có bảy người: một ông cẩm Tây, một ông thông ngôn ta, một ông quản cảnh sát, và bốn người lính.

(7) A, C, D, E, F: Thành thử mỗi khi bắt phạt được một đám thì nhân viên sở Cẩm sướng như trúng số độc đắc.

G: Thành thử mỗi khi bắt phạt được một nhân viên sở Cẩm sướng như trúng số độc đắc.

(8) A, C, D, E, F: mới trong nửa năm đã trở nên bốn tay cua-rơ  đại tài.

G: mới trong trong nửa năm đã trở nên bốn cua-rơ  đại tài.

(9) A, D, F, G: Có thày đã giật giải Hà Nội-Hải Phòng,

C, E: Có thày giật giải Hà Nội-Hải Phòng, 

(10) A, D, F, G: Vì lẽ tất cả có bốn thầy lính thôi, nên lúc nào ở sở Cẩm cũng phải có hai thầy, chỉ còn hai thầy đi tuần ở ngoài đường.

C, E: Vì lẽ tất cả có bốn người lính thôi, nên lúc nào ở sở Cẩm cũng phải có hai thầy, chỉ cóhai thầy đi tuần ở ngoài đường.

(11) A: An Nam hay bị cẩm phạt phần nhiều chỉ là một ít bồi, bếp, phu xe, hàng rong, còn thì toàn người Pháp cả, làm thế nào phạt cho đủ 5 nghìn bạc?

C, D, E, F, G: An Nam hay bị cẩm phạt phần nhiều chỉ một ít bồi, bếp, phu xe, hàng rong, còn thì toàn người Pháp cả, làm thế nào phạt cho đủ 5 nghìn bạc?

(12) A: Ông Cẩm, sau cùng, gọi nhân viên sở lại họp phiên bí mật… Sau cuộc hội họp bí mật, ai nấy rất kính phục cái phương kế nhiệm mầu.

C, D, E, F, G: Ông Cẩm, sau cùng, gọi nhân viên trong sở họp một phiên bí mật… Sau cuộc hội họp, ai nấy rất kính phục cái phương kế nhiệm mầu.

(13) A, C, D, E, F: thì có một thầy lính cảnh sát hấp tấp chạy vào báo một vụ trộm ở nhà một người Tây.

G: thì có một người lính cảnh sát hấp tấp chạy vào báo một vụ trộm ở nhà một người Tây.

(14) A: Trộm thì lại phải giao ra tòa, phạt gì nữa! Rõ chán!

C, D, E, F, G: Trộm thì lại phải giao ra toà, còn phạt gì nữa!

(15) A: Một người lính đi qua. Ông gọi lại chán nản mà rằng:

C, D, E, F, G: Một người đi qua. Ông gọi lại chán nản mà rằng:

(16) A: Thầy này gật gù như một nhà nho say rượu:

C, D, E, F, G: Thầy này gật gù như một nhà nho say rượu chán đời:

(17) A: Buồn lắm ạ! Buồn lắm!

C, D, E, F, G: Buồn lắm ạ! Buồn lắm, chỉ muốn chết quách!

(18) A: Thật vậy, chúng ta bị phạt nhiều quá.

C, D, E, F, G: Thật vậy, chúng ta bị nhiều quá.

(19)  A: Mà 16 phố của ta cần nhiều dân Nam ta.

C, D, E, F, G: Mà 16 phố của ta cần nhiều dân An Nam ta.

(20) A: chỗ nào cũng phóng uế, cũng đánh nhau, chửi nhau.

C, D, E, F, G: chỗ nào cũng phóng uế, cũng đánh nhau.

(21) A: Chó của họ cũng chạy ngoài đường nhông nhông...

C, E: Chó của họ cũng chạy ra ngoài đường nhông...

D, F, G: Chó của họ cũng chạy ra ngoài đường nhông nhông...  

(22) A: Sinh ngay ra cái báo chí, thật là nhảm quá.

C, D, E, F, G: Sinh ra ngay cái báo chí, thật là nhảm quá.

(23) A: Mà báo chí thỉnh thoảng không đăng tên đăng ảnh chúng ta thì thật là không thể nào tha thứ được cho báo chí!

C, D, E, F, G: Mà báo chí thỉnh thoảng không đăng tên đăng ảnh chúng ta lên trang nhất thì thật là không thể nào tha thứ được cho báo chí!

(24) A, C, D, E, F: nếu dân ta tiến bộ thì đó không phải là một lẽ để chúng ta cứ nhè người nhà của nhau mà biên phạt lẫn nhau!

G: nếu dân ta tiến bộ đó không phải là một lẽ để chúng ta cứ nhè người nhà của nhau mà biên phạt lẫn nhau!

(25) A: Khéo không mà thầy bất tuân thượng lệnh bây giờ!       

C, D, E, F, G: Khéo không mà thầy lại bất tuân thượng lệnh bây giờ!

(26) A: Bà kêu tháng trước bị ngót hai chục bạc, một cách vui vẻ, không phàn nàn gì cả.

C, D, E, F, G: Bà vui vẻ kêu tháng trước bị ngót hai chục bạc, không phàn nàn gì cả.    

(27) A: Tôi đã dặn nó thỉnh thoảng phải bảo trẻ mỏ ra ném sấu ngoài phố, không thì để nhà cửa cho rõ bẩn thỉu, cống rãnh cho rõ ngập lụt, để cho thầy Min-Toa  thỉnh thoảng biên phạt, thì tôi mới có dịp phạt vợ thầy ấy,

C, D, E: Tôi đã dặn nó thỉnh thoảng phải bảo trẻ mỏ ra ném sấu ngoài phố, không thì để nhà cửa cho rõ bẩn thỉu, cống rãnh cho rõ ngập lụt, để cho thầy Min-Toa  thỉnh thoảng biên phạt, thì tôi mới có dịp phạt lại vợ thầy ấy,

F, G: Tôi đã dặn nó thỉnh thoảng phải bảo trẻ nhỏ ra ném sấu ngoài phố, không thì để nhà cửa cho rõ bẩn thỉu, cống rãnh cho rõ ngập lụt, để cho thầy Min-Toa  thỉnh thoảng biên phạt, thì tôi mới có dịp phạt lại vợ thầy ấy,

(28) A : Thầy Min-Đơ mở ca phòng giam

C, D, E, F, G: Thầy Min-Đơ mở cửa phòng giam

(29) A: Bị bắt thế này là nhẹ, rồi nó cũng qua.

C, D, E, F: Bị bắt thế này là nhẹ, rồi nó cũng qua đi mà thôi!

G: Bị bắt thế này là nhẹ, rồi nó cũng qua mà thôi!

(30) A: Nó lầu nhầu đứng lên

C, D, E, F, G: Nó đứng lên lầu nhầu

(31) A: Viên quản thấy Xuân Tóc Đỏ ăn mặc hơn cả vì cái quần Tây, đôi giầy cao su, cái áo lót cụt tay, thì hỏi nó trước tiên

C, D, E, F, G: Viên quản thấy Xuân Tóc Đỏ ăn mặc hơn cả (cái quần Tây, đôi giầy cao su, cái áo lót cụt tay) thì hỏi nó trước tiên

(32) A: Con muốn đè lão để lấy tiền lại chứ không có ý đánh.

C, D, E, F, G: Con muốn đè lão để lấy lại chứ không có ý đánh.

(33) A: Viên quản lừ mắt nhìn thầy số

C, D, E, F, G: Viên quản lừ mắt nhìn ông thầy số

(34) A: Cung quan lộc tốt, hét ra lửa, mi trường quá mục, nhục nhiều anh em, tai có thuỳ châu, hậu vận sẽ giàu lớn!

C, E: Cung quan lộc tốt, hét ra lửa, mi trường quá mục, nhiều anh em, lại có thuỳ châu, hậu vận sẽ giàu lớn!

D, F, G: Cung quan lộc tốt, hét ra lửa, mi trường quá mục, nhiều anh em, tai có thuỳ châu, hậu vận sẽ giàu lớn!

(35) A: Còn anh này, đưa thẻ xem.

C, D, E, F, G: Còn người kia, đưa thẻ xem.

(36) A, C, D, E, F: Là vì bà Phó Đoan hay để chó sổng ra đường nhiều, hay bị phạt nhất, kể trong cả 16 phố.

G: Là vì bà Phó Đoan hay để chó sổng ra đường nhiều hay bị phạt, kể trong cả 16 phố.

(37) A, D, F: À, rồi biết! Cháu tôi cần dùng đến anh. Anh cứ về nhà rồi sẽ hiểu.

C, E: À, rồi biết! Cháu tôi cần dùng đến anh. Anh cứ về rồi sẽ hiểu.

G: À, rồi biết! Chúng tôi cần dùng đến anh. Anh cứ về nhà rồi sẽ hiểu.

(38) A, C, D, E, F: Lão thầy số phân vua

G: Lão thầy số phân bua

(39) A: Thế thì cùng lên xe về xem cho tôi, đi!  

C, D, E, F, G: Thế thì cũng lên xe về xem cho tôi, đi!   

(40) A, C, D, E: chợt nhớ ra đây là sở Cẩm, chứ không phải là hiệu bánh tây của bà quản, ở nhà.

F, G: chợt nhớ ra đây là sở Cẩm, chớ không phải là hiệu bánh tây của bà quản, ở nhà.

CHÚ THÍCH:

[a] ma-cà-bông: kẻ không nhà cửa, không nghề nghiệp, sống lang thang; phỏng âm chữ Pháp vagabond (lang thang, lêu lổng).

[b] bóp: như “bốt”, tức đồn, trạm cảnh sát; phỏng âm tiếng Pháp poste (đồn, trạm). “bằng cái lỗ mũi” (khẩu ngữ): ý chê  bai là quá nhỏ, quá bé.

[c] cua-rơ (phỏng âm tiếng Pháp coureur): người chạy đua, hoặc tay đua xe đạp.

[d] “Đông Dương đại hội kinh tế và tài chính” nói ở đây, tức là Đại hội đồng kinh tế tài chính Đông Dương (chữ Pháp: Grand Conseil des Intérêts Économiques et Financiers de l’ Indochine) là một nghị viện cố vấn, thành lập 1928, hoạt động ở cấp liên bang đến 1954, để giúp chính quyền thực dân Pháp điều hành kinh tế ở Đông Dương thuộc Pháp.      

[e] loong-toong (phỏng âm chữ Pháp planton): nhân viên chạy giấy, đưa thư từ, công văn.

[f] Min-đơ (số 1002, mille deux  đọc bằng tiếng Pháp): số hiệu của viên cảnh sát.

[g] Sapristi!  hoặc sacristi!  (chữ Pháp): đồ chết giẫm (tiếng chửi)

[h] Min-toa (số 1003, mille trois  đọc bằng tiếng Pháp): số hiệu của viên cảnh sát còn lại.

[i]  Mền-đay (phỏng âm tiếng Pháp médaille): huy chương. 

[j]  Đề-bô (phỏng âm tiếng Pháp depôt): phòng giam.

III

Con Giời con Phật - Qủy Cốc Tử phục sinh - Một cái nghi án

Sau mấy tiếng còi un un dữ dội nghe như tiếng gầm của một thứ lợn rừng kỳ quái, chiếc xe chờ ba phút thì có một tên gia nhân chạy ra mở toang hai cánh cổng sắt, đón xe từ từ vào sân. (1) Những cây liễu, cây phù dung, cây xương rồng Lào, cỏ tóc tiên, những đôn sứ, những luống hoa lạ, hiện mập mờ dưới ánh sáng đèn điện ở ngoài phố chiếu vào vườn của cái nhà tây đồ sộ kiểu biệt thự... Ngần ấy thứ kích thích rất mạnh vào tâm trí của Xuân. (2) Lần đầu! Nó cảm thấy đời nó từ đây mà đi dễ thường đã vào một kỷ nguyên mới. (3) Còn ông lão thầy số thì cứ thỉnh thoảng lại lườm nó một cách đắc chí và trợ lực cho sự lườm nguýt của ông bằng cách lấy khuỷu tay thích vào mạng mỡ Xuân Tóc Đỏ đánh hự một cái. Ngồi cạnh người tài xế trầm ngâm, Xuân không dám phản đối lại bằng cách gì.

Xe đỗ trước mười hai thềm xi-măng. Người tài xế xuống mở cửa xe. Bà Phó Đoan ôm dù Nhật, ví da, và chó bước xuống. (4)Ông lão thầy số cũng ôm lấy tráp, ô và chiếu. Xuân xuống sau cùng, thì chiếc xe quay vào nhà chứa xe. Một người đàn bà mà y phục tỏ ra là gia nhân vội chạy xuống đỡ những cái đồ cồng kềnh cho bà chủ. Bà này hỏi:

‒ Cậu đâu? Cậu làm gì?

‒ Bẩm... cậu tắm.

‒ Cậu tắm à? Thế cậu xơi cơm chưa?

Rồi, không đợi trả lời, bà quay lại sau, bảo:

‒ Hai người này lên theo tôi.

Lên hết thang thì bà chủ tru tréo lên:

‒ Chị Ba! Sao chị lại để cậu tắm ở đây thế này? Ai lại sềnh sềnh ra thế!

‒ Bẩm... cậu vòi thế, không chiều cậu thì cậu lại khóc! (5)

Trong cái chậu thau khổng lồ, một cậu bé to tướng béo mũm mĩm, mặt trông ngẩn ngơ, giá đứng lên thì ít ra cũng cao lớn hơn một thước tây, (6)  ngồi vầy nước như một đứa trẻ lên ba. Chung quanh cái chậu thau có vô số đồ chơi bầy la liệt. Nào là con chó bông, con búp bê, cái ô tô, cái tầu bay, cái kèn... (7)  Bà chủ vừa đặt con chó xuống vừa nhanh nhảu nói:

‒ À cậu tắm! Cậu của me ngoan. Me đi vắng, ở nhà có đứa nào đánh cậu không? Loulou ! [a] Huýt!... Huýt...

Bà Phó vừa huýt hai tiếng còi thì con chó đã giơ hai chân trước lên, run run hai chân sau cố đứng, lưỡi lè dài, ra ý chào cậu bé ngồi tắm. Cậu này đang bần thần vầy nước cho bắn toé ra chung quanh chậu, khi thấy thế thì cau mặt, nguẩy đầu một cái mà rằng: (8)

‒ Em chã!

‒ Thôi thế me xin lỗi cậu vậy! Me thơm cậu nhé!

‒ Em chã!

Bà Phó đứng tần ngần hồi lâu, lại hỏi:

‒ Thôi thế cậu cứ tắm cho ngoan rồi vào ăn cơm với me nhé?

‒ Em chã!

‒ Ờ, thế thôi vậy. Thế cậu có yêu me thì cậu thơm me đi nào!

Tức thì cậu bé đứng lên... Chao ôi! Cậu bé nhưng mà cậu đã nhớn lắm. Trần truồng, nồng nỗng, cậu đứng lên cao tồng ngồng mà hôn mẹ. Cảnh tượng ấy nếu không có cái giá trị quái gở, ít ra cũng hay ho chẳng kém một tấm ảnh khiêu dâm! Cậu con bà Phó, theo lời bọn gia nhân kém giáo dục, thì đã "đủ tư cách" lắm rồi. (9) Muốn xoá sự ngạc nhiên trên mặt Xuân và ông thầy số, bà này quay lại hợm hĩnh phân vua: (10)

‒ Con Giời con Phật đấy!

Thầy số hiểu ngay đó là một ông con cầu tự, chỉ có Xuân là hãy còn ngẩn mặt ra. Bà Phó quay vào nhà. Chưa chi lại thấy tiếng khóc tru tréo sướt mướt của cậu bé. Bà quát:

‒ Chị Ba đâu!

 Cậu bé gào thét:

‒ Cậu vào mí cơ! Cậu vào mí!

‒ Chị Ba! Mau lên, lau cho cậu rồi cõng cậu.

Trên lưng người đàn bà, cậu bé khổng lồ ấy còn ngây ngô rún rẩy bắt chước người cưỡi ngựa, miệng kêu: "Nhong! nhong! nhong!" 

Thấy chướng mắt quá thế, Xuân không thể chịu được. Nó lầm bầm trong cổ họng: "Mẹ kiếp! chứ con với chả cái!" (11) Đến cửa phòng khách, bà Phó chỉ tay:

‒ Các người ngồi đây chờ tôi.

Rồi bà vào một buồng khác.

Trong khi chờ đợi, hai người này cứ thấy cậu bé nhớn tướng ấy, mặc áo nhưng không mặc quần, cứ thập thò ngoài cửa phòng, ngẩn ngơ ngó đầu vào cười, rồi lại giấu mặt đi, rồi lại ló mặt vào, rồi lại cười... (12) Cái áo là bằng lụa mỡ gà, trước ngực có dấu ấn son đỏ to tướng, sau lưng cũng thế. (13) Chung quanh cổ, một cái vòng vàng đeo nặng chĩu, một chiếc khánh vàng với một chiếc gối quạ. [b] (14) Thấy tiếng chị Ba nói như van lơn:

‒ Cậu Phước mặc quần vào, đi!

‒ Em chã!

‒ Mặc quần vào, không ông ấy cười cho, đi!

‒ Thế bắt ông ấy cho em chơi nhé?

‒ Ừ, mặc quần đi thì tôi bắt cho mà chơi!

‒ Em chã!

Thầy số đá chân Xuân mà rằng:

‒ Đích con cầu tự thật!

Đến bây giờ Xuân mới hiểu ra, gật gù:

‒ A, à!

‒ Này, quái nhỉ! Trông bà chủ có vẻ vợ Tây lắm!

Xuân để tay lên mồm làm một cái suỵt rồi khẽ đáp: (15)

‒ Chính đấy.

Ông thầy số thì thào:

‒ Thế sao lại có con cầu tự An Nam?

Chưa kịp đáp, Xuân đã nghe thấy giọng bà Phó:

‒ Cậu ơi! Cậu yêu quý của me ơi, cậu mặc quần vào, chóng ngoan...

Rồi bà vào. Lần này thì bà đã bỏ cái áo dài, cái khăn vành giây; cái áo lụa mỏng dính bên trong lại không có coóc-sê,[c] cái quần lụa mỏng dính, làm cho bà chẳng khác gì một tín đồ của chủ nghĩa khoả thân và cho thằng Xuân cảm thấy mình là một đứa con nhà vô giáo dục. Ông thầy số đứng lên để thủ lễ một chút.(16)  Bà Phó hỏi:

‒ Thầy xem số hay xem tướng?

‒ Bẩm... cả hai thứ ạ.

‒ Đằng nào đúng?

‒ Xem số thì đúng hơn.

‒ Xem cho tôi một quẻ đi!

‒ Bẩm bà lớn cho biết ngày sinh tháng đẻ.

‒ À, thế thì tôi quên, không nhớ rõ.

‒ Bẩm thế để xem tướng vậy, nhưng sợ không được kỹ lắm bằng xem số.(17)

‒ Ừ! Được! Cứ việc...

‒ Bẩm tướng bà lớn tốt lắm, mười hai cung chỉ đáng phàn nàn một cung. Bẩm ấy là cái cung phối hợp, cung chồng. (18)  Gò má hơi cao.

Bà Phó cau mày một lúc rồi nói có ý gắt:

‒ Sao? Phàn nàn cái nỗi gì? Ông Đoan nhà tôi xưa kia tử tế với tôi lắm. Mà ông Phán nhà tôi cũng thế, cũng trung hậu lắm. Lúc ông Phán nhà tôi chết cũng còn kêu là yêu thương tôi. Ở đời này, mấy ai đã hai đời chồng được như thế?

‒ Bẩm vâng... Nhưng mà theo lối cổ thì thế là lưỡng độ, mà đã phải bước đi hai bước là đáng phàn nàn. (19)  

‒ À, có thế chứ! Nhưng mà theo lối kim thì mấy đời chồng cũng được, miễn tử tế thì thôi. Cụ đoán đúng đấy!

‒  Tính nết bà lớn thì nhân đức, hay thương người.

‒ Cụ đoán hay lắm!

‒ Cung tài bạch tốt, cung tài bạch càng tốt, mà cung mồ mả tổ tiên, thì bẩm... nhờ phúc ấm... dễ thường được đất. (20)

‒ Thế đường tử tức thì ra sao?

‒ Cũng tốt lắm, nhưng mà hơi hiếm.

Bà Phó lại ra ý không bằng lòng mà rằng:

‒ Sao lại hiếm? Chả gì tôi cũng có hai đứa rồi. Cô Jeannette nhà tôi hiện đã đi học, (21)  sắp thi tú tài, mà cậu Phước đây thì hay ăn chóng nhớn, ba tháng nữa thì đúng mười một tuổi. Hai đứa con, sao lại là hiếm?

‒ Bẩm, nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô… [d] Bao nhiêu con gái thì, theo lời thánh dạy, thế cũng là hiếm.

‒ À, ra có một con giai thôi thì cũng là hiếm. (22)  

‒ Bẩm bà lớn, liệu bà lớn có còn muốn bước đi bước nữa? (23)

‒ Thôi! Tôi đã nhất định ... Nói có vong hồn ông Đoan với ông Phán nhà tôi chứng giám cho, tôi đã nhất định thủ tiết với hai ông! Là vì tôi tuy còn trẻ măng thật, nhưng cũng mang tiếng là già rồi. Chỉ còn nên ở vậy nuôi con thôi.(24)

‒  Bẩm cung tử tức do thế mà là hiếm.

‒ Cụ đoán hay đấy. Thế số cậu Phước thế nào? Ấy các đức Phật chùa Hương cho cậu xuống với tôi đã hơn mười năm. Tôi chỉ lo...

‒ Bẩm tốt nhất! Số cậu là số hưởng thụ, suốt đời nhàn hạ mà hưởng cả phú lẫn quý, lẫn khang, lẫn ninh.

Bà Phó cúi đầu một cách kính cẩn, khẽ nói:

‒ Tôi, tôi cứ sợ mình người trần mắt thịt không biết chiều ý cậu thì cậu lại đòi về.

Thầy số sốt sắng cãi:

‒ Chả lo! Trông qua tướng mạo đủ biết! Tướng cậu thọ lắm, mà bà lớn nhờ có cậu nên sự thịnh vượng lại bền vững. (25)

‒ Hay! Hay! Cụ đoán số thế thì tuyệt nhất trần đời!

‒ Bẩm nếu bà lớn nói rõ ngày sinh tháng đẻ thì tôi sẽ lấy lá số Tử vi, thì có thể biết những sự xẩy ra hàng năm, hàng tháng, hàng ngày... (26)

‒ Thế nữa kia ư?

‒ Bẩm vâng. Xem số thì kỹ hơn xem tướng.

‒ Thôi, thế cụ về kẻo khuya, nay mai cụ lại chơi giúp cái việc ấy cho tôi nhé! Chị Ba đâu? Tiễn cụ một đồng bạc xe cho tôi để cụ về! Thế nào cụ cũng lại  hộ tôi đấy! 

‒  Vâng, vâng. Bẩm lạy bà lớn, nay mai chúng tôi sẽ đúng hẹn.

Ông thầy số cắp ô, chiếu, tráp đi khỏi, thì bà Phó hỏi Xuân:

‒ Anh này, anh có biết tôi đã làm gì cho anh không?

Hốt hoảng lúng túng mất vài phút, Xuân mới nói:

‒ Dạ, bẩm bà lớn, nếu không có bà lớn thì chúng tôi phải giam tại bóp.

‒ Ừ, anh cũng biết ơn đấy.

‒ Bẩm, cái ơn ấy thì chả đời nào con quên được.

‒ Anh đừng xưng con với tôi! Tôi là người văn minh, không phân biệt giai cấp, không chia rẽ sang hèn...

‒ Bẩm vâng.

‒ Thế anh còn bố mẹ không?

‒ Bẩm, tôi bồ côi cả bố lẫn mẹ từ sớm.

‒ Tội nghiệp! Thế anh đã có vợ con gì chưa?

‒ Bẩm chưa...

‒ Tội nghiệp! Thế là tốt lắm! Bây giờ thời buổi khó khăn, cũng không nên vợ con làm gì vội. Thế anh có biết tôi gọi anh đến đây làm gì không?

‒ Bẩm chưa ạ. Chúng tôi chờ xem bà lớn phán bảo những gì.

‒ Tôi thì tôi vốn là người nhân đức, hay thương người. Mà anh thì cũng đáng thương, đương làm ăn mà bỗng mất việc thế, ắt là khổ. Sao anh dại thế? Vẫn biết vào tuổi trẻ trung thì thường tinh nghịch như anh, nhưng mà phải xem người ta có ưng thuận thì hãy... Thế chứ? (27)

Xuân ngẩn ngơ mà rằng:

‒ Bẩm, con có hiểu gì đâu? Tự nhiên người ta đánh con, người ta đuổi con, người ta áp chế... (28)

‒ Thôi đi, anh đừng chối!

‒ Con... tôi có chối cãi gì đâu?

‒ Thế anh bị đuổi vì lẽ gì?

‒ Tôi đương sửa soạn khăn bông, thùng tắm cho các hội viên, đương lúi húi làm lụng thì ông Tây ấy vào lôi ra đánh mắng...

‒ Chứ không phải anh đương...?

Một cách ngây thơ thành thực nhất đời, Xuân đáp:

‒ Tôi đương bịt một cái lỗ ống chì trong buồng tắm của hội quán!

‒ Ồ! Ồ! Thế ông Tây ông ấy bảo anh có phạm một tội, sao anh không cãi?

Xuân đỏ mặt hồi lâu rồi ấp úng:

‒ Bẩm... bẩm ông ấy buộc những tội gì thì nào tôi có biết tiếng Tây đâu? (29)

Bà Phó Đoan đứng ngẩn người ra, nuốt sự thất vọng đánh ực một cái.

Bà nhớ lại cả mấy cái tẽn cái lầm từ xưa kia... (30) Từ khi bị hiếp dâm, những cảm giác tê mê hiếm có rất khó tả, rất kỳ quái, cứ theo mãi bà như bóng theo người. Lâu dần, việc ấy thành một sự ám ảnh. (31) Bà vẫn ao ước được-bị hiếp dâm nữa mà không bao giờ cái dịp hiếm có ấy lại tái hiện. (32) Thành thử bà chỉ có hiếp chồng chứ quả thật  ‒ nói có quỷ thần hai vai chứng giám ‒ bà chẳng được-bị chồng hiếp cho lần nào.

Sau khi đọc bộ Kim Anh lệ sử, [e] thấy nói ở cái chùa tỉnh ấy, sư mô cứ vờ là Phật để xuống ban con cho những đàn bà cầu tự, bà đã tức khắc dò hỏi, rồi đi... (33) Bà đã bị tẽn! Lúc về nhà thì ông Phán ban con cho bà chứ chẳng có sư mô quái nào.

Từ đấy bà đâm oán ghét các các nhà sư, cho rằng đã là sư mà lại không hổ mang thì chỉ là đồ giả dối.

Đến lần này. (34)

Trước cái vẻ mặt thật thà của Xuân, bà hơi buồn, nghĩ dễ thường nó bị đuổi oan... (35)  Bà đã hơi cáu... Nhưng một ý nghĩ thoáng chạy qua óc bà.

‒  Anh lên gác này chờ tôi tắm một lát rồi tôi sẽ nói chuyện tại sao tôi bảo anh về đây.

Xuân nghe theo... Hai người lên thang. Đến một cái phòng khách nữa, bà Phó bảo:

‒  Anh ngồi đây, xem quyển an-bom  [f] này mà chờ tôi. (36) 

Rồi bà vào buồng tắm, cách chỗ Xuân ngồi chờ có vài bước. Bà cởi quần áo, đội cái mũ cao-su bịt kín tóc, vặn máy nước... Từ cái bông hoa sen kẽm, nước trút xuống ào ào! Bà Phó thỉnh thoảng lại vỗ vào bụng vào đùi bì bạch. Rồi bà, ‒ than ôi! trái ngược ‒ bà nhòm qua lỗ khóa xem bên ngoài động tĩnh ra sao... (37) Thì ra, chăm chú vào quyển sách ảnh, thằng Xuân cứ ngồi nguyên chỗ.

Như thường!

Tắm xong, bà ra, phán một cách uể oải:

‒ Thôi cho anh về! Tôi định đến mai thì sẽ mượn anh. Ngày mai anh sẽ đến hiệu Âu Hoá tìm cô Văn Minh thì tôi sẽ nói giúp. (38) Thế nào thì rồi anh cũng khỏi thất nghiệp. (39)

‒ Bẩm...

‒ Thôi, anh không phải là người thông minh! Anh về đi! Mai sẽ biết. Phải nhớ: hiệu Âu Hoá, tiệm may phụ nữ. (40)

Xuân Tóc Đỏ ra đi, với mối hy vọng chan chứa trong lòng, không hiểu rằng mình đã bị khinh bỉ như một nhà đạo đức chân chính đã bị khinh bỉ. (41)

NGUỒN:

[Chương] III

Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 42 (21 Octobre 1936), tr. 34-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 34-46.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 30-40.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 29-38.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr. 27-36.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 29-39. 

KHẢO DỊ:

(1) A: chiếc xe chờ ba phút thì có một tên gia nhân ra mở toang hai cánh cổng sắt. Rồi xe lừ lừ vào sân.

C, D, E, F: chiếc xe chờ ba phút thì có một tên gia nhân chạy ra mở toang hai cánh cổng sắt, đón xe từ từ vào sân.

G: chiếc xe chờ ba phút thì có một tên gia nhân chạy ra mở toang hai cánh cửa sắt, đón xe từ từ vào sân.

(2) A: ngần ấy thứ kích thích rất mạnh vào tâm trí của Xuân Tóc Đỏ. Lần đầu!

C, D, E, F, G: ngần ấy thứ kích thích rất mạnh vào tâm trí của Xuân. Lần đầu!

(3) A, C, D, E, F: Nó cảm thấy đời nó từ đây mà đi dễ thường đã vào một kỷ nguyên mới.

G: Nó cảm thấy đời nó từ nay mà đi dễ thường đã vào một kỷ nguyên mới.

(4) A: Bà Phó ôm dù Nhật, ví da, và chó bước xuống.

C, D, E, F: Bà Phó Đoan ôm dù Nhật, ví da, và chó bước xuống.  

G: Bà Phó Đoan dù Nhật, ví da, và chó bước xuống.  

(5) A: Rồi không đợi trả lời, bà quay lại sau, bảo:

‒ Hai người này lên theo tôi.

Lên hết thang thì bà chủ tru tréo lên:

‒ Chị Ba! Sao chị lại để cậu tắm ở đây thế này? Ai lại sềnh sềnh ra thế này!

‒ Bẩm... cậu vòi thế, không tirều thì cậu lại khóc!

[từ  tirều có thể là triều bị sắp chữ sai, các bản in sau sẽ đổi là chiều]

C, D, E, F: Rồi không đợi trả lời bà quay lại sau, bảo:

‒ Hai người này lên theo tôi.

Lên hết thang thì bà chủ tru tréo lên:

‒ Chị Ba! Sao chị lại để cậu tắm ở đây thế này? Ai lại sềnh sềnh ra thế!

‒ Bẩm... cậu vòi thế, không chiều cậu thì cậu lại khóc!

G: Rồi không đợi trả lời bà quay lại sau, bảo:

‒ Chị Ba! Sao chị lại để cậu tắm ở đây thế này? Ai lại sềnh sềnh ra thế!

‒ Bẩm... cậu vòi thế, không chiều cậu thì lại khóc!

[bản G bỏ mất 2 câu]

(6) A: Trong một cái chậu thau khổng lồ, một cậu bé to tướng béo mũm mĩm, mặt trông ngẩn ngơ, giá đứng lên thì ít ra cũng cao hơn một thước tây,

C, D, E, F, G: Trong cái chậu thau khổng lồ, một cậu bé to tướng béo mũm mĩm, mặt trông ngẩn ngơ, giá đứng lên thì ít ra cũng cao lớn hơn một thước tây,

(7) A: Chung quanh cái chậu thau vô số đồ chơi bầy la liệt... Nào là con chó bông, con búp bê, cái ô tô, cái tầu hỏa, cái kèn...

C, D, E, F, G: Chung quanh cái chậu thau có vô số đồ chơi bầy la liệt... Nào là con chó bông, con búp bê, cái ô tô, cái tầu bay, cái kèn...

(8) A, C, D, E, F: Cậu này đang bần thần vầy nước bắn toé ra xung quanh chậu, khi thấy thế thì cau mặt, nguẩy đầu một cái mà rằng

G: Cậu này đang bần thần vầy nước bắn toé ra xung quanh chậu, thấy thế thì cau mặt, nguẩy đầu một cái mà rằng

(9) A: Cảnh tượng ấy nếu không có cái giá trị quái gở thì ít ra cũng hay ho chẳng kém một tấm ảnh khiêu dâm, vì cậu con bà Phó, theo lời bọn gia nhân kém giáo dục, thì đã "đủ tư cách" lắm rồi.

C, D, E, F, G: Cảnh tượng ấy nếu không có cái giá trị quái gở, ít ra cũng hay ho chẳng kém một tấm ảnh khiêu dâm! Cậu con bà Phó, theo lời bọn gia nhân kém giáo dục, thì đã "đủ tư cách" lắm rồi.

(10) A: bà này quay lại hợm hĩnh nói

C, D, E, F, G: bà này quay lại hợm hĩnh phân vua

(11) A: Thấy thế Xuân không thể chịu được vì chướng mắt. Nó lầm bầm tự nhủ: "Mẹ kiếp! chứ con với chả cái!"

C, D, E, F, G: Thấy chướng mắt quá thế, Xuân không thể chịu được. Nó lầm bầm trong cổ họng: "Mẹ kiếp! chứ con với chả cái!"

(12) A, C, D, E, F: Trong khi chờ đợi, hai người này cứ thấy cậu bé nhớn tướng ấy, mặc áo nhưng không mặc quần, cứ thập thò ngoài cửa phòng, ngẩn ngơ ngó đầu vào cười, rồi lại giấu mặt đi, rồi lại ló mặt vào, rồi lại cười...

G: Trong khi chờ đợi, hai người này cứ thấy cậu bé nhớn tướng ấy, mặc áo nhưng không mặc quần, ngẩn ngơ ló đầu vào cười, rồi lại giấu mặt đi, rồi lại ló mặt vào, rồi lại cười...

(13) A, C, D, E: Cái áo là bằng lụa mỡ gà, trước ngực có dấu ấn son đỏ to tướng, sau lưng cũng thế.

F, G: Cái áo lá bằng lụa mỡ gà, trước ngực có dấu ấn son đỏ to tướng, sau lưng cũng thế.

(14) A, D, F, G: Chung quanh cổ, một cái vòng vàng đeo nặng chĩu, một chiếc khánh vàng với một cái gối quạ.

C, E: Chung quanh cổ, một cái vòng vàng đeo nặng chĩu, một chiếc khánh vàng với một chiếc gối quạ.

(15) A: Xuân để tay lên mồm làm một suỵt rồi khẽ đáp

C, D, E, F, G: Xuân để tay lên mồm làm một cái suỵt rồi khẽ đáp

(16) A: Lần này thì bà đã bỏ cái áo dài, cái khăn vành giây. Cái áo lụa mỏng dính bên trong lại không có coóc-sê, cái quần lụa mỏng dính, làm cho bà chẳng khác gì một tín đồ của chủ nghĩa khoả thân và cho thằng Xuân cảm thấy mình là một đứa con nhà vô giáo dục, đến nỗi không dám đứng lên như ông thầy số, để thủ lễ một chút.       

C, E: Lần này thì bà đã bỏ cái áo dài, cái khăn vành giây; cái áo lụa mỏng dính bên trong lại không có coóc-sê, cái quần lụa mỏng dính, làm cho bà chẳng khác gì một tín đồ của chủ nghĩa khoả thân và cho thằng Xuân cảm thấy mình là một đứa con nhà vô giáo dục. Ông thầy số đứng lên để thủ lễ một chút.

D, F: Lần này thì bà đã bỏ cái áo dài, cái khăn vành giây. Cái áo lụa mỏng dính bên trong lại không có coóc-sê, cái quần lụa mỏng dính, làm cho bà chẳng khác gì một tín đồ của chủ nghĩa khoả thân và cho thằng Xuân cảm thấy mình là một đứa con nhà vô giáo dục. Ông thầy số đứng lên để thủ lễ một chút.       

G: Lần này thì bà đã bỏ cái áo dài, cái khăn vành giây. Cái áo lụa mỏng dính bên trong lại không có coóc-sê, cái quần lụa mỏng dính, làm cho bà chẳng khác gì một tín đồ của chủ nghĩa khoả thân và làm cho thằng Xuân cảm thấy mình là một đứa con nhà vô giáo dục. Ông thầy số đứng lên để thủ lễ một chút.

(17) A: − À, tôi quên, không nhớ rõ.

− Bẩm thế để xem tướng vậy, nhưng không được kỹ lắm.

C, D, E, F, G: − À, thế thì tôi quên, không nhớ rõ.

− Bẩm thế để xem tướng vậy, nhưng sợ không được kỹ lắm bằng xem số.

(18) A: Bẩm ấy là cái cung phối hợp, cung chồng.

C, D, E, F, G: Bẩm ấy là cung phối hợp, nghĩa là cung chồng.

(19) A: Nhưng mà theo lối cổ thì thế là lưỡng độ, mà đã phải bước đến hai thì là đáng phàn nàn.

C, E: Nhưng mà theo lối cổ thì thế là lưỡng độ, mà đã phải bước đi hai bước là đáng phàn nàn.

D, F, G: Nhưng mà theo lối cổ thì thế là lưỡng độ, mà đã phải bước đến hai bước thì là đáng phàn nàn.

(20) A, D, F, G: Cung tài bạch tốt, cung điền trạch càng tốt, mà cung mồ mả tổ tiên, thì bẩm... nhờ phúc ấm... dễ thường được đất.

C, E: Cung tài bạch tốt, cung tài bạch càng tốt, mà cung mồ mả tổ tiên, thì bẩm... nhờ phúc ấm... dễ thường được đất.

(21) A, C, D, E, F: Cô Jeannette nhà tôi hiện đã đi học

G: Cô Jannette nhà tôi hiện đã đi học

(22) A, D, F: Bao nhiêu con gái thì, theo lời thánh dạy, cũng chẳng đáng kể. Còn con trai mà có một cậu thôi, theo lời thánh dạy, thế cũng là hiếm.

‒  À, ra có một con giai thôi thì cũng là hiếm.   

C, E: Bao nhiêu con gái thì, theo lời thánh dạy, thế cũng là hiếm.

‒  À, ra có một con giai thôi thì cũng là hiếm.

[2 bản Minh Đức bỏ mất 16 từ]  

G: Bao nhiêu con gái thì, theo lời thánh dạy, cũng chẳng đáng kể. Còn con giai mà một có cậu thôi, theo lời thánh dạy, thế cũng là hiếm.

‒ À, ra có một con giai thôi thì cũng là hiếm.

(23) A, C, D, E, F: Bẩm bà lớn, liệu bà lớn có còn muốn bước đi bước nữa?

G: Bẩm bà lớn, liệu bà lớn có còn muốn đi bước nữa?

(24) A: Nói có vong hồn ông Đoan với ông Phán nhà tôi chứng giám cho, tôi đã nhất thủ tiết với hai ông! Là vì tôi tuy trẻ măng thật, nhưng cũng tiếng là già rồi. Chỉ còn thờ chồng nuôi con thôi.

C, D, E, F, G: Nói có vong hồn ông Đoan với ông Phán nhà tôi chứng giám cho, tôi nhất định thủ tiết với hai ông! Là vì tôi tuy còn trẻ măng thật, nhưng cũng mang tiếng là già rồi. Chỉ còn nên ở vậy nuôi con thôi.

(25) A, G: Tướng cậu thọ lắm, mà bà lớn nhờ có cậu nên sự thịnh vượng lại càng bền vững.

C, D, E, F: Tướng cậu thọ lắm, mà bà lớn nhờ có cậu nên sự thịnh vượng lại bền vững.

(26) A: Bẩm nếu bà lớn nói rõ ngày sinh tháng đẻ thì tôi sẽ an mấy lá số Tử vi, thì có thể biết những sự xẩy ra hàng năm, hàng tháng, hàng ngày...

C, D, E F, G: Bẩm nếu bà lớn nói rõ ngày sinh tháng đẻ thì tôi sẽ lấy lá số Tử vi, thì có thể biết những sự xẩy ra hàng năm, hàng tháng, hàng ngày...

(27) A: Vẫn biết tuổi trẻ trung thì thường tinh nghịch như anh, nhưng mà cũng phải xem người ta có ưng không thì hãy... Thế chứ?

C, D, F: Vẫn biết vào tuổi trẻ trung thì thường tinh nghịch như anh, nhưng mà phải xem người ta có ưng thuận thì hãy... Thế chứ?

E: Vẫn biết vào tuổi trẻ trung thì tinh nghịch như anh, nhưng mà phải xem người ta có ưng thuận thì hãy... Thế chứ?

G: Vẫn biết vào tuổi trẻ trung thì thường tinh nghịch như anh, nhưng mà phải xem người ta có ưng thuận thì hãy... Thế chứ?

(28) A: Bẩm, con có hiểu gì? đâu. Tự nhiên người ta đánh con, người ta đuổi con, người ta áp chế...

C, D, F, G: Bẩm, con có hiểu gì đâu? Tự nhiên người ta đánh con, người ta đuổi con, người ta áp chế...

E: Bẩm, con có hiểu gì đâu? Tự nhiên người ta đánh con, người ta chửi con, người ta áp chế...

(29) A: Bẩm... bẩm ông ấy bảo gì thì nào tôi có biết tiếng Tây đâu?

C, D, E, F, G: Bẩm... bẩm ông ấy buộc những tội gì thì nào tôi có biết tiếng Tây đâu?

(30) A: Bà nhớ lại cả mấy cái tẽn từ xưa kia...

C, D, E, F, G: Bà nhớ lại cả mấy cái tẽn cái lầm từ xưa kia...

(31)  A, C, E: Từ khi bị hiếp dâm, những cảm giác tê mê hiếm có rất khó tả, rất kỳ quái, cứ theo mãi bà như bóng theo người. Lâu dần, việc ấy thành một sự ám ảnh.

D: Từ khi bị hiếp, những cảm giác tê mê hiếm có rất khó tả, rất kỳ quái, cứ theo mãi bà như bóng theo người. Lâu dần, việc ấy thành một sự ám ảnh.

F, G: Từ khi bị hiếp, những cảm giác tê mê hiếm có rất khó tả, rất kỳ quái, cứ theo mãi bà như bóng theo người, lâu dần, việc ấy thành một sự ám ảnh.

(32) A, C, E: Bà vẫn ao ước được-bị hiếp dâm nữa mà không bao giờ cái dịp hiếm có ấy lại tái hiện.

D, F, G: Bà vẫn ao ước được-bị hiếp nữa mà không bao giờ cái dịp hiếm có ấy lại tái hiện.

(33) A, C, D, E, F: thấy nói ở cái chùa tỉnh ấy, sư mô cứ vờ là Phật để xuống ban con cho những đàn bà cầu tự, bà đã tức khắc dò hỏi, rồi đi...

G: thấy nói ở cái chùa tỉnh ấy, sư mô cứ vờ là Phật để xuống bán con cho những đàn bà cầu tự, bà đã tức khắc dò hỏi, rồi đi...

(34) A: Lúc về nhà thì ông Phán ban con cho bà chứ chẳng có sư mô quái nào.

Từ đấy bà đâm oán ghét các các nhà sư, cho rằng đã là sư mà lại không hổ mang thì không thể tha thứ được!

Đến lần này.

C, E: Lúc về nhà thì ông Phán ban con cho bà chứ chẳng có sư mô quái nào.

Từ đấy bà đâm oán ghét các các nhà sư, cho rằng đã là sư mà lại không hổ mang thì chỉ là đồ giả dối.

Đến lần này.

D, F, G: Lúc về nhà thì ông Phán ban con cho bà chứ chẳng có sư mô quái nào...

Đến lần này.

[các bản D, F, G bỏ hẳn một câu 26 từ, thay bằng một dòng chấm lửng]

(35) A: Trước cái vẻ mặt thật thà của Xuân, bà hơi buồn, dễ thường nó bị đuổi oan...

C, D, E, F, G: Trước cái vẻ mặt thật thà của Xuân, bà hơi buồn, nghĩ dễ thường nó bị đuổi oan...

(36) A: Anh ngồi đây mà xem quyển an-bom  này chờ tôi.

C, D, E, F, G: Anh ngồi đây, xem quyển an-bom  này mà chờ tôi.

(37) A: Rồi bà nhòm qua lỗ khoá xem bên ngoài động tĩnh ra sao...

C, D, E, F, G: Rồi bà, ‒ than ôi! trái ngược ‒ bà nhòm qua lỗ khoá xem bên ngoài động tĩnh ra sao...

(38) A: Ngày mai anh sẽ đến hiệu Âu Hóa tìm cô Văn Minh thì tôi sẽ nói giúp cho.

C, D, E, F, G: Ngày mai anh sẽ đến hiệu Âu Hoá tìm cô Văn Minh thì tôi sẽ nói giúp.

(39) A, C, E: Thế nào thì rồi anh cũng khỏi thất nghiệp.

D, F: Thế nào thì rồi anh sẽ cũng khỏi thất nghiệp.

G: Thế nào thì rồi anh cũng sẽ khỏi thất nghiệp.

(40)  A: Phải nhớ: hiệu Âu Hoá, tiệm thợ may phụ nữ.

C, D, E, F, G: Phải nhớ: hiệu Âu Hoá, tiệm may phụ nữ.

(41) A: không hiểu rằng mình đã bị khinh bỉ như một nhà đạo đức chân chính.

C, D, E, F, G: không hiểu rằng mình đã bị khinh bỉ như một nhà đạo đức chân chính đã bị khinh bỉ.

CHÚ THÍCH:

[a] Loulou (chữ Pháp): đọc là Lu-lu, tên con chó của bà Phó Đoan.

[b] gối quạ: tương truyền, là chất dịch mà loài quạ đắp lên chỗ chân gãy cho nhau, về sau chất dịch ấy cứng lại, người ta bóc lấy, gọi là “gối quạ”, dùng làm vị thuốc quý; hình dáng “gối quạ” cũng được giới dân tộc học dùng để đặt tên cho một số vật trang sức tìm được qua khảo cổ (ví dụ khuyên tai hình gối quạ). Ở sự mô tả trong truyện, “gối quạ” là một đồ vật thuộc dạng bùa chú mà bà chủ đeo cho đứa con cầu tự.

[c] Coóc-sê (chữ Pháp corset): áo nịt vú, dùng như chức năng cái yếm của phụ nữ Việt truyền thống; cho đến những năm 1930 ở Việt Nam, corset  vẫn còn khá hiếm, hầu như chỉ phụ nữ tân thời ở đô thị mới dùng.  

[d]“Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” 一  男   曰  有 十 女 曰 無  (có một con trai thì tức là có, nhưng có mười con gái thì vẫn là không có): một trong số những diễn ngôn thể hiện tư tưởng trọng nam khinh nữ, tư tưởng gia trưởng phụ quyền trong Nho giáo, là hệ tư tưởng thống trị ở Trung Hoa cổ và trung đại, có phạm vi ảnh hưởng rộng ở toàn vùng Đông Á, trong đó có Việt Nam.  

[e] Kim Anh lệ sử, tiểu thuyết của Trọng Khiêm, xuất bản năm 1924 tại Hà Nội.

[f] an-bom (phiên âm chữ Pháp  album): tập tranh ảnh.

IV

Một khi Hoạn Thư đã nổi giận - Nghệ thuật vị nhân sinh

Những sự chế tạo của cuộc Âu hóa

Theo lời dặn của bà Phó, 8 giờ sáng hôm ấy, Xuân Tóc Đỏ lảng vảng mãi trước một tiệm thợ may phụ nữ tân thời mà không dám vào hỏi, vì không dám chắc đấy có phải chính là hiệu Âu Hoá của bà Văn Minh không. Cái học thức của Xuân Tóc Đỏ chỉ đủ cho hắn biên được sổ thợ giặt chứ chưa đủ để hắn đọc những chữ khó đọc như những kiểu chữ tân thời mà những nhà nghệ sĩ chế kiểu hình như để cho không ai đọc được nữa. (1)  Lúc ấy, người ta đương đóng những chữ tên hiệu. Năm miếng gỗ vuông kỳ quái màu đỏ, mới khô sơn, còn bị vứt ở thềm hè. Một người thợ loay hoay dựng thang. Một thiếu niên xắn tay áo lên một cách rất nghiêm trọng đứng đấy sai bảo người thợ, thỉnh thoảng lại gắt mắng người này một cách cũng nghiêm trọng chẳng kém. (2)

Hiệu may này thật là choáng lộn đặc biệt. Ở tủ kính ngoài cùng có ba "hình nhân" tạc bằng gỗ, chính là của Tây phương gửi sang, giống hệt mỹ nhân Tây phương, (3) song bị nhà chủ khéo léo đặt lên đầu những mẩu khăn vành giây hoặc búi tóc đen cho có vẻ là phụ nữ Việt Nam. Mỗi chiếc ma-nơ-canh [a] ấy phô trương một kiểu áo. Nào là áo cổ bành bẻ, cổ tay đuôi tôm để các bà các cô diện phố xá. (4)  Nào là kiểu đi tắm để các bà các cô khoe cái mỹ thuật về xác thịt tại bờ biển. Nào là kiểu quần áo trong phòng ngủ để phụ nữ có những thế lực nhắc nhỏm cho chồng hoặc nhân tình đừng có sao nhãng cái nghĩa vụ tối thiêng liêng của những bậc nam nhi.

Xuân rón rén lại gần chỗ có mấy chữ gỗ. Nó cố trí cũng không sao hiểu nổi năm miếng gỗ ấy là những chữ gì. (5) Có một miếng gỗ tròn thủng một lỗ và một miếng vuông thủng hai lỗ tròn ở giữa. (6) Còn ba miếng nữa thì lại thuộc hình tam giác, mà lại cũng có lỗ tròn ở giữa nữa, cái đó mới quái lạ cho chớ! Theo cái trí não hạ lưu của nó, Xuân Tóc Đỏ, từ lúc lên sáu tuổi, đã biết rằng cái thẹo mà giữa có một chấm thì chỉ là biểu tượng của một cái vật xấu xa, thế mà thôi. Nó đương tủm tỉm cười một cách vô nghĩa lý thì chợt thiếu niên mắng người thợ:

− Đầu tiên là cái này! Không, cái tam giác cơ, khỉ lắm!

Người thợ ngơ ngác hỏi:

− Bẩm tam giác là cái gì ạ?

Thiếu niên lại gắt mắng rầm rĩ:

− Con khỉ, tam giác là... là cái thẹo! Mà cái thẹo thì là chữ A.

Người thợ lại cãi:

− Thưa ông lúc nãy ông bảo cái thẹo là chữ U.

− Im đi, đồ ngu! Cái thẹo lộn xuôi thì mới là chữ U, còn cái thẹo chổng ngược chính là chữ A. (7) Thợ thuyền gì mà không hiểu một tí mỹ thuật gì cả! Nghe đây này: Trước nhất anh đóng cho tôi cái thẹo lộn ngược rồi đến cái thẹo lộn xuôi. Thế là A, U tức là ÂU. Rồi thì đến cái miếng gỗ vuông có hai lỗ thủng là chữ H, rồi đến miếng gỗ tròn thủng giữa là chữ O, rồi lại đến cái thẹo lộn ngược là chữ A, tức là HÓA, nghĩa là cửa hiệu Âu Hoá ! Có thế thôi mà phải dặn đi dặn lại mãi, thợ với thuyền ngu như lợn!

Xuân Tóc Đỏ vừa sung sướng vì đã tìm thấy chỗ hẹn, vừa bất bình ở chỗ bị mắng gián tiếp là đồ ngu! (8) Nó lầm bầm: "Mẹ kiếp chứ lại chữ với chả nghĩa!" Nhưng nó lại phải để ý ngay đến một thiếu niên khác, Âu phục kiểu đi trèo núi, vừa đến chào thiếu niên trông nom việc đặt bảng hiệu kia. (9) Hai người bắt tay nhau, tiếng Tây ngậu sị cả phố.

− Trời ơi, cái óc mỹ thuật của bình dân Việt Nam thật là thảm hại!

− Nói chuyện mỹ thuật với bình dân thì thật phí lời! (10)

− Không! Không! Ngài là nhà báo, ngài phải nâng bình dân lên cái nghĩa vụ hiểu biết mỹ thuật mới được. Tôi, tôi là một nhà mỹ thuật, tôi đã hy sinh cả một cuộc đời của tôi rồi!

− Thiết tưởng ảnh hưởng của ngài trong dân gian cũng đã phổ cập đấy chứ!

− Chưa đủ. Còn phải làm việc nữa, dân ta là một dân tộc lười biếng, không chịu suy xét, không muốn tìm mà hiểu những cái khó hiểu của mỹ thuật, cho nên sức hoạt động của tôi chỉ bành trướng được có chừng. Vậy mà mỹ thuật càng khó hiểu bao nhiêu thì càng có giá trị bấy nhiêu. (11)  Thí dụ như ở Ý-đại-lợi và Đức-ý-chí, [b] những nhà danh hoạ được tôn lên làm thần thánh chỉ vì có những bức tranh nguệch ngoạc khó hiểu, những bức hoạ mà công chúng không hiểu gì là đẹp cả nhưng mà công chúng cứ công nhận là những kỳ công kiệt tác, đến nỗi Mussolini và Hitler cũng phải ghen ghét, lúc lên ngôi độc tài thì việc thứ nhất là đem bỏ tù tác giả những kỳ công ấy mãi cho đến lúc bao giờ hai ngài hiểu được mỹ thuật thì thôi. (12)  Đấy, ngài xem! Bao giờ dân ta đến trình độ ấy? Bao giờ bọn nghệ sĩ chúng tôi được-bị bỏ tù như thế?

Người kia gật gù:

− Quả vậy! (13) 

Người này lại sốt sắng nói tiếp:

− Chỉ vì trình độ thấp kém của xã hội mà anh em nghệ sĩ chúng tôi phải quay về làm cái việc cải cách y phục phụ nữ là món mỹ thuật dễ hiểu nhất. Bao giờ cả cái xã hội này biết thưởng thức cái đẹp về bộ vú, bộ đùi của người đàn bà thì mới hiểu giá trị của những bức vẽ khoả thân, và do thế, mới hiểu nổi những món mỹ thuật tối cao. (14) 

− Ồ! ồ! Cái đó đúng sự thực quá chứ?

− À, thế mấy chữ tối tân này, ngài bảo sao? Sự phát minh cuối cùng [c] đấy! Trông lạ lắm đấy chứ? Ấy bình dân là chưa hiểu nổi, cao quý ở chỗ ấy, ta hãy cứ biết thế đã. Bao giờ những chữ kiểu tối tân của tôi mà làm cho đến phái trí thức nữa cũng không đọc nổi, thì lúc ấy mới là sự đắc thắng hoàn toàn của nghệ thuật.

Mới nghe đến đấy, Xuân đã chợt thấy bóng bà Văn Minh thấp thoáng ở nhà trong.(15) Nó bèn rón rén vào thì hai người này cũng theo nó, vừa chuyện trò vừa vào trong cửa hàng.

− Lạy bà ạ.

Bà Văn Minh gật đầu đáp lại Xuân và bắt tay hai người kia. (16)

− Ông ngồi chơi. Ông lại có việc gì thế? Dạo này báo lên hay xuống?

− Tôi lại có việc hệ trọng lắm. Báo lên được 50 số...

− Thế anh này, anh hỏi gì?

Xuân lúng túng, xoa tay:

− Bẩm... bẩm... bà lớn Phó Đoan, hôm qua...

Văn Minh cắt ngay:

− Im! Anh phải gọi là bà Phán, không thì bà không bằng lòng.

− Vâng! Bà Phán dặn tôi lại đây... nói hộ... với bà...

− Được, thế anh ngồi đấy mà đợi.

Rồi bà Văn Minh ra hiệu mời ông nhà báo vào bộ sa-lông ở tận bên trong cửa hàng. (17) Xuân ngồi xuống một cái ghế sắt bọc vải ở gần cửa. Tuy nó cũng hơi nóng ruột, song được dịp hưởng bằng một bữa tiệc rất hiếm, nghĩa là ngắm nghía những bộ phận kín đáo của phái đẹp mà chỉ có cuộc Âu hoá là dám phô ra một cách đảm đang bằng những cái ma-nơ-canh. (18) Nào là những cái ngực khiêu khích đeo những coóc-sê lụa viền đăng-ten, [d]nào là những bắp đùi lồng trong những cái bít tất lụa, nào là những áo lót mình, những quần đùi, tóm lại thì là đủ cả những cái có thể gợi xuân tình trong lòng một ông cụ già đã ăn khao bảy mươi. Những súc lụa trơn và hoa nghìn tía muôn hồng làm cho cửa hiệu có một vẻ vui tươi đặc biệt. Trong cùng thì là một cái phòng thử áo bằng ba bề nhung căng, rồi đến xưởng thợ có chiếc máy khâu và một lũ những đàn ông và đàn bà thợ may đi lại làm việc rộn rịp như trong một cái tổ ong... (19)

Một người đàn bà phấn sáp bôi rất vụng, đứng xem ngoài cửa kính ba phút  rồi vào. (20) Bà chủ hiệu chạy ra đon đả.

− Thưa bà, bà muốn mua hàng hay may áo?

Bà khách nghĩ một lúc rất lâu, đoạn dè dặt nói:

− Tôi muốn... may một bộ áo kiểu mới. (21)

Bà Văn Minh liến thoắng tán: (22)

− Vâng, chính thế, bây giờ ai cũng phải cải cách y phục cho hợp thời trang. (23)  Cái lối trang điểm cổ làm cho người ta chóng già, ta phải thay đi mới được. Thưa bà, nếu bà không biết những thuật để giữ gìn sắc đẹp, thì khó lòng mà giữ được hạnh phúc gia đình, vì các cô thiếu nữ ngày nay ăn mặc lối mới cả, thật là một sự cạnh tranh ghê gớm.

Bà khách trợn mắt lên sung sướng vì thấy hợp ý, nghĩ ba phút rồi đáp: (24)

− Chao ôi! ối chao ôi! Bà nói đúng quá! Các thiếu nữ bây giờ ăn mặc tợn hơn các me Tây khi xưa! Thật là tân thời, thật là đĩ thõa! Chao ôi! Họ cướp mất hạnh phúc của tôi, họ đẹp hơn tôi, họ quyến rũ ông Hàn nhà tôi, bây giờ tôi biết làm thế nào!

Bà tru tréo như sắp cãi nhau với ai, khiến Văn Minh phải xua tay: (25)

− Ấy chết! Bà đừng nóng nẩy thế!

− Ông Hàn nhà tôi đêm nào cũng đi theo bọn gái mới thì tôi biết làm thế nào kia chứ, hở Giời! (26)

− Thưa bà, cái đó rất dễ... Bà chỉ việc... ăn vận như họ...

− Phải! Phải! Âu là tôi cũng ăn mặc tân thời! Mặc cho thiên hạ sẽ gọi tôi là con đĩ già! Chỉ tại bà, các bà, chủ hiệu thợ may, các bà đầu têu ra mà thôi!

Bà Văn Minh so vai mà rằng: (27)

− Thưa bà, chúng tôi chỉ tiến theo luật tiến hoá chung của xã hội. Giữa buổi cách tân này, cái gì là bảo thủ thì bị đào thải đi! Bà có biết rằng từ khi chúng tôi mở cửa hiệu này ra thì đã bao nhiêu người vợ được cứu vớt, tìm thấy lòng yêu của chồng, lại được hưởng hạnh phúc gia đình rồi đó không? (28)

− Thưa bà, thế thì tôi xin may ngay một bộ, bộ nào tân thời nhất! Mà xin bà đừng tính cao giá quá!

− Vâng! Vâng! Mời bà đi xem các kiểu áo.

Bà chủ đưa bà khách đi điểm binh các ma-nơ-canh một lượt.

− Đây... đây... Tiệm may chúng tôi có rất nhiều kiểu, toàn do những sinh viên mỹ thuật có danh tiếng chế tạo ra cả. Đây, bà cứ xem những biển đề ở tường là rõ nghĩa lý của từng bộ y phục một. Đây là bộ Lời hứa, nghĩa là để cho thiếu nữ nào mặc bộ ấy có thể như hứa với bạn lòng một cuộc hẹn hò vậy. Đây là bộ Chiếm lòng, mặc bộ ấy thì ta đã nắm vận mệnh bọn nam nhi trong tay ta. (29) Đây là bộ Ngây thơ, đây là bộ Dậy thì, toàn cho gái mới nhớn. Từ đây vào là của các bà thiếu phụ, các bậc nội tướng rồi... Thưa bà, đây là bộ Nữ quyền, của người đàn bà lúc nào cũng được chồng khiếp sợ. Còn đây là bộ Kiên trinh, cho những vị quả phụ nhất quyết ở vậy thờ chồng, và đây là bộ Lưỡng lự, cho những đàn bà góa chồng mà không biết nên thủ tiết hay là thôi. (30) Còn đây, bộ y phục tân thời nhất, vừa chế tạo ra được mấy hôm nay thôi, chúng tôi chưa kịp kẻ bảng nhưng đã nhất định đặt là Chinh phục, nghĩa là có bộ y phục này thì ai cũng phải say mê bà, dù là cả đến chồng bà!

Hai người đứng trước một bộ áo quần táo tợn vì may bằng thứ sa mỏng dính màu đen. (31) Bên trong cái quần và cái áo chỉ có cái coóc-sê và cái quần đùi đen thôi, nên chỉ cái người đàn bà gỗ tuyệt đẹp ấy để lộ cả một nửa ngực trên, cả hai cánh tay, và từ hai bên bẹn trở xuống trông cũng rõ mồn một. (32)

Trong khi bà Văn Minh lộ vẻ đắc chí thì bà khách bĩu môi đứng lặng im. Hồi lâu mới nói: (33)

− Mặc bộ này thì... khó coi lắm!

Lúc ấy nhà mỹ thuật và nhà làm báo cũng đến nghe ngóng. Ông nhà báo nói ngay:

− Dễ coi lắm, thưa bà! Nếu bà mặc bộ này thì không còn một người đàn ông nào lại không chạy theo bà như chạy theo những cô gái ngây thơ! (34)

Nhà mỹ thuật thêm:

− Chinh phục! Tôi đã đặt phải tên là Chinh phục! (35)

Bà khách lại nói:

− Quần với áo mà đến thế thì chả còn... che đậy gì được mấy tí.

Nhà mỹ thuật lại cãi:

− Thưa bà, những nguyên tắc về y phục đã thay đổi. Chúng tôi mà có chế ra kiểu này cũng là vì theo cái quan niệm y phục của các nhà thợ may lớn ở Tây phương. Quần áo để tô điểm, để làm tăng sắc đẹp, chứ không phải để che đậy. Bao giờ... bao giờ mà y phục tiến bộ đến cực điểm, đi đến chốn tận thiện tận mỹ, thì nghĩa là y phục phải không còn... che đậy cái gì của người đàn bà nữa!

Trước sự hoài nghi của bà khách, bà chủ tán thêm: (36)

− Nếu bà có sợ nó mới quá thì bà cứ việc chờ những lúc ông Hàn nhà ta sắp đi chơi là bà mặc nó vào rồi đứng soi gương trong nhà thì cũng đủ cho ông Hàn nhà ta phải mê tơi. (37)

Bà khách gật gù:

− Phải! Phải đấy! Dễ phải đến thế thì mới có công hiệu.

Văn Minh lại nói:

− Thưa bà, hạnh phúc của gia đình có gì là khác nếu nó không là hạnh phúc của vợ chồng? Nếu ái tình đến thời kỳ phai nhạt thì làm thế nào cho vợ chồng có hạnh phúc? (38)

− Phải lắm!

− Bởi thế cho nên chúng tôi phải chế thêm cả những thứ quần áo lót mình ở bên trong chứ không phải chỉ cải cách bề ngoài như lời công kích của bọn đạo đức hủ lậu đâu. (39) Nếu bà lại dùng cả những cái lót mình của hiệu chúng tôi thì ấy là bà đã biết những bí thuật giữ chồng rất mầu nhiệm.

−  Đâu? Xin bà cho chúng tôi xem, chúng tôi may một thể vậy!

Văn Minh dẫn bà khách quay lại cái tủ kính ở phía sau lưng và giở một đống những quần đùi, coóc-sê, áo lót dài, áo lót mình ngắn, băng buộc vú, v.v...(40)

− Đây là cái áo Ỡm ờ... Đây là cái quần Hãy chờ một phút... Đây là cái áo lót Hạnh phúc, đây là cái coóc-sê Ngừng tay. Bà xem! Ngoài cửa hàng Âu Hóa chúng tôi, làm gì có hiệu nào săn sóc đến hạnh phúc của phái đẹp một cách chu đáo như thế?

Bà khách gật đầu lia lịa mà rằng:

− Vâng, tôi xin vâng! Tôi xin Âu hoá theo văn minh, ăn vận theo tiến bộ! Xin gọi phó may lên và cho tôi vào buồng thử!!

Văn Minh chỉ nhà mỹ thuật:

− Bẩm đây, phó may đây! Một nhà tài tử nguyên sinh viên trường Mỹ thuật Đông Dương để hầu hạ cho cái sắc đẹp của các bà! (41)

Nhà mỹ thuật cúi đầu rất thấp mà rằng:

−  Xin mời bà đi theo tôi, tôi rất được hân hạnh.

Rồi hai người vào cái buồng kín che bằng nhung.

Để cho Xuân cứ ngồi ngoáp dài, Văn Minh còn cãi nhau với ông nhà báo đã.

− Thưa ông, nếu ông tăng tiền quảng cáo thì quá lắm.

− Thưa bà, ấy là bà nhầm. Báo của tôi mỗi ngày một tăng độc giả, cái danh giá của chúng tôi mỗi ngày bị bọn bảo thủ làm cho tiêu đi mất một tị, thế là chỉ lợi cho bà. Vả lại số người theo cứ tăng... (42)

− Thưa ông, đó là sự tự nhiên, mà có lợi thì lợi cho các ông chứ cho gì riêng tôi mà ông lại...

− Không! Lợi nhất cho bà và những ai cùng nghề với bà!

− Ông hô hào đổi mới, người ta theo mới thì lợi cho các ông đã chứ? (43)

− Không, lợi nhất cho bà, tôi đã nói thế!

− Ông tưởng thế chứ báo của ông đã có ảnh hưởng gì? Chắc đâu... (44)

Nhà viết báo, đến đây, sùi bọt mép ra vì tức giận:

− Không có ảnh hưởng, bà bảo? Thế bà xem xã hội bây giờ tiến hóa đến đâu? Bà có đọc báo hàng ngày đấy không? Bao nhiêu vụ ly dị! Bao nhiêu cuộc ngoại tình! Con gái theo giai đùng đùng, đàn ông chê vợ hàng lũ, lại vừa có cả một ông huyện treo ấn từ quan để theo một cô gái tân thời, như thế, tôi tưởng là báo chúng tôi có ảnh hưởng quá nữa! Ngày nào cũng có một tiệm khiêu vũ mới mở... (45)

Đến đây thì bà Phó Đoan vừa lúc bước vào. (46) Xuân Tóc Đỏ vùng đứng lên. Văn Minh cũng bỏ mặc ông nhà báo đứng đấy với mọi cái ảnh hưởng của tờ báo.(47)

− Cháu! Cháu!...

− Lạy dì... À, dì vào đây cho cháu khẽ hỏi cái này! (48)

Bà dì và cô cháu đem nhau ra một góc tận đằng xa. Ông nhà báo cầm mũ ra thẳng với sự giận dữ và sự nhận chân ra cái chân lý: nghề viết báo là một bạc nghệ. Xuân Tóc Đỏ đi đi lại lại có vẻ đợi chờ... (49)

− Dì dặn cái thằng ấy đến đây làm gì thế?

− À, thế dì đã bảo là để cháu nhận nó giúp việc thì dì cho xây cái sân quần ở nhà để dì cháu ta tập mà lại?

− Vâng, nhưng mà xây sân quần thì cũng phải ít lâu nữa chứ? Ai mượn ngay nó làm gì cho tốn cơm tốn tiền?

Bà Phó Đoan ngẩn người ra mà rằng:

− Ừ nhỉ? Nhưng mà bắt đợi chờ thì nó chết đói mất!

Hồi lâu, bà lại mừng rỡ thì thào vào tai cháu: (50)

− Hay là thế này… Trước khi có sân quần, ta hãy... như thế, thì không sợ cơm toi. (51) Cháu nghĩ sao?

Ấy thế là Xuân Tóc Đỏ bắt đầu dự vào cuộc cải cách xã hội.(52)

NGUỒN:

[chương] IV
Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 43 (28 Octobre 1936), tr. 33-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 47-62.

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 41-53.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 39-49.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr. 37-48.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 40-51. 

KHẢO DỊ:

(1) A: Xuân Tóc Đỏ lảng vảng mãi trước một tiệm thợ may phụ nữ tân thời mà không dám vào hỏi, vì không dám chắc đấy có phải chính là hiệu Âu Hoá của bà Văn Minh không. Là vì cái học thức của Xuân Tóc Đỏ chỉ đủ cho hắn biên được sổ thợ giặt chứ chưa đủ để hắn đọc những chữ khó đọc như những kiểu chữ tân thời mà những nhà nghệ sĩ chế kiểu hình như để cho không ai đọc được nữa.

C, D, E, F, G: Xuân Tóc Đỏ lảng vảng mãi trước một tiệm thợ may phụ nữ tân thời mà không dám vào hỏi, vì không dám chắc đấy có phải chính là hiệu Âu Hoá của bà Văn Minh không. Cái học thức của Xuân Tóc Đỏ chỉ đủ cho hắn biên được sổ thợ giặt chứ chưa đủ để hắn đọc những chữ khó đọc như những kiểu chữ tân thời mà những nhà nghệ sĩ chế kiểu hình như để cho không ai đọc được nữa.

(2) A, E: thỉnh thoảng lại gắt mắng người này một cách nghiêm trọng chẳng kém.

C, D, F, G: thỉnh thoảng lại gắt mắng người này một cách cũng nghiêm trọng chẳng kém. 

(3) A: Ở tủ kính ngoài cùng có ba "hình nhân" tạc bằng gỗ, chính là của Tây gửi sang, giống hệt mỹ nhân Tây phương, 

C, D, E, F, G: Ở tủ kính ngoài cùng có ba "hình nhân" tạc bằng gỗ, chính là của Tây phương gửi sang, giống hệt mỹ nhân Tây phương,

(4) A: Mỗi chiếc ma-nơ-canh phô trương một kiểu áo. Nào là áo cổ bành bẻ, cổ tay đuôi tôm để các bà các cô diện phố xá.

C, G: Mỗi chiếc ma-nơ-canh ấy phô trương một kiểu áo. Nào là áo cổ bành bẻ, cổ tay đuôi tôm để các bà các cô diện phố xá.

D, E, F: Mỗi chiếc ma-nơ-canh ấy phô trương một kiểu áo. Nào là áo cổ bánh bẻ, cổ tay đuôi tôm để các bà các cô diện phố xá.

(5) A, C, D, E, F: Nó cố trí cũng không sao hiểu nổi năm miếng gỗ ấy là những chữ gì.

G: Nó cố nghĩ cũng không sao hiểu nổi năm miếng gỗ ấy là những chữ gì.

(6) A: Có một miếng vuông thủng hai lỗ tròn ở giữa.

C, D, E, F, G: Có một miếng gỗ tròn thủng một lỗ và một miếng vuông thủng hai lỗ tròn ở giữa.

(7) A, C, D, E, F: Cái thẹo lộn xuôi thì mới là chữ U, còn cái thẹo chổng ngược chính là chữ A.

G: Cái thẹo lộn xuôi thì mới là chữ U, còn cái thẹo chổng ngược thì chính là chữ A.

(8) A: Xuân Tóc Đỏ vừa sung sướng vì đã tìm thấy chỗ hẹn, vừa bất bình ở chỗ bị mắng một cách gián tiếp là đồ ngu

C, E, G: Xuân Tóc Đỏ vừa sung sướng vì đã tìm thấy chỗ hẹn, vừa bất bình ở chỗ bị mắng gián tiếp là đồ ngu

D, F: Xuân Tóc Đỏ vừa sung sướng vì đã tìm thấy chỗ hẹn, vừa bất bình ở chỗ mắng gián tiếp là đồ ngu

(9) A: Nhưng nó lại phải để ý ngay đến một thiếu niên khác, Âu phục kiểu đi trèo núi, vừa đến chào một thiếu niên trông nom việc đặt bảng hiệu kia.

C, D, E, F, G: Nhưng nó lại phải để ý ngay đến một thiếu niên khác, Âu phục kiểu đi trèo núi, vừa đến chào thiếu niên trông nom việc đặt bảng hiệu kia.

(10) A: Nói chuyện mỹ thuật với bình dân thì thật là phí lời!

C, D, E, F, G: Nói chuyện mỹ thuật với bình dân thì thật phí lời!

(11) A: Còn phải làm việc nữa. Dân ta là một dân tộc lười biếng, không chịu suy xét, không muốn tìm mà hiểu những cái khó hiểu của mỹ thuật, cho nên sức hoạt động của chúng tôi chỉ bành trướng được có chừng. Mỹ thuật càng khó hiểu bao nhiêu thì càng có giá trị bấy nhiêu.

C, D, E, F, G: Còn phải làm việc nữa, dân ta là một dân tộc lười biếng, không chịu suy xét, không muốn tìm mà hiểu những cái khó hiểu của mỹ thuật, cho nên sức hoạt động của tôi chỉ bành trướng được có chừng. Vậy mà mỹ thuật càng khó hiểu bao nhiêu thì càng có giá trị bấy nhiêu.

(12) A: Thí dụ như ở Ý-đại-lợi và Đức-ý-chí, những nhà danh hoạ được tôn lên làm thần thánh chỉ vì có những tranh nghệch ngoạc khó hiểu, những bức hoạ mà công chúng khó hiểu, những bức hoạ mà công chúng không hiểu gì là đẹp cả nhưng mà công chúng cứ công nhận là những kỳ công kiệt tác, đến nỗi Mussolini và Hitler cũng phải ghen ghét, lúc lên ngôi độc tài thì việc thứ nhất là đem bỏ tù tác giả những kỳ công ấy mãi cho đến lúc hai ngài ấy hiểu được mỹ thuật thì thôi.     

C, D, E, F, G: Thí dụ như ở Ý-đại-lợi và Đức-ý-chí, những nhà danh hoạ được tôn lên làm thần thánh chỉ vì có những tranh nguệch ngoạc khó hiểu, những bức hoạ mà công chúng không hiểu gì là đẹp cả nhưng mà công chúng cứ công nhận là những kỳ công kiệt tác, đến nỗi Mussolini và Hitler cũng phải ghen ghét, lúc lên ngôi độc tài thì việc thứ nhất là đem bỏ tù tác giả những kỳ công ấy mãi cho đến lúc bao giờ hai ngài hiểu được mỹ thuật thì thôi.

(13) A: Quả vậy! quả vậy!

C, D, E, F, G: Quả vậy!

(14) A: Bao giờ cả cái xã hội này biết thưởng thức cái đẹp bộ vú, bộ đùi của người đàn bà thì mới hiểu giá trị của những bức vẽ khoả thân, và, do thế, mới hiểu nổi những món mỹ thuật tối cao.

C, E: Bao giờ cả cái xã hội này biết thưởng thức cái đẹp về bộ vú, bộ đùi của người đàn bà thì mới hiểu giá trị của những bức vẽ khỏa thân, và do thế, mới hiểu nổi những món mỹ thuật tối cao.

D, F, G: Bao giờ cả xã hội này biết thưởng thức cái đẹp về… bộ đùi của người đàn bà thì mới hiểu giá trị của những bức vẽ khoả thân, và do thế, mới hiểu nổi những món mỹ thuật tối cao.

(15) A: Mới nghe có đến đấy, Xuân đã chợt thấy bóng bà Văn Minh thấp thoáng ở nhà trong.

C, D, E, F, G: Mới nghe đến đấy, Xuân đã chợt thấy bóng bà Văn Minh thấp thoáng ở nhà trong.

(16) A: Văn Minh gật đầu đáp lại và bắt tay hai người kia.

C, D, E, F, G: Bà Văn Minh gật đầu đáp lại Xuân và bắt tay hai người kia.

(17) A: Rồi Văn Minh ra hiệu mời ông nhà báo vào bộ sa-lông ở tận bên trong cửa hàng.

C, D, E, F, G: Rồi bà Văn Minh ra hiệu mời ông nhà báo vào bộ sa-lông ở tận bên trong cửa hàng.

(18) A, D, F: Tuy nó cũng hơi nóng ruột, song được dịp hưởng bằng mắt một bữa tiệc rất hiếm, nghĩa là ngắm nghía những bộ phận kín đáo của phái đẹp mà chỉ có cuộc Âu hoá là dám phô ra một cách đảm đang bằng những cái ma-nơ-canh.

C, E: Tuy nó cũng hơi nóng ruột, song được dịp hưởng bằng một bữa tiệc rất hiếm, nghĩa là ngắm nghía những bộ phận kín đáo của phái đẹp mà chỉ có cuộc Âu hoá là dám phô ra một cách đảm đang bằng những cái ma-nơ-canh.

G: Tuy nó cũng hơi nóng ruột, song được dịp hưởng bằng mắt một bữa tiệc rất hiếm, nghĩa là ngắm nghía những bộ phận kín đáo của phái đẹp mà chỉ có cuộc Âu hóa là dám phô ra.

(19) A, D, F, G: Trong cùng thì là một cái phòng thử áo bằng ba bề nhung căng, rồi đến xưởng thợ có mấy chiếc máy khâu và một lũ những đàn ông và đàn bà thợ may đi lại làm việc rộn rịp như trong một cái tổ ong...

C, E: Trong cùng thì là một cái phòng thử áo bằng ba bề nhung căng, rồi đến xưởng thợ có chiếc máy khâu và một lũ những đàn ông và đàn bà thợ may đi lại làm việc rộn rịp như trong một cái tổ ong...

(20) A, D, F, G: Một người đàn bà nạ dòng, phấn sáp bôi rất vụng, đứng xem ngoài cửa kính ba phút rồi vào.

C, E: Một người đàn bà phấn sáp bôi rất vụng, đứng xem ngoài cửa kính ba phút rồi vào.

(21) A:  Tôi muốn... may bộ áo mới.

C, D, E, F, G:  Tôi muốn may một bộ áo kiểu mới.               

(22) A: Văn Minh liến thoắng tán

C, D, E, F, G: Bà Văn Minh liến thoắng tán.

(23) A: Vâng, chính thế, bây giờ phải cải cách y phục cho hợp thời trang.

C, D, E, F, G: Vâng, chính thế, bây giờ ai cũng phải cải cách y phục cho hợp thời trang.

(24)  A: Bà khách trợn mắt lên, nghĩ ba phút rồi đáp

C, D, E, F, G: Bà khách trợn mắt lên sung sướng vì thấy hợp ý, nghĩ ba phút rồi đáp

(25) A: Bà tru tréo như sắp cãi nhau với ai, Văn Minh phải xua tay

C, D, E, F, G: Bà tru tréo như sắp cãi nhau với ai, khiến Văn Minh phải xua tay

(26) A: Ông Hàn nhà tôi đêm nào cũng đi theo bọn gái mới, tôi biết làm thế nào kia chứ, hở Giời!

C, D, E, F, G: Ông Hàn nhà tôi đêm nào cũng đi theo bọn gái mới thì tôi biết làm thế nào kia chứ, hở Giời!

(27) A: Văn Minh so vai mà rằng

C, D, E, F, G: Bà Văn Minh so vai mà rằng

(28)  A: Giữa buổi cánh tân này, cái gì là bảo thủ thì bị đào thải đi! Bà có biết rằng từ khi chúng tôi mở cửa hiệu này ra thì đã bao nhiêu người vợ được cứu vớt, tìm thấy lòng yêu của chồng, lại được hạnh phúc gia đình rồi đó không?

C, E: Giữa buổi cách tân này cái gì là bảo thủ thì bị đào thải đi! Bà có biết rằng từ khi chúng tôi mở cửa hiệu này ra thì đã bao nhiêu người vợ được cứu vớt, tìm thấy lòng yêu của chồng, lại được hưởng hạnh phúc gia đình rồi đó không?

D, F, G: Giữa buổi canh tân này, cái gì là bảo thủ thì bị đào thải đi! Bà có biết rằng từ khi chúng tôi mở cửa hiệu này ra thì đã bao nhiêu người vợ được cứu vớt, tìm thấy lòng yêu của chồng, lại được hưởng hạnh phúc gia đình rồi đó không?

(29) A: Đây là bộ Chiếm lòng. Mặc đến bộ ấy thì ta đã nắm vận mệnh bọn nam nhi trong tay ta.

C, E: Đây là bộ Chiếm lòng, mặc bộ ấy thì ta đã nắm vận mệnh bọn nam nhi trong tay ta.

D, F, G: Đây là bộ Chiếm lòng. Mặc bộ ấy thì ta đã nắm vận mệnh bọn nam nhi trong tay ta.

(30) A: Còn đây là bộ Kiên trinh, cho những vị quả phụ nhất quyết ở vậy thờ chồng, đây là bộ Lưỡng lự, cho những đàn bà goá chồng mà không biết nên thủ tiết hay là thôi.  

C, E: Còn đây là bộ Kiên trinh, cho những vị quả phụ nhất quyết ở vậy thờ chồng, và đây là bộ Lưỡng lự, cho những đàn bà goá chồng mà không biết nên thủ tiết hay là thôi.

D, F: Còn đây là bộ Kiên trinh, cho những bà quả phụ nhất quyết ở vậy thờ chồng, và đây là bộ Lưỡng lự, cho những đàn bà hoá chồng mà không biết nên thủ tiết hay là thôi.  

G: Còn đây là bộ Kiên trinh, cho những bà quả phụ nhất quyết ở vậy thờ chồng, và đây là bộ Lưỡng lự, cho những đàn bà goá chồng mà không biết nên thủ tiết hay là thôi.

(31) A, C, D, F, G: Hai người đứng trước một bộ áo quần táo tợn vì may bằng thứ sa mỏng dính màu đen.

E: Hai người đứng trước bộ áo quần táo tợn vì may bằng thứ sa mỏng dính màu đen.

(32) A: Bên trong cái quần và cái áo chỉ có cái coóc-sê và cái quần đùi đen thôi, nên chi cái người đàn bà gỗ tuyệt đẹp ấy để lộ cả một nửa ngực trên, cả hai cánh tay, cả hai bẹn trở xuống trông cũng rõ mồn một.

C: Bên trong cái quần và cái áo chỉ có cái coóc-sê và cái quần đùi đen thôi, nên chỉ cái người đàn bà gỗ tuyệt đẹp ấy để lộ cả một nửa ngực trên, cả hai cánh tay, và từ hai bên bẹn trở xuống trông cũng rõ mồn một.

D, E, F, G: Bên trong cái quần và cái áo chỉ có cái coóc-sê và cái quần đùi đen thôi, nên chi cái người đàn bà gỗ tuyệt đẹp ấy để lộ cả một nửa ngực trên, cả hai cánh tay, và từ hai bên bẹn trở xuống trông cũng rõ mồn một.

(33) A: Trong khi Văn Minh lộ vẻ đắc chí thì bà khách bĩu môi đứng lặng im. Hồi lâu mới nói:

C, D, E, F: Trong khi bà Văn Minh lộ vẻ đắc chí thì bà khách bĩu môi đứng lặng im. Hồi lâu mới nói:

G: Trong khi Văn Minh lộ vẻ đắc chí thì bà khách bĩu môi đứng lặng im, hồi lâu mới nói:

(34) A: Nếu bà mặc bộ này thì không còn một người đàn ông nào lại không chạy theo bà như theo những cô gái ngây thơ!

C, D, E, F, G: Nếu bà mặc bộ này thì không còn một người đàn ông nào lại không chạy theo bà như chạy theo những cô gái ngây thơ!

(35) A, D, E, F, G: Chinh phục! Tôi đã phải đặt tên là Chinh phục!

C: Chinh phục! Tôi đã đặt phải tên là Chinh phục!

(36) A: Trước sự hoài nghi của bà khách, Văn Minh tán thêm:

C, D, E, F, G: Trước sự hoài nghi của bà khách, bà chủ tán thêm:

(37) A: bà mặc nó vào rồi đứng soi gương trong nhà cũng đủ cho ông Hàn nhà ta phải mê tơi.

C, D, E, F, G: bà mặc nó vào rồi đứng soi gương trong nhà thì cũng đủ cho ông Hàn nhà ta phải mê tơi.

(38) A: Thưa bà, hạnh phúc của gia đình có gì là khác. Nếu nó không là hạnh phúc của cặp vợ chồng? Nếu ái tình đến thời kỳ phai nhạt thì làm thế nào vợ chồng có hạnh phúc?

C, D, E, F, G: Thưa bà, hạnh phúc của gia đình có gì là khác, nếu nó không là hạnh phúc của vợ chồng? Nếu ái tình đến thời kỳ phai nhạt thì làm thế nào cho vợ chồng có hạnh phúc?

(39) A: Bởi thế cho nên chúng tôi phải chế thêm cả những kiểu mới về những thứ quần áo lót mình ở bên trong chứ không phải chỉ cải cách bề ngoài như lời công kích của bọn đạo đức hủ lậu đâu.  

C, E: Bởi thế cho nên chúng tôi phải chế thêm cả những thứ quần áo lót mình ở bên trong chứ không phải chỉ cải cách bề ngoài như lời công kích của bọn đạo đức hủ lậu đâu.

D, F, G: Bởi thế cho nên chúng tôi phải chế thêm cả những kiểu mới và những thứ quần áo lót mình ở bên trong chứ không phải chỉ cải cách bề ngoài như lời công kích của bọn đạo đức hủ lậu đâu.  

(40) A, D, F, G: Văn Minh dẫn bà khách quay lại cái tủ kính ở phía sau lưng và giở ra một đống những quần đùi, coóc-sê, áo lót dài, áo lót mình ngắn, băng buộc vú, v.v…

C, E: Văn Minh dẫn bà khách quay lại cái tủ kính ở phía sau lưng và giở một đống những quần đùi, coóc-sê, áo lót dài, áo lót mình ngắn, băng buộc vú, v.v…

(41) A: Bẩm đây, phó may rồi đây! Một nhà tài tử nguyên sinh viên trường Mỹ thuật Đông Dương để hầu hạ cho sắc đẹp của các bà!

C, D, E, F, G: Bẩm đây, phó may đây! Một nhà tài tử nguyên sinh viên trường Mỹ thuật Đông Dương để hầu hạ cho cái sắc đẹp của các bà!

(42) A, D, F, G: Vả lại số người theo mới cứ tăng

C, E: Vả lại số người theo cứ tăng

(43) A: Ông hô hào đổi mới, người ta theo mới thì lợi các ông đã chứ?

C, D, E, F, G: Ông hô hào đổi mới, người ta theo mới thì lợi cho các ông đã chứ?

(44) A: Ông tưởng thế chứ báo của ông đã có ảnh hưởng gì!

C, D, E, F, G: Ông tưởng thế chứ báo của ông đã có ảnh hưởng gì? Chắc đâu...

(45) A: Bao nhiêu vụ ly dị, bao nhiêu cuộc ngoại tình, con gái theo gai đùng đùng, đàn ông chê vợ hàng lũ, lại vừa có cả một ông huyện treo ấn từ quan để theo một cô gái tân thời, như thế, tôi tưởng là báo chúng tôi có ảnh hưởng quá nữa! Ngày nào cũng có một tiệm khiêu vũ mới...

C, D, E, F, G: Bao nhiêu vụ ly dị! Bao nhiêu cuộc ngoại tình? Con gái theo giai đùng đùng, đàn ông chê vợ hàng lũ, lại vừa có cả một ông huyện treo ấn từ quan để theo một cô gái tân thời, như thế, tôi tưởng là báo chúng tôi có ảnh hưởng quá nữa! Ngày nào cũng có một tiệm khiêu vũ mới mở...

(46) A: Đến đây thì bà Phó Đoan vào.

C, D, E, F, G: Đến đây thì bà Phó Đoan vừa lúc bước vào.

(47) A: Văn Minh cũng bỏ mặc ông nhà báo đứng đấy với cái ảnh hưởng của tờ báo.

C, D, E, F, G: Văn Minh cũng mặc ông nhà báo đứng đấy với mọi cái ảnh hưởng của tờ báo.

(48) A: À, dì vào đây cháu khẽ hỏi cái này!

C, D, F, G: À, dì vào đây cho cháu khẽ hỏi cái này!

E: À, dì vào đây cho cháu khẽ hỏi khẽ cái này!

(49) A: Xuân Tóc Đỏ đi lại có vẻ đợi chờ…

C, D, E, F, G: Xuân Tóc Đỏ đi đi lại lại có vẻ đợi chờ…

(50) A: Hồi lâu, bà lại mừng rỡ thì thào vào tai cháu bà:

C, D, E, F, G: Hồi lâu, bà lại mừng rỡ thì thào vào tai cháu:

(51)   A: Trước khi có sân quần ta hãy... như thế, như thế thì không cơm toi.           

C, E: Trước khi có sân quần ta hãy... như thế, thì không sợ cơm toi.

D, F, G:  Trước khi có sân quần ta hãy... như thế, như thế, thì không sợ cơm toi.

(52) A: Ấy thế là Xuân Tóc Đỏ dự vào cuộc cải cách xã hội.

C, D, E, F, G: Ấy thế là Xuân Tóc Đỏ bắt đầu dự vào cuộc cải cách xã hội.

CHÚ THÍCH:

[a] ma-nơ-canh (phỏng âm chữ Pháp mannequin): cái hình nhân dùng làm giá treo mẫu áo quần.

[b]  Ý-đại-lợi: phỏng âm chữ Hán tên nước Italia ở châu Âu, hiện nay tiếng Việt gọi là Italia hoặc Ý; Đức-ý-chí: phỏng âm chữ Hán tên nước Deutschland ở Tây Âu, hiện nay tiếng Việt gọi là Đức.    

[c] tính từ “cuối cùng” theo nghĩa của các thứ tiếng phương Tây cũng có hàm nghĩa là “mới nhất”; phát minh cuối cùng tức là phát minh mới nhất (lưu ý: theo mô tả trong truyện thì lúc này 2 nhân vật đang nói với nhau bằng “tiếng Tây”, ở chương sau có nhân vật sẽ nói từ này bằng tiếng Pháp “dernières créations”).

[d]  đăng-ten (phỏng âm chữ Pháp dentelle): phần viền trang trí bằng ren (thêu móc bằng chỉ, chỗ dày chỗ thưa, tạo thành những hình trang trí) trên các mép vải ở cổ áo, tay áo, nẹp áo.  

V

Bài học tiến bộ của Xuân Tóc Đỏ - Hai quan niệm về gia đình và xã hội - Vâng, tôi là người chồng mọc sừng! (1)

Ông chủ, bà chủ đã cùng với mấy bà tân thời và mấy ông du học sinh lên một chiếc xe hơi đi lên hiệu khách [a] ăn cơm.

Bọn thợ may, các cô khâu, đã lũ lượt kéo nhau ra về. (2)
Đồng hồ đánh 12 tiếng.

Ngoài phố, trên các cây sấu, những con ve sầu nhất định phá giấc ngủ trưa của các quý quan.

Xuân Tóc Đỏ tự hỏi: "Thế này thì nước mẹ gì?" Nó đi đi lại lại, ôn những lời dặn bảo của chủ nó. (3)

− Trước khi có thể giúp được chúng tôi về thể thao, anh hãy cố giúp xã hội trong cuộc Âu hóa. (4) Anh phải nhớ kỹ rằng từ hôm nay mà đi thì anh đã dự một phần vào cuộc cải cách xã hội rồi. (5) Từ đây mà đi, xã hội văn minh hay dã man là trách nhiệm ở anh! Vậy anh nên làm ăn chăm chỉ, phải trông nom hết tất cả mọi việc, và nhất là phải hiểu những công việc mình làm.

Ông chủ thời nói một cách cầu kỳ đại khái thế. Giản dị hơn nữa, bà chủ chỉ bảo Xuân:

− Thế nghĩa là lúc nào rỗi thì cầm cái chổi này (bà đưa luôn ngay ra một cái phất trần) mà phủi bụi những súc lụa, những quần áo ở các ma-nơ-canh. Phải biết cái gì là vệ sinh, đừng để cửa hiệu rác rưởi, bụi bậm.

− Vâng ạ.

 Nhà mỹ thuật lại dặn:

 − Cần hơn nữa là anh phải biết tên các đồ hàng, các mốt y phục để cho khách vào hàng thì có thể chỉ bảo cho khách một cái gu! (6)

− Bẩm cái gu  [b] là cái gì ạ?

Nhà mỹ thuật đã ấp úng, phải vỗ vào trán mấy cái rồi mới nói:

− Nghĩa là... nghĩa là cái thích, cái sở thích, cái quan niệm về mỹ thuật.

− Bẩm, tôi vẫn chưa hiểu.

− Anh không hiểu thì phải cố mà hiểu! Thế là thế này: Anh phải thoáng trông thấy một bộ quần áo là nhớ ngay đến tên của nó, để mà có thể tán cho khách nghe vui tai. Anh phải biết cái phận sự của một người văng-đơ, [c] nghĩa là người bán hàng, mỗi khi có một người bằng lòng may một bộ y phục tân thời, thế là nước nhà lại có thêm một người tiến bộ. (7)

− Bẩm, như thế thì ra tôi lại phải biết cả các mặt hàng tơ lụa hay là bà này nên may mặc ra làm sao, cô kia nên may mặc ra làm sao? (8)

Nhà mỹ thuật trợn mắt, so vai, trỏ mặt Xuân:

− Lạm quyền! Lạm quyền! Đấy là công việc của tay-ơ, [d] là của tôi! là của một mình tôi! một mình tôi mà thôi! Đây này... anh ra đây.

Xuân bị lôi đến trước một chiếc ma-nơ-canh. Nhà mỹ thuật nói:

− Hở cánh tay và hở cổ là Dậy thì! Anh học thật to lên! (9)

Xuân nhắc lại như một con vẹt học một bài học thuộc lòng:(10)

− Hở cánh tay và hở cổ là Dậy thì! Hở cánh tay và hở cổ là Dậy thì!

Nhà mỹ thuật gật gù hài lòng và lôi Xuân ra một cái ma-nơ-canh khác: (11)

− Hở đến nách và hở nửa vú là Ngây thơ! Đọc cho quen mồm đi! (12)

− Hở đến nách và hở nửa vú là Ngây thơ! Hở đến nách và hở nửa vú là Ngây thơ!

− Tốt lắm! Anh cứ chịu khó học như thế vài lượt là đã thuộc mặt chữ, à quên, không! là đã thuộc mấy kiểu mới mà nghệ thuật đã chế tạo đó. Từ đây mà đi thì cuộc Âu hóa trông cậy vào cái óc thông minh riêng của anh. Đây này, bộ này là bộ Kiên trinh, cho những vị quả phụ nào nhất định không bước đi bước nữa, (13) cho nên quần áo kín đáo trông nghiêm nghị, cổ áo lá sen lòe xoè che kín cả hai đường hằn của đôi vú. Bên cạnh thì là bộ Lưỡng lự cho nên cổ áo kiểu khăn san thì che kín thân áo về một bên vú mà để hở hẳn thân áo về một bên.(14) À quên, anh đọc nổi những chữ kẻ ở bảng này đấy chứ?

− Bẩm vâng, chữ này kiểu cũ, tôi đọc được.

− Thôi, thế tôi để nguyên một mình anh với anh!

Trước khi ra đi, bà Văn Minh còn dặn:

− Anh lấy cái bảng có chữ Đóng cửa buổi trưa mà treo ra tủ kính rồi anh ngồi trông hàng. Có ai vào thì tiếp, ai hỏi thì nhớ lấy rồi bảo tôi.

Thế rồi... cả bọn ra đi.

Xuân Tóc Đỏ đã hiểu rõ cái địa vị mình rằng trong cuộc Âu hóa, trong cuộc cải cách xã hội, nó chỉ là một anh loong-toong. (15) Nó không bất mãn ở chỗ ấy nhưng ở chỗ người ta không nhớ rằng nó cũng cần phải nghỉ ngơi cơm nước như mọi người khác. Nó thấy đói lắm. Nó rất muốn trông thấy bà Phó Đoan, nhưng bà đã lên xe hơi với con chó yêu quý của bà từ bao giờ ấy rồi.

Nó đi đi lại lại trong cái cửa hàng vắng tanh êm ả, miệng lầm bầm mấy lần: "Chả nước mẹ gì cả!" Rồi nó cầm cái chổi phất trần lần lượt phủi bụi cho những chiếc ma-nơ-canh. Nó học thật to, lại nhai nhai giọng hò như giọng ê a của trẻ con học bài thuộc lòng chữ Hán vậy. (16) Có điều đáng lạ là bài nó học lại chính tự nó đặt ra. (17)

− Mẹ kiếp! Quần với chả áo! Cái này là cái gì? À, Lời hứa!... thắt đáy, nở ngực, nở đít... phải phải! Thắt đáy, nở ngực, nở đít là Lời hứa! Hở ngực, hở tay, hở đùi là Chinh phục! Hở ngực, hở tay, hở đùi là Chinh phục! Hở đến nách và hở nửa vú là Ngây thơ! (18)

Cái chổi vướng cái đanh rơi xuống đất. Nó cúi nhặt, mồm vẫn đọc thật to:(19)

− Hở đến nách và hở nửa vú là Ngây thơ!  Hở... hở là...Ngây thơ!

Giữa lúc ấy có một thiếu phụ còn trẻ tuổi lắm, đẩy cửa sầm sầm bước vào hàng. Hai người nhìn nhau kinh ngạc một lúc rồi thiếu phụ cất cao giọng hỏi:

− Ông... ông là ai?

Xuân Tóc Đỏ ưỡn ngực lên, giấu cái chổi lông gà sau lưng, nghiêm trang:

− Tôi? ... là ... là ... một người dự một phần trong việc Âu hoá.

− À!

− Một người cải cách xã hội ... có trách nhiệm quốc dân văn minh hay là dã man. (20)

− À, thế thì tốt lắm!

− Thế cô muốn gì? Cái quần Hãy chờ một phút nhé?

− Tôi có chồng rồi! Tôi không chờ được phút nào cả. (21)

− Vậy bà muốn gì, thưa bà?

− Chồng tôi! Cải cách! Âu hoá! Chồng tôi đâu?

− Bẩm thế là ai?

− Ông Típ... fff ... ạ! (22)

− Ông gì ả?

− Ông Típ-Phờ-Nờ!

Xuân Tóc Đỏ ngẩn mặt ra như người bằng gỗ đến năm phút rồi hỏi lại: (23)

− Bẩm ông... ông… Típ-Phờ-Nờ?

− Phải! Chính thế. Ông ấy đâu?

− À, đây không có ai tên là ông Típ-Phờ-Nờ ạ! (24)

− Có lắm. Chính là ông mỹ thuật Đông Dương, ông cai thợ may, cái ông vẫn ký tên ở các báo mục phụ nữ là T.Y.P.N., nghĩa là: Tôi yêu phụ nữ! Ông cải cách xã hội mà lại còn không biết? Thế ông cải cách từ bao giờ?

− À, bẩm thế thì có. Nhưng mà ông ấy vừa đi đâu...

− Thế thì tôi chờ.

− Vâng, xin bà cứ tự nhiên, cái đó vô hại.

− Ông trông hộ xem quần áo tôi may thế này đã có gì là tân thời chưa?(25)

Xuân Tóc Đỏ nhìn qua cái áo dài giản dị, cổ áo không thuộc mốt lá sen cũng như không thuộc mốt bánh bẻ, cái quần trắng giản dị kín đáo, đôi giày nhung đen không cầu kỳ gì mấy, thì chỉ thấy nó có vẻ đứng đắn thôi. (26) Vì trong óc nó có sẵn cái thành kiến là cái gì nhố nhăng thì mới là tân thời, nó bèn đáp:(27)

− Bẩm, trông bà chỉ có vẻ lương thiện đứng đắn thôi, chứ không tân thời mấy ạ. (28)

− Có phải thế không hở ông?

Xuân gật đầu lia lịa:

− Vâng ạ! Vâng ạ! Thế thì cổ lắm, chưa được Âu hoá mấy! Bà là vợ ông Típ-Phờ-Nờ mà ăn vận thế, e còn là hủ lậu đấy. (29) Thế bà chưa biết rằng ông nhà đã chế ra nhiều kiểu rất tân tiến hay sao? Nào là Ngây thơ, Chinh phục, Lưỡng lự, Chờ một phút, Ỡm ờ, Ngừng tay, nhiều kiểu lịch sự lắm, bà ạ.

Thiếu phụ nghiến rít hai hàm răng lại mà nói:

− Chồng tôi áp chế tôi lắm! Tôi không chịu nổi nữa!

− Thưa bà, thế là một sự trở ngại trên đường tiến hoá! Mà muốn phản đối lại việc ấy, bà chỉ còn có một cách là chiếu cố cho bản hiệu mà may ngay một bộ áo gọi là Nữ quyền! Mặc nó vào, người vợ sẽ được chồng khiếp sợ... (30)   Văn Minh đã bảo thế!

− Ông là người có học thức lắm. Ông nói văn vẻ y như viết văn Tây! Vậy thì xin ông hết sức che chở cho tôi trong cuộc Âu hoá nhé?

Xuân Tóc Đỏ cúi đầu rất thấp: (31)

− Chúng tôi rất được hân hạnh.

Thiếu phụ sung sướng cả cười:

− Chà! Ông phong nhã quá đi mất!

− Thưa bà, hạnh phúc có gì là khác, nếu nó không là của cặp vợ chồng? Nếu ái tình đến thời kỳ phai nhạt thì làm thế nào cho vợ chồng có hạnh phúc? (32)

− Ấy chính thế đấy! Nếu ông TYPN cứ cấm đoán mãi tôi, thì chắc tôi không thể yêu được mãi ông ấy như vào ngày mới cưới nữa.

− Thưa bà, chúng tôi không phải chỉ cải cách bề ngoài như lời dèm của phái đạo đức hủ lậu đâu. (33) Vả lại... thưa bà... tiến theo luật tiến hoá chung của xã hội... giữa buổi cách tân này, cái gì là bảo thủ thì bị đào thải đi... (34)  Quần áo để làm tăng vẻ đẹp, không cốt che đậy... (35)

Xuân Tóc Đỏ đương mở máy nói như một cái kèn hát thì cánh cửa kính bị đẩy tung ra. Nhà mỹ thuật sầm sầm chạy vào, có nhà viết báo đi theo.

Nhà mỹ thuật giơ hai tay lên trời mà than dài:

− Ôi! Phong hoá suy đồi!

Đoạn quay về sau lưng giơ hai tay lặng lẽ phân vua với nhà viết báo. Ông này cho đó là cơn ghen đích đáng của những nhà nghệ sĩ chân chính (những nhà nghệ sĩ là hay cả ghen lắm) (36) liền phịu mặt, khẽ nói:

− Thật là không thể tha thứ được!

Nhưng mà nhà mỹ thuật lại hiểu câu ấy theo ý riêng chứ không phải do lòng ghen tuông. Ông vồ lấy câu ấy mà nói:

− Có phải thế không, anh? Vợ tôi? Chính vợ tôi? Chính vợ tôi mà lại ăn mặc tân thời như thế này? Hở giời? Quần trắng nữa ư, hở giời? Đường ngôi lệch, bôi môi hình quả tim ư, hở giời? (37) Đồ đĩ! Đồ khốn nạn! Đồ...

Xuân Tóc Đỏ giơ tay ngăn:

− Thưa ngài, tôi xin che chở phái đẹp trong cuộc Âu hóa!

Bà vợ nhà mỹ thuật lúc ấy tức giận như vợ những nhà mỹ thuật mà rằng:(38)

− Thôi đi, anh là đồ ngu! Anh hô hào đổi mới, Âu hoá, anh cổ động phái phụ nữ phải cải cách y phục theo mốt của anh, phải đánh phấn bôi môi theo cách thức của anh, thì tôi, tôi cũng là một phụ nữ mặc dầu tôi chỉ là vợ anh! Tôi chỉ là người đàn bà! (39) Khắp bàn dân thiên hạ này ai cũng có thể làm chứng cho tôi rằng tôi là phụ nữ, chính tôi cũng là phụ nữ! Ai bảo không? Ừ, có ai dám chối không? Tôi thách ai dám bảo tôi không là đàn bà đấy? (40)

Nhà mỹ thuật xua tay:

− Biết rồi! Biết rồi ... Câm đi, thối chửa!

− Tôi không câm có được không?

− Câm đi, đồ ngu! Khi người ta cổ động đàn bà thì phải biết là cũng có năm bảy thứ đàn bà! Khi người ta nói phụ nữ... là nói vợ con chị em người khác, chứ không phải chị em người ta! (41)Mợ đã hiểu chưa? Người khác thì được, mà mợ, mợ là vợ tôi, thì mợ không thể tân thời như người khác được!

Bà TYPN cãi:

− Thế thì tôi không hiểu nữa đấy! Vô lý!

Nhà mỹ thuật quay sang cầu cứu nhà viết báo. Ông này khoan thai cắt nghĩa:

− Thưa bác, ta nên chia gia đình với xã hội ra làm hai. (42)

− Thế sao bác cũng chủ trương cải cách trong báo của bác?

− Là vì tôi cũng như bác giai. Phụ nữ nghĩa là vợ con chị em người khác chứ không phải vợ con chị em của tôi. Gia đình tôi thì cứ phải theo cổ, không được có hạng đàn bà ăn mặc tân thời, nay khiêu vũ, mai chợ phiên, rồi về nhà chửi lại mẹ chồng bằng những lý thuyết bình quyền với giải phóng!

Ông nhà báo nói một cách quả quyết như những nhà văn sĩ cấp tiến làm cho nhà mỹ thuật cũng hăng hái nói tiếp:

− Đối với tôi ấy à? ... Đàn bà là cứ nhốt trong buồng, đánh bỏ mẹ! Mợ đã hiểu ra chưa?  (43)

Vợ nhà mỹ thuật thất thanh kêu:

− Giời ơi! Có thể như thế được chăng?

Nhà viết báo giơ hai tay lên không khí, ra vẻ sốt ruột: (44)

− Giời ơi! thì chỉ có thế mà mãi không hiểu!

Nhà mỹ thuật lại tấm tức nói tiếp:

− Rõ đồ khốn! Tưởng bở! Đòi nay mốt này mai mốt khác để làm túi cơm giá áo à? Đã ăn hại chồng mà lại bắt chồng nay sắm cái này, mai sắm cái khác để làm cho chồng phải khổ sở, rồi không kiếm ra tiền để diện thì "đi khách" lấy tiền à! Đừng có học đòi! Đừng có lãng mạn!

Rồi nhà mỹ thuật quay lại chỉ vào mặt Xuân:

− Tôi đã bắt được quả tang anh dùng những văn chương bóng bẩy ra mê hoặc vợ tôi, định làm cho vợ tôi trụy lạc, định làm tan nát gia đình nhà tôi đấy nhé! (45) Anh cứ liệu cái thần hồn!

Sau cùng thì ông lôi tay vợ ông, kéo sềnh sệch ra cửa, hầm hầm gắt mắng:

− Mau! Đi về ngay! Về cởi cái quần trắng ra ngay! Không có mà không vợ không chồng gì nữa đâu!

Nhà viết báo cắp cặp chạy theo cặp vợ chồng ấy nốt.

Còn lại một mình trong phòng, Xuân Tóc Đỏ ôm đầu nghĩ ngợi, băn khoăn không hiểu nghĩa lý cái việc cải cách của ông cai thợ may ra làm sao. Nó đương lo điên người lên ở chỗ ông ta thù thì không biết có mất việc không, thì thấy một người đứng tuổi, quần áo nho nhã ra vẻ một thầy ký kiết, rón rén đẩy cửa vào, khẽ nói ra vẻ bí mật: (46)

− Kính chào ngài! Thưa ngài, tôi, tôi là một người mọc sừng!

Tưởng mình ngủ mê, Xuân Tóc Đỏ dụi mắt mấy cái. Người kia lại nói một cách thân mật:

− Vâng, chính thế, tôi là một người mọc sừng. (47)

Xuân hoảng hốt:

− Ngài mọc sừng?

− Bẩm đích thị như thế thật đấy ạ.

Xuân Tóc Đỏ sờ lên đầu người ấy rồi ngơ ngác: (48)

− Ơ ờ! Ngài chỉ nói đùa chứ ngài có mọc sừng đâu!

Người lạ mặt để tay lên mồm làm một cái suỵt. Rồi thì thào:

− Xin ngài hiểu cho rằng nói thế là nói bóng gió. Còn muốn nói cho dễ hiểu thì thế nghĩa là: vợ tôi đi ngủ với giai.

− Ủa!

− Vâng. Người Pháp bảo những người chồng có vợ ngủ với giai là những người mọc sừng. Thưa ngài, vợ tôi hư hỏng quá, tôi buồn lắm, dễ tôi đến phải tự tử mất.

−  Ấy chết!

− Nhưng trước khi tôi tự tử thì tôi phải làm được việc gì oanh liệt đã. Muốn thế, tôi phải nhờ ngài giúp cho một tay.

− Thưa ngài, thế ngài là ai?

− Tôi là một ông Phán dây thép, [e] ngài cứ biết thế. Tôi lại có họ với ông Văn Minh. Tôi được bà Phó Đoan mách rằng ngài là một người thông minh, có học thức, bụng dạ lại hào hiệp, nên trước khi đến sở, tôi vội tạt vào đây, mong ngài giúp cho... (49)

− Việc gì thế ạ?

− Bẩm một việc rất dễ ạ. Bẩm hễ ngài cứ trông thấy tôi ở đâu (mà tôi còn gặp ngài) là ngài cũng chỉ cần trỏ vào mặt tôi mà nói rằng: "Thưa ngài, ngài là một người mọc sừng!" Có thế thôi.

− Chết nỗi, tôi chả dám. Cần gì phải bị mọc sừng một cách rầm rĩ thế?

− Tôi lạy ngài, ngài cứ thế cho. Tôi xin thuê ngài một chục bạc! Đây, tôi xin đưa trước năm đồng.

Nói xong, người ấy tức khắc để vào tay Xuân một cái giấy bạc con công.(50)

Xuân Tóc Đỏ còn ngẩn người ra thì ông Phán dây thép ấy đã cắm cổ tháo lui một cách bí mật cũng như những người mọc sừng khác. (51)

NGUỒN:

[chương] V

Bản A: Số đỏ, chuyện cười dài, Vũ Trọng Phụng, Hà Nội Báo, s. 44 (04 Novembre 1936), tr. 33-38.

Bản B: Số đỏ, tiểu thuyết, Vũ Trọng Phụng; Nhà in Lê Cường, Hà Nội, 1938 (mất văn bản)

Bản C: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1946, tr. 63-77

Bản D: Số đỏ, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Hà Nội, 1952, tr. 54-65.

Bản E: Số đỏ, tiểu thuyết cười dài, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Minh Đức, Hà Nội, 1957, tr. 50-60.

Bản F: Số đỏ, tiểu thuyết xã hội tả chân, Vũ Trọng Phụng; Nxb. Mai Lĩnh, Sài Gòn, 1958, tr. 49-60.

Bản G: Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, tập III, Nxb. Văn học, Hà Nội, 1987, tr. 52-63. 

KHẢO DỊ:

(1) A, D, F, G: Vâng tôi, tôi là người chồng mọc sừng!

C, E: Vâng, tôi là người chồng mọc sừng!

(2) A: Bọn thợ may, các cô khâu, đã lũ lượt kéo nhau về.

C, D, E, F, G: Bọn thợ may, các cô khâu, đã lũ lượt kéo nhau ra về.

(3) A, C, D, F, G: Nó đi đi lại lại, ôn những lời dặn bảo của chủ nó.

E: Nó đi đi lại lại, ôn những lời dạy bảo của chủ nó.

(4) A, C, E: Trước khi có thể giúp được chúng tôi về thể thao, anh hãy cố giúp xã hội trong cuộc Âu hóa.

D, F: Trước khi có thể giúp chúng tôi về thể thao, anh hãy cố giúp xã hội trong cuộc Âu hóa.

G: Trước khi có thể giúp chúng tôi về thể thao, anh hãy cố sức giúp xã hội trong cuộc Âu hóa.

(5) A, C, D, E, F: Anh phải nhớ kỹ rằng từ hôm nay mà đi thì anh đã dự một phần vào cuộc cải cách xã hội rồi.

G: Anh phải nhớ kỹ rằng từ hôm nay trở đi thì anh đã dự một phần vào cuộc cải cách xã hội rồi.

(6) A: Cần hơn nữa là anh phải biết tên các đồ hàng, các mốt y phục để cho khách vào hàng thì có thể chỉ bảo cho khách, hay là huấn luyện cho khách có một cái gu!

C, E: Cần hơn nữa là anh phải biết tên các đồ hàng, các mốt y phục, để cho khách vào hàng thì có thể chỉ bảo cho khách một cái gu!

D, F, G: Cần hơn nữa là anh phải biết tên các đồ hàng, các mốt y phục để cho khách vào hàng thì có thể chỉ bảo cho khách có một cái gu!

(7) A, D, F, G: Anh phải biết cái phận sự của một người văng-đơ, nghĩa là người bán hàng ! Mỗi khi có một người bằng lòng may một bộ y phục tân thời, thế là nước nhà lại có thêm một người tiến bộ.

C, E: Anh phải biết cái phận sự của một người văng-đơ, nghĩa là người bán hàng, mỗi khi có một người bằng lòng may một bộ y phục tân thời, thế là nước nhà lại có thêm một người tiến bộ.

(8) A: Bẩm, như thế thì ra tôi lại phải biết cả các mặt hàng tơ lụa hay là bà này nên ăn mặc ra làm sao, cô kia nên mặc ra làm sao?

C, D, E, F, G: Bẩm, như thế thì ra tôi lại phải biết cả các mặt hàng tơ lụa hay là bà này nên may mặc ra làm sao, cô kia nên may mặc ra làm sao?

(9) A, C, D, E, F: Hở cánh tay và hở cổ là Dậy thì! Anh học thật to lên!

G: Hở cánh tay và hở cổ là Dậy thì! Anh đọc thật to lên!

(10) A: Xuân nhắc lại như học một bài học thuộc lòng:

C, D, E, F, G: Xuân nhắc lại như một con vẹt học một bài học thuộc lòng:

(11) A: Nhà mỹ thuật gật gù lôi Xuân ra một cái ma-nơ-canh khác.

C, D, E, F, G: Nhà mỹ thuật gật gù hài lòng và lôi Xuân ra một cái ma-nơ-canh khác.

(12) A: Hở đến nách và hở nửa vú là Ngây thơ!  Học!

C, D, E, F, G: Hở đến nách và hở nửa vú là Ngây thơ!  Đọc cho quen mồm đi!

(13) A: bộ này là bộ Kiên trinh, cho những vị quả phụ mà nhất định không bước đi bước nữa

C, D, E, F, G: bộ này là bộ Kiên trinh, cho những vị quả phụ nào nhất định không bước đi bước nữa

(14) A: Bên cạnh thì là bộ Lưỡng lự cho nên cổ áo kiểu khăn san thì che kín một bên vú mà để hở hẳn một bên.

C, D, E, F, G: Bên cạnh thì là bộ Lưỡng lự cho nên cổ áo kiểu khăn san thì che kín thân áovề một bên vú mà để hở hẳn thân áo về một bên.

(15)  A, C, D, F, G: Xuân Tóc Đỏ đã hiểu rõ cái địa vị mình rằng trong cuộc Âu hóa, trong cuộc cải cách xã hội, nó chỉ là một anh loong-toong.

G: Xuân Tóc Đỏ đã hiểu rõ cái địa vị mình rằng trong cuộc Âu hóa, trong việc cải cách xã hội, nó chỉ là một anh loong-toong.

(16) A: Nó học thật to, lại nhai nhai giọng hò như giọng ê a của trẻ con học bài thuộc lòng vậy.

C, D, E, F, G: Nó học thật to, lại nhai nhai giọng hò như giọng ê a của trẻ con học bài thuộc lòng chữ Hán vậy.

(17) A: Có điều đáng lạ là bài nó học lại chính tự nó phải đặt ra.

C, E: Có điều đáng lạ là bài nó học lại chính tự nó đặt ra.

D, F, G: Có điều đáng lạ là bài nó học chính tự nó đặt ra.

(18) A, C: Cái này là cái gì? À, Lời hứa! ... thắt đáy, nở ngực, nở đít... phải phải! Thắt đáy, nở ngực, nở đít là Lời hứa! Hở ngực, hở tay, hở đùi là Chinh phục! Hở ngực, hở tay, hở đùi là Chinh phục! Hở đến nách và hở nửa vú là Ngây thơ!  

D, F, G: Cái này là cái gì? À, Lời hứa! ... thắt đáy, nở ngực, nở đít... phải phải! Thắt đáy, nở ngực, nở đít... phải phải! Thắt đáy, nở ngực, nở đít là Lời hứa! Hở ngực, hở tay, hở đùi là Chinh phục! Hở ngực, hở đùi là Chinh phục! Hở đến nách và hở nửa vú là Ngây thơ!   

E: Cái này là cái gì? À, Lời hứa! ... thắt đáy, nở ngực, nở đít... phải phải! Thắt đáy, nở ngực, nở đít là Lời hứa! Hở ngực, hở tay, hở đùi là Chinh phục! Hở ngực, hở đùi là Chinh phục! Hở đến nách và hở nửa vú là Ngây thơ!

(19) A, C, D, E: Cái chổi vướng một cái đanh rơi xuống đất. Nó cúi xuống nhặt, vẫn học thật to:

C, D, E: Cái chổi vướng cái đanh rơi xuống đất. Nó cúi nhặt, mồm vẫn đọc thật to:

F, G: Cái chổi vướng cái đinh rơi xuống đất. Nó cúi nhặt, mồm vẫn đọc thật to:

(20) A: Một người cải cách xã hội ... có trách nhiệm dân văn minh hay là dã man.

C, D, E, F, G: Một người cải cách xã hội ... có trách nhiệm quốc dân văn minh hay là dã man.

(21) A: Tôi có chồng rồi! Tôi không chờ được một phút nào cả.

C, D, E, F, G: Tôi có chồng rồi! Tôi không chờ được phút nào cả.

(22) A: Ông Típ... fff ... n!

C, D, E, F, G: Ông Típ... fff ... ạ!

(23) A, C, D, F, G:  Xuân Tóc Đỏ ngẩn mặt ra như người bằng gỗ đến năm phút rồi hỏi lại:

E: Xuân Tóc Đỏ ngẩn mặt ra người bằng gỗ đến năm phút rồi hỏi lại:

(24) A: Ở đây không có ai tên là ông Típ Phờ Nờ ạ!

C, D, E, F, G: À, đây không có ai tên là ông Típ Phờ Nờ ạ!

(25) A, C, D, F, G: Ông trông hộ xem quần áo tôi may thế này đã có gì là tân thời chưa?

E: Ông trông bộ quần áo tôi may thế này đã có gì là tân thời chưa?

(26) A: Xuân Tóc Đỏ nhìn qua cái áo dài giản dị, cổ áo không thuộc mốt lá sen cũng không thuộc mốt bánh bẻ, cái quần trắng giản dị kín đáo, đôi giầy nhung đen không cầu kỳ gì mấy, thì chỉ thấy nó có vẻ đứng đắn thôi.

C, D, F, G: Xuân Tóc Đỏ nhìn qua cái áo dài giản dị, cổ áo không thuộc mốt lá sen cũng như không thuộc mốt bánh bẻ, cái quần trắng giản dị kín đáo, đôi giầy nhung đen không cầu kỳ  gìmấy, thì chỉ thấy nó có vẻ đứng đắn thôi.

E: Xuân Tóc Đỏ nhìn qua cái áo dài giản dị, cổ áo không thuộc mốt lá sen cũng như không thuộc mốt bánh bẻ, cái quần trắng giản dị kín đáo, đôi giầy nhung đen không cầu kỳ mấy, thì chỉ thấy nó có vẻ đứng đắn thôi.

(27) A: Vì trong óc có sẵn cái thành kiến là cái gì nhố nhăng thì mới là tân thời, nó bèn đáp

C, D, E, F, G: Vì trong óc nó có sẵn thành kiến là cái gì nhố nhăng thì mới là tân thời, nó bèn đáp

(28) A, E:  Bẩm, trông bà chỉ có vẻ lương thiện đứng đắn thôi chứ không được tân thời mấy ạ.

C, D, F, G: Bẩm, trông bà chỉ có vẻ lương thiện đứng đắn thôi, chứ không tân thời mấy ạ.

(29) A, C, D, F, G:  Bà là vợ ông Típ Phờ Nờ mà ăn vận thế, e còn là hủ lậu đấy. 

E: Bà là vợ ông Típ Phờ Nờ mà ăn vận thế, e còn hủ lậu đấy.   

(30)  A: Mà muốn phản lại việc ấy, bà chỉ còn có một cách là chiếu cố cho bản hiệu mà may ngay một bộ áo gọi là Nữ quyền. Mặc nó vào, người vợ sẽ được người chồng khiếp sợ...  

C, D, E, F, G: Mà muốn phản đối lại việc ấy, bà chỉ còn có một cách là chiếu cố cho bản hiệu mà may ngay một bộ áo gọi là Nữ quyền! Mặc nó vào, người vợ sẽ được chồng khiếp sợ...   

(31) A, C, D, E, F: Xuân Tóc Đỏ cúi đầu rất thấp

G:  Xuân Tóc Đỏ cúi xuống rất thấp

(32) A: Thưa bà, hạnh phúc có gì là khác, nếu nó không là vợ chồng? Nếu ái tình đến thời kỳ phai nhạt thì làm thế nào cho vợ chồng có phúc?

C, D, E, F, G: Thưa bà, hạnh phúc có gì là khác, nếu nó không là của cặp vợ chồng? Nếu ái tình đến thời kỳ phai nhạt thì làm thế nào cho vợ chồng có hạnh phúc?

(33) A: Thưa bà, chúng tôi không phải chỉ cải cách bề ngoài như lời của phái đạo đức hủ lậu đâu. 

C, D, E, F: Thưa bà, chúng tôi không phải chỉ cải cách bề ngoài như lời gièm của phái đạo đức hủ lậu đâu.

G: Thưa bà, chúng tôi không phải chỉ cải cách bề ngoài như lời gièm pha của phái đạo đức hủ lậu đâu.

(34) A, C: giữa buổi cách tân này, cái gì là bảo thủ thì bị đào thải đi.

D, F, G: giữa buổi canh tân này, cái gì là bảo thủ thì bị đào thải đi.

(35)  A, C, D, F, G: Quần áo để làm tăng vẻ đẹp, không cốt che đậy.

E: Quần áo làm tăng vẻ đẹp, không cốt che đậy.

(36) A, C, D, F, G: (những nhà nghệ sĩ là hay cả ghen lắm)   

E: (những nhà nghệ sĩ là hay cả ghen)

(37) A: Đường ngôi lệch, bôi son hình quả tim trên môi, hở giời?   

C, D, E, F, G: Đường ngôi lệch, bôi môi hình quả tim ư, hở giời? 

(38)  A: Bà vợ nhà mỹ thuật lúc ấy tức giận như vợ những nhà mỹ thuật   

C, D, E, F, G: Bà vợ nhà mỹ thuật lúc ấy tức giận như vợ những nhà mỹ thuật mà rằng 

(39) A, D, F, G: Tôi là người đàn bà!

C, E: Tôi chỉ là người đàn bà!

(40) A: Khắp bàn dân thiên hạ này ai cũng có thể làm chứng cho tôi rằng tôi là phụ nữ, chính tôi cũng là phụ nữ! Ai bảo không? Tôi thách ai dám bảo tôi không là đàn bà đấy?  

C, D, E, F, G: Khắp bàn dân thiên hạ này ai cũng có thể làm chứng cho tôi rằng tôi là phụ nữ, chính tôi cũng là phụ nữ! Ai bảo không? Ừ, có ai dám chối không? Tôi thách ai dám bảo tôi không là đàn bà đấy?   

(41) A: Khi người ta nói phụ nữ... là vợ con chị em người khác, chứ không phải vợ con chị em người ta!

C, E: Khi người ta nói phụ nữ... là nói vợ con chị em người khác, chứ không phải chị em người ta!

D, F: Khi người ta nói phụ nữ... là nói vợ con chị em người khác, chứ không phải vợ con chị em người ta!

G: Khi người ta nói phụ nữ... là nói vợ con chị em người khác, chứ không phải vợ con chị em của ta!     

(42)  A: Thưa bác, ta nên chia ra gia đình với xã hội.  

C, D, E, F, G: Thưa bác, ta nên chia gia đình với xã hội ra làm hai.

(43) A, C, E: Đối với tôi ấy à? ... Đàn bà là cứ giốt trong buồng, đánh bỏ mẹ! Mợ đã hiểu ra chưa?  

C, F, G:  Đối với tôi ấy à? ... Đàn bà là cứ nhốt trong buồng! Mợ đã hiểu ra chưa?  

(44) A: Nhà viết báo giơ hai tay lên giời ra vẻ sốt ruột:

C, D, E, F, G: Nhà viết báo giơ hai tay lên không khí, ra vẻ sốt ruột  

(45) A: Tôi đã bắt được quả tang anh dùng những văn chương bóng bẩy ra mê hoặc vợ tôi, định làm cho vợ tôi trụy lạc, định làm tôi tan nát gia đình đấy nhé!  

C, D, F, G: Tôi đã bắt được quả tang anh dùng những văn chương bóng bẩy ra mê hoặc vợ tôi, định làm cho vợ tôi trụy lạc, định làm tan nát gia đình nhà tôi đấy nhé! 

E: Tôi đã bắt được quả tang anh dùng những văn chương bóng bẩy ra mê hoặc vợ tôi, định làm cho vợ tôi trụy lạc, định làm tan nát gia đình tôi đấy nhé! 

(46) A: thì thấy một người đứng tuổi, quần áo nho nhã có vẻ một thầy ký kiết, rón rén đẩy cửa vào, khẽ nói ra vẻ bí mật

C, D, E, F, G: thì thấy một người đứng tuổi, quần áo nho nhã ra vẻ một thầy ký kiết, rón rén đẩy cửa vào, khẽ nói ra vẻ bí mật

(47) A, D, F, G: Vâng, chính thế, tôi là một người chồng mọc sừng. 

C, E: Vâng, chính thế, tôi là một người mọc sừng. 

(48) A, D, F, G: Xuân Tóc Đỏ sờ lên đỉnh đầu người ấy rồi ngơ ngác:

C, E: Xuân Tóc Đỏ sờ lên đầu người ấy rồi ngơ ngác:

(49) A: Tôi được bà Phó Đoan mách ngài là một người thông minh, có học thức, bụng dạ lại hào hiệp, nên trước khi đến sở vội tạt vào đây, mong ngài giúp cho

C, D, E, F, G: Tôi được bà Phó Đoan mách rằng ngài là một người thông minh, có học thức, bụng dạ lại hào hiệp, nên trước khi đến sở, tôi vội tạt vào đây, mong ngài giúp cho 

(50) A: Nói xong, người ấy tức khắc để vào tay Xuân cái giấy bạc con công.

C, D, E, F: Nói xong, người ấy tức khắc để vào tay Xuân một cái giấy bạc con công.

G: Nói xong, người ấy tức khắc để vào tay Xuân một tờ giấy bạc con công.

(51) A: ông Phán dây thép ấy đã cắm cổ tháo lui một cách bí mật như những người mọc sừng khác.

C, D, E, F, G: ông Phán dây thép ấy đã cắm cổ tháo lui một cách bí mật cũng như những người mọc sừng khác.                                       

CHÚ THÍCH:

[a] Khách: tên gọi chung những cư dân gốc Hoa; “hiệu khách” nói ở đây là những nhà hàng của chủ nhân người gốc Hoa.

[b] gu (phỏng âm chữ Pháp  goût): khẩu vị, sở thích, thị hiếu.  

[c] văng-đơ (phỏng âm chữ Pháp vendeur): người bán hàng.

[d] tay-ơ (phỏng âm chữ Pháp tailleur): thợ may.   

[e] dây thép: bưu điện (“nhà dây thép”: trạm bưu điện; “đánh dây thép”: gửi điện tín, điện báo).   

 VŨ TRỌNG PHỤNG

Nguồn: Loa, Hà Nội, s. 52 (7.2.1935)

Lại Nguyên Ân

Nguồn: NXB VH-VN

Thành phố Hồ Chí Minh, 2016

Theo http://lainguyenan.free.fr/